အနုသန္ဓေ ။ ။ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီ၌ ဓမ္မဝဝတ္ထာနဝါရ သင်္ဂဟဝါရ, သုညတဝါရအားဖြင့် သုံးပါး အပြားရှိ၏၊ ထိုတွင် ဓမ္မတို့ကို ဖဿ ဝေဒနာ စသည်ဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ပြရာ ဝါရကို “ဓမ္မဝဝတ္ထာန ဝါရ”ဟု ခေါ်၏၊ ထိုဓမ္မဝဝတ္ထာနဝါရ၌ ဥဒ္ဒေသ, နိဒ္ဒေသအားဖြင့် နှစ်ပါး အပြားရှိ၏၊ ထိုတွင် “ဖဿာ ဟောတိ, ဝေဒနာ ဟောတိ”စသည်ဖြင့် အကျဉ်းသရုပ်မျှ ထုတ်ပြရာပါဠိရပ်သည် “ဥဒ္ဒေသ”မည်၏၊ “ကတမော တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ”စသည်ဖြင့် အကျယ်ပြရာပါဠိရပ်သည် “နိဒ္ဒေသ”မည်၏၊ ထိုတွင် ဥဒ္ဒေသကို ဟောတော်မူလိုသောကြောင့် “တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ”စသည်ကို မိန့်တော်မူသည်။

၁။ ကတမေ ဓမ္မာ၊ အဘယ်တရားတို့သည်၊ ကုသလာ၊ ကုသိုလ်တို့နည်း၊

တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ (ဖုသနကဝသေန၊ အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း၏အစွမ်းဖြင့်၊ ဥပ္ပန္နော၊ ဖြစ်သော၊) ယော ဖဿာ၊ အကြင် ဖဿသည်၊ (အတ္ထိ၊ ရှိ၏၊) တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ အယံ၊ ဤသို့သော (ဤသို့ သဘောရှိသော)၊ ဖဿာ၊ သည်၊ ဟောတိ၊ ၏၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ (ယာ)ဖုသနာ၊ အကြင် အာရုံကို တွေ့ထိခြင်းသည်၊ (အတ္ထိ)၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ အယံ၊ ဤသို့သော (ဤသို့ သဘောရှိသော)၊ ဖဿာ၊ သည်၊ ဟောတိ၊ ၏၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ (ယာ) သမ္ဗုသနာ၊ အကြင် အာရုံနှင့် ပေါင်းမိလတ်သော် တွေ့ထိခြင်းသည်၊ (အတ္ထိ)၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ အယံ၊ သော၊ ဖဿာ၊ ဖဿသည်၊ ဟောတိ၊ ၏၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ (ယံ) သမ္ဖုသိတတ္တံ၊ အကြင် အာရုံနှင့်ပေါင်းမိလတ်သော် တွေ့ထိ တတ်သောစိတ်၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာသည်၊ (အတ္ထိ)၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ အယံ၊ ဤသို့သော(ဤသို့သဘောရှိသော)၊ ဖဿာ၊ ဖဿသည်၊ ဟောတိ၊ ၏။

အပ္ပနာ ။ ။ ယသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ ပဌမံ၊ သော၊ ကာမာဝစရံ၊ သော၊ မဟာ ကုသလစိတ္တံ၊ သည်၊ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ၏၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ အယံ၊ ဤသို့သော၊ ဝါ၊ ဖဿော ဖုသနာ သမ္ဖုသနာ သမ္ဖုသိတတ္တံဟု ဟောတော်မူအပ်ပြီးသော သဘောရှိသော၊ ဖဿာ၊ ဖဿသည်၊ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏၊ ဝါ၊ ပါဝင်၏။ ယသ္မိံ၊ပေ၊ဥပ္ပဇ္ဇတိ ။ ။ဤအားလုံးသည် တသ္မိံ သမယေ၏ အနိယမအဖြစ်ဖြင့် အဋ္ဌကထာထည့်ပါဌ်တည်း၊ ထိုသို့ ထည့်ခြင်းလည်း“ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ၊ပေ၊ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ”ဟူသော ပါဠိတော်ကို လိုရင်းချုံး၍ ထည့်ခြင်းဟု မှတ်ပါ၊ ထို့ကြောင့် ဉာဏသမ္ပယုတ္တံနေရာ၌ “တိဟေတုကံ”ဟု သုံးစွဲသည်၊ နောက်စိတ်၏ သသင်္ခါရိက အဖြစ်ကို ထောက်၍ “အသင်္ခါရိကံ”ဟုလည်း အဋ္ဌကထာ ထည့်သည်။ တစ်နည်း ။ ။ တသ္မိံ သမယေ၊ (ဖုသနကဝသေန−အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း၏အစွမ်းကြောင့်၊) ယော ဖဿာ-အကြင် ဖဿကို၊ (အညေနပိ-အခြားလည်းဖြစ်သော၊ ပရိယာယေန-ပရိယာယ်အားဖြင့်၊) ဖုသနာ သမ္ဗုသနာ သမ္ဖုသိတတ္တံတိ-ဖုသနာ သမ္ဖုသနာ သမ္ဖုသိတတ္တံဟူ၍၊ ဝုစ္စတိ-ဟောတော်မူအပ်၏၊ တသ္မိံ သမယေ-၌၊အယံ- ဤသို့သော(ဤသို့သဘောရှိသော)၊ ဖဿော-ဖဿသည်၊ဟောတိ၊ ယသ္မိံ သမယေ- ၌၊ ပဌမံ -သော၊ ကာမာဝစရံ-သော၊ မဟာကုသလစိတ္တံ-သည်၊ ဥပ္ပဇ္ဇတိ-၏၊ တသ္မိံ သမယေ-၌ အယံ-ဤသို့သော (ဤသို့သဘောရှိသော)၊ )၊ ဖဿော-သည်၊ ဟောတီ၊ ဤသို့ အဋ္ဌကထာ၌ တစ်နည်းဖွင့်၏၊ [သမ္ဖုသနာ သမ္ဖုသိတတ္တံတို့၌ “သံ”ကို အနက်မရှိ မမှတ်လင့်၊ မူလဋီကာ၌ အနက်ဖွင့်ထားသည်။] အမှာ ။ ။နောက် ဝေဒနာနိဒ္ဒေသ စသည်တို့၌လည်း ပုစ္ဆာ၌လည်းကောင်း, သမယကို ညွှန်ပြရာ တသ္မိံ သမယေ၏ အနိယမ ထည့်ပုံ၌လည်းကောင်း, ဓမ္မတို့ကို အကျယ်ပြရာ ဓမ္မနိဒ္ဒေသ၌လည်းကောင်း, အယံ တသ္မိံ သမယေစသော နိဂုံး၌ လည်းကောင်း အနက်ပေးပုံကို သိပါ။ ဖုသနာ ။ ။အဋ္ဌကထာ၌ “ဖုသနာကာရော”ဟု ဖွင့်၏၊ ထိုသို့ဖွင့်ခြင်းသည် ဖုသနာ၌ ဘာဝသာဓနအဖြစ်ကို ဖွင့်ခြင်းတည်း၊ ထို့ကြောင့်“တွေ့ထိခြင်းသည်” ဟုသာ အနက်ပေးပါ၊ “တွေ့ထိခြင်းဟူသော အခြင်းအရာသည်”ဟု မပေးပါနှင့်။ သံဖုသိတတ္တံ ။ ။ “ သံဖုသိတဿ+ဘာဝေါ”ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုသောအခါ ဘာဝသဒ္ဒါ၏ အနက်သည် သံဖုသိတသဒ္ဒါဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော သဒ္ဒပဝတ္တိနိမိတ်အနက်တည်း၊ ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းကို ဖြစ်ကြောင်းဟုလည်းကောင်း, ဖြစ်ခဲ့ရာဟုလည်း ကောင်းခေါ်၏။ ထို့ကြောင့် “သံဖုသိတဿ-သံဖုသိတသဒ္ဒါ၏+ဘာဝေါ-ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်ရာတည်း၊ သံဖုသိတတ္တ-သံဖုသိတသဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ”ဟု ပေးမှ သဒ္ဒါ နည်းအရ သာ၍ အနက်မှန်ပါသည်၊ သို့သော် ထိုမျှလောက် ကျနအောင်ပေးလျှင် အဓိပ္ပာယ် မယူတတ်မည်စိုး၍ “သံဖုသိတတ္တံ-အာရုံနှင့် ပေါင်းမိလတ်သော် တွေ့ထိ တတ်သောစိတ်၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ”ဟုသာ အနက်ပေးရပါသည်၊ နောက်၌ တ္တပစ္စည်း ပါလျှင် ဤသို့ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာဟု ပေးရပါလိမ့်မည်၊ "တွေ့ထိတတ် သည်၏ အဖြစ်”ဟူသော အနက်ကိုကား တစ်ရံတစ်ခါမှသာ ပေးပါလိမ့်မည်၊ အကျယ်ကို သဒ္ဒါကျမ်းတို့ဝယ် ဘာဝတဒ္ဓိတ်ခန်း၌ ရှုပါ။ သဘော ။ ။ “တွေ့ထိခြင်းသဘောသည်”” စသည်ဖြင့် တရားတိုင်း၌“သဘော” ဟု အနက်ပေး၏၊ ပါဠိလို “သဘာဝ”ကို “သဘော”ဟု မြန်မာပြန်ခြင်းဖြစ်၏၊ သ- (ပညတ်ကဲ့သို့ အထင်အရှား မရှိမဟုတ်) အထင်အရှားရှိသော၊ ဝါ-အဟုတ်အမှန်ရှိ သော+ဘာဝ-အရာဝတ္ထု၊ ဝါ-အနက်ဒြဗ်၊ ဤသို့ သဒ္ဒတ္ထဖြစ်ပုံကိုကြည့်၍ အဟုတ်အမှန် ထင်ရှားရှိသောပရမတ္ထတို့၌“သဘာဝ” ဟုလည်းကောင်း, “သဘော”ဟုလည်းကောင်း သုံးစွဲသည်ဟု မှတ်ပါ၊ “သဘောတရား”ဟု တရားထည့်သည်ကား အပိုသာ။ ပါဠိတော်ကို ရှင်းလင်းချက် ။ ။[“ရှေ့အနိယ, ရှိတုံက, နိယနောက်နေစေ၊ နောက်နိယမ, ရှိတုံက, အနိပ အနိယလည်းရှေ့နေ၊ အကယ်တိတိ, မရှိဘိ, ထည့်ရမည် ပုံသေ”ဟူသော နိယာမ်နှင့်အညီ, နိယမဝါကျတို့၌ အနိယမဝါကျထည့်၍လည်းကောင်း, အနိယမဝါကျတို့၌ နိယမဝါကျထည့်၍လည်းကောင်း အဋ္ဌကထာဖွင့်ပုံကို သတိပြုနှင့်ပါ။] ပုစ္ဆာ ။ ။ ပါဠိတော်၌ “ကတမော တသ္မိံ သမယေ ဖသော ဟောတိ”သည် ပုစ္ဆာတည်း၊ ဤပုစ္ဆာ၌ “ယသ္မိံ သမယေ၊ပေ၊မဟာစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ”ဟု အနိယမဝါကျ ထည့်၍ အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။[“ဖဿော ဟောတီတိ ဝုတ္တော ကတမော သော ဖဿော ဟောတိ”ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်သည်မှာ “ကတမော တသ္မိံ သမယေ ဖဿော”ဟူရာ၌ အခြားဖဿမဟုတ်, ဓမ္မုဒ္ဒေသတုန်က “ဖဿော ဟောတိ”ဟု ဟောတော်မူအပ်သော ဖဿပင် ဖြစ်၏ဟု သိစေလိုသောကြောင့်တည်း၊ နိဿယအနက်ပေးရာ၌ ထို ထည့်ပါဌ်ကို ထည့်၍ အနက်ပေးဖွယ် မလိုဟု မှတ်ပါ။] သမယနိဒ္ဒေသ ။ ။ “ယော တသ္မိံ သမယေ”၌ တသ္မိံ သမယေသည် သမယ နိဒ္ဒေသတည်း၊ ဤ၌ တသဒ္ဒါဖြင့် ညွန်ပြအပ်သော သမယကို ယသ္မိံ သမယေ၊ပေ၊ ဥပ္ပဇ္ဇတိ”ဟု ပုစ္ဆာတုန်းက အဋ္ဌကထာထည့်ခဲ့ပြီးဖြစ်၍ အထူးမထည့်ရတော့။ ဓမ္မေနိဒ္ဒေသ ။ ။ “ယော ဖဿာ”စသော စကားသည် ဓမ္မကိုအကျယ်ပြသော ဓမ္မနိဒ္ဒေသတည်း၊ ဤ၌ “ယော တသ္မိံ သမယေ ဖဿာ"သည် တစ်ဝါကျတည်း၊ ထို့ကြောင့် ထိုဝါကျနှင့်ယှဉ်ဖက် “အယံ တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ”ဟု နိယမဝါကျကို အဋ္ဌကထာ၌ နောက်မှာထည့်၍ပြသည်၊ ထို့အတူ “ယာ တသ္မိံ သမယေ ဖုသနာ”သည် တစ်ဝါကျတည်း၊ “အယံ တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ”ဟု နိယမဝါကျဆက်ပါ၊ ယာ တသ္မိံ သမယေ သမ္ဖုသနာ, အယံ တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ၊ ယံ တသ္မိံ သမယေ သမ္ဖုသိတတ္တံ, အယံ တသ္မိံ သမယေ ဖသော ဟောတိ၊ ဤသို့ အနိယမလေးခုအတွက် ဝါကျလေးခု ခွဲရကြောင်း ကိုလည်းကောင်း,“တသ္မိံ သမယေ”စသည်ဖြင့် ပုဒ်တိုင်းမှာထည့်၍ “တသ္မိံ သမယေ" စသော လေးဝါကျရကြောင်းကိုလည်းကောင်း သိပါ၊ ဤ တသ္မိံ သမယေစသော လေးဝါကျကို ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်ပါသော နိဂုံးဝါကျက တသ္မိံ သမယေဟု မမှတ်ပါနှင့်၊ ယော,ယာ,ယံ ဟု ရှိသည့်အတွက် “အယံ”ထည့်ရာမှ ဝါကျပြည့်အောင် အစုံထည့်ပါဌ်ဟု မှတ်ပါ။ အထဝါ ။ ။ အဋ္ဌကထာဝယ် “အထဝါ” တက်သောနည်း၌ကား အနိယမ တစ်ခုသာရှိ၍ “အယံ တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ”ဟု နိယမဝါကျ တစ်ခုဖြင့် ပြီးနိုင်ပါသည်။ အပ္ပနာ ။ ။“အယံ တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ"ကား နိဂုံးဟုခေါ်အပ် သော “အပ္ပနာ”ဝါကျတည်း၊ ထိုအပ္ပနာဖြင့် ဖဿော ဖုသနာ သမ္ဖုသနာ သမ္ဖုသိတတ္တံ ဟု အကျယ်ပြအပ်ပြီး အားလုံးကို ပြန်၍အုပ်သည်၊ ဤအပ္ပနာဝါကျ၌လည်း “တသ္မိံ သမယေ”ဟူသောနိယမအတွက်“ယသ္မိံ သမယေ ပဌမံ ကာမာဝစရံ မဟာကုသလ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ”ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ပါဠိတော်ယသ္မိံ ဝါကျကို ချုံး၍ ပြထားသည်၊ ထိုပြထားသည့်အတိုင်း “အနိယမဝါကျထည့်၍ နိဿယအနက်ပေးရသည်"ဟုမှတ်ပါ ဝေဒနာနိဒ္ဒေသ စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းထည့်၍ အနက်ပေးရပုံကို သိပါ။

တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ တဇ္ဇာမနော ဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇံ၊ ထို သာတသုခအားလျောက်ပတ်သော မနော ဝိညာဏဓာတ်၏ သမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော၊ ဝါ၊ ထိုသာတသုခအား လျောက် ပတ်သော မနောဝိညာဏဓာတ်၏ သမ္ဖဿ၌ဖြစ်သော၊ (တစ်နည်း) တဇ္ဇာ မနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇံ၊ ထို ရူပါရုံအစရှိသည်တို့ကြောင့်ဖြစ်သော မနောဝိညာဏဓာတ်၏ သမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော၊ ဝါ၊ ၌ဖြစ်သော၊ စေတသိကံ၊ စိတ်၌မှီသော၊ ယံ သာတံ၊ အကြင် တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မတို့ကို မိမိ၌ သာယာစေတတ်သောသဘောသည်၊ (အတ္ထိ၊ ရှိ၏၊) တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ အယံ၊ ဤသို့သော၊(ဤသို့သဘောရှိသော၊) ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာသည်၊ ဟောတိ၊ ၏။ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇံ၊ သော၊ [ရှေ့ဝါကျမှ လိုက်စေသည်။] စေတသိကံ၊ သော၊ ယံ သုခ၊ အကြင်သုခသည်၊ (အတ္ထိ)၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ အယံ၊ သော၊ ဝေဒနာ၊ သည်၊ ဟောတိ။

တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ စေတောသမ္ဖဿဇံ၊ စိတ်၏သမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော၊ ဝါ၊ ၌ဖြစ်သော၊ သာတံ၊ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မတို့ကို မိမိ၌ သာယာစေတတ်သော၊ သုခံ၊ သုခဖြစ်သော၊ ဝါ၊ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မတို့ကို ချမ်းသာစေတတ်သော၊ ယံဝေဒယိတံ၊ အကြင် ခံစားတတ်သောသဘောသည်၊ ဝါ၊ အကြင်ခံစားခြင်းသဘောသည်၊ (အတ္ထိ)၊ တသ္မိံ သမယေ,အယံ၊ သော၊ ဝေဒနာ ဟောတိ၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ စေတောသမ္ဖဿဇာ၊ သော၊ သာတာ၊ သော၊ သုခါ၊ သော၊ ယာ ဝေဒနာ၊ အကြင်ခံစားခြင်းသဘောသည်၊ (အတ္ထိ)၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ အယံ၊ သော၊ ဝေဒနာသည်၊ ဟောတိ။

နိဂုံး ။ ။(ယသ္မိံ သမယေ ပဌမံ ကာမာဝစရံ မဟာကုသလစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ)၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ အယံ၊ ဤသို့သော၊ ဝါ၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသောသဘောရှိသော၊ (တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္မဿဇံ စေတသိကံ သာတံဟုလည်းကောင်း, တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇံ စေတသိကံ သုခံဟုလည်းကောင်း, စေတောသမ္ဖဿဇံ သာတံ သုခံ ဝေဒယိတံ ဟုလည်းကောင်း, စေတော သမ္ဖဿဇာ သာတာ သုခါ ဝေဒနာဟုလည်းကောင်း ဆိုအပ်ပြီးသောသဘော ရှိသော၊) ဝေဒနာ၊ သည်၊ ဟောတိ။

အတ္တိဟုထည့်ပုံ ။ ။ရှေးနိဿယ၌“ယော ဖဿော ဟောတိ, ယံ သာတံ ဟောတိ” စသည်ဖြင့် ဟောတိဟု ကြိယာထည့်သည်၊ ဤနိဿယ၌ကား“ယေ ဝါ ပန တသ္မိံ” သမယေ အညေပိ အတ္ထိ”ဟု ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်ရှိသောကြောင့် “ယော ဖဿော အတ္ထိ, ယံ သာတံ အတ္ထိ”စသည်ဖြင့် အတ္ထိကြိယာကို ထည့်လိုက်ပါသည်။ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလ,သမ္ပယုတ္တဓမ္မ။ ။ယံ သာတံ သုစံတို့၌ “တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလ,သမ္ပယုတ္တဓမ္မတို့ကို”ဟု ဆိုထား၏၊ထို၌ ထိုသုခဝေဒနာနှင့်ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ကို “တံသမင်္ဂပုဂ္ဂလ”ဟုဆို၍ ထိုသုခနှင့်ယှဉ်ဖက် စိတ်စေတသိက်တို့ကို “သမ္ပယုတ္တဓမ္မ”ဆိုသည်ဟု မှတ်ပါ။

တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ အရူပီနံ၊ နာမ်ဖြစ်ကုန်သော၊ တေသံ ဓမ္မာနံ၊ ထို ဖဿစသော သမ္ပယုတ်တရားတို့၏၊ [“အာယု ဌိတိ”စသောပုဒ်တိုင်း၌ စပ်ပါ။] ယော အာယု၊ အကြင် အသက်သည်၊ ဝါ၊ တစ်ဘဝအတွက် အဆက်မပြတ် ဖြစ်ကြောင်းသဘောသည်၊ (အတ္ထိ)၊ပေ၊ ယာ ဌိတိ၊ အကြင် တည်တံ့ကြောင်း သဘောသည်၊ ယာ ယပနာ၊ အကြင် မျှတကြောင်းသဘောသည်၊ ယာ ယပနာ၊ သည်၊ ယာ ဣရိယနာ၊ အကြင် အသက်ရှင်ကြောင်းသဘောသည်၊ ယာ ဝတ္တနာ၊ အကြင် ဖြစ်ကြောင်းသဘောသည်၊ ယာ ပါလနာ၊ အကြင် မိမိကို စောင့်ရှောက်ကြောင်းသဘောသည်၊ ဇီဝိတံ၊ ဇီဝိတဟုဆိုအပ်သော၊ ယံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ အကြင် ဇီဝိတိန္ဒြေသည်၊ ဝါ၊ စောင့်ရှောက်ခြင်းလက္ခဏာ၌ မိမိ၏ အစိုးရ၏အဖြစ်ကို သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ပြုစေတတ်သောဇီဝိတိန္ဒြေသည်၊ (အတ္ထိ)၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ ဣဒံ၊ သော၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ သည်၊ ဟောတိ၊ ၏၊ (နိဂုံး) ယသ္မိံ ၊ပေ၊ ဟောတိ။

အမှာ။ ။သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပ, သမ္မာဝါယာမ, သမ္မာသတိ, သမ္မာ သမာဓိ, သဒ္ဓါဗလ, ဝီရိယဗလ, သတိဗလ, သမာဓိဗလ, ပညာဗလ ဤနိဒ္ဒေသတို့၌ အလားတူပုဒ်များကို ရှေ့၌ အနက်ပေးခဲ့ပြီ။

တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ ယံ(ယေန ဓမ္မေန)၊ အကြင် တရားကြောင့်၊ (တစ်နည်း) ယ (ယော ဓမ္မော)၊ အကြင်တရားသည်။ ဟိရီယိတဗ္ဗေန၊ ရှက်ထိုက် စက်ဆုပ် ထိုက်သော ကာယဒုစရိုက် အစရှိသည်ကို၊ ဟိရီယတိ၊ ရှက်တတ်၏၊ ဝါ၊ စက်ဆုပ်တတ်၏၊ ပါပကာနံ၊ ယုတ်ညံ့ကုန်သော၊ ဝါ၊ မိမိကိန်းရာသတ္တဝါကို အပါယ်လေးရွာတို့၌ ကျရောက်စေတတ်ကုန်သော၊ အကုသလာနံ၊ အကုသိုလ် ဖြစ်ကုန်သော၊ ဓမ္မာနံ၊ တရားတို့သို့၊ သမာပတ္တိယာ၊ ကောင်းစွာရောက်ခြင်း ကို၊ ဝါ ရခြင်းကို၊ ဟိရီယတိ၊ ၏၊ ဝါ၊ ၏၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ ဣဒံ၊ သော၊ ဟိရီဗလံ၊ သည်၊ ဟောတိ၊ (နိဂုံး) ယသ္မိံ ၊ပေ၊ ဟောတိ။

မူလဋီကာ ။ ။ ဟိရီယိတဗ္ဗေန၊ စက်ဆုပ်ထိုက်သော ဒုစရိုက်ကြောင့်၊ ယံ ဟိရီယတိ၊ အကြင် စက်ဆုပ်ထိုက်၏၊ ပါပကာနံ၊ပေ၊ဓမ္မာနံ၊ တို့သို့၊ သမာပတ္တိယာ၊ ရောက်ခြင်းကြောင့်၊ ယံ ဟိရီယတိ၊ ၏၊ ဤသို့လည်း မူလဋီကာ ဖွင့်သေး၏။

တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ၊ပေ၊ ယာ ဥဇုတာ၊ အကြင် ကောင်းသောအမှု၌ ဖြောင့်မတ်သောစေတသိက် အပေါင်း၏ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာသည်၊ ယာ ဥဇုကတာ၊ သည်၊ ယာ အဇိမှတာ၊ အကြင် နွားကျင်ကောက်ကဲ့သို့ မကောက်သော စေတသိက်အပေါင်း၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာသည်၊ ယာ အဝင်္ကတာ၊ အကြင် လအရေးကဲ့သို့ မကွေးသော၊ပေ၊သည်၊ ယာ အကုဋိလတာ၊ အကြင် ထယ်တုံးအဖျားကဲ့သို့ မကောက်သော၊ပေ၊ တသ္မိံ ၊ပေ၊ ဟောတိ၊ (နိဂုံး) ယသ္မိံ၊ပေ၊ဟောတိ။

အမှာ။ ။ဤမှနောက်၌ သတိစသော ပုဒ်တို့၏ နိဒ္ဒေသမှာ သတိန္ဒြိယ စသည်တို့၏ နိဒ္ဒေသများနှင့်တူပြီ၊ အပ္ပနာဝါရ၌လည်း အထူးမရှိ။....