ပဌမဈာန် ။ ။ ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊ [ကာမကုသိုလ်အတိုင်း အနက် ပေး၊]

ယသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ [သမယသဒ္ဒါ၏ အခြားအနက်များကိုလည်း ပေးပါ၊] (ယောဂါဝစရော၊ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည်၊) [ဝိဟရတိ၏ကတ္တား ထည့်သည်၊] ရူပူပပတ္တိယာ၊ ရူပဘဝ၌ ဖြစ်ခြင်းငှာ၊ (“ဘာဝေတိ”၌စပ်၊) ဝါ၊ ရူပဘဝ၌ ဖြစ်ခြင်း၏၊ (မဂ္ဂံ၌ စပ်)၊ မဂ္ဂံ၊ အကြောင်းဖြစ်သောဈာန်ကို၊ ဘာဝေဟိ၊ ဖြစ်စေ၏၊ ဝါ၊ တိုးပွားစေ၏၊ ကာမေဟိ၊ ဝတ္ထုကိလေသာ, နှစ်ဖြာသော ကာမတို့မှ၊ ဝိဝိစ္စေဝ၊ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်၊ အကုသလေဟိ၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော၊ ဓမ္မေဟိ၊ နိဝရဏတရားတို့မှ၊ ဝိဝိစ္စ (ဧဝ)၊ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်၊ သဝိတက္ကံ၊ ဝိတက်နှင့်လည်းတကွဖြစ်သော၊ သဝိစာရံ၊ ဝိစာရနှင့်လည်းတကွဖြစ်သော၊ ဝိဝေကဇံ၊ နီဝရဏတို့၏ ကင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော၊ ဝါ၊ နီဝရဏတို့မှကင်းသော ဈာနသမ္ပယုတ်တရားအစု၌ ဖြစ်သော၊ ဝါ၊ နီဝရဏတို့သည် ကင်းစေအပ်သော ဈာနသမ္ပယုတ်တရား အစု၌ဖြစ်သော၊ ပီတိသုခံ၊ ဖရဏာပီတိ, စေတသိကသုခရှိသော၊ (တစ်နည်း) ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ၊ နီဝရဏတို့၏ ကင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ပီတိသုခရှိသော၊ ဝါ၊ နိဝရဏတို့မှကင်းသော ဈာနသမ္ပယုတ်တရားအစု၌ဖြစ်သော ပီတိသုခ ရှိသော၊ ဝါ၊ နီဝရဏတို့သည် ကင်းစေအပ်သော ဈာနသမ္ပယုတ်တရားအစု၌ ဖြစ်သော၊ ပထဝီကသိဏံ၊ ပထဝီကသိဏဟု ဆိုအပ်သော၊ ပဌမံ၊ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်သော၊ ဝါ၊ ရှေးဦးစွာ ရအပ်သော၊ ဝါ၊ ရှေးဦးစွာ ဝင်စားအပ်သော၊ ဈာနံ၊ ဈာန်သို့၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ရောက်၍၊ (တစ်နည်း) ဈာနံ၊ ဈာန်ကို၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ပြီးစေ၍၊ ဝိဟရတိ၊ နေ၏၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ပထဝီကသဏပဌမဈာန်သို့ရောက်၍နေရာ ထိုအခါ၌၊ ဝါ၊ ပထဝီကသိဏပဌမဈာန်ကို ပြီးစေ၍နေရာ ထိုအခါ၌၊ ဖဿာ၊ သည်၊ ဟောတိ၊ ၏၊ပေ၊ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ။ [ဓမ္ဗုဒ္ဒေသဝါရ, ဓမ္မနိဒ္ဒေသ ဝါရတို့ကို “ပေ”ဟုဆို၍ ပေယျာလမြှုပ်ထားသည်၊ သင်္ဂဟဝါရ သုညတဝါရ တို့၌လည်း အကျဉ်းမျှပြ၍ ပေယျာလမြှုပ်ထားသည်ဟု မှတ်ပါ။] ရူပပတ္တိယာ ။ ။ "ရူပံ ဝုစ္စတိ ရူပဘဝေါ”ဟု ဘဝဟူသော နောက်ပုဒ်အကြေ ကြံဖို့ရန် အဋ္ဌကထာဖွင့်သောကြောင့် “ရူပ”အရ ရူပဘုံဌာနကို မယူဘဲ ရူပဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာကိုလည်းကောင်း, ရထိုက်သော ကဋတ္တာရုပ်ကိုလည်းကောင်း ယူရ၏။ ဓာတုကထာအကောက်၌ ဘဝကြီး ၉ ပါးဝယ် ရူပဘဝကို ဆိုလိုသည်၊ ဥပပတ္တိယာဖြင့် ထိုရူပဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေနေရခြင်းကို ပြသည်၊ ထို့ကြောင့် ဥပပတ္တိကို “ဇာတိသဉ္စာတိ”ဟု ဖွင့်သည်။ ဝိဝိစ္စေဝ ။ ။ “ဝိဝိစ္စတွာ ဝိနာ ဟုတွာ” အဖွင့်အတိုင်း အနက်ပေးသည်၊ ဧဝသဒ္ဒါ သည် ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်မှု၏ သေချာသော နိယမအနက်ကို ဟော၏၊ မြန်မာလို “သာလျှင်”ဟု ပေးကြသည်၊ ဥတ္တရပဒေပိ ပန ယထာ၊ပေ၊အာနေတွာ ဝုစ္စတို၊ ဧဝံ အာနေတဗ္ဗော”ဟု ဖွင့်သောကြောင့် ထိုဧဝကို နောက်ဝိဝိစ္စပုဒ်သို့လည်း ဆောင်ယူ၍ အနက်ပေးရသည်။ ကာမေဟိ ။ ။ “ဣမိနာ ပန ပဒေန၊ပေ၊ဝတ္ထုကာမာ ဝုတ္တာ၊ပေ၊ကိလေသကာမာ ဝုတ္တာ၊ တေ သဗ္ဗေပိ သင်္ဂဟိတာ ဣစ္စေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ”ဟု ဖွင့်သောကြောင့် ဝတ္ထုကာမ ကိလေသကာမ နှစ်မျိုးလုံးကို ယူရသည်၊ ဤသို့ ကာမနှစ်မျိုးလုံးကို ယူသောအခါ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိအရ၌ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏမှကြွင်းသော နီဝရဏအကုသိုလ်ကို ယူပါ၊ (တစ်နည်း) ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏသည် ကာမနာမည်ဖြင့် ရှေ့၌လည်းပါ, နီဝရဏ နာမည်ဖြင့် နောက်၌လည်းပါသည်ဟု မှတ်ပါ။ [သောစ(ထိုကိလေသကာမကိုလည်း) အကုသလပရိယာပန္နောပိ သမာနော၊ပေ၊ဝိသုံ ဝုတ္တော၊ ကိလေသကာမတ္တာ ဝါ ပုရိမ ပဒေ ဝုတ္တော၊ အကုသလပရိယာပန္နတ္တာ ဒုတိယဒေ၊ (တစ်နည်း) ဧဝံ ဟိ သတိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိ ဝတ္ထုကာမေဟိပိ ဝိဝိစ္စေဝါတိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိကို ထောက်၍ လည်းကောင်း, ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ကိလေသကာမေဟိ၊ပေ၊အတ္ထော ယုဇ္ဇတိကို ထောက်၍လည်းကောင်း ကာမေဟိအရ ဝတ္ထုကာမကို ယူ၍ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိအရ ကိလေသကာမဟူသော အကုသိုလ်ကို ယူပါ၊ နိဿယ၌ကား ပဌမ တစ်နည်းသာ ပေးထားသည်။] အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ ။ ။ ”ကိလေသကာမေဟိ, သဗ္ဗာကုသလေဟိ ဝါ”ဟု ဖွင့်၏၊ ဤအဖွင့်အရ ကိလေသကာမသည်ကာမေဟိအရ၌လည်း ပါဝင်, အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိအရ၌လည်း ပါဝင်၏ဟု မှတ်ပါ၊ ထို့ကြောင့်ပင် သဒ္ဒတ္ထ(နိဿယအနက်) မဟုတ်သော ပိဘာဝနတ္တကို ပြရာ၌ “သေ တာဝ နယော ကာမေဟီတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တကာမေသု(ဖွင့်ဆိုအပ်ပြီးသော ကာမနှစ်မျိုးတို့တွင်) ဝတ္ထုကာမပက္ခေ”ဟုလည်း ကောင်း, “ကိလေသကာမပက္ခေ ပန” ဟုလည်းကောင်း နှစ်မျိုးခွဲ၍ ပြသည်၊ အကုသလေဟိ အရလည်း “အညေသမ္ပိ စ ဓမ္မာနံ အကုသလဘာဝေ ဝိဇ္ဇမာနေ၊ပေ၊ နီဝရဏာနေဝ ဝုတ္တာနိ" နှင့် အညီ နီဝရဏအကုသိုလ်ကိုသာ ယူရသည်၊ မှန်၏- ဈာန်အင်္ဂါတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်မဟုတ်သော အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ, သက္ကယဒိဋ္ဌိစသော အကုသိုလ်တို့သည် ထိုအခါ၌ မကင်းနိုင်ပါ။ ဝိဝေကဇံ။ ။ ဝိဝိတ္တိ ဝိဝေကော(ကင်းဆိတ်ခြင်း)၊ နီဝရဏဝိဂမောတိ အတ္ထော၊ ဝိဝိတ္တော- နီဝရဏတို့မှ ကင်းဆိတ်၏၊ (သုဒ္ဓကတ္တုသာန)၊ ဝါ-နီဝရဏတို့သည် ကင်းဆိတ်စေအပ်၏။ (ဟေတုကမ္မသာဓန)၊ ဣတိ ဝါ ဝိဝေကော၊ ဈာနသမ္ပယုတ္တ ဓမ္မရာသီတိ အတ္ထော၊ တသ္မာ ဝိဝေကာ(ထိုကင်းဆိတ်ခြင်းကြောင့်)၊ တသ္မိံ ဝါ ဝိဝေကေ (ထိုကင်းဆိတ်သော- ကင်းဆိတ်စေအပ်သော ဈာနသမ္မယုတ်တရားအစု၌)+ဇာတံတိ ဝိဝေကဇံ။ [ဝိဝေကသဒ္ဒဿ ဘာဝသာဓနတံ သန္ဓာယာဟ-တသ္မာ ဝိဝေကာတိ၊ ဝိဝေကသဒ္ဒဿ ကတ္တုသာဓနတံ (သုဒ္ဓကတ္တုသာဓန၏အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း) ကမ္မသာဓနတံ ဝါ (ဟေတုကမ္မသာဓန၏ (ဟေတုကမ္မသာဓန၏အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း)သန္ဓာယာဟ-တသ္မိံ ဝါ ဝိဝေကေတိ၊ ဝိဝိတ္တောတိ ဟိ ဣမိနာ နီဝရဏေဟိ ဝိနာဘူတော (ကတ္တား) တေဟိ ဝိဝေစိတောတိစ (ဟေတုကမ္မ) သာဓနဒ္ဒယမ္ပိ သင်္ဂဟိတမေဝါတိ၊သာရတ္ထ။] ပီတိသုခံ ။ ။ အပ္ပနာသမာဓိဿ မူလံ ဟုတွာ ဝမ္မာနာ သမာဓိသမ္မယောဂံ ဂတာ ဖရဏာပီတိ၊ အယံ ဣမသ္မိံ' အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ ပီတီတိ၊ ဈာန်စိတ်ဖြစ်ခိုက်၌ ယှဉ်သောသုခသည် ကာယိကသုခ မဖြစ်နိုင်, စေတသိကသုခသာ ဖြစ်ထိုက်၏၊ အယဉ္စ ပီတိ ဣဒဉ္စ သုခံ အဿ ဈာနဿ, အသ္မိံ ဝါ ဈာနနေ အတ္တီတိ ဣဒံ ဈာနံ ပီတိသုခန္တိ ဝုစ္စတိ။ အထဝါ ။ ။ ပေ၊ ဝိဝေကဇံ+ပီတိသုခံ အဿ ဈာနဿ, အသ္မိံ ဝါ ဈာနေအတ္တီတိ ဧဝမ္ပိ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ၊ ဤနည်း၌ “ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ”ဟု တစ်ပုဒ်တည်း ဆိုလို၏။ ဇ၌ ပဌမာဝိဘတ် မကြေသောကြောင့် အလုတ္တဗဟုဗ္ဗေဟိဟု မှတ်ပါ။ ပဌမံ ။ ။ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာ ပဌမံ၊ ပဌမံ ဥပ္ပန္နတိ ပဌမံ၊ ပဌမံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတိပိ ပဌမံ၊ ဤသို့ သုံးနည်းဖွင့်သည်၊ ဈာနံအရ၌ကား ကသိုဏ်းစသောအာရုံကို စူးစူးစိုက်ခိုက် ရှုတတ်သော ရူပါဝစရဈာန်တည်း။ ဥပသမ္ဗဇ္ဇ။ ။ ဥပဂန္တာ, ပါဏိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ (ဥပအတွက် ဈာန်အနီး အပါးသို့ ချဉ်းကပ်ခြင်းအနက်ကို ယူမည်စိုး၍ “ပါပုဏိတွာ”ဟု ဥဇုကတ္ထကို ဖွင့်သည်၊ “ဥပသမ္ပဇ္ဇ-ရောက်၍”ဟု အနက်ပေးပါ၊ ဥပအတွက်+သံအတွက် အနက်သီးခြား မရှိပါ-ဟူလို၊) ဥပသမ္ပာဒယိတွာ, နိပ္ပာဒေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ (“ပြည့်စုံစေ၍”ဟု အနက်ပေးမည်စိုးသောကြောင့် “နိပ္ပာဒေတွာ”ဟု ဥဇုကတ္ထကို ဖွင့်သည်၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ’ ပြီးစေ၍”ဟု အနက်ပေးပါ-ဟူလို။) ပထဝီကသိဏံ ။ ။ ပထဝီကသိုဏ်းကို အာရုံပြု၍ ရအပ်သောကြောင့် အာရုံ၏ အမည်ကို အာရမဏိကဈာန်၌ တင်စားအပ်သော ကာရဏူပစာရအားဖြင့် ဈာန်ကို လည်း “ပထဝီကသိဏ”ဟု ခေါ်နိုင်သည်၊ တစ်နည်း-ကုန္တာပစရန္တိ ကဲ့သို့ အာရုံနှင့် အာရမဏိကတို့ တကွဖြစ်သောကြောင့် သဟစရဏနည်းအားဖြင့် “ပထဝီကသိဏ ဈာန်”ဟု ခေါ်နိုင်သည်ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာဆို၏၊ သဟစရဏနည်းသာ ဖြစ်နိုင်၏၊ အာရုံက ဌာနီမဟုတ်သောကြောင့် ဌာနျူပစာရကား မဖြစ်နိုင်ဟု မှတ်ပါ၊ ထို့ကြောင့် “ပထဝီကသိဏသင်္ခါတံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ”ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်သည်။

ဒုတိယဈာန်။ ။ ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊

ယသ္မိံ သမယေ (ယောဂါ ဝစရော) ရူပူပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ၊ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ၊ ဝိတက် ဝိစာရတို့ ၏။ ဝူပသမာ၊ ပယ်ခွာလွန်မြောက်, ငြိမ်းပျောက်ခြင်းကြောင့်၊ အဇ္ဈတ္တံ၊ မိမိ သန္တာန်၌ဖြစ်သော၊ သမ္ပသာဒနံ၊ ကြင်လင်စေတတ်သော၊ စေတသော၊ စိတ်၏၊ ဧကောဒိ ဘာဝံ၊ မြတ်သည်ဖြစ်၍ဖြစ်သော သမာဓိကို တိုးပွားစေတတ်သော၊ ဝါ၊ ဝိတက် ဝိစာရ အဖော်မပါသည် ဖြစ်၍ဖြစ်သော သမာဓိကို တိုးပွားစေ တတ်သော၊ (တစ်နည်း) ဧကောဒိဘာဝံ၊ မြတ်လည်းမြတ်, သမ္ပယုတ်တရား တို့ကိုလည်း ထကြွစေတတ်သော သမာဓိကိုတိုးပွားစေတတ်သော၊ (တစ်နည်း) စေတသော၊ စိတ်ကို၊ သမ္ပသာဒနံ၊ ကြည်လင်စေတတ်သော၊ ဧကောဒိဘာဝံ၊ သော၊ ဝါ၊ သော(တစ်နည်း) ဧကောဒိဘာဝံ၊ သော(ရှေ့အတိုင်း ၃ နက်ပေးပါ၊] အဝိတက္ကံ၊ ဝိတက်လည်းမရှိသော အဝိစာရံ၊ ဝိစာရလည်းမရှိသော၊ သမာဓိဇံ၊ ပဌမဈာန်သမာဓိကြောင့်ဖြစ်သော၊ ဝါ၊ သမ္ပယုတ္တသမာဓိကြောင့်ဖြစ်သော၊ ပီတိသုခံ၊ ဖရဏာပီတိ, စေတသိကသုခရှိသော၊ ပထဝီကသိဏံ၊ သော၊ ဒုတိယ၊ နှစ်ကြိမ်မြောက်ဖြစ်သော၊ ဝါ၊ နှစ်ကြိမ်မြောက်ရအပ်သော၊ ဝါ၊ နှစ်ကြိမ်မြောက်ဝင်စားအပ်သော၊ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ပထဝီကသိဏဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်၍နေရာ ထိုအခါ၌၊ ဝါ၊ ပထဝီကသိဏ ဒုတိယဈာန်ကို ပြီးစေ၍နေရာ ထိုအခါ၌၊ ဖဿော ဟောတိ၊ပေ၊ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ။ [သုညတဝါရတိုင်အောင် ပေယျာလမြှုပ်သည်။] အဇ္ဈတ္တံ။ ။ဣဓ နိယကဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတံ၊ပေ၊တသ္မာ အတ္တနိ+ဇာတံ အတ္တနော သန္တာနေ နိဗ္ဗတ္တံတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ သမ္ပသာဒန်။ ။သမ္မသာဒနံ ဝုစ္စတိ သဒ္ဓါ-သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ကြည်လင်စေ တတ်သောကြောင့် သဒ္ဓါကို “သမ္ပသာဒန”ဟု ဆိုအပ်၏၊ သမ္မသာဒနယောဂတော ဈာနမ္ပိ သမ္ပသာဒနံ-သမ္ပသာဒနသဒ္ဓါနှင့် ယှဉ်ခြင်းကြောင့် ဈာန်လည်း“သမ္ပသာဒန” မည်၏။ [အနက်ပေးသောအခါ သဒ္ဓါရအောင်သာ ပေးပါ၊ ဈာန်ကိုကား ဂုဏူပစာရ အားဖြင့် သမ္ပသာဒနဟု ခေါ်ရပါသည်-ဟူလို။] တစ်နည်း ။ ။ ယသ္မာ ဝါ တံ ဈာနံ သမ္ပသာဒနသမန္နာဂတတ္တာ ဝိတက္ကဝိစာရ က္ခောဘရူပသမနေန စ စေတော သမ္မသာဒယတိ၊ တသ္မာပိ သမ္မသာဒန္တိ ဝုတ္တံ၊ ဣမသ္မိံ စ အတ္တဝိကပ္ပေ သမ္ပသာဒနံ စေတသောတိ ဧဝံ ပဒသမ္ပန္နော ဝေဒိတဗ္ဗော။ [ဤဒုတိယနည်း၌ စေတသောပုဒ်ကို သမ္ပသာဒနံနှင့်တွဲ၍ အနက်ပေးရ၏၊ ရှေ့နည်း၌ ကား စေတသောပုဒ်ကို ဧကောဒိဘာဝံနှင့်တွဲ၍ အနက်ပေးရသည်။ ဧကောဒိဘာဝံ ။ ။ “ဧက+ဥဒိ”ဟု ခွဲ၍ “ဧကော+ဥဒေတီတိ ဧကောဒိ”ဟု ပြု၊ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဟုတွာ ဥဒေတီတိ အတ္ထော၊ ဤနည်း၌ ဧကေသဒ္ဒါသည် သေဋ္ဌ အနက်ဟော၊ ဧကော အသဟာယော ဟုတွာတိပိ ဝတ္တု ဝဋ္ဋတိ၊ ဤနည်း၌ ဧကသဒ္ဒါသည် အသဟာယအနက်ဟော၊ အထဝါ-သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဥဒါယတီတိ ဥဒိ, ဥဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော၊ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဧကော စု+သော+ဥဒိစာတိ ဧကောဒိ၊ ဤသို့ ဧကောဒိအတွက် သုံးအနက် ဖွင့်ထားသည်၊ ဣတိ ဣမံ ဧကောဒိ+ဘာဝေတီ ဝနေတီတိ ဣဒံ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဧကောဒိဘာဝံ။

တတိယဈာန် ။ ။ ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊

ယသ္မိံ သမယေ(ယောဂါ ဝစရော) ရူပူပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ၊ ပီတိယာ၊ ပီတိကို၊ ဝိရာဂါ စ၊ စက်ဆုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ (ပီတိယာ၊ ပီတိ၏၊ ဝူပသမာ စ၊ ပယ်ခွာ လွန်မြောက်, ငြိမ်းပျောက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊) (တစ်နည်း၊ ပီတိယာ၊ ကို၊ ဝိရာဂါ စ၊ လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ၊ ဝိတက် ဝိစာရတို့၏၊ ဝူပသမာ စ၊ ပယ်ခွာလွန်မြောက်, ငြိမ်းပျောက်ခြင်း ကြောင့်လည်းကောင်း၊) ဥပေက္ခကော၊ အသင့်အားဖြင့် ရှုတတ်သည်။(ဟုတွာ) စ၊ ဖြစ်၍လည်း၊ ဝိဟရတိ၊ နေနိုင်၏၊ သတော စ၊ သုခ ပီတိ, မကပ်ငြိအောင်, သတိမပြတ်, အောက်မေ့တတ်သည်လည်းကောင်း၊ သမ္ပဇာနောစ၊ သုခပီတိ, မကပ်ငြိအောင်,ကောင်းစွာအပြားအားဖြင့်သိတတ်သည်လည်းကောင်း၊ (ဟောတိ၊ ၏၊) သုခဉ္စ၊ စေတသိကသုခကိုလည်း၊ ဝါ၊ ကာယိကသုခ,စေတသိက သုခကိုလည်း၊ ကာယေန၊ နာမကာယဖြင့်၊ ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ခံစား၏။ ယံ(ဈာနံ)၊ အကြင် တတိယဈာန်ကြောင့်၊ တံ(တတိယဇ္ဈာနသမဂီပုဂ္ဂလံ)၊ ထို တတိယဈာန်နှင့်ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ကို၊ အရိယာ၊ ဘုရားပစ္စေကာ, အရိယာ အပေါင်း, သူတော်ကောင်းတို့သည်၊ အာစိက္ခန္တိ၊ ပြောဆိုညွှန်ပြ, ချီးမွမ်းတော်မူ ကြကုန်၏၊ (ကိံ၊ အဘယ်သို့လျှင်၊ အာစိက္ခန္တိ၊ န်သနည်း၊ အယံ၊ ဤ တတိယဇ္ဈာနသမင်္ဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်၊)

ဥပေက္ခကော၊ သုခမြားမြောက်, ထိပ်ဆုံး ရောက်သည့်, တတိယဇ္ဈာန်သုခကိုသော်မှ, မငြိမကပ်, လစ်လျူရှုတတ်ပါပေစွ၊ သတိမာ၊ တစ်ဖန်ပီတိ, မဖြစ်ဘိအောင်, သတိရှိပါပေစွ၊ သုခဝိဟာရီ၊ တတိယ ဈာန်ငွေ့, သုခတွေ့၍, ချမ်းမြေ့သာယာ, နေလေ့ရှိပါပေစွ၊ ဣတိ၊ သို့၊ (အာစိက္ခန္တိ၊ န်၏၊) ပထဝီကသိဏံ၊ သော၊ တတိယံ၊ သုံးကြိမ်မြောက်ဖြစ်သော၊ ဝါ၊ သုံးကြိမ်မြောက်ရအပ်သော၊ ဝါ၊ သုံးကြိမ်မြောက် ဝင်စားအပ်သော၊ (တံ) ဈာနံ၊ သို့၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ၍၊ (တစ်နည်း) တံ ဈာနံ၊ ကို၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ၍၊ ဝိဟရတိ၊ နေ၏၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ပထဝီကသိဏ, တတိယဈာန်သို့ ရောက်၍နေရာ ထိုအခါ၌၊ ဝါ၊ ပထဝီကသိဏ, တတိယဈာန်ကို ပြီးစေ၍နေရာ ထိုအခါ၌ ပေ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊ [“ယံ ဈာနံ”ဟု ယံသဒ္ဒါ ရှိသောကြောင့် “တံ ဈာနံ”ဟု တံသဒ္ဒါထည့်၍ အနက်ပေးရသည်။] သမာဓိဇံ။ ။ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိတော, သမ္ပယုတ္တသမာဓိတော ဝါ+ဇာတံတိအတ္ထော။ [သမာဓိအရ ပဌမဈာန်၌ရှိသော သမာဓိကိုလည်းကောင်း, ဒုတိယဈာန်၌ရှိသော သမာဓိကိုလည်းကောင်း နှစ်မျိုးပြသည်။ ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ။ ။ ဝိရာဂေါ နာမ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ပီတိယာ ဇိဂုစ္ဆနံ ဝါ သမတိက္ကမော ဝါ၊ ဥဘိန္နံ ပန အန္တရာ စ သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ သော ဝူပသမံ ဝါ သမ္ပဏ္ဍေတိ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမံ ဝါ၊ တတ္ထ ယဒါ ဝူပသမမေဝ သမ္ပိဏ္ဍေတိ၊ တဒါ ပီတိယာ ဝိရာဂါ စ,ကိဉ္စ ဘိယျော ဝူပသမာစာတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဣမိဿာ စ ယောဇနာယ ဝိရာဂေါ ဇိဂုစ္ဆနတ္ထော ဟောတိ၊ပေ၊ဣမိဿာ စ ယောဇနာယ ဝိရာဂေါ သမတိက္ကမနတ္ထော ဟောတိ၊ ပေ၊ တသ္မာ ပီတိယာ စ သမတိက္ကမာ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ စ ဝူပသမာတိ အယမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ ။ ။ တာယ ဝိသဒါယ ဝိပုလာယ ထာမ၀တာယ သမန္နာ ဂတတ္တာ တတိယဇ္ဈာနသမင်္ဂီ ဥပေက္ခကောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဤသို့သမန္နာဂတတ္တာနှင့်ဖွင့်သောကြောင့် အဿတ္ထိတဒ္ဓိတ်ဟု ပါရာဇိကဏ်ဘာသာဋီကာ၌ရေးခဲ့သော်လည်း“ဥပေက္ခ တီတိ ဥပေက္ခကော”ဟု ကတ္တုသာခ်ပြုမှ အာဘော်ကျမည်။[ဥပ+ဣက္ခ+ဏွုပစ္စည်း၊ ဤဥပေက္ခာ၏ တရားကိုယ်မှာ ဝေဒနာမဟုတ်, တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက်တည်း။] သတော စ သမ္ပဇာနော။ ။ သရတီတိ သတော၊ (သရ+တပစ္စည်း)၊ သမ္ပဇာနာ တီတိ သမ္ပဇာနော၊ (သံ+ပ+ဉာဓာတ်+နာပစ္စည်း+အပစ္စည်း)၊ ဤသို့ အဋ္ဌကထာ၌ ကတ္တုသာဓနကို တိုက်ရိုက်ပြသည်၊ [“သမ္ပဇာနန္တ”ဟု ရှိရာ၌ ကိယာဒိ နာပစ္စည်းနောင် အန္တပစ္စည်းသက်ရသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း ကိယာဒိ နာပစ္စည်းနောင် အပစ္စည်းဟုမှတ်ပါ။] မှတ်ချက် ။ ။ “ဥပေက္ခကော (ဟုတွာ) စ သတော (ဟုတွာ) စ သမ္ပဇာနော (ဟုတွာ) စ ဝိဟရတိ”ဟု ရှေးက အနက်ပေးကြ၏။ သို့သော် အဋ္ဌကထာ၌ “ဥပေက္ခကောစ ဝိဟရတီတိ”ဟုလည်းကောင်း,“သတောစ သမ္ပဇာနောတိ”ဟုလည်းကောင်း သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗခွဲ၍ တည်ပြီးလျှင် အနက်ကိုလည်း ဝိဟရတိသို့ ပြန်၍လှည့်ဖို့ရန် မဖွင့်သောကြောင့် ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိကို တစ်ဝါကျ, သတော စ သမ္ပဇာနောကို တစ်ဝါကျဟု နှစ်ဝါကျခွဲ၍ အနက်ပေးလိုက်ပါသည်။ သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ ။ ။ ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ နာမကာယေန သမ္ပယုတ္တံ သုခံ၊ [ဤအဖွင့်ကို ကြည့်၍ “ကာယေန” "အရ နာမကာယ (သုခဝေဒနာနှင့် ယှဉ်သောစိတ်, စေတသိက်နာမ်အပေါင်း)ဟု သိသာ၏၊ သုခအရလည်း စိတ်နှင့် ယှဉ်သော စေတသိကသုခဟု သိသာသည်၊] ယံ ဝါ တံ နာမကာယသမ္ပယုတ္တံ သုခံ၊ တံ သမုဋ္ဌာနေနဿ ယသ္မာ အတိပဏီတေန ရူပေန (စိတ္တဇရုပ်သည်) ရူပ ကာယော ဖုဋော (တစ်ကိုယ်လုံးကို ဖြန့်အပ်၏၊) ယဿ ဖုဋတ္တာ ဈာနာ ဝုဋ္ဌိတောပိ သုခံ ပဋိသံဝေဒေယျ၊ [ဤအဖွင့်၌ ပဏီတစိတ္တဇရုပ်တွေ တစ်ကိုယ်လုံး ပျံ့နေသော ကြောင့် မဟာဘုတ်ချင်း ထိမှုဟူသော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ ဖြစ်၏၊ ထိုဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို (ဈာန်မှ ထသောအခါ) နာမကာယဖြင့် ခံစားမှုဟူသော ကာယိကသုခလည်း ဖြစ်စရာရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် သုခအရ ကာယိကသုခ, စေတသိကသုခ နှစ်မျိုးလုံးကို နာမကာယဖြင့် ခံစားနိုင်သည်ဟု မှတ်ပါ၊ ရုပ်ခန္ဓာဟူသော ရူပကာယကား ခံစားတတ်သောသတ္တိ မရှိ။] ယံ တံ၊ပေ၊ သုခဝိဟာရီ ။ ။ ယံ ဈာနဟေတု ယံ ဈာနကာရဏာ တံ တတိယဇ္ဈာနသမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အာစိက္ခန္တိ ဒေသန္တိ(ညွှန်ပြကြ) ပညပေန္တိ ပဋ္ဌပေန္တိ ၊ပေ၊ ပသံသန္တီတိ အဓိပ္ပာယော၊ ကိန္တိ ၊ ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီတိ ဧဝမေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ပေ၊ အယံ ဟိ ယသ္မာ အတိမဓုရသုခေ သုခပါရမိပ္ပတ္တေပိ (သုခတို့တွင် ထိပ်တန်းအရောက်ဆုံးလည်းဖြစ်သော) တတိယဇ္ဈာနေ ဥပေက္ခကော၊ န တတ္ထ သုခါဘိသင်္ဂေန အာကဍ္ဎီယတိ (သုခ၌ ကပ်ငြိသောတဏှာ သည် မဆွဲငင်အပ်၊) ယထာ စ ပီတိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာယ သတိမာ၊ ယသ္မာ စ အရိယကန္တအရိယဇနသေဝိတမေ၀ အသံကိလိဋ္ဌသုခံ နာမကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ၊ တသ္မာ ပသံသာရဟော။

စတုတ္ထဈာန် ။ ။ ကတမေ၊ပေ၊မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ၊

ပုဗ္ဗေဝ၊ စတုတ္ထဈာန်ကို မရမီ လေးပါးသောဈာန်တို့၏ ဥပစာရဈာန်ခဏ၌ပင်၊ သုခဿ၊ ကာယိသုခကို၊ ပဟာနာ စ၊ ပယ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဒုက္ခဿ၊ ကာယိကဒုက္ခကို၊ ပဟာနာ စ၊ လည်းကောင်း၊ သောမနဿဒေါမနဿာနံ၊ သောမနဿ, ဒေါမနဿတို့၏၊(စေတသိကသုခ, စေတသိကဒုက္ခတို့၏၊) အတ္ထင်္ဂမာ၊ ချုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အဒုက္ခမသုခံ၊ ဒုက္ခလည်းမဟုတ်, သုခလည်း မဟုတ်သော၊ ဝါ၊ ဒုက္ခလည်း မရှိ, သုခလည်း မရှိသော၊ ဥပေက္ခာသတိ ပါရိသုဒ္ဓိံ၊ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာသည် ဖြစ်စေအပ်သောသတိ၏ ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်ခြင်းရှိသော၊ ပထဝီကသိဏံ၊ သော၊ စတုတ္ထံ၊ လေးကြိမ်မြောက်ဖြစ်သော၊ ဝါ၊ လေးကြိမ်မြောက် ရအပ်သော၊ ဝါ၊ လေးကြိမ်မြောက် ဝင်စားအပ်သော၊ ဈာနံ၊ သို့၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ရောက်၍၊ (တစ်နည်း) ဈာနံ၊ ကို၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ပြီးစေ၍၊ ဝိဟရတိ၊ ၏၊ တသ္မိံ သမယေ၊ ပထဝီကသိဏစတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍နေရာ ထိုအခါ၌၊ ဝါ၊ ပထဝီကသိဏစတုတ္ထဈာန်ကို ပြီးစေ၍နေရာ ထိုအခါ၌၊ ဖဿော ဟောတိ၊ပေ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ။ ပုဗ္ဗေဝ ။ ။ ပုဗ္ဗေ ဝါတိ တဉ္စ ခေါ ပုဗ္ဗေဝ, န စတုတ္ထဇ္ဈာနက္ခဏေ၊ပေ၊ကဒါ ပန နေသံ ပဟာနံ ဟောတိ၊ စတုန္နံ ဈာနာနံ ဥပစာရက္ခဏေ၊ သောမနဿံ စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ဥပစာရက္ခဏေ၊ ဒုက္ခဒေါမနဿသုဓါနိ ပဌမဒုတိယတတိယဇ္ဈာနံ ဥပစာရက္ခဏေသု။ အဒုက္ခမသုဓံ ။ ။ ပဌမအနက်၌ “ဒုက္ခလည်း မဟုတ်, သုခလည်း မဟုတ်”လျှင် ဥပေက္ခာဝေဒနာသာ ရသေး၏၊ ထို့ကြောင့် ဈာနံနှင့် အရတူအောင် ဧကဒေသူပစာရ ဟု ကြံပါ၊ ဒုတိယအနက်၌ကား “နတ္ထိ ဒုက္ခံ ယဿ"ဟု ဗဟုဗွီဟိပြု၍ ဈာန်ကို အရကောက်ပါ၊ အသုခံလည်း နည်းတူ။ ဥပေက္ခာသတိပရိသုဒ္ဓိံ ။ ။ ဥပေက္ခာယ+ဇနိတသတိပါရိသုဒ္ဓိ”၊ ဣမသ္မိံ ဈာနေသု ပရိသုဒ္ဓါ သတိ၊ ယာ စ တဿာ သတိယာ ပါရိသုဒ္ဓိ၊ သာ ဥပေက္ခာယ ကတာ, န အညေန၊ တသ္မာ ဧတံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိ”တိ ဝုစ္စတိ။