26. Pañcamya + vadhismā
Padatthāvadhismā pañcamīvibhatti hoti .
Samepya + pagame dvinnaṃ , pubbarūpā ya + daccutaṃ ;
Vuccate ta + dapādānaṃ , taṃ calācalato dvidhā ;
Yathā + ssā dhāvatā poso , pato , rukkhāphalanti ca .
Tattha calāvadhi dhāvatā assā puriso patati , acalāvadhi pabbatā otaranti vanacārakāti .
Tañca avadhi visayakriyāvisesassa niddiṭṭhattā niddiṭṭhavisayaṃ , yattha apa apagamanakriyaṃ upāttaṃ = ajjhāhaṭaṃ visayaṃ katvā pavattati , taṃ upāttaṃ .
Yaṃ kenaci guṇena ukkaṃsiyati , taṃ anumeyyaṃ .
Yathā gāmā apenti munayo , nagarā niggato rājā , pāpā cittaṃ nivārenti .
Valāhakā vijjotate , kusulato pacatīti .
Ettha ca vaḷāhakā nikkhamma , kusulato apanetvāti ca pubbakriyā ajjhāharīyati .
Mathurā pāṭaliputtakehi abhirūpāti anumīyati .
Vuttañhi –
Niddiṭṭhavisayaṃ kiñci , upāttavisayaṃ tathā ;
Anumeyyavisayañceti , tidhā + hu avadhiṃ budhāti .
Bhayahetumhi-corā
M0.121 bhayaṃ jāyati , taṇhāya jāyati bhayaṃ , pāpato uttasati , natthi soko kuto bhayaṃ .Akkhātari-upajjhāyā sikkhaṃ gaṇhāti , ācariyamhā adhīto suṇāti vā .
Buddhasmā parājenti aññatitthiyā , parājitā bhavantītyattho .
Himavatā pabhavati gaṅgā , aciravatiyā pabhavanti kunnadiyo .
Urasmā jāto putto , kammato jātaṃ indriyaṃ , upajjhāyā antaradhāyati sisso , mātāpitūhi antaradhārayati putto , nilīyatītyattho .
Dūratthayogekīvadūro ito naḷakāragāmo , tato have dūrataraṃ vadanti , gāmato nātidūre , ārakā te moghapurisā imasmā dhammavinayā , ārakā tehi bhagavā dūratova namassanti , addasa dūratova āgacchantaṃ .
Antikatthayoge-antikaṃ gāmā , āsannaṃ gāmā , samīpaṃ gāmā .
Parimāṇe-ito mathurāya catūsu yojanesu saṃkassaṃ , rājagahato pañcacattālīsayojanamatthake sāvatthi .
Kālaparimāṇe-ito ekanavutikappamatthake , ito vassasatasahassassa accayena buddho loke uppajjissati .
Pāsādā saṃkameyya , pāsādaṃ abhiruhitvā saṃkameyyāti attho , tathā hatthikkhandhā saṃkameyya , abhidhammā pucchanti , abhidhammaṃ sutvāti attho , āsanā vuṭṭhaheyya .
Disatthavācīhi yoge-ito sā purimā disā , ito sā dakkhiṇā disā , avīcito yāva bhavaggaṃ , uddhaṃ pādatalā , adho kesamatthakā .
Vibhajane-yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi , attadanto tato varaṃ , kiñcāpi dānato sīlaṃ varaṃ , tato mayā bahutaraṃ sutaṃ , sīlameva sutā seyyo .
Āratippayoge-ārati virati pāpā , pāṇātipātā
M0.122 veramaṇi , adinnādānā paṭivirato , appaṭiviratā musāvādā .Suddhatthayoge-lobhanīyehi dhammehi suddho , mātuto ca pituto ca suddho anupakkuṭṭho .
Pamocanatthayoge-parimutto dukkhasmāti vadāmi , mutto + smi mārabandhanā , na te muccanti maccunā , mutto + haṃ + sabbapāsehi .
Vivecane-vivicceva kāmehi , vivicca akusalehi dhammehi .
Pamāṇatthe-āyāmato ca vitthārato ca yojanaṃ , gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ candabhāgāya parimāṇaṃ , parikkhepato navayojanasataparimāṇo majjhimadeso .
Pubbādiyoge-pubbeva me bhikkhave sambodhā , ito pubbe nāhosi , tato paraṃ paccantimā janapadā , tato aparena samayena .
Pañhe-kuto + si tvaṃ , kuto bhavaṃ , pāṭaliputtato .
Kicchā laddhanti guṇe pañcamī , kicchena me adhigatanti hetumhi karaṇe vā tatiyā , evaṃ thokā mutto , thokena muttoti .
Kathaṃ ‘‘ thokaṃ calatī ’’ ti , kriyāvisesane kammani dutiyā , thokaṃ calanaṃ karotītyattho , thokanti calanakriyāya visesanattā kriyāvisesanaṃ .
Kriyāvisesanaṃ nāma , kammatte + kattasaṇṭhitā ;
Nyāyasiddhaṃ yato tasmā , tadatthaṃ na visuṃ vidhi .
Nyāyasiddhaṃva = calananti yasmā bhāve ano , tasmā bhāvasse + kattā ekavacananti ñāyā ekattañca , bhāve anattā napuṃsakattañca , karotikriyāya sambandhena kammattañca sijjhatīti .
Kara + bhūdhātavo ca –
Kāriyarūpābhidhātvatthā
M0.123 , sabbe sattāya yujjare ;Tato kriyā ca bhāvo ca , sāmaññaṃ tesu gamyate –
Ti vuttattā yujjanti .
Thokatthe-thokā muccati .
Sabbattha savisaye pañcamī .
Ettha ‘‘ vivakkhā lokikā sā ca , na sakkā anivattituṃ ’’ ti vuttattā aniṭṭhappasaṅgo na siyā .
Mariyādāyaṃ-āpabbatā khettaṃ .
Abhividhimhi-ābrahmalokā saddo abbhuggacchati , pabbataṃ vajjetvā , brahmalokamhi byāpetvāti ca attho .
Ettha vajjamānasīmā mariyādā , gayhamānasīmā abhividhi .