15. Sāmitthe + dhinā
Sāmibhāvatthe adhinā yuttamhā sattamī hoti .
Adhibrahmadatte pañcālā , adhipañcālesu brahmadatto , brahmadattissarā pañcālāti attho .
Adhidevesu buddho , sammutidevādīhi buddho adhikotyattho .
Ettha ca yathāvuttesu atthesu ayaṃ bhedo –
Kārakaṃ sādhakaṃ nibbattakaṃ kriyānimittanti atthato ekameva , tañca daṇḍo , dhavalo , pacanaṃ , citto , goti dabba + guṇa + kriyā + nāma + jātibhedena pañcavidhampi kamma + kattādivasena chabbidhaṃ , taṃ sattikārakaṃ , tadādhārabhūtadabbādayo tatraṭṭhakārakaṃ , na mukhyato .
Mukhyato ce honti , tesaṃ sattidabbānaṃ aññamaññabyāvaṭarūpattā yo ādhāro , so ādhāroyeva , kismiñcikāle karaṇaṃ vā katturūpabhūto vā na hoti , tasmā thāli pacati , thāliyā pacati , thāliyaṃ pacatītyādinā ekassa vatthuno kattu + karaṇā + dhārabhedo na siyā .
Sattipakkhe pana dabbādīnaṃ anekasattiyā ādhārattā sattiyā dabbādayo vivakkhitā taṃ taṃ kārakaṃ hotīti dabbādīnaṃ abhedepi kārakabhedo yujjate .
Vuttañhi –
Vicittakattuādīhi
M0.131 , saṃyogā ekavatthuno ;Nānāttaṃ yujjate nāṭya-bhedena naṭakassi + vāti .
Thāli vatthuto ekā cedapi sattikārakabhūtakattu + karaṇā + dhārādīnaṃ bhedena bheda + mupayāti , kimiva rāma + rāvaṇādivesadhārīnaṭako tesaṃ nāmavasena rāmo , rāvaṇoti bheda + mupayāti , ta + mivāti adhippāyo .
Puna + rapi –
Yathe + kopi paṭo sutta , pītādiguṇasaṃyuto ;
Sukko paṭoti pītoti , bhedaṃ yātye + vameva + yaṃ .
Ettha ca sattibhūtakattādayo mukhyakārakaṃ , taṃyogena dabbabhūtathālī guṇakārakaṃ , te ca kathaṃ kriyāya kārakā honti .
Kattā attanā patiṭṭhitāya hasati + naccaticcādikriyāya nimittaṃ hoti .
Kammañca attanā patiṭṭhitakriyāya tadatthabhūtaindhanādīni pavattentaṃ ‘‘ odanaṃ pacatī ’’ tyādo nimittaṃ .
‘ Kaṭṭhehi paccatī ’ tyādo kaṭṭhāni jalanakriyāya sādhetabbapākassa aṅgabhāvena nimittaṃ .
‘ Pharasunā chindatī ’ tyādo pharasu ca kaṭṭhānaṃ dvidhāpavattiyā nimittaṃ .
Kammañca kriyāya sambandhīyamānabyāpye sati nimittabhāvena kriyāya nimittaṃ .
Tathā sampadānā + vadhi + ādhārānaṃ ‘ gāvo dadāti ’‘ gāmasmā apanayati ’‘ thāliyaṃ pacatī ’ tyādīsu godānā + panayana + pacanakriyānaṃ nimittattā kriyāya nimittāni honti .
Tesaṃ yathāsakaṃ kriyāya pavattako kattā , tasmā sa eva padhāno kattāti vohāraṃ
M0.132 labhati , aññesaṃ karaṇādīnaṃ kattubhāve satipi appadhānattā taṃ na labhati .Codakena vuttañhi –
Nanu sāmagyamīnāyaṃ , kriyāsiddhi kathaṃ vada ;
Ekassa kattuno eva , sabbesaṃ kattutaṃ vinā .
Sabbesaṃ karaṇādīnaṃ , kattutāya viyogato ;
Karaṇādīnaṃ abhāvattā , kārakaṃ na hi chabbidhanti .
Vuccate –
Yadyapya + tthi hi kattuttaṃ , sabhāvā karaṇādisu ;
Kriyāsiddhyā tathāpye + ta + mappadhānaṃ paraṅgato .
Etaṃ sabhāvato upalabbhamānaṃ karaṇādīsu kattuttaṃ paresaṃ karaṇādīnaṃ jalana + dhāraṇādikriyāya aṅgaṃ upāyati appadhānanti adhippāyo .
Kārakaṃ chabbidhaṃ saññā-vasā chabbīsatividhaṃ ;
Pabhedā sattadhā kammaṃ , kattā pañcavidho bhave .
Karaṇaṃ duvidhaṃ hoti , sampadānaṃ tidhā mataṃ ;
Apādānaṃ pañcavidhaṃ , ādhāro tu catubbidho .
Vibhattiyo pana –
Paccatta + mupayogañca , karaṇaṃ sampadāniyaṃ ;
Nissakkaṃ sāmivacanaṃ , bhumma + mālapana + ṭṭhamaṃti .
Iti payogasiddhiyaṃ kārakakaṇḍo tatiyo .