49. Itthiya + ma + ṇa + kti + ka + yaka + yā ca
Itthiliṅge bhāve kārake ca kriyatthā aādayo honti ano ca bahulaṃ .
A-jara = vayohāniyaṃ , jirati jiraṇaṃ vā jarā .
‘‘ Itthiya + ma + tvā ’’ ti āpaccayo .
Paṭisambhijjatīti paṭisambhidā .
Paṭipajjati etāyāti paṭipadā .
Evaṃ sampadā , āpadā .
Upādīyatīti upādā .
Ikkha + cakkha = dassane , upaikkhatīti upekkhā .
‘‘ Yuvaṇṇāna + meo luttā ’’ ti ekāro .
Cintanaṃ cintā .
Sikkha = vijjopādāne , sikkhanaṃ sikkhīyantīti vā sikkhā .
Evaṃ bhikkhā .
Icchanaṃ icchā .
‘‘ Gamayami ’’ ccādinā cchaṅādeso .
Puccha = pucchane , pucchanaṃ pucchā .
Midha + medha = saṅgame , apaṭhitadhātu , medhanaṃ medhā .
Evaṃ gudha = pariveṭhane , godhanaṃ godhā .
Titikkhanaṃ titikkhā .
Evaṃ vīmaṃsā , jigucchā , pipāsā , puttiyā .
Īhanaṃ īhā .
Ṇa-karaṇaṃ kārā ,‘‘ assā ṇānubandhe ’’ ti ā hoti , eva + muparipi .
Haraṇaṃ hārā muttāvali .
Taraṇaṃ tārā , dharaṇaṃ dhārā .
Araṇaṃ ārā .
Yathākathañci saddamhi , ruḷhiyā atthanicchayo .
Kti-sambhuvanaṃ
M0.282 sambhuti .‘‘ Na te ’’ ccādinā na vuddhi .
Savanaṃ suti .
Nayanaṃ nayati etāyāti vā nīti .
Maññatīti mati ,‘‘ gamādirānaṃ lopontabyañjanassā ’’ ti gamādittā nalopo .
Gamanaṃ gantabbāti vā gati .
Upahananaṃ upahati .
Ramanti etāya ramanaṃ vā rati .
Tananaṃ tati .
Niyamanaṃ niyati .
Bhuñjanaṃ bhutti .
Yuñjanaṃ yutti , pararūpaṃ .
Evaṃ samāpajjanaṃ samāpajjateti samāpatti .
Sampatti .
Yaja = devapūjāsaṅgatikaraṇadānesu , yajanaṃ iṭṭhi ,‘‘ yajassa yassa ṭiyī ’’ ti ṭiādeso ,‘‘ pucchādito ’’ ti tassa ṭho , pararūpapaṭhamakkharā ca .
Sāsanaṃ siṭṭhi ,‘‘ sāsassa sisa vā ’’ ti sisa , sānantarassa tassa ṭho ’’ ti ṭhādeso .
Bhedanaṃ bhijjateti vā bhitti .
Bhaja = sevāyaṃ , bhajanaṃ bhatti .
Tana = vitthāre , tanotīti tanti , nassa niggahītādi .
Ka-guhantī etthāti guhā , okāranivutti .
Rujatīti rujā .
Modanti etāyāti mudā nāma muditā .
Yaka-vida = ñāṇe , vidanaṃ vidanti etāyāti vā vijjā , dassa je pubbarūpaṃ .
Yajanaṃ ijjā , ṭiādeso .
Ya-sayanti etthāti seyyā , dvittaṃ .
Aja = vaja = gamane , samajanaṃ samajanti etthāti vā samajjā .
Papubbo , pabbajanaṃ pabbajjā .
Tavaggavaraṇā ’’ dimhi ‘‘ cavaggabayañā ’’ ti yogavibhāgena vassa be dvittaṃ .
Ūmhi paricaraṇaṃ paricariyā .
Jāgaraṇaṃ jāgariyā .
Ana-payojake
M0.283 kāriyadhātuto kattuṃ payojanaṃ kāraṇaṃ , ekāranisedho nassa ṇo ca .Evaṃ harituṃ payojanaṃ hāraṇaṃ .
Vida = anubhave , vitti vedayatīti vā vedanā .
Vanda = abhivādanathutīsu , vandanaṃ vandanā .
Upāsanaṃ upāsanā .
Cita = saṃcetanāyaṃ , cetayatīti cetanā .
Desiyatīti desanā .
Bhāviyatīti bhāvanā .