4. Yassaṃdisaṃsuttavaṇṇanā
134. Catutthe ‘‘ ubhato sujāto ’’ ti ettake vutte yehi kehici dvīhi bhāgehi sujātatā paññāpeyya , sujāta-saddo ca ‘‘ sujāto cārudassano ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.399; su . ni .553; theragā .818) ārohasampattipariyāyoti
V3.43 jātivasenaM3.45 sujātataṃ vibhāvetuṃ ‘‘ mātito ca pitito cā ’’ ti vuttaṃ .Anorasaputtavasenapi loke mātupitusamaññā dissati , idha pana sā orasaputtavasena icchitāti dassetuṃ ‘‘ saṃsuddhaggahaṇiko ’’ ti vuttaṃ .
Gabbhaṃ gaṇhāti dhāretīti gahaṇī , gabbhāsayasaññito mātukucchippadeso .
Tenāha ‘‘ saṃsuddhāya mātukucchiyā samannāgato ’’ ti .
Yathābhuttassa āhārassa vipācanavasena gaṇhanato achaḍḍanato gahaṇī , tejodhātu .
Pitā ca mātā ca pitaro .
Pitūnaṃ pitaro pitāmahā .
Tesaṃ yugo pitāmahayugo , tasmā yāva sattamā pitāmahayugā , pitāmahadvandāti evamettha attho daṭṭhabbo .
Evañhi pitāmahaggahaṇeneva mātāmahopi gahitoti so aṭṭhakathāyaṃ visuṃ na uddhato .
Yuga-saddo cettha ekasesanayena daṭṭhabbo ‘‘ yugo ca yugo ca yugo ’’ ti .
Evañhi tattha tattha dvinnaṃ gahitameva hoti .
Tenāha ‘‘ tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā ’’ ti .
Purisaggahaṇañcettha ukkaṭṭhaniddesavasena katanti daṭṭhabbaṃ .
Evañhi ‘‘ mātito ’’ ti pāḷivacanaṃ samatthitaṃ hoti .
Akkhittoti appattakkhepo .
Anavakkhittoti sampattavivādādīsu na avakkhitto na chaḍḍito .
Jātivādenāti hetumhi karaṇavacananti dassetuṃ ‘‘ kena kāraṇenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Ettha ca ‘‘ ubhato … pe … pitāmahayugā ’’ ti etena khattiyassa yonidosābhāvo dassito saṃsuddhaggahaṇikabhāvakittanato .
‘‘ Akkhitto ’’ ti iminā kiriyāparādhābhāvo .
Kiriyāparādhena hi sattā khepaṃ pāpuṇanti .
‘‘ Anupakkuṭṭho ’’ ti iminā ayuttasaṃsaggābhāvo .
Ayuttasaṃsaggañhi paṭicca sattā akkosaṃ labhanti .
Aḍḍhatā nāma vibhavasampannatā , sā taṃ taṃ upādāyupādāya vuccatīti āha ‘‘ yo koci attano santakena vibhavena aḍḍho hotī ’’ ti .
Tathā mahaddhanatāpīti taṃ ukkaṃsagataṃ dassetuṃ ‘‘ mahatā aparimāṇasaṅkhena dhanena samannāgato ’’ ti vuttaṃ .
Bhuñjitabbato paribhuñjitabbato visesato kāmā bhogā nāmāti āha ‘‘ pañcakāmaguṇavasenā ’’ ti .
Koṭṭhaṃ vuccati dhaññassa āvasanaṭṭhānaṃ , koṭṭhabhūtaṃ agāraṃ koṭṭhāgāraṃ .
Tenāha ‘‘ dhaññena ca paripuṇṇakoṭṭhāgāro ’’ ti .
Evaṃ sāragabbhaṃ koso , dhaññapariṭṭhapanaṭṭhānañca koṭṭhāgāranti dassetvā idāni tato aññathā taṃ dassetuṃ ‘‘ atha vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha yathā asino tikkhabhāvaparihārako
M3.46 paṭicchado ‘‘ koso ’’ ti vuccati .Evaṃ rañño tikkhabhāvaparihāraṃ katvā caturaṅginī senā kosoti āha ‘‘ catubbidho koso hatthī assā rathā pattī ’’ ti .
Vatthakoṭṭhāgāraggahaṇeneva sabbassapi bhaṇḍaṭṭhapanaṭṭhānassa gahitattā ‘‘ tividhaṃ koṭṭhāgāran ’’ ti vuttaṃ .
Yassā
V3.44 paññāya vasena puriso ‘‘ paṇḍito ’’ ti vuccati , taṃ paṇḍiccanti āha ‘‘ paṇḍiccena samannāgato ’’ ti .Taṃtaṃitikattabbatāsu chekabhāvo byattabhāvo veyyattiyaṃ .
Sammohaṃ hiṃsati vidhamatīti medhā , sā etassa atthīti medhāvī .
Ṭhāne ṭhāne uppatti etissā atthīti ṭhānuppatti , ṭhānaso uppajjanapaññā .
Vaḍḍhiattheti vaḍḍhisaṅkhāte atthe .
Yassaṃdisaṃsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .