Issues
Pañcakanipāta-ṭīkā
Pañcakanipāta-ṭīkā

5. Anuggahitasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Anuggahitasuttavaṇṇanā

25. Pañcame sammādiṭṭhīti vipassanāsammādiṭṭhītiādinā aṅguttarabhāṇakānaṃ matena ayaṃ atthavaṇṇanā āraddhā , majjhimabhāṇakā panettha aññathā atthaṃ vadanti .
Vuttañhetaṃ majjhimaṭṭhakathāyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .1.452)–
‘‘ Anuggahitā ’’ tiV3.8M3.8 laddhūpakārā .
Sammādiṭṭhīti arahattamaggasammādiṭṭhi .
Phalakkhaṇe nibbattā cetovimutti phalaṃ assāti cetovimuttiphalā .
Tadeva cetovimuttisaṅkhātaṃ phalaṃ ānisaṃso assāti cetovimuttiphalānisaṃsā .
Dutiyapadepi eseva nayo .
Ettha catutthaphalapaññā paññāvimutti nāma , avasesā dhammā cetovimuttīti veditabbā .
‘‘ Sīlānuggahitā ’’ tiādīsu sīlan ti catupārisuddhisīlaṃ .
Sutan ti sappāyadhammassavanaṃ .
Sākacchāti kammaṭṭhāne khalanapakkhalanacchedanakathā .
Samathoti vipassanāpādikā aṭṭha samāpattiyo .
Vipassanāti sattavidhā anupassanā .
Catupārisuddhisīlañhi pūrentassa , sappāyadhammassavanaṃ suṇantassa , kammaṭṭhāne khalanapakkhalanaṃ chindantassa vipassanāpādikāsu aṭṭhasu samāpattīsu kammaṃ karontassa , sattavidhaṃ anupassanaṃ bhāventassa arahattamaggo uppajjitvā phalaṃ deti .
‘‘ Yathā hi madhuraṃ ambapakkaṃ paribhuñjitukāmo ambapotakassa samantā udakakoṭṭhakaṃ thiraṃ katvā bandhati , ghaṭaṃ gahetvā kālena kālaṃ udakaṃ āsiñcati , udakassa anikkhamanatthaṃ mariyādaṃ thiraṃ karoti .
Yā hoti samīpe valli vā sukkhadaṇḍako vā kipillikapuṭo vā makkaṭakajālaṃ vā , taṃ apaneti , khaṇittiṃ gahetvā kālena kālaṃ mūlāni parikhaṇati , evamassa appamattassa imāni pañca kāraṇāni karoto so ambo vaḍḍhitvā phalaṃ deti , evaṃ sampadamidaṃ veditabbaṃ .
Rukkhassa samantato koṭṭhakabandhanaṃ viya hi sīlaṃ daṭṭhabbaṃ , kālena kālaṃ udakasiñcanaṃ viya dhammassavanaṃ , mariyādāya thirabhāvakaraṇaṃ viya samatho , samīpe valliādīnaṃ haraṇaṃ viya kammaṭṭhāne khalanapakkhalanacchedanaṃ , kālena kālaṃ khaṇittiṃ gahetvā mūlakhaṇanaṃ viya sattannaṃ anupassanānaṃ bhāvanā , tehi pañcahi kāraṇehi anuggahitassa ambarukkhassa madhuraphaladānakālo viya imassa bhikkhuno imehi pañcahi dhammehi anuggahitāya sammādiṭṭhiyā arahattaphaladānaṃ veditabban ’’ ti .
Ettha ca laddhūpakārāti yathārahaṃ nissayādivasena laddhapaccayā .
Vipassanāsammādiṭṭhiyā anuggahitabhāvena gahitattā maggasammādiṭṭhīsu ca arahattamaggasammādiṭṭhiM3.9 .
Anantarassa hi vidhi paṭisedho vā , aggaphalasamādhimhi tapparikkhāradhammesuyeva ca kevalo cetopariyāyo niruḷhoti sammādiṭṭhīti arahattamaggasammādiṭṭhi .
Phalakkhaṇeti anantaraṃ kālantare cāti duvidhepi phalakkhaṇe .
Paṭippassaddhivasena sabbasaṃkilesehi cetovimuccati etāyāti cetovimutti , aggaphalapaññaṃ ṭhapetvā avasesā phaladhammā .
Tenāha ‘‘ cetovimutti phalaṃ assāti , cetovimuttisaṅkhātaṃV3.9 phalaṃ ānisaṃso ’’ ti .
Sabbakilesehi cetaso vimuccanasaṅkhātaṃ paṭippassambhanasaññitaṃ pahānaṃ phalaṃ ānisaṃso cāti yojanā .
Idha cetovimuttisaddena pahānamattaṃ gahitaṃ , pubbe pahāyakadhammā .
Aññathā phaladhammā eva ānisaṃsoti gayhamāne punavacanaṃ niratthakaṃ siyā .
Paññāvimuttiphalānisaṃsāti etthāpi evameva attho veditabbo .
Sammāvācākammantājīvā sīlasabhāvattā visesato samādhissa upakārā , tathā sammāsaṅkappo jhānasabhāvattā .
Tathā hi so ‘‘ appanā ’’ ti niddiṭṭho .
Sammāsatisammāvāyāmā pana samādhipakkhiyā evāti āha ‘‘ avasesā dhammā cetovimuttīti veditabbā ’’ ti .
Catupārisuddhisīlan ti ariyamaggādhigamassa padaṭṭhānabhūtaṃ catupārisuddhisīlaṃ .
Sutā dīsupi eseva nayo .
Attano cittappavattiārocanavasena saha kathanaṃ saṃkathā , saṃkathāva sākacchā .
Idha pana kammaṭṭhānappaṭibaddhāti āha ‘‘ kammaṭṭhāne … pe … kathā ’’ ti .
Tassa kammaṭṭhānassa ekavāraṃ vidhiyā appaṭipajjanaṃ khalanaṃ , anekavāraṃ pakkhalanaṃ , tadubhayassa vicchedanī apanayanī kathā khalanapakkhalanacchedanakathā .
Pūrentassāti vivaṭṭasannissitaṃ katvā pālentassa brūhentassa ca .
Suṇantassāti ‘‘ yathāuggahitakammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatī ’’ ti evaṃ suṇantassa .
Teneva hi ‘‘ sappāyadhammassavanan ’’ ti vuttaṃ .
Kammaṃ karontassāti bhāvanānuyogakammaṃ karontassa .
Pañcasupi ṭhānesu anta-saddo hetuatthajotano daṭṭhabbo .
Evañhi ‘‘ yathā hī ’’ tiādinā vuccamānā ambūpamā yujjeyya .
Udakakoṭṭhakan ti jalāvāṭaṃ .
Thiraṃ katvā bandhatīti asithilaṃ daḷhaṃ nātimahantaṃ nātikhuddakaṃ katvā yojeti .
Thiraṃ karotīti udakasiñcanakāle tato tato pavattitvā udakassa anikkhamanatthaṃ jalāvāṭapāḷiṃ thirataraṃ karoti .
Sukkhadaṇḍakoti tasseva ambagacchassa sukkhako sākhāsīsakoM3.10 .
Kipillikapuṭoti tambakipillikapuṭo .
Khaṇittin ti kudālaṃ .
Koṭṭhakabandhanaṃ viya sīlaṃ sammādiṭṭhiyā vaḍḍhanūpāyassa mūlabhāvato .
Udakasiñcanaṃ viya dhammassavanaṃ bhāvanāya paribrūhanato .
Mariyādāya thirabhāvakaraṇaṃ viya samatho yathāvuttāya bhāvanādhiṭṭhānāya sīlamariyādāya daḷhībhāvāpādanato .
Samāhitassa hi sīlaṃ thirataraṃ hoti .
Samīpe valliādīnaṃ haraṇaṃ viya kammaṭṭhāne khalanapakkhalanacchedanaṃ icchitabbabhāvanāya vibandhanāpanayanato .
Mūlakhaṇanaṃ viya sattannaṃ anupassanānaṃ bhāvanā tassā vibandhassa mūlabhūtānaṃ taṇhāmānadiṭṭhīnaṃ palikhaṇanato .
Ettha ca yasmā suparisuddhasīlassa kammaṭṭhānaṃ anuyuñjantassa sappāyadhammassavanaṃ icchitabbaṃ , tato yathāsute atthe sākacchāsamāpajjanaṃ , tato kammaṭṭhānavisodhanena samathanibbatti , tato samāhitassa āraddhavipassakassa vipassanāpāripūri , paripuṇṇāV3.10 vipassanā maggasammādiṭṭhiṃ brūhetīti evametesaṃ aṅgānaṃ paramparāya sammukhā anuggaṇhanato ayamānupubbī kathitāti veditabbaṃ .
Anuggahitasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .