Issues
Pañcakanipāta-ṭīkā
Pañcakanipāta-ṭīkā

8-9.

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8-9.
Pañcaṅgikasuttādivaṇṇanā

28-29.
AṭṭhameM3.12 karo vuccati pupphasambhavaṃ ‘‘ gabbhāsaye kirīyatī ’’ ti katvā .
Karato jāto kāyo karajakāyo , tadupanissayo catusantatirūpasamudāyo .
Kāmaṃ nāmakāyopi vivekajena pītisukhena tathāladdhūpakāro ,‘‘ abhisandetī ’’ tiādivacanato pana rūpakāyo idha adhippetoti āha ‘‘ imaṃ karajakāyan ’’ ti .
Abhisandetīti abhisandanaṃ karoti .
Taṃ pana abhisandanaṃ jhānamayena pītisukhena karajakāyassa tintabhāvāpādanaṃ sabbatthakameva lūkhabhāvāpanayananti āha ‘‘ temetī ’’ tiādi .
Tayidaṃ abhisandanaṃ atthato yathāvuttapītisukhasamuṭṭhānehi paṇītarūpehi kāyassa parippharaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
Parisandetītiādīsupi eseva nayo .
Sabbaṃ etassa atthīti sabbāvā , tassa sabbāvato .
Avayavāvayavisambandhe avayavini sāmivacananti avayavavisayo sabba -saddo , tasmā vuttaṃ ‘‘ sabbakoṭṭhāsavato ’’ ti .
Aphuṭaṃ nāma na hoti yattha yattha kammajarūpaṃ , tattha tattha cittajarūpassa abhibyāpanato .
Tenāha ‘‘ upādinnakasantatī ’’ tiādi .
ChekotiV3.12 kusalo .
Taṃ panassa kosallaṃ nahānīyacuṇṇānaṃ karaṇe piṇḍikaraṇe ca samatthatāvasena veditabbanti āha ‘‘ paṭibalo ’’ tiādi .
Kaṃsa -saddo ‘‘ mahatiyā kaṃsapātiyā ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.61) suvaṇṇe āgato .
‘‘ Kaṃso upahato yathā ’’ tiādīsu ( dha . pa .134) kittimalohe .
Katthaci paṇṇattimatte ‘‘ upakaṃso nāma rājāsi , mahākaṃsassa atrajo ’’ tiādi ( jā . aṭṭha .4.10.164 ghaṭapaṇḍitajātakavaṇṇanā ).
Idha pana yattha katthaci loheti āha ‘‘ yena kenaci lohena katabhājane ’’ ti .
Snehānugatāti udakasinehena anuppavisanavasena gatā upagatā .
Snehaparetāti udakasinehena parito gatā samantato phuṭā .
Tato eva santarabāhirā phuṭā snehena .
Etena sabbaso udakena temitabhāvamāha .
Na ca pagghariṇīti etena tintassapi tassa ghanathaddhabhāvaṃ vadati .
Tenāha ‘‘ na bindubindū ’’ tiādi .
Tāhi tāhi udakasirāhi ubbhijjatīti ubbhidaṃ , ubbhidaṃ udakaṃ etassāti ubbhidodako .
Ubbhinnaudakoti nadītīre khatakūpako viya ubbhijjanakaudako .
Uggacchanaudakoti dhārāvasena uṭṭhahanaudako .
Kasmā panettha ubbhidodakovaM3.13 rahado gahito , na itaroti āha ‘‘ heṭṭhā uggacchanaudakañhī ’’ tiādi .
Dhārānipātabubbuḷakehīti dhārānipātehi ca udakabubbuḷehi ca .
‘‘ Pheṇapaṭalehi cā ’’ ti vattabbaṃ , sannisinnameva aparikkhobhatāya niccalameva , suppasannamevāti adhippāyo .
Sesan ti ‘‘ abhisandetī ’’ tiādikaṃ .
Uppalānīti uppalagacchāni .
Setarattanīlesūti uppalesu , setuppalarattuppalanīluppalesūti attho .
Yaṃ kiñci uppalaṃ uppalameva sāmaññaggahaṇato .
Satapattan ti ettha sata -saddo bahupariyāyo ‘‘ satagghī ’’ tiādīsu viya .
Tena anekasatapattassapi saṅgaho siddho hoti .
Loke pana rattaṃ padumaṃ , setaṃ puṇḍarīkanti vuccati .
Yāva aggā yāva ca mūlā udakena abhisandanādisambhavadassanatthaṃ udakānuggata ggahaṇaṃ .
Idha uppalādīni viya karajakāyo , udakaṃ viya tatiyajjhānasukhaṃ .
Yasmā parisuddhena cetasāti catutthajjhānacittamāha , tañca rāgādiupakkilesamalāpagamato nirupakkilesaṃ nimmalaṃ , tasmā āha ‘‘ nirupakkilesaṭṭhena parisuddhan ’’ ti .
Yasmā pana pārisuddhiyā eva paccayavisesena pavattiviseso pariyodātatā sudhantasuvaṇṇassa nighaṃsanena pabhassaratā viya , tasmā āha ‘‘ pabhassaraṭṭhena pariyodātaṃ veditabban ’’ ti .
Idan ti odātavacanaṃ .
Utupharaṇatthan ti utuno pharaṇadassanatthaṃ .
Utupharaṇaṃ na hoti sesanti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ taṅkhaṇaV3.13 … pe … balavaṃ hotī ’’ ti .
Vatthaṃ viya karajakāyoti yogino karajakāyo vatthaṃ viya daṭṭhabbo utupharaṇasadisena catutthajjhānasukhena pharitabbattā .
Purisassa sarīraṃ viya catutthajjhānaṃ daṭṭhabbaṃ utupharaṇaṭṭhāniyassa sukhassa nissayabhāvato .
Tenāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Tattha ca ‘‘ parisuddhena cetasā ’’ ti cetogahaṇena jhānasukhaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Tenāha ‘‘ utupharaṇaṃ viya catutthajjhānasukhan ’’ ti .
Nanu ca catutthajjhāne sukhameva natthīti ?
Saccaṃ natthi , sātalakkhaṇasantasabhāvattā panettha upekkhā ‘‘ sukhan ’’ ti adhippetā .
Tena vuttaṃ sammohavinodaniyaṃ ( vibha . aṭṭha .232)‘‘ upekkhā pana santattā , sukhamicceva bhāsitā ’’ ti .
TassaM3.14 tassa samādhissa sarūpadassanassa paccayattā paccavekkhaṇañāṇaṃ paccavekkhaṇanimittaṃ .
Samabharitoti samapuṇṇo .
Maṇḍabhūmīti papāvaṇṇabhūmi .
Yattha salilasiñcanena vināva sassāni ṭhitāni sampajjanti .
Yuge yojetabbāni yoggāni , tesaṃ ācariyo yoggācariyo .
Tesaṃ sikkhāpanato hatthiādayopi ‘‘ yoggā ’’ ti vuccantīti āha pāḷiyaṃ ‘‘ assadammasārathī ’’ ti .
Yena yenāti catūsu maggesu yena yena maggena .
Yaṃ yaṃ gatin ti javasamajavādibhedāsu gatīsu yaṃ yaṃ gatiṃ .
Navame natthi vattabbaṃ .
Pañcaṅgikasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .