1. Sekhabalavaggo
1. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
1. Pañcakanipātassa
V3.1M3.1 paṭhame kāmaṃ sampayuttadhammesu thirabhāvopi balaṭṭho eva , paṭipakkhehi pana akampanīyattaṃ sātisayaṃ balaṭṭhoti vuttaṃ –‘‘ assaddhiye na kampatī ’’ ti .
Saṃkhittasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2-6.Vitthatasuttādivaṇṇanā
2-6.
Dutiye
V3.2 hirīyatīti lajjati virajjati .Yasmā hirī pāpajigucchanalakkhaṇā , tasmā ‘‘ jigucchatīti attho ’’ ti vuttaṃ .
Ottappatīti utrasati .
Pāputrāsalakkhaṇañhi ottappaṃ .
Paggahitavīriyoti
M3.2 saṅkocaṃ anāpannavīriyo .Tenāha ‘‘ anosakkitamānaso ’’ ti .
Pahānatthāyāti samucchinnatthāya .
Kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadā nāma samadhigamo evāti āha ‘‘ paṭilābhatthāyā ’’ ti .
Gatiatthā dhātusaddā buddhiatthā hontīti āha ‘‘ udayañca vayañca paṭivijjhituṃ samatthāyā ’’ ti .
Missakanayenāyaṃ desanā gatāti āha ‘‘ vikkhambhanavasena ca samucchedavasena cā ’’ ti .
Tenāha ‘‘ vipassanāpaññāya ceva maggapaññāya cā ’’ ti .
Vipassanāpaññāya vikkhambhanakiriyato sā ca kho padesikāti nippadesikaṃ katvā dassetuṃ ‘‘ maggapaññāya paṭilābhasaṃvattanato ’’ ti vuttaṃ .
Dukkhakkhayagāminibhāvepi eseva nayo .
Sammāti yāthāvato .
Akuppadhammatāya hi maggapaññāya khepitaṃ khepitameva , nāssa puna khepanakiccaṃ atthīti upāyena ñāyena sā pavattatīti āha ‘‘ hetunā nayenā ’’ ti .
Tatiyādīsu natthi vattabbaṃ .
Vitthatasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Kāmasuttavaṇṇanā
7. Sattame asanti lūnanti tenāti asitaṃ , dāttaṃ .
Vividhā ābhañjanti bhāraṃ olambenti tenāti byābhaṅgī , vidhaṃ .
Kulaputtoti ettha duvidho kulaputto jātikulaputto , ācārakulaputto ca .
Tattha ‘‘ tena kho pana samayena raṭṭhapālo nāma kulaputto tasmiṃyeva thullakoṭṭhike aggakulikassa putto ’’ ti ( ma . ni .2.294) evaṃ āgato uccakulappasuto jātikulaputto nāma .
‘‘ Ye te kulaputtā saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā ’’ ti ( ma . ni .1.34) evaṃ āgatā pana yattha katthaci kule pasutāpi ācārasampannā ācārakulaputto nāma .
Idha pana ācārakulaputto adhippeto .
Tenāha ‘‘ kulaputtoti ācārakulaputto ’’ ti .
Yuttan ti anucchavikaṃ , evaṃ vattabbataṃ arahatīti attho .
Sesamettha uttānameva .
Kāmasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Cavanasuttavaṇṇanā
8. Aṭṭhame
V3.3M3.3 saddhāyāti iminā adhigamasaddhā dassitā .Catubbidhā hi saddhā – āgamanīyasaddhā , adhigamasaddhā , pasādasaddhā , okappanasaddhāti .
Tattha āgamanīyasaddhā sabbaññubodhisattānaṃ pavattā hoti .
Āgamanīyappaṭipadāya āgatā hi saddhā sātisayā mahābodhisattānaṃ paropadesena vinā saddheyyavatthuṃ aviparītato gahetvā adhimuccanato .
Saccappaṭivedhato āgatasaddhā adhigamasaddhā suppabuddhādīnaṃ viya .
‘‘ Sammāsambuddho bhagavā ’’ tiādinā buddhādīsu uppajjanakappasādo pasādasaddhā mahākappinarājādīnaṃ viya .
‘‘ Evametan ’’ ti okkanditvā pakkhanditvā saddahanavasena kappanaṃ okappanaṃ , tadeva saddhāti okappanasaddhā .
Tattha pasādasaddhā paraneyyarūpā hoti , savanamattenapi pasīdanato .
Okappanasaddhā saddheyyaṃ vatthuṃ ogāhitvā anupavisitvā ‘‘ evametan ’’ ti paccakkhaṃ karontī viya pavattati .
Cavanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Paṭhamaagāravasuttavaṇṇanā
9. Navame appatissayoti appatissavo va-kārassa ya-kāraṃ katvā niddeso .
Garunā kismiñci vutto gāravavasena patissavanaṃ , patissavo , patissavabhūtaṃ , taṃsabhāvañca yaṃ kiñci gāravaṃ .
Natthi etasmiṃ patissavoti appatissavo , gāravavirahito .
Tenāha ‘‘ ajeṭṭhako anīcavuttī ’’ ti .
Paṭhamaagāravasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Dutiyaagāravasuttavaṇṇanā
10. Dasame vuddhin tiādīsu sīlena vuddhiṃ , maggena viruḷhiṃ , nibbānena vepullaṃ .
Sīlasamādhīhi vā vuddhiṃ , vipassanāmaggehi viruḷhiṃ , phalanibbānehi vepullaṃ .
Ettha ca yassa catubbidhaṃ sīlaṃ akhaṇḍādibhāvappavattiyā suparisuddhaṃ visesabhāgiyattā appakasireneva maggaphalāvahaṃ saṅgharakkhitattherassa viya , so tādisena sīlena imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ
M3.4 āpajjissati .Tena vuttaṃ –
‘‘ sīlena vuddhin ’’ ti .
Yassa pana ariyamaggo uppanno , so virūḷhamūlo viya pādapo suppatiṭṭhitattā sāsane virūḷhiṃ āpanno nāma hoti .
Tena vuttaṃ
V3.4 –‘‘ maggena virūḷhin ’’ ti .
Yo sabbakilesanibbānappatto , so arahā sīlādidhammakkhandhapāripūriyā sati vepullappatto hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ nibbānena vepullan ’’ ti .
Dutiyavikappe attho vuttanayānusārena veditabbo .
Dutiyaagāravasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sekhabalavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .