Issues
Pañcakanipāta-ṭīkā
Pañcakanipāta-ṭīkā

2. Balavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Balavaggo

1. Ananussutasuttavaṇṇanā

11. Dutiyassa paṭhame abhijānitvāti abhivisiṭṭhena ñāṇena jānitvā .
Aṭṭhahi kāraṇehi tathāgatassāti ‘‘ tathā āgatoti tathāgato .
Tathā gatoti tathāgato .
Tathalakkhaṇaṃ āgatoti tathāgato .
Tathadhamme yāthāvato abhisambuddhoti tathāgato .
Tathadassitāya tathāgato .
Tathāvāditāya tathāgato .
Tathākāritāya tathāgato .
Abhibhavanaṭṭhena tathāgato ’’ ti evaṃ vuttehi aṭṭhahi kāraṇehi .
Usabhassa idanti āsabhaṃ , seṭṭhaṭṭhānaṃ .
Tenāha ‘‘ āsabhaṃ ṭhānanti seṭṭhaṭṭhānan ’’ ti .
Parato dassitabalayogena ‘‘ dasabalohan ’’ ti abhītanādaṃ nadati .
Brahmacakkan ti ettha seṭṭhapariyāyo .
Brahma saddoti āha ‘‘ seṭṭhacakkan ’’ ti .
Cakkañcetaṃ dhammacakkaṃ adhippetaṃ .
Ananussutasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Saṃkhittasuttavaṇṇanā

13. Tatiye kāmaṃ sampayuttadhammesu thirabhāvopi balaṭṭho eva , paṭipakkhehi pana akampanīyattaṃ sātisayaṃ balaṭṭhoti vuttaṃ ‘‘ muṭṭhassacce na kampatī ’’ ti .
Saṃkhittasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Vitthatasuttavaṇṇanā

14. CatuttheV3.5M3.5 satinepakkenāti satiyā nepakkena , tikkhavisadasūrabhāvenāti attho .
Aṭṭhakathāyaṃ pana nepakkaṃ nāma paññāti adhippāyena ‘‘ nepakkaṃ vuccati paññā ’’ ti vuttaṃ .
Evaṃ sati añño niddiṭṭho nāma hoti .
Satimāti ca iminā savisesā sati gahitāti paratopi ‘‘ cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā ’’ ti satikiccameva niddiṭṭhaṃ , na paññākiccaṃ , tasmā satinepakkenāti satiyā nepakkabhāvenāti sakkā viññātuṃ labbhateva .
Paccayavisesavasena aññadhammanirapekkho satiyā balavabhāvo .
Tathā hi ñāṇavippayuttacittenapi sajjhāyanasammasanāni sambhavanti .
Cirakatampīti attanā vā parena vā kāyena cirakataṃ cetiyaṅgaṇavattādimahāvattappaṭipattipūraṇaṃ .
Cirabhāsitampīti attanā vā parena vā vācāya cirabhāsitaṃ sakkaccaṃ uddisanauddisāpanadhammāsāraṇadhammadesanāupanisinnakaparikathāanumodanīyādivasena pavattitaṃ vacīkammaṃ .
Saritā anussaritāti tasmiṃ kāyena cirakate kāyo nāma kāyaviññatti , cirabhāsite vācā nāma vacīviññatti , tadubhayampi rūpaṃ , taṃsamuṭṭhāpakā cittacetasikā arūpaṃ .
Iti ime rūpārūpadhammā evaṃ uppajjitvā evaṃ niruddhāti sarati ceva anussarati ca , satisambojjhaṅgaṃ samuṭṭhāpetīti attho .
Bojjhaṅgasamuṭṭhāpikā hi sati idha adhippetā .
Tāya satiyā esa sakiṃ saraṇena saritā , punappunaṃ saraṇena anussaritāti veditabbā .
Vitthatasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

5-10.
Daṭṭhabbasuttādivaṇṇanā

15-20.
Pañcame savisayasmiṃyevāti attano attano visaye eva .
Lokiyalokuttaradhamme kathetun ti lokiyadhamme lokuttaradhamme ca tena tena pavattivisesena kathetuṃ .
Catūsu sotāpattiyaṅgesūti sappurisasaṃsevo saddhammassavanaṃ yonisomanasikāro dhammānudhammappaṭipattīti imesu catūsu sotāpattimaggakāraṇesu .
Kāmañca tesu satiādayopi dhammā icchitabbāva tehi vinā tesaṃ asambhavatoM3.6 , tathāpi cettha saddhā visesato kiccakārīti veditabbā .
Saddho eva hi sappurise payirupāsati , saddhammaṃ suṇāti , yoniso ca aniccādito manasi karoti , ariyamaggassaV3.6 ca anudhammaṃ paṭipajjati , tasmā vuttaṃ ‘‘ ettha saddhābalaṃ daṭṭhabban ’’ ti .
Iminā nayena sesabalesupi attho daṭṭhabbo .
Catūsu sammappadhānesūti catubbidhasammappadhānabhāvanāya .
Catūsu satipaṭṭhānesūtiādīsupi eseva nayo .
Ettha ca sotāpattiaṅgesu saddhā viya , sammappadhānabhāvanāya vīriyaṃ viya ca satipaṭṭhānabhāvanāya yasmā ‘‘ vineyya loke abhijjhādomanassan ’’ ti ( dī . ni .2.373; ma . ni .1.106) vacanato pubbabhāge kiccato sati adhikā icchitabbā , evaṃ samādhikammikassa samādhi ,‘‘ ariyasaccabhāvanā paññābhāvanā ’’ ti katvā tattha paññā pubbabhāge adhikā icchitabbāti pākaṭoyamattho .
Adhigamakkhaṇe pana samādhipaññānaṃ viya sabbesampi balānaṃ saddhādīnaṃ samatāva icchitabbā .
Tathā hi ‘‘ ettha saddhābalan ’’ tiādinā tattha tattha etthaggahaṇaṃ kataṃ .
Idāni saddhādīnaṃ tattha tattha atirekakiccataṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘ yathā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tatridaṃ upamā saṃsandanaṃ – rājapañcamasahāyā viya vimuttiparipācakāni pañca balāni .
Nesaṃ kīḷanatthaṃ ekajjhaṃ vīthiotaraṇaṃ viya balānaṃ ekajjhaṃ vipassanāvīthiotaraṇaṃ , sahāyesu paṭhamādīnaṃ yathāsakaṃ geheva vicāraṇā viya saddhādīnaṃ sotāpattiaṅgādīni patvā pubbaṅgamatā .
Sahāyesu itaresaṃ tattha tattha tuṇhībhāvo viya sesabalānaṃ tattha tattha tadanvayatā , tassa pubbaṅgamassa balassa kiccānugatā .
Na hi tadā tesaṃ sasambhārapathavīādīsu āpādīnaṃ viya kiccaṃ pākaṭaṃ hoti , saddhādīnaṃyeva pana kiccaṃ vibhūtaṃ hutvā tiṭṭhati puretaraṃ tathāpaccayehi cittasantānassa abhisaṅkhatattā .
Ettha ca vipassanākammikassa bhāvanā visesato paññuttarāti dassanatthaṃ rājānaṃ nidassanaṃ katvā paññindriyaṃ vuttaṃ .
Chaṭṭhādīni suviññeyyāni .
Daṭṭhabbasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Balavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .