8-9.Vācāsuttādivaṇṇanā
198-9.
Aṭṭhame
V3.69 aṅgehīti kāraṇehi .Aṅgīyanti hetubhāvena ñāyantīti aṅgāni , kāraṇāni .
Kāraṇatthe ca aṅga-saddo .
Pañcahīti hetumhi nissakkavacanaṃ .
Samannāgatāti samanuāgatā pavattā yuttā ca .
Vācāti samullapana-vācā .
Yā ‘‘ vācā girā byappatho ’’ ti ( dha . sa .636) ca ,‘‘ nelā kaṇṇasukhā ’’ ti ( dī . ni .1.9) ca āgacchati .
Yā pana ‘‘ vācāya ce kataṃ kamman ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha .1 kāyakammadvāra ) evaṃ viññatti ca ,‘‘ yā catūhi vacīduccaritehi ārati … pe … ayaṃ vuccati sammāvācā ’’ ti ( dha . sa .299) evaṃ virati ca ,‘‘ pharusavācā , bhikkhave , āsevitā bhāvitā bahulīkatā nirayasaṃvattanikā hotī ’’ ti ( a . ni .8.40) evaṃ cetanā ca vācāti āgatā , na sā idha adhippetā .
Kasmā ?
Abhāsitabbato .
‘‘ Subhāsitā hoti , no dubbhāsitā ’’ ti hi vuttaṃ .
Subhāsitāti suṭṭhu bhāsitā .
Tenassā atthāvahataṃ dīpeti .
Anavajjāti rāgādiavajjarahitā .
Imināssa kāraṇasuddhiṃ agatigamanādippavattadosābhāvañca dīpeti .
Rāgadosādivimuttañhi yaṃ bhāsato anurodhavivajjanato agatigamanaṃ durasamussitamevāti .
Ananuvajjāti anuvādavimuttā .
Imināssā sabbākārasampattiṃ dīpeti .
Sati hi sabbākārasampattiyaṃ ananuvajjatāti .
Viññūnan ti paṇḍitānaṃ .
Tena nindāpasaṃsāsu bālā appamāṇāti dīpeti .
Imehi khotiādīni tāni aṅgāni paccakkhato dassento taṃ vācaṃ nigameti .
Yañca aññe paṭiññādīhi avayavehi , nāmādīhi padehi , liṅgavacanavibhattikālakārakasampattīhi ca samannāgataṃ musāvādādivācampi subhāsitanti maññanti , taṃ paṭisedheti .
Avayavādisamannāgatāpi hi tathārūpī
M3.73 vācā dubbhāsitāva hoti attano ca paresañca anatthāvahattā .Imehi pana pañcahaṅgehi samannāgatā sacepi milakkhubhāsāpariyāpannā ghaṭaceṭikāgītikapariyāpannāpi hoti , tathāpi subhāsitāva lokiyalokuttarahitasukhāvahattā .
Tathā hi maggapasse sassaṃ rakkhantiyā sīhaḷaceṭikāya sīhaḷakeneva jātijarāmaraṇayuttaṃ gītikaṃ gāyantiyā saddaṃ sutvā maggaṃ gacchantā saṭṭhimattā vipassakabhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu .
Tathā tisso nāma āraddhavipassako bhikkhu padumassarasamīpena gacchanto padumassare padumāni bhañjitvā –
‘‘ Pātova
V3.70 phullitakokanadaṃ ,Sūriyālokena bhijjiyate ;
Evaṃ manussattaṃ gatā sattā ,
Jarābhivegena maddīyantī ’’ ti .( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.213; su . ni . aṭṭha .2.452 subhāsitasuttavaṇṇanā )–
Imaṃ gītiṃ gāyantiyā ceṭikāya sutvā arahattaṃ patto .
Buddhantarepi aññataro puriso sattahi puttehi saddhiṃ aṭavito āgamma aññatarāya itthiyā musalena taṇḍule koṭṭentiyā –
‘‘ Jarāya parimadditaṃ etaṃ , milātacammanissitaṃ ;
Maraṇena bhijjati etaṃ , maccussa ghāsamāmisaṃ .
‘‘ Kimīnaṃ ālayaṃ etaṃ , nānākuṇapena pūritaṃ ;
Asucibhājanaṃ etaṃ , tadalikkhandhasamaṃ idan ’’ ti .( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.213; su . ni . aṭṭha .2.452 subhāsitasuttavaṇṇanā )–
Imaṃ gītaṃ sutvā paccavekkhanto saha puttehi paccekabodhiṃ patto .
Evaṃ imehi pañcahi aṅgehi samannāgatā vācā sacepi milakkhubhāsāya pariyāpannā ghaṭaceṭikāgītikapariyāpannā vācā hoti , tathāpi subhāsitāti veditabbā .
Subhāsitā eva anavajjā ananuvajjā ca viññūnaṃ atthatthikānaṃ kulaputtānaṃ atthappaṭisaraṇānaṃ , no byañjanappaṭisaraṇānanti .
Navamaṃ uttānameva .
Vācāsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .