**ယမကာနံ ဝသေန ဒေသိတတ္တာ**တိ ဣမိနာ၊ ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့်။
ဒသသု၊ ဆယ်ပါးသော ယမကတို့တွင်။
ဧကေကဿ၊ တပါးတပါးသော။
ယမကသမူဟဿ၊ မူလယမိုက် အစရှိသော ယမိုက်အပေါင်း၏၎င်း။
တံ သမူဟဿ၊ ထိုယမိုက်အပေါင်း၏ အပေါင်းဖြစ်သော။
သကလဿ၊ အလုံးစုံသော။
ပကရဏဿစ၊ ကျမ်း၏၎င်း။
ယမကာနံ၊ ယမကတို့နှင့်။
ဝသေန၊ စပ်သဖြင့်။
လဒ္ဓဝေါဟာရတံ၊ ရအပ်သောအမည်ရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကို။
ဒဿေတိ၊ ပြ၏။
[မူလယမကသည်ပင် ယမက တပါးမဟုတ်။
အတ္ထယမက ဓမ္မယမက ပုစ္ဆာယမက စသောအားဖြင့် ယမကအများပေါင်း၍ ဟောတော်မူအပ်ရာဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မူလယမက တပါးတည်းကိုပင် ယမကသမူဟ" ဟုခေါ်ရသည်။ ခန္ဓယမက စသည်တို့၌လည်း နည်းတူ။]
**ကုသလကုသလမူလသင်္ခါတာနံ ဒွိန္နံ အတ္ထာနံ ဝသေန အတ္ထယမကန္တိ** ဧတေန၊ ဟူသောပါဌ်ဖြင့်။
(အာပဇ္ဇတိ၌စပ်)
ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ သဗ္ဗေ တေ ကုသလမူလာတိ
၁။ ကုသလမူလာတိ၊ ပေ၊ အာပဇ္ဇတီတိ စေ။ ။ အဋ္ဌကထာ၌ "ကုသလကုသလမူလသင်္ခါတာနံ ဒွိန္နံ အတ္ထာနံ ဝသေန အတ္ထယမကံ" ဟု ဆိုထား၏။ ထိုစကားအရ "ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ ကုသလမူလာ" ဟူသော အနုလောမပုစ္ဆာတမျိုးတည်း၏ပင် ယမကအဖြစ် (ယမကနာမည်) ဖြစ်သလောဟု" စောဒနာသည်၊ ဘာ့ကြောင့်နည်း၊....."ယေ ကေစိ ကုသလာဓမ္မာ" အရ ကုသလ ဟူသောအနက်, "သဗ္ဗေ တေ ကုသလမူလာ" အရကုသလမူလဟူသောအနက်, ဤသို့အနက် ၂-မျိုး ယမက (အစုံ) ဖြစ်နေသော ကြောင့်တည်း။
၊ ဟူသော။
ဧတဿေဝ၊ ဤအနုလောမ ပုစ္ဆာတရပ်၏သာ။
ဝါ၊ ဤအနုလောမ ပုစ္ဆာတရပ်အနက်၏သာ။
ယမကဘာဝေါ၊ ယမက၏အဖြစ်သည်။
ဝါ၊ ယမက အမည်သည်။
အာပဇ္ဇတိ၊ ရောက်သည် မဟုတ်လော။
ဣတိစေ၊ ဤသို့မေးအံ့။
(ဧတဿေဝ၊ ၏သာ။
ဝါ၊ ၏သာ။
ယမကဘာဝေါ၊ သည်။
ဝါ၊ သည်။)
နာပဇ္ဇတိ
၂။ နာပဇ္ဇတိ၊ ပေ၊ ဝုတ္တတ္တာ။ ။ အနုလောမပုစ္ဆာတရပ်တည်းဖြင့် ယမကအမည်မဖြစ်နိုင်ပါ-ဟု ဖြေပြီးလျှင် "ဉာတုံ ဣစ္ဆိတာနံ၊ ပေ၊ ဝုတ္တတ္တာ" ဟုအကြောင်းပြသည်။ ထိုတွင် "ဉာတုံ၊ ပေ၊ ကုသလ ကုသလ မူလဝိသေသာနံ (ဝသေန အတ္ထ ယမကဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ)" ကို အကြောင်းတမျိုး, "ကုသလမူလ ကုသလဝိသေသေဟိ ဝါ၊ ပေ၊ ဝသေန အတ္ထ ယမကဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ" ကို အကြောင်းတမျိုး, ဤသို့အားဖြင့် အကြောင်း ၂-မျိုး ပြထားသည်ဟုမှတ်ပါ။
၊ မရောက်။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်နည်း။
[ဝုတ္တတ္တာကိုကြည့်၍ ထည့်သည်]
ဉာတုံ၊ သိခြင်းငှါ။
ဣစ္ဆိတာနံ၊ အလိုရှိအပ်ကုန်သော။
ဉာတုံ ဣစ္ဆိတာနံ၊ ပေ၊ ဝိသေသာနံ။ ။ [ဝိသေသာနံ၏ စပ်ဘို့ရာ "ဝသေန အတ္ထ ယမကဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ" ကို ယူ၍ အနက်ပေးရသည်။] ပုစ္ဆာဟူသည် မေးသောပုဂ္ဂိုလ်၏ သိခြင်းငှါ အလိုရှိအပ်သော (သိချင်နေသော) အနက်တည်း။ ထို့ကြောင့် "ယေ ကေစိကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ ကုသလမူလာ" ဟူသော အနုလောမပုစ္ဆာ၌ "ယေကေစိကုသလာ ဓမ္မာ"သည် သိခြင်းငှါအလိုရှိအပ်သော အနက်မဟုတ်သေး၊ "သဗ္ဗေ တေ ကုသလ မူလာ" ၏ ဝိသေသနမျှဖြစ်သေးသည်။ "သဗ္ဗေတေ ကုသလမူလာ" သည် သာသိခြင်းငှါ အလိုရှိအပ်သော အနက်တည်း။ [အနိယမ ဝါကျဟူသမျှ ဝိသေသန အပဓာနဖြစ်၍ နိယမဝါကျသည်သာ ဝိသေသျ ပဓာန ဖြစ်သည်ဟုမှတ်ပါ။]
ဤသို့ ပဌမပုစ္ဆာဖြင့် ဝိသေသျ ပဓာန တမျိုးတည်းသာရသောကြောင့် အနက်အစုံ မဖြစ်သေး၊ ဒုတိယပုစ္ဆာဖြင့် "ယေ ဝါ ပန ကုသလမူလာ၊ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလာ" ဟု မေးလိုက်မှ "ကုသလ+ကုသလမူလ" ဟု အနက်အစုံ ယမကဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် "ဒုတိယပဌမပုစ္ဆာသု ဝုတ္တာနံ ကုသလကုသလမူလဝိသေသာနံ ဝသေန အတ္ထယမက ဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ" ဟုမိန့်သည်။
ဒုတိယပဌမပုစ္ဆာသု၊ ဒုတိယပုစ္ဆာပဌမ ပုစ္ဆာတို့၌။
ဝုတ္တာနံ၊ ဟောတော်မူအပ်ကုန်သော။
ကုသလ ကုသလမူလဝိသေသာနံ၊ ကုသိုလ်, ကုသလမူ ဟူကုန်သော တရားအထူးတို့၏။
(ဝသေန၊ အစွမ်းဖြင့်။
ဝါ၊ စပ်သဖြင့်။
အတ္ထယမကဘာဝဿ၊ အတ္ထယမက၏ အဖြစ်၏။
ဝါ၊ အတ္ထယမက ဟူသော နာမည်၏။
ဝါ၊ ကို။
ဝုတ္တတ္တာ၊ ဆိုအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
ဝါ၊ ဆိုလိုသည်၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း၊)
ဝါ၊ တနည်း။
ကုသလမူလကုသလဝိသေသေဟိ
၁။ ကုသလမူလ ကုသလဝိသေသေဟိ ဝါ။ ။ ဤနည်း၌ ပဌမ ပုစ္ဆာဝယ် "ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ" ဟူသော သန္နိဋ္ဌာန်ပုဒ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ် သော ကုသိုလ်တရား, ဒုတိယပုစ္ဆာဝယ် "ယေ ဝါ ပန ကုသလမူလာ" ဟု သန္နိဋ္ဌာန်ပုဒ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ်သော ကုသလမူလတရား, ဤသို့အနက်အစုံကို "ယမက" ဟုယူစေလိုသည်။ [ဘာ့ကြောင့်နည်း။ ပဌမပုစ္ဆာဝယ် "ယေ ကေစိ ကုသလာဓမ္မာ" အရ ကုသိုလ်တရားတို့ကိုပင် "ကုသိုလ်မူလမည်ကြသလော" ဟု မေးလိုရာ ရောက်သောကြောင့်တည်း။ ဒုတိယ ပုစ္ဆာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်း မေးလိုရင်းကိုသိပါ။
နည်း ၂-ပါးအထူး။ ။
ပဌမနည်း၌ ဒုတိယပုစ္ဆာဝယ် သံသယပုဒ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ်သော ကုသိုလ်တရား, ပဌမပုစ္ဆာဝယ် သံသယပုဒ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ်သော ကုသလမူလတရား, ဤ ၂-ပါးအစုံကို "အတ္ထယမက" ဟုခေါ်သည်။ ဒုတိယနည်း၌ ပဌမပုစ္ဆာဝယ် သန္နိဋ္ဌာန်ပုဒ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ်သော ကုသိုလ်တရား, ဒုတိယပုစ္ဆာဝယ် သန္နိဋ္ဌာန်ပုဒ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ်သော ကုသလမူလတရား, ဤ ၂-ပါးအစုံကို "အတ္ထ ယမက" ဟု ခေါ်သည်။
၊ ကုသလမူ, ကုသိုလ် ဟူသော တရားအထူးတို့ဖြင့်။
ဉာတုံ၊ ငှါ။
ဣစ္ဆိတာနံ၊ ကုန်သော။
ပဌမဒုတိယပုစ္ဆာသု၊ ပဌမပုစ္ဆာ ဒုတိယပုစ္ဆာတို့၌။
သန္နိဋ္ဌာနပဒသင်္ဂဟိတာနံ၊ သန္နိဋ္ဌာန်ပုဒ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ်ကုန်သော။
ကုသလ ကုသလ မူလာနံ၊ ကုသိုလ်,ကုသိုလ်မူတို့၏။
ဝသေန၊ အစွမ်းဖြင့်။
ဝါ၊ ဖြင့်။
အတ္ထယမကဘာဝဿ၊ ၏။
ဝါ၊ ကို။
ဝုတ္တတ္တာ၊ ကြောင့်တည်း။
ဝါ၊ တည်း။
ဟိ၊ မှန်၏။
ဉာတုံ
၁။ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတာနံ ဟိ။ ။ "ဝုတ္တတ္တာ" ဟူသော ဟိတ်နောင် ဟိ ဖြင့် တက်သောကြောင့် ဝိတ္ထာရဝါကျဟု ဆိုရိုးရှိသော်လည်း ဤ၌ ဝိတ္ထာရမသင့်၊ ဒဠှိသာသင့်၏။ ပဓာနဘာဝေါတိ၌ ဣတိ(တသ္မာ)ဟု ရှိသောကြောင့် ဟိ(ယသ္မာ)ဟုလည်း တနည်းပေးနိုင်၏။ ဤ၌ "ဉာတုံ၊ ပေ၊ ဝိသေသဝန္တာပေက္ခာနံ" သည် "ဉာတုံ၊ ပေ၊ ကုသလကုသလမူလဝိသေသာနံ" သည် ဒဠှီကရဏ, "တံ ဝိသေသဝတံ ဝါ၊ ပေ၊ ဝိသေသာပေက္ခာနံ" သည် "ကုသလမူလကုသလဝိသေသေဟိ ဝါ၊ ပေ၊ ကုသလကုသလမူလာနံ" ၏ ဒဠှီကရဏတည်း။
၊ သိခြင်းငှာ။
ဣစ္ဆိတာနံ၊ အလိုရှိအပ်ကုန်သော။
ဝိသေသဝန္တာပေက္ခာနံ၊ ဝိသေသဝန္တအားဖြင့် ငဲ့ခြင်းရှိကုန်သော။
ဝိသေသာနံ
၁။ ဝိသေသာနံ ဝိသေသဝန္တာပေက္ခာနံ။ ။ [ဝိသေသာနန္တိ ကုသလကုသလမူလဝိသေသာနံ၊ ဝိသေသဝန္တာပေက္ခာနန္တိ ကုသလမူလ ကုသလသင်္ခါတေဟိ ဝိသေသဝန္တေဟိ သာပေက္ခာနံ၊-အနု။] ရှေ့ဒဠှီယဝါကျ၌ "ဉာတုံဣစ္ဆိတာနံ၊ ပေ၊ ကုသလကုသလမူလဝိသေသာနံ" ကိုပင် ဤ၌"ဝိသေသာနံ" အရယူ၍ ထိုဝိသေသတို့လည်း (သူတို့ချည်းသတ်သတ်မဟုတ်) ယေ ဝါ ပန ကုသလမူလတုန်းက ကုသလမူလဟူသော ဝိသေသဝန္တအားဖြင့် ငဲ့ခြင်းရှိသော ကုသလ, ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ တုန်းက ကုသလအားဖြင့် ငဲ့ခြင်းရှိသော ကုသလမူလများဖြစ်ကြသည်-ဟူလို။ [တံဝိသေသဝတံ ဝါ-စသော ဝါကျ၌လည်း ဤနည်းမှီးပါ။]
၊ ဝိသေသတို့၏၎င်း။
(ပဓာနဘာဝေါ၌ စပ်)။
ဝါ၊ တနည်း။
တံဝိသေသဝတံ၊ ထိုဝိသေသရှိကုန်သော။
ဝိသေသာပေက္ခာနံ၊ ဝိသေသအားဖြင့် ငဲ့ခြင်းရှိကုန်သော။
ဓမ္မာနဉ္စ၊ တရားတို့၏၎င်း။
ဧတ္ထ
၂။ ဧတ္ထ ပဓာနဘာဝေါ။ ။ "ဉာတုံ ဣစ္ဆိတာနံ ဝိသေသာနံ" ဟူသော သမ္ဗန်ကို၎င်း, "တံဝိသေသဝတံ ဝါ ဓမ္မာနံ" ဟူသော သမ္ဗန်ကို၎င်း, ပဓာနဘာဝေါ ဝယ် ဘာဝေါ၌ စပ်ရသော သမ္ဗန်ဟု မှတ်ပါ၊ ဝိသေသဝန္တာပေက္ခာနံ၊ ဝိသေသာပေက္ခာနံတို့ကား ထိုသမ္ဗန်၏ ဝိသေသနတို့သာတည်း၊ [ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ မူလယမကေ-အနု။]
၊ ဤ မူလယမိုက်၌။
ပဓာနဘာဝေါ၊ ပဓာန၏အဖြစ်သည်။
(ဟောတိ)။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဧကေကာယ၊ တပါးတပါးသော။
ပုစ္ဆာယ၊ ဖြင့်။
(သင်္ဂဟိတော၌စပ်)
ဧကေကော ဧဝ၊ တပါးစီတပါးစီသာလျှင်ဖြစ်သော။
အတ္ထော၊ အနက်သည်။
ဝါ၊ ကို။
သင်္ဂဟိတော၊ သိမ်းယူအပ်သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။
စ၊ ဆက်။
ဧတ္ထ၊ ဤအတ္ထာနံ ဝသေန အတ္ထ ယမကံ-ဟူသော စကားရပ်၌။
အတ္ထသဒ္ဒေါ၊ အတ္ထသဒ္ဒါသည်။
ဓမ္မဝါစကော၊ သဘာဝဓမ္မကို ဟောသောသဒ္ဒါသည်၎င်း။
ဟေတုဖလာဒိဝါစကောဝါ၊ ဟေတု, ဖလအစရှိသည်ကိုဟောသောသဒ္ဒါသည်၎င်း။
(အာဒိသဒ္ဒါဖြင့် "အတ္ထောပယောဇနေ" အစရှိသော အဘိဓာန်လာ ဟိတစသောအနက်တို့ကိုယူပါ။)
န(ဟောတိ)၊ မဟုတ်။
အထခေါ၊ အဟုတ်ကား။
ပါဠိအတ္ထဝါစကော၊ ပါဠိ၏အနက်ကို ဟောသောသဒ္ဒါတည်း။
တေနေဝ၊ ကြောင့်ပင်။
**တေသညေဝ အတ္ထာနန္တိ**အာဒိ၊ အစရှိသော။
(ယံဝစနံ အတ္ထိ၊ တံဝစနံ သင်္ဂဟကာရော)
အာဟ၊ ပြီ။
**တီဏိပိ ပဒါနိ ဧကတော ကတွာတိ**ဣဒံ၊ ဟူသောဤစကားကို။
နာမပဒဿ၊ နာမပဒ၏။
ကုသလာဒီနံ၊ ကုသိုလ်အစရှိသော တရားတို့ကို။
သင်္ဂါဟကတ္တ မတ္တ မေဝ၊ သိမ်းယူနိုင်သည်၏အဖြစ်မျှကိုသာ။
သန္ဓာယ၊ ၍။
(သင်္ဂဟကာရေန) ဝုတ္တံ၊ (ကုသလာဒီနံ၊ တို့ကို။)
နိရဝသေသ သင်္ဂါဟကတ္တံ၊ အကြွင်းမရှိသောအားဖြင့်သိမ်းယူနိုင်သည်၏အဖြစ်ကို။
(သန္ဓာယ၊ ၍။)
န ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သည်မဟုတ်။
စ၊ ဆက်။
သဗ္ဗကုသလာဒိသင်္ဂဏှနတ္ထမေဝ၊ အလုံးစုံ ကုသိုလ်အစရှိသော တရားတို့ကို သိမ်းယူခြင်း အကျိုးငှါသာလျှင်။
နာမပဒဿ၊ နာမပုဒ်၏။
ဝါ၊ ကို။
ဝုတ္တတ္တာ၊ ဟောတော်မူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
**ကုသလတ္တိကမာတိကာယ စတူသု ပဒေသူ**တိ၊ ဟူ၍။
(သင်္ဂဟကာရေန)ဝုတ္တံ။
[အဗျာကတပဒ၌ ပါဝင်သော ရုပ်တရားတို့ကို နာမပဒက မသိမ်းယူနိုင်သောကြောင့် "န နိရဝသေသသင်္ဂါဟကတ္တံ (သန္ဓာယ ဝုတ္တံ)" ဟု ဆိုသည်။ ဤသို့အလုံးစုံကို မသိမ်းယူနိုင်သောကြောင့် "ကုသလာဒီနံ သင်္ဂါဟကတ္တ မတ္တ မေဝ" ဟုသာမည ဝါစကမတ္တသဒ္ဒါဖြင့်ဆိုသည်။]
ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ၊ သည်။
နိဋ္ဌိတာ၊ ပြီ။