**ပိယရူပံ သာတရူပန္တိ**၊ ဟူသောပါဌ်ဖြင့်။
(ဝေဒိတဗ္ဗာ၌စပ်၊)
လောကေ၊ ၌။
စက္ခု၊ စက္ခုပသာဒသည်။
ပိယရူပံ၊ ချစ်အပ်သည်၏အဖြစ်ဟုသောသဘောရှိ၏။
[သောတ, ဃာန, ဇိဝှာ, ကာယ, မန တို့ကို ပေယျာလမြှုပ်သည်။]
ရူပါ၊ ရူပါရုံတို့သည်။
လောကေ၊ ၌။
(ပိယရူပါ၊ ချစ်အပ်သည်၏အဖြစ်ဟူသောသဘောရှိကုန်၏။)
ရူပသညာ၊ ရူပါရုံ၌ဖြစ်သောသညာသည်။
(ပိယရူပါ၊)။ ပေ။
ရူပသဉ္စေတနာ၊ ရူပါရုံ၌ဖြစ်သော သဉ္စေတနာသည်။
(ပိယရူပါ၊)။ ပေ။
ရူပတဏှာ၊ ရူပါရုံ၌ဖြစ်သောတဏှာသည်။ ပေ။
ရူပဝိတက္ကော၊ ရူပါရုံ၌ဖြစ်သောဝိတက်သည်။ ပေ။
ရူပဝိစာရော၊ ရူပါရုံ၌ဖြစ်သော ဝိစာရသည်။
(ပိယရူပေါ၊)
ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။
ဝုတ္တံ၊ သော။
(သုတ်မဟာဝဂ္ဂ, မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်, သမုဒယသစ္စနိဒ္ဒေသ စသည်၌ဟောတော်မူအပ်သော)။
တဏှာဝတ္ထုဘူတံ
တဏှာဝတ္ထုဘူတံ တေဘူမကံ။ ။"စက္ခုံလောကေ ပိယရူပံ" စသည်ဖြင့် ဒွါရ ၆-ပါး အာရုံ ၆-ပါးတို့နှင့်တကွ ထိုဒွါရ၌ ဖြစ်သော တရားတို့ကိုအကျယ်ဝေဘန်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုသို့ ဟောတော်မူအပ်ပြီးသော တရားများသည် လောကီတရားများဖြစ်၍ "တဏှာဝတ္ထုကံတေဘူမကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ" ဟု ဆိုသည်၊ "ပိယရူပံ" စသည်၌ ရူပသဒ္ဒါသည်သဘာဝအနက်ဟောတည်း၊ ပိယံ (ချစ်အပ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော)+ရူပံ-သဘောသည်၊ ယဿ အတ္ထီတိ ပိယရူပံ သာတရူပံ၌လည်း နည်းတူ။
၊ တဏှာ၏တည်ရာအာရုံဖြစ်၍ဖြစ်သော။
တေဘူမကံ၊ ဘုံ ၃-ပါး၌ဖြစ်သော စိတ် စေတသိက် ရုပ်တရားကို။
ဝေဒိတဗ္ဗံ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
ပဉ္စက္ခန္ဓ သမုဒါယ ဘူတံ၊ ခန္ဓာ ၅-ပါးအပေါင်းဖြစ်၍ဖြစ်သော။
ယံ ပိယရူပသာတရူပံ၊ အကြင် ချစ်အပ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော သဘောရှိသော တရား, သာယာအပ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောရှိသော တရားသည်။
(အတ္ထိ။)
တံ၊ ထိုသို့သဘောရှိသော တရားသည်။
ဧကဒေသေန
တံ ဧကဒေသန ရူပက္ခန္ဓော။ ။ ခန္ဓာ ၅-ပါး အပေါင်းဖြစ်သော ပိယရုပ်သာတရုပ်သည် တစိတ်တပိုင်းအားဖြင့် ရုပ် (၂၈)ပါးလည်းပါဝင်သောကြောင့် "ဧကဒေသေန ရူပက္ခန္ဓော" ဟု ဆိုသည်၊ တစိတ်တပိုင်းအားဖြင့်သာ ရူပက္ခန္ဓာဖြစ်၏ဟု ဆိုသဖြင့် ခန္ဓာ ၅-ပါး အပေါင်းဖြစ်သော ပိယရုပ် သာတရုပ်ကား ရူပက္ခန္ဓာ မဟုတ်ဟုဆိုရာ ရောက်၏၊ ထို့ကြောင့် "ပိယရူပံ သာတရူပံ ရူပံ, န ရူပက္ခန္ဓော" ဟု ဟောတော်မူသည်။
၊ တစိတ်တဖို့အားဖြင့်။
ရူပက္ခန္ဓော၊ သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
[အားလုံး ရူပက္ခန္ဓာ မဟုတ်၊ ဟူလို။]
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပိယရူပံ သာတရူပံ ရူပံ န ရူပက္ခန္ဓောတိ၊ ဟူ၍။
(ဘဂဝါ) အာဟ။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ပိယသဘာဝတာယ
ပိယသဘာဝတာယ ဝါ။ ။ ဤနည်း၌ တစိတ်တပိုင်းအားဖြင့် ပါဝင်သော ရူပက္ခန္ဓာသည် ပိယသဘောရှိသောကြောင့် ပိယရုပ်၌ ဝင်၏။ ရုပ္ပနသဘောအားဖြင့် မဝင်။ ထို့ကြောင့် "ရူပံ၊ ပေ၊ န ရူပက္ခန္ဓော" ဟု ဟောတော်မူသည်။ ရှေးနည်း၌ ဧကဒေသအားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာသည် အပေါင်းအစု ဖြစ်သောအခါ ရူပက္ခန္ဓာမဟုတ်ဟု ပြ၏။ နောက်နည်း၌ ပိယသဘောရှိသောကြောင့် ရူပက္ခန္ဓာသည် ပိယရုပ်၌ ပါဝင်၏။ ရုပ္ပနသဘောအားဖြင့် ပါဝင်သည် မဟုတ်ဟု ပြ၏။ ဤသို့နည်း ၂-ပါး၏ ထူးခြားချက်ကို သိပါ။]
၊ ချစ်အပ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ရူပက္ခန္ဓော၊ သည်။
ပိယရူပေ၊ ၌။
ပဝိသတိ၊ ပါဝင်၏။
ရုပ္ပနသဘာဝေန၊ ရုပ္ပနသဘောအားဖြင့်။
နပဝိသတိ၊ ပါဝင်သည်မဟုတ်။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပိယရူပံ သာတရူပံ ရူပံ န ရူပက္ခန္ဓောတိ၊ ဟူ၍။
(ဘဂဝတာ)ဝုတ္တံ။
သညာယမကေ တာဝ ဒိဋ္ဌိသညာတိ
ဒိဋ္ဌိသညာတိ ဝိသေသော။ ။ "ယော ပန ယတ္ထ ဝိသေသောဘဝိဿတိ၊ တတ္ထေဝ တံ ဝဏ္ဏယိဿာမ" ဟု အဋ္ဌကထာ ရှေ့နား၌ ဆိုနိုင်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိသညာ ဟူသော သဒ္ဒါသည် ဖွင့်ထိုက်သော ပုဒ်အထူးဖြစ်ကြောင်းကို သိစေလို၍ "ဒိဋ္ဌိသညာတိ ဝိသေသော" ဟု မိန့်သည်။ "ဝိသေသော" ဟူသော သဒ္ဒါအကြွင်းကို ထည့်၍ အနက်ပေးပ-ဟူလို။ ထို ဝိသေသောကို မထည့်ဘဲ ဒိဋ္ဌိသညာတိ-ကား" ဟု သဒ္ဒပဒတ္ထကလည်း ပေးနိုင်ပါသည်။
၊ ဟူသောပါဌ်၌။
ဝိသေသောတိဝစနသေသော၊ ဝိသေသောဟူသော သဒ္ဒါကြွင်းသည်။
ဟောတိ။
တတ္ထ၊ ထိုဒိဋ္ဌိသညာဟူသော ပါဌ်၌။
ဒိဋ္ဌိ ဧဝ၊ ဒိဋ္ဌိသည်ပင်။
သညာ၊ သညာတည်း။
ဒိဋ္ဌိသညာ၊ ဒိဋ္ဌိသည်ပင်သညာ။
[ဒိဋ္ဌိနှင့် ယှဉ်သောသညာမဟုတ်။ ဟူလို။]
သညသတ္တော၊ ဒိဋ္ဌိ ဟူသော သညာ၌ ငြိကပ်တတ်သော။
ဇန္တု၊ သတ္တဝါသည်။
သယံ၊ ကိုယ်တိုင်။
ဝတာနိ၊ အကျင့်တို့ကို။
သမာဒါယ၊ ၍။
ဥစ္စာဝစံ၊ မြတ်သော ဘဝ ယုတ်သော ဘဝသို့။
ဂစ္ဆတိ၊ ရောက်ရ၏။
ဣတိ၊ ဤပါဠိရပ်၎င်း။
သညာဝိရတ္တဿ၊ ဒိဋ္ဌိသညာ၌ မတပ်မက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏။
ဂန္ထာ၊ ဂန္ထတို့သည်။
န သန္တိ၊ မရှိတော့ကုန်။
ဣတိစ၊ ဤပါဠိရပ်၎င်း။
ဧဝမာဒီသု၊ ဤသို့အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌။
ဒိဋ္ဌိ စ၊ ကိုလည်း။
သညာတိ၊ ဟူ၍။
(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တာ၊ ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။
["ဒိဋ္ဌိ စ" ၌ စသဒ္ဒါဖြင့် ပပဉ္စသညာ၌ လာသော တဏှာ မာနတို့ကို ဆည်းသည်။
ဒိဋ္ဌိ စာတိ စ သဒ္ဒေန အဝသိဋ္ဌံ ပပဉ္စံ သင်္ဂဏှာတိ-အနု။]
န ခန္ဓာ န ဝေဒနာက္ခန္ဓောတိ အာမန္တာတိ၊ ဟူသော ဤပါဌ်၌။
(ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၌စပ်၊)
ဧဝံ၊ သို့ (န ခန္ဓာ န ဝေဒနာက္ခန္ဓောဟူ၍)။
ခန္ဓသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိယာ၊ ခန္ဓသဒ္ဒါ၏ဖြစ်ခြင်း၏။
အဘာဝေ၊ မရှိခြင်းသည်။
(သတိ၊ သော်။)
["န ခန္ဓာ" ကို ရည်ရွယ်သည်။]
ဝေဒနာက္ခန္ဓသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိယာ စ၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓသဒ္ဒါ၏ဖြစ်ခြင်း၏လည်း။
အဘာဝေါ၊ မရှိခြင်းသည်။
(ဟောတိ)။
["န ခန္ဓာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော" ကို ရည်ရွယ်သည်။]
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပဏ္ဏတ္တိသောဓနမတ္တမေဝ၊ သဒ္ဒပညတ်ကို သုတ်သင်ခြင်းမျှကိုသာ။
ကရောတိ၊ ဣတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
ဧတ္ထ၊ ဤ န ခန္ဓာ န ဝေဒနာက္ခန္ဓော ဟူသောပါဌ်၌။
အညဓမ္မသဗ္ဘာဝေါ ဧဝ၊ အခြားတရား၏ ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်သည်သာ။
န ပမာဏံ၊ လိုရင်းပမာဏမဟုတ်။
ဧဝဉ္စ ကတွာ၊ ဤအကြောင်းကြောင့်။
နာယတနာ န သောတာယတနံတိ အာဒိံ၊ ကို။
(ဘဂဝါ) ဝက္ခတိ၊ မိန့်တော်မူလတံ့။
ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။
**ရူပတော အညေ ဝေဒနာဒယော**တိ ဧတ္ထ၊ ၌။
လောကုတ္တရာ၊ လောကုတ္တရာဖြစ်ကုန်သော။
ဝေဒနာဒယော၊ ဝေဒနာအစရှိသည်တို့ကို။
ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
[ရူပတော အရ၌ တေဘူမကတရားအားလုံးပါဝင်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် အညေ ဝေဒနာဒယောအရ၌ လောကုတ္တရာကို ယူရသည်။]
ဟိ၊ မှန်။
တနည်း----
(ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ရူပတော အညေ ဝေဒနာဒယောတိဧတ္ထ၊ ၌။
ပေ။
ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဣတိ ဝိညာယတိ၊ နည်း။)
ဟိ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။
တေ၊ ထိုရူပမှတပါးသော ဝေဒနာအစရှိသော တရားတို့သည်။
တဏှာယ၊ ၏။
အနာရမ္မဏတ္တာ၊ အာရုံမဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ပိယရူပါ စ၊ ပိယရုပ်တို့သည်၎င်း။
သာတရူပါ စ၊ သာတရုပ်တို့သည်၎င်း။
န ဟောန္တိ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ရူပတော၊ ပိယရုပ်, သာတရုပ်, ရုပ်အဋ္ဌဝီသမှ။
အညေ၊ တမျိုးတခြားတို့သည်။
ဟောန္တိ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(ရူပတော အညေဝေဒနာဒယောတိ ဧတ္ထ၊ ၌။
ပေ။
ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ဣတိ ဝိညာယတိ)။
**ရူပဉ္စ ခန္ဓေစ ထပေတွာ အဝသေသာ**တိ ဣဒံပိ၊ ဟူသော ဤစကားကိုလည်း။
ဧတေဟိ၊ ဤရုပ် ခန္ဓာတို့နှင့်။
သဒ္ဓိံ၊ ကွ။
သဒ္ဒါနံ၊ ရူပသဒ္ဒါခန္ဓသဒ္ဒါတို့၏။
အပ္ပဝတ္တိမတ္တမေဝ
သဒ္ဒါနံ အပ္ပဝတ္တိမတ္တမေဝ။ ။ အနုဋီကာ၌ "အပ္ပဝတ္တိမတ္တမေဝါတိခန္ဓသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိယာ အဘာဝေ ရူပသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိယာ စ အဘာဝေါတိ ပဏ္ဏတ္တိ သောဓနမတ္တတံ ယေဝ (နာမည်ဖြစ်သော သဒ္ဒပညတ်ကို သုတ်သင်ခြင်းမျှကိုသာ) သန္ဓာယ ဝဒတိ" ဟု ဖွင့်၏။ သဒ္ဒါနံ အရ ခန္ဓသဒ္ဒါ ရူပသဒ္ဒါကို ယူရမည်ဖြစ်သောကြောင့် "ခန္ဓသဒ္ဒ, ရူပသဒ္ဒ" ဟု ဖွင့်သည်။ စာအုပ်တို့၌ "န သဒ္ဒါနံ" ဟု န သဒ္ဒါပါသည်ကား အပိုသာ၊ ရှေးနိဿယ၌လည်း နသဒ္ဒါမပါ။ "အပ္ပဝတ္တိ (မဖြစ်ခြင်း)" ဟူသည် အဝသေသာ၏နောက်၌"န စေဝရူပံ,န စ ခန္ဓာ" ဟု ရူပသဒ္ဒါ ခန္ဓသဒ္ဒါတို့၏ မဖြစ်ခြင်းတည်း။ "မတ္တမေဝ" ၌ မတ္တသဒ္ဒါသည် သာမညအနက်ဟော။ ဧဝသဒ္ဒါသည် သန္နိဋ္ဌာနာဝဓာရဏအနက်ဟော။ သဒ္ဒါ၏ မဖြစ်ခြင်းမျှကိုသာ ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ ထိုမဖြစ်ခြင်းမှတပါး အရကောက်ဘို့ရာ တရားတစုံတရာမျှမရှိပါ-ဟူလို။ ထို့ကြောင့်ပင် "ဧဝဉ္စ ကတွာ" စသည်ဖြင့် အာယတနမှတပါး အခြားသော အရကောက်ဘို့ရန် မရှိသော ပါဠိကို ထုတ်ပြသည်။
၊ မဖြစ်ခြင်းမျှကိုသာ။
သန္ဓာယဝုတ္တံတိဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
ဧဝဉ္စ ကတွာ၊ ဤအကြောင်းကြောင့်။
(အခြား ကြွင်းသောတရားမရှိခြင်း ဟူသော အကြောင်းကြောင့်။)
စက္ခုဉ္စ အာယတနေ စ ထပေတွာ အဝသေသာ၊န စေဝ စက္ခု န စ အာယတနာတိအာဒိံ၊ ကို။
(ဘဂဝါ)
ဝက္ခတိ၊ တံ့။
ဟိ၊ မှန်။
တနည်း-(ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဧဝဉ္စကတွာ၊ ကြောင့်။
ပေ။
ဝက္ခတိ, ဣတိ ဝိညာယတိ၊ နည်း။)
ဟိ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။
တတ္ထ၊ ထို စက္ခုဉ္စ အာယတနေ စ ထပေတွာ အစရှိသော စကားရပ်၌။
အဝသေသဂ္ဂဟဏေန၊ အဝသေသသဒ္ဒါဖြင့်။
ဂယှမာနံ၊ ယူထိုက်သော။
ကဉ္စိ၊ တစုံတခုသောတရားသည်။
န အတ္ထိ၊ မရှိ။
ယဒိ သိယာ
ယဒိ သိယာ၊ ပေ၊ အာမန္တာတိ။ ။
"အဝသေသာ၊ ပေ၊ န စ အာယတနာ"ဟူသောပါဌ်ဖြင့် အာယတန မမည်သော ယူဘို့ရန်တရားမရှိဟု ဆိုလျှင်ပညတ်တည်းဟူသော ဓမ္မာယတနရှိရာသေး၏။ ဘာ့ကြောင့်နည်း-"ဓမ္မော အာယတနန္တိ အာမန္တာ"ဟု ဆိုသောကြောင့်တည်း။
၊ အကယ်၍ ရှိအံ့။
(ဧဝံသတိ)
ဓမ္မာယတနံ၊ သည်။
သိယာ၊ ရှိရာ၏။
ဟိ၊ မှန်။
ဓမ္မော အာယတနံတိ အာမန္တာတိ၊ ဟူ၍။
ဝက္ခတိ၊ တံ့။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(ဧဝဉ္စ ကတွာ၊ ပေ၊ ဝက္ခတိ, ဣတိ ဝိညာယတိ၊)
စ၊ ဆက်။
တံ၊ ထိုဓမ္မာယတနသည်။
တဏှာဝတ္ထု
တဏှာဝတ္ထုစ ၊ ပေ၊ ခန္ဓာ စာတိ။ ။ ထိုပညတ်ဓမ္မာယတနသည် ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိသောကြောင့် တဏှာ၏ တည်ရာ ဝတ္ထုလည်းမဟုတ်။ တဏှာ၏ တည်ရာဝတ္ထုဖြစ်လျှင် ထိုပညတ်သည် ပိယရူပသာတရူပတွင်ပါဝင်ရာ၏။ ထိုပိယရူပသာတရူပတွင် ပါဝင်ခဲ့သော် "ရူပံ ခန္ဓောတိ အာမန္တာ" ဟု ဟောတော်မူသောကြောင့် ခန္ဓာလည်း ဖြစ်စရာရှိ၏။ စင်စစ်ကား-ထိုပညတ်ဓမ္မာယတနသည် ပိယရုပ်သာတရုပ်လည်း မဟုတ်။ ခန္ဓာလည်းမဟုတ်ပါ။
၊ တဏှာ၏ တည်ရာ အာရုံသည်။
န သိယာ၊ မဖြစ်ရာ။
ယဒိသိယာ၊ အံ့။
ပိယရူပသာတရူပဘာဝတော၊ ပိယရုပ် သာတရုပ်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ရူပံ၊ ရုပ်သည်။
သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ရူပံ ခန္ဓောတိ အာမန္တာတိ ဝစနတော၊ ကြောင့်။
ခန္ဓော စ၊ သည်လည်း။
(သိယာ၊ ရာ၏။)
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(ရူပဉ္စ။ ပေ။
ဣဒံပိ၊ ကိုလည်း။
ပေ။
သန္ဓာယ ဝုတ္တံတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။)
ပန၊ ထိုသို့ပင် အဝသေသသဒ္ဒါဖြင့် ယူထိုက်သော တစုံတခုသော တရားမရှိပါသော်လည်း။
အဋ္ဌကထာယံ
အဋ္ဌကထာယံ ပန၊ ပေ၊ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ။ "အဋ္ဌကထာ၌ကား အဝသေသာအရ ရူပ, ခန္ဓတို့မှ ကြွင်းသော ပညတ်ကို ယူထား၏" ဟု ဆိုရာ၌ ဣတ္ထိပုရိသစသော ပညတ်သည် ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိပါသော်လည်း ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာကို စွဲ၍ ပညတ်ရသောကြောင့် ယူထားသည်ဟု အဋ္ဌကထာဆရာ၏ အလိုကို ဖွင့်သည်။ မူလဋီကာဆရာကား ထိုပညတ်ကိုပင်မယူစေလိုသောကြောင့် "သဒ္ဒါနံ အပ္ပဝတ္တိမတ္တ မေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ" ဟု ဆိုခဲ့သည်။
၊ ၌။
အဝိဇ္ဇမာနေပိ၊ ပညတ်တရား၏ ထင်ရှားမရှိပါသော်လည်း။
ဝိဇ္ဇမာနံ၊ ထင်ရှားရှိသော ပရမတ္ထတရားကို။
ဥပါဒါယ၊ ကပ်ယူ၍။
ဝါ၊ စွဲမှီ၍။
ဣတ္ထိ ပုရိသာဒိဂဟဏသဗ္ဘာဝံ၊ ဣတ္ထိ ပုရိသ အစရှိသောယူခြင်း၏ ထင်ရှားရှိသည်၏အဖြစ်ကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
အဝသေသာတိဧတ္ထ၊ ၌။
ပညတ္တိယာ၊ ကို။
ဂဟဏံ၊ ယူခြင်းကို။
ကတံ၊ ပြုအပ်ပြီ။
ဣတိဝေဒိတဗ္ဗံ၊ [အကောက်စာအုပ်တို့၌ ပညတ်သာမက နိဗ္ဗာန်ပါယူထားသည်။]
ပဏ္ဏတ္တိနိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။