၄၃၂။ တတ္ထ၊ ထိုငါးပါးသော ခန္ဓာတို့တွင်။
ယံ ကိဉ္စိ၊ အလုံးစုံသော။
သီတာဒီဟိ၊ သီတဥဏှဇိဃစ္ဆာပိပါသစသည်တို့ကြောင့်။ (ဟေတုအတ္ထစေတီ ကရဏဝစနံ။)
ရုပ္ပနလက္ခဏံ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော။
ဓမ္မဇာတံ၊ တရားသည် (ဇာတအနက်မရှိ။) (ဝါ) ဓမ္မဇာတံ= တရားအပေါင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
သဗ္ဗံ၊ သော။
တံ-ဓမ္မဇာတံ၊ ထိုရုပ္ပနလက္ခဏာရှိသော တရားကို။
ဧကတောကတွာ၊ တစုတည်း ဉာဏ်ဖြင့်ပြု၍။
ရူပက္ခန္ဓောတိ၊ ရုပ်အစုဟူ၍။
ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ၏
ယံ ကိဉ္စိ၌ ယံ-ဟူသော သဗ္ဗနာမ်ပုဒ်သည် သာမန်အားဖြင့် အနိယမနိဒဿနတည်း၊ စိ-နိပါတ်နှင့်တကွသော ကိံ-သဒ္ဒါသည် ဧကစ္စ အပ္ပက ဟူသော ပကာရန္တရကို သုံးသပ်၍အနိယမနိဒဿနတည်း။ ယံ ကိဉ္စိ- ဟူသော ပဒဒွယဖြင့်လည်း ယံကိဉ္စိ-ဟူသော နပုံသကနိဒ္ဒေသကို ထိုက်သော အလုံးစုံ အကြွင်းမဲ့ကို နှံ့ ၍ယူ၏။ ထိုကြောင့် ယံ ကိဉ္စီတိ အနဝသေသမရိယာဒါနံ (ဋီ ၁၊ ၈၆)ဟူသည်။ ထိုသို့ ယံကိဉ္စိ-ဟူသောပုဒ်ဖြင့် ယူအပ်သော သကလအနက်၏ အနိယမတ္ထအဖြစ်ဖြင့် အဓိပ္ပေတတ္ထကို လွန်သောကြောင့် အတိပ္ပသင်္ဂသို့ရောက်၏၊ ထိုအတိပ္ပသင်္ဂကို ရုပ္ပန-သဒ္ဒါဖြင့် နစ်စေရကား ရုပ္ပနလက္ခဏန္တိ အတိပ္ပသင်္ဂနိယမနံ (ဋီ ၂၊ ၈၆) ဟူသည်။ ။ရုပ္ပနံ လက္ခဏမေတဿာတိ ရုပ္ပနလက္ခဏံ၊ ထိုရုပ္ပနသည် အဘယ်နည်း? ရုပ္ပန-ဉ္စေတ္ထ သီတာဒိဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိယေဝ၊ (ဋီ ၂၊ ၈၆)။ ။ယင်းသို့ဖြစ်လျှင် အရူပဓမ္မတို့အားလည်း ဝိရောဓိပစ္စယသမာဂမဖြစ်လတ်သော် ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိကို ရသည် မဟုတ်လော? သစ္စံ လဗ္ဘတိ၊ န ပန ဝိဘူတတရံ။ ဝိဘူတတရဉှေတ္ထ ရုပ္ပနံ အဓိပ္ပေတံ သီတာဒိဂ္ဂဟဏတော။ (ဋီ ၂၊ ၈၆)။ အကယ်၍ ဝိဘူတတရရူပ္ပနကို အဓိပ္ပေတဖြစ်အံ့၊ အဘယ်သို့ ဗြဟ္မလောက၌ ရူပသမညာ ဖြစ်အံ့နည်း? တတ္ထာပိ တံသဘာဝါနတိဝတ္တနတော ဟောတိယေဝ ရူပသမညာ အနုဂ္ဂဟပစ္စယဝသေန ဝါ၊ (ဋီ ၂၊ ၈၆)။ ဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ယောအတ္တနော သန္တာနေ ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေါ၊ တံရုပ္ပနတ္တိ အညေ(ဋီ ၂၊ ၈၆)။ ဤအညေဆရာတို့၏ ပက်၌ ရူပယတိ ဝိကာရမာပါဒေတီတိ ရူပံ-ဟု ဟေတုပြု၊ ရှေးပက်၌ကား ရုပ္ပတီတိ ရူပံဟု သုဒ္ဓပြု။ ရုပ္ပဏီတိ ကုပ္ပတိ ဃဋ္ဋီယတိ ပီဠိယတိ၊ ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ (အဘိဋ္ဌ၂-၃) သီတာဒိသန္နိပါတဖြစ်လတ်သော် ဝိသဒိသသန္တာန်၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်သောကြောင့် ပုရိုပသန္တာန်မှ ကွဲပြားသည်ကိုရည်၍ ဘိဇ္ဇတိ-ဟူသည်။ ဘိဇ္ဇတိ-၌ ဘေဒလည်း ဝိကာရာပတ္တိတည်း၊ ထိုကြောင့် ဘိဇ္ဇတိ၏ ဝိကာရမာပဇ္ဇတိ-ဟူသောအနက်ကို မှတ်အပ်၏။ ဝိကာရာပတ္တိလည်း သီတာဒိသန္နိပါတဖြစ်လတ်သော် ဝိသဒိသရူပုပ္ပတ္တိပင်တည်း။ ယင်းသို့ ပုရိမသန္တာန်မှ ကွဲပြားသော ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိသည် ရုပ္ပတိ ဖြစ်သည်ရှိသော် ထိုရုပ္ပန လက္ခဏာ၏ အတိပ္ပသင်္ဂ ဖြစ်ခဲ့ရာ၏ဟူသော စောဒနာကို နှလုံးထား၍ အရူပက္ခန္ဓာနံ ပန အတိလဟုပရိဝတ္တိတော၊ ၊ ယထာ ရူပဓမ္မာနံ ဌိတိက္ခဏေ သီတာဒီဟိ သမာဂမော ဟောတိ၊ ယေန တတ္တ ဥတုနော ဌိတိပ္ပတ္တဿ ပုရိမသဒိသသန္တာနုပ္ပါဒနသမတ္ထတာ န ဟောတိ၊ အာဟာရာဒိကဿ ဝါ၊ ဧဝံ အညေဟိ သမာဂမော နတ္ထိ။ သံဃဋ္ဋနေန စ ဝိကာရာပတ္တိယံရုပ္ပနသဒ္ဒေါ နိရုဠှော။ တသ္မာ အရူပဓမ္မာနံ သံဃဋ္ဋနဝိရဟိတတ္တာ ရူပဓမ္မာနံ ၀ိယ ပါကဋဿဝိကာရဿ အဘာဝတော စ ရုပ္ပန္တီတိ ရုပ္ပနလက္ခဏာတိ စ န ဝုစ္စန္တိ၊ ဇိဃစ္ဆာပိပါသာဟိ ရုပ္ပနဉ္စ ဥဒရဂ္ဂိသန္နိပါတေန ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ (မူလဋီ ၂-၅) ပန၊ ထိုသို့ ဝိကာရာပတ္တိသည် ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိဖြစ်လျင်းမူလည်း ။ အရူပက္ခန္ဓာနံ၊ နာမက္ခန္ဓာတို့၏။ အတိလဟုပရိဝတ္တိတော၊ အလွန်လျင်သော အပြန်ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ ရူပဓမ္မာနံ၊ တို့၏။ ဌိတိက္ခဏေ၊ ၌။ ယေန၊ အကြင်သီတစသော ဆန့်ကျင်ဖက်အကြောင်းတို့နှင့် ပေါင်းယှဉ်မိခြင်းကြောင့်။ တတ္ထ၊ ထိုရုပ်တရားတို့၌၊ ဝါ၊ တို့တွင်။ ဌိတိပ္ပတ္တဿ၊ သော။ ဥတုနော၊ အချမ်းအပူဥတု၏။ ပုရိမသဒိသသန္တာနုပ္ပါဒနသမတ္ထတာ၊ ရှေးသန္တာန်နှင့်တူသော နောက်ရုပ်သန္တာန်ကို ဖြစ်စေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သည်။ န ဟောတိ၊ မဖြစ်။ သော တာဒိသော၊ သော။ သီတာဒီဟိ၊ တို့နှင့်။ သမာဂမော၊ ပေါင်းယှဉ်မိခြင်းသည်။ ဟောတိ ယထာ၊ သို့။ ဧဝံ၊ တူ။ အညေဟိ၊ နာမက္ခန္ဓာမှ တပါးသော ဆန့်ကျင်ဖက် အကြောင်းတို့နှင့်။ သမာဂမော၊ သည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ သံဃဋ္ဋနေန၊ ထိပါးခြင်းကြောင့်။ ဝိကာရာပတ္တိယံ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်း ၌၊ ဝါ၊ ထူးသောအခြင်းအရာသို့ ရောက်ခြင်း၌။ ရုပ္ပနသဒ္ဒေါ၊ သည်။ နိရုဠှော စ၊ ထင်သည်လည်း၊ ဟောတိ၊ ၏။ တသ္မာ၊ ထိုသို့ နာမ်တရားတို့၏ ရုပ်ကဲ့သို့ ဌီခဏ၌ သီတစသော ဆန့်ကျင်ဖက် အကြောင်းတို့နှင့် ပေါင်းယှဉ်မိခြင်း မရှိသည်၏အဖြစ် ရုပ္ပနသဒ္ဒါ၏ ထိပါးခြင်းကြောင့် ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်း၌ ထင်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ အရူပဓမ္မာနံ၊ တို့၏။ သင်္ဃဋ္ဋနဝိရဟိတတ္တာ၊ ထိပါးခြင်းကင်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။ ရူပဓမ္မာနံ၊ တို့၏။ ပါကဋဿ၊ သော။ ဝိကာရဿ၊ ၏။ ဘာဝေါ ဝိယ၊ ရှိခြင်းကဲ့သို့။ ပါကဋ္ဌဿ၊ သော၊ ဝိကာရဿ၊ ၏။ အဘာဝတော စ၊ မရှိခြင်းကြောင့်၎င်း။ အရူပဓမ္မာ၊ တို့ကို။ (ထည့်) ရုပ္ပန္တီတိ၊ ဖောက်ပြန်တတ်ကုန်၏ဟူ၍၎င်း။ ရုပ္ပနလက္ခဏာတိ စ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းလက္ခဏာ ရှိကုန်၏ဟူ၍၎င်း။ န ဝုစ္စန္တိ၊ ပဆိုအပ်ကုန်။ စ၊ ဆက်၍ဆိုဦးအံ့။ ဇိဃစ္ဆာပိပါသာဟိ၊ ထမင်းမွတ်ခြင်း ရေသိပ်ခြင်းတို့ကြောင့်။ ရုပ္ပနံ၊ ကို။ ဥဒရဂ္ဂိသန္နိပါတေန၊ ဝမ်းမီးဟု ဆိုအပ်သော ကမ္မဇတေဇော၏ စုဝေးခြင်းကြောင့်။ ဟောတိ၊၏။ ဣတိ၊ သို့။ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ၏။ ဤကား ၎င်းဋီကာနက်။ ဤရုပ္ပတီတိ ကုပ္ပတိ-အစရှိသော အဋ္ဌကထာပါဌ်၌ ကုပ္ပတိပါဌ်ဖြင့် ကတ္တုအတ္ထ၌ ရူပပဒသိဒ္ဓိကို, ဃဋ္ဋီယတိ ပီဠိယတိ-တို့ဖြင့် ကမ္မတ္ထ၌ ရူပပဒသိဒ္ဓိကို ပြ၏။ အဘယ့်ကြောင့်နည်း? ကောပါဒိကိရိယာယေဝ ဟိ ရုပ္ပနကိရိယာတိ၊ (မူလဋီ ၂၊ ၅) ထိုသို့သော်လည်း အဘယ်ငှါ ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော-ဟူသနည်း ? သော ပန ကတ္တုဘူတော ကမ္မဘူတော စ အတ္ထောဘိဇ္ဇမာနော ဟောတီတိ ဣမဿတ္ထဿ ဒဿနတ္ထံ ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ။ (မူလဋီ ၂၊၅)။ ။တနည်းကြံပြန်လို၍ အထ ဝါ-စသည်တက်ပြန်သတည်း။
ထိုဋီကာ၏ အနက်ကား အထ ဝါ၊ ကား။ ။ ရုပ္ပတီတိ ရူပန္တိ၊ ဟူသောစကားဖြင့်။ ကမ္မကတ္တုအတ္ထေ၊ ကမ္မကတ္တားအနက်၌။ ရူပပဒသိဒ္ဓိ၊ ကို။ ဝုတ္တာ၊ ၏။ ဟိယသ္မာ၊ ကြောင့်။ ဝိကာရော၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းသည်။ ရုပ္ပနံ၊ ရူပ္ပနကြိယာမည်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ကြောင့်။ ဝုတ္တာ၊ ၏။ တေနေဝ၊ ထိုသို့ ရုပ္ပတီတိ ရူပံ-ဟူသောပါဌ်ဖြင့် ကမ္မကတ္ထု- အတ္ထ၌ ရူပဟူသောပုဒ်၏ ပြီးခြင်းကို ဆိုအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လျှင်။ ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထောတိ၊ ဟူ၍။ ကမ္မကတ္တုအတ္ထေန၊ ကမ္မကတ္တားအနက်ရှိသော။ ဘိဇ္ဇတိသေဒ္ဒန၊ ဘိဇ္ဇတိဟူသော ကြိယာသဒ္ဒါဖြင့်။ အတ္ထံ၊ ရုပ္ပတိ ဟူသော ပုဒ်၏အနက်ကို။ ဒဿေတိ၊ ၏။ ပန၊ ကုပ္ပတိ စသည်ကို ဆိုပြန်ခြင်း၏ အကြောင်းကို ပြလိုက်အံ့။ ယံ၊ အကြင်သဘောတရားသည်။ ရုပ္ပတိ၊ ဖောက်ပြန်တတ်၏၊ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဖျက်အပ်၏၊ ဝါ၊ ပျက်၏။ တံ၊ ထိုသဘောတရားသည်။ ယသ္မာ၊ ကြောင့်။ ကုပ္ပတိ၊ ချောက်ချားတတ်၏၊ ဝါ၊ ချောက်ချားစေအပ်၏။ ဃဋ္ဋီယတိ၊ ထိပါးအပ်၏။ ပီဠိယတိ၊ နှိပ်စက်အပ်၏။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ ဧတေဟိ စ ပဒေဟိ၊ ဤကုပ္ပတ္တိ ဃဋ္ဋီယတိ ပီဠိယတိ ဟူသော ပုဒ်တို့ဖြင့်လည်း။ ပဒတ္ထော၊ ရုပ္ပတိ-ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်ကို။ ပါကဋော၊ ထင်ရှားအောင်။ ကတော၊ ပြုအပ်၏။ ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။ ဤကား ၎င်းဋီကာနက်။ တဒဓိနဝုတ္တိတာယ ဘဝတိ ဧတ္ထ ဥပါဒိယရူပန္တိ ဘူတံ၊ ဘူတာနိ ဥပါဒိယတေဝ န သယံ တေဟိ အညေဟိ ဝါ ဥပါဒိယတီတိ ဥပါဒါယံ။ ဧတ္ထ၊ ဤမဟာဘုတ်၌။ တဒမိနဝုတ္တိတာယ၊ ထိုဘုတ်နှင့်စပ်၍ ဖြစ်ခြင်းရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ ဥပါဒါယရူပံ၊ ဥပါဒါရုပ်သည်။ ဘဝတိ၊ ဖြစ်တတ်၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ တံ၊ ထိုမဟာဘုတ်သည်။ ဘူတံ၊ မည် ၏။ ယံ ရူပံ၊ သည်။ ဘူတာနိ၊ ဘုတ်တို့ကို။ဥပါဒိယတေဝ၊ မှီသာမှီတတ်၏။ သယံ၊ မိမိကို။ တေဟိ ဝါ၊ ထိုဘုတ်တို့သည်၎င်း။ အညေဟိ ဝါ၊ တပါးသောရုပ်တို့သည်၎င်း။ န ဥပါဒိယတိ၊ မမှီအပ်။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ထိုသို့ နိဿိတသာ ဖြစ်၍ နိဿယ မဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ တံ ရူပံ၊ သည်။ ဥပါဒါယံ၊ ယမည်၏။ ဥပ အာ ရှေးရှိသော ဒါဓာတ်၊ ဏပစ္စည်း။ အာကို အာယရေး။ ။ဥပါဒါယတိ နိဿယတီတိ ဥပါဒါယံ၊ ဥပါဒါယမေဝ ရူပံ ဥပါဒါယရူပံ၊ အညနိဿယဿ ဧကန္တနိဿိတဿ ရူပဿောတံ အဓိဝစနံ၊ (မူလဋီ ၁၊ ၁၄၁)။ ဒိဝါဒိဂိုဏ်း၊ ယပစ္စည်း။(ပြည်)။
တဒေတံ-တံ ဧတံ ဓမ္မဇာတံ၊ ထိုရူပက္ခန္ဓာဟု သိအပ် မှတ်အပ်သော တရားသည်။
ရုပ္ပနလက္ခဏေန၊ ရုပ္ပနလက္ခဏာအားဖြင့်။
ဧကဝိဓံ၊ တပါးအဖို့ရှိသည်။
သမာနံပိ၊ ဖြစ်လျှင်းမူလည်း။
ဘူတောပါဒါယဘေဒတော၊ ဘူတရုပ်, ဥပါဒါရုပ် အပြားအားဖြင့်။
ဒုဝိဓံ၊ နှစ်ပါးအပြားရှိသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
တတ္ထ၊ ထိုဘူတရုပ်, ဥပါဒါရုပ်တို့တွင်။
ဘူတရူပံ၊ ဘူတရုပ်သည်။
ပထဝီဓာတု၊ ပထဝီဓာတ်၎င်း။ပ။
ဣတိ၊ သို့။
စတုဗ္ဗိဓံ၊ လေးပါးအပြားရှိသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
တာသံ၊ ထိုလေးပါးသောဓာတ်တို့၏။
လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနာနိ၊ တို့ကို။
စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ၊ စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်ပိုင်း၌။
ဝုတ္တာနိ၊ ကုန်ပြီ။
ပန၊ မဆိုသေးသည်ကိုဆိုအံ့။
ပဒဋ္ဌာနတော၊ ဋ္ဌာန်အားဖြင့်။
တာ သဗ္ဗာပိ-စတဿောပိ ဓာတုယော၊ ထိုဓာတ်လေးပါး အလုံးစုံတို့သည်လည်း။
အဝသေသဓာတုတ္တယပဒဋ္ဌာနာ၊ မိမိမိမိမှကြွင်းသော ဓာတ်သုံးပါးလျှင် နီးစွာသောအကြောင်းရှိကုန်၏။
ဥပါဒါရူပံ၊ ဥပါဒါရုပ်သည်။ (ယ-ကျေသည်။)
စက္ခုံ၊ စက္ခု၎င်း။ (စက္ခုံ ဥဒပါဒိ-ကဲ့သို့ နိဂ္ဂဟိတ်လာသည်။)။ပ။
[၇၄] ကဗဠီကာရော၊ အလုပ်အလွေ့ကို မပြုအပ်သော်လည်း ပြုအပ်သကဲ့သို့သော။
အာဟာရော၊ ရ၎င်း။
ဣတိ၊ သို့။
စတုဝီသတိဝိဓံ၊ နှစ်ဆဲ့လေးပါးအပြားရှိသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
၄၃၃။ တတ္ထ၊ ထိုနှစ်ဆဲ့လေးပါးသော ဥပါဒါရုပ်တို့တွင်။
စက္ခု၊ စက္ခုသည်။
ရူပါဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ၊ ရူပါရုံ၌ ရှေးရှူထိခတ်ခြင်းကို ထိုက်သော (ဝါ) ရူပါဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ= ရူပါရုံ၏ ရှေးရှူထိခတ်ခြင်းကို ထိုက်သော မဟာဘုတ်တို့ကို ကြည်စေခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သော လက္ခဏာရှိ၏။
ဝါ၊ ကား။
ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ၊ ရူပါရုံကိုမြင်ခြင်းငှါ အလိုရှိသောသူ၏ အဖြစ်တည်းဟူသောရူပတဏှာလျှင် အကြောင်းရှိသော ကံကြောင့်ဖြစ်သော ကမ္မဇမဟာဘုတ်ကို ကြည်စေခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သောလက္ခဏာ ရှိ၏ (ဝါ) ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ= ကမ္မဇမဟာဘုတ်ကို ကြည်စေတတ်သည်ဖြစ်၍ မှတ်အပ်သော သဘောတရားသည်။
စက္ခု၊ စက္ခုမည်၏။
ရူပေသု၊ တို့၌။
အာဝိဉ္ဆ နရသံ၊ အာဝဇ္ဇန်းစသောဝိညာဉ်ကို ဆွဲငင်ဆောင်သွားခြင်းကိစ္စ ရှိ၏
အာဝဇ္ဇန်းစသော ဝိညာဉ်၏ ထိုရူပါရုံ၌ ညွှတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သည်ကိုပင် အာဝဇ္ဇန်းစသော ဝိညာဉ်ကို ဆွဲငင်ဆောင်သွားသည် ဟူလိုသည်။ (ပြည်)။
စက္ခုဝိညာဏဿ၊ ၏။
အာဓာရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ တည်ရာ၏အဖြစ်ဖြင့် ရှုသောသူ၏ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်တတ်၏။
ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မဇဘူတပဒဋ္ဌာနံ၊ မြင်ခြင်းငှါ အလိုရှိသောသူ၏ အဖြစ်တည်းဟူသော ရူပတဏှာလျှင် အကြောင်းရှိသော ကံကြောင့်ဖြစ်သော မဟာဘုတ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏
ဒဋ္ဌုံ ကာမေတီတိ ဒဋ္ဌုကာမော၊ တဿ ဘာဝေါ ဒဋ္ဌုကာမတာ၊ ရူပတဏှာယေတံအဓိဝစနံ၊ သာ နိဒါနံ ဥပနိဿယော အဿာတိ ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနံ၊ တဒေဝ ကမ္မန္တိ ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မံ၊ တံ သမုဋ္ဌာနမေတေသန္တိ ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနာနိ၊ ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနာနိ စ တာနိ ဘူတာနိ စာတိ ဒဋ္ဌု ။ပ။ ဘူတာနိ၊ တေသံ ဒဋ္ဌု။ပ။ ပသာဒေါ ဒဋ္ဌု။ပ။ ပသာဒေါ။ လက္ခိယတေ အနေနာတိ လက္ခဏံ၊ လက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဝါ လက္ခဏံ၊ သော လက္ခဏမဿ။ တထာ ဟုတွာ လက္ခီယတီတိ ဝါ ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ-ဟု ဝိဂ္ဂဟ ပြု။(ပြည်)။
သောတံ၊ သည်။
သဒ္ဒါဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ၊ သဒ္ဒါရုံ၌ ရှေးရှူထိခတ်ခြင်းကို ထိုက်သော (ဝါ) သဒ္ဒါဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ= သဒ္ဒါရုံ၏ ရှေးထိခတ်ခြင်းကိုထိုက်သော မဟာဘုတ်တို့ကို ကြည်စေခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သော လက္ခဏာရှိ၏။
ဝါ၊ ကား။
သောတုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ၊ သဒ္ဒါရုံကို နာခြင်းငှါ အလိုရှိသော သူ၏ အဖြစ်တည်းဟူသော သဒ္ဒတဏှာလျှင် အကြောင်းရှိသော ကံကြောင့်ဖြစ်သော မဟာဘုတ်ကို ကြည်စေခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သော လက္ခဏာရှိ၏ (ဝါ) သောတုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ= မဟာဘုတ်ကို ကြည်စေတတ်သည်ဖြစ်၍ မှတ်အပ်သော သဘောတရားသည်။
သောတံ၊ မည်၏။
သဒ္ဒေသု၊ တို့၌။
အာဝိဉ္ဆနရသံ၊ အာဝဇ္ဇန်းစသော ဝိညာဉ်ကို ဆွဲငင်ဆောင်သွားခြင်းကိစ္စရှိ၏။
သောတဝိညာဏဿ၊ ၏။
အာဓာရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ တည်ရာ၏အဖြစ်ဖြင့် ရှုသောသူ ဉာဏ်အားရှေးရှုထင်တတ်၏။
သောတုကာမတာနိဒါနကမ္မဇဘူတပဒဋ္ဌာနံ၊ ရှိ၏။
သာနံ၊ သည်။
ဂန္ဓာဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ၊ ဂန္ဓာရုံ၌ (ဝါ) ဂန္ဓာဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ= ဂန္ဓာရုံ၏ ရှေးရှူထိခတ်ခြင်းကို ထိုက်သော မဟာဘုတ်ကို ကြည်စေခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သော လက္ခဏာရှိ၏။
ဝါ၊ ကား။
ဃာယိတုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ၊ ဂန္ဓာရုံကိုနမ်းခြင်းငှါ အလိုရှိသောသူ၏ အဖြစ်တည်းဟူသော ဂန္ဓတဏှာလျှင်အကြောင်းရှိသော ကံကြောင့်ဖြစ်သော မဟာဘုတ်ကို ကြည်စေခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သော လက္ခဏာရှိ၏ (ဝါ) ဃာယိတုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏံ= မဟာဘုတ်ကို ကြည်စေတတ်သည်ဖြစ်၍ မှတ်အပ်သော သဘောတရားသည်။
ဃာနံ၊ မည်၏။
ဂန္ဓေသု၊ တို့၌။
အာဝိဉ္ဆနရသံ၊ ၏။
ဃာနဝိညာဏဿ၊ ၏။
အာဓာရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ၏။
ဃာယိတုကာမတာနိဒါနကမ္မဇဘူတပ္ပဒဋ္ဌာနံ၊ ရှိ၏။
ဇိဝှါ၊ သည်။
ရသာဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏာ၊ ရသာရုံ၌ (ဝါ) ရသာဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏာ= ရသာရုံ၏ ရှေးရှူထိခတ်ခြင်းကို ထိုက်သော မဟာဘုတ်ကို ကြည်စေခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သောလက္ခဏာရှိ၏။
ဝါ၊ ကား။
သာယိတုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏာ၊ ရသာရုံကိုလျက်ခြင်းငှါ အလိုရှိသောသူ၏ အဖြစ်တည်းဟူသော ရသတဏှာလျှင် အကြောင်းရှိသော ကံကြောင့်ဖြစ်သော မဟာဘုတ်ကို ကြည်စေခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သောလက္ခဏာရှိ၏ (ဝါ) သာယိတုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏာ= မဟာဘုတ်ကို ကြည်စေတတ်သည်ဖြစ်၍ မှတ်အပ်သော သဘောတရားသည်။
ဇိဝှါ၊ မည်၏။
ရသေသု၊ တို့၌။
အာဝိဉ္ဆနရသာ၊ ၏။
ဇိဝှါဝိညာဏဿ၊ ၏။
အာဓာရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ၏။
သာယိတုကာမတာနိဒါနကမ္မဇဘူတပ္ပဒဋ္ဌာနာ၊ ရှိ၏။
ကာယော၊ သည်။
ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏော၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၌ (ဝါ) ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏော= ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၏ ထိခတ်ခြင်းကိုထိုက်သော မဟာဘုတ်ကိုကြည်စေခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သောလက္ခဏာ ရှိ၏။
ဝါ၊ ကား။
ဖုသိတုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏော၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို တွေ့ထိခြင်းငှါ အလိုရှိသောသူ၏ အဖြစ်တည်းဟူသော ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာလျှင် အကြောင်းရှိသော ကံကြောင့်ဖြစ်သော မဟာဘုတ် ကိုကြည်စေခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သောလက္ခဏာ ရှိ၏ (ဝါ) ဖုသိတုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏော= မဟာဘုတ်ကို ကြည်စေတတ်သည်ဖြစ်၍ မှတ်အပ်သောသဘောတရားသည်။
ကာယော၊ မည်၏။
ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသု၊ တို့၌။
အာဝိဉ္ဆနရသော၊ ၏။
ကာယဝိညာဏဿ၊ ၏။
အာဓာရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ၏။
ဖုသိတုကာမတာနိဒါနကမ္မဇဘူတပ္ပဒဋ္ဌာနော၊ ရှိ၏။
၄၃၄။ ပန၊ ဝါဒထူးကိုဆိုအံ့။
ကေစိ၊ မဟာသင်္ဃိကအနွယ်တို့တွင် ဝသုဓမ္မစသော အချို့ရှင်ပင်တို့သည်။
စက္ခု၊ သည်။
တေဇာဓိကာနံ၊ တေဇောလွန်ကုန်သော။
ဘူတာနံ၊ ဘုတ်တို့ကို။
ပသာဒေါ၊ ကြည်စေတတ်၏။
သောတဃာနဇိဝှါ၊ တို့သည်။
ဝါယုပထဝီအာပါဓိကာနံ၊ ကုန်သော။
ဘူတာနံ၊ တို့ကို။
ပသာဒေါ၊ ကြည်စေတတ်ကုန်၏။
ကာယော၊ သည်။
(သမာနာနံ၊ တူမျှကုန်သော။)
သဗ္ဗေသံ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။
ဘူတာနံ၊ တို့ကို။
ပသာဒေါ၊ ကြည်စေတတ်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝဒန္တိ၊ ကုန်၏။
အပရေ၊ အပရေရှင်ပင်တို့သည်။
စက္ခု၊ သည်။
တေဇာဓိကာနံ၊ တေဇောလွန်ကုန်သော။
(ဘူတာနံ၊ တို့ကို။)
ပသာဒေါ၊ ကြည်စေတတ်၏။
သောတဃာနဇိဝှါကာယာ၊ တို့သည်။
ဝိဝရဝါယုအာပပထဝါဓိကာနံ၊ အာကာသဓာတ်, ဝါယော,အာပေါ,ပထဝီဓာတ် လွန်ကုန်သော။
ဘူတာနံ၊ တို့ကို။
ပသာဒါ၊ ကြည်စေတတ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။
၀ဒန္တိ၊ ကုန်၏။
သုတ္တံ၊ ရှင်ပင်တို့စကားကို ခိုင်ခံ့စေတတ်သော ပါဠိကို။
အာဟရထ၊ ဆောင်ကုန်လော့။
ဣတိ၊ သို့။
တေ၊ ထိုကေစိ,အပရေ အယူပွေသောရှင်ပင်တို့ကို။
ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။
(ဧဝံ၊ ဤသို့ သာဓကထုတ်အပ်၏ဟု အကြပ်တောင်းလတ်သော်။)
အဒ္ဓါ၊ မချွတ်။
(တေ၊ ထိုရှင်ပင်တို့သည်။)
သုတ္တမေဝ၊ ထုတ်အပ်စရာ သာဓကသုတ်ကိုပင်လျှင်။
န ဒက္ခိဿန္တိ၊ သာသနာတွင် မမြင်ကုန်လတံ့။
ပန၊ ထိုသို့ပါဠိဆောင်စရာမရှိသော်လည်။
ဧတ္ထ၊ ဤပုရိမဝါဒ, ပစ္ဆိမဝါဒနှစ်ပါး၌။
ကေစိ၊ နှုတ်ဆတ်သော ကေစိတို့သည်။
တေဇာဒီနံ၊ တေဇောစသည်တို့၏။
ဂုဏေဟိ၊ ဂုဏ်ဖြစ်ကုန်သော။
ရူပါဒီဟိ၊ ရူပါရုံစသည်တို့သည်။
အနုဂယှဘာဝတော၊ ရူပါရုံစသည်ကိုယူခြင်း၌ ကျေးဇူးပြုအပ်, ချီးမြှောက်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
ဣတိ၊ သို့။
ကာရဏံ၊ အကြောင်းဟိတ်ကို။
၀ဒန္တိ၊ ကုန်၏
ဆီမီးဟု ဆိုအပ်သော တေဇော၏ဂုဏ်ဖြစ်သော အရောင်အလင်း ရူပါရုံသည် စက္ခု၏ ရူပါရုံကို ယူခြင်း၌, ဝါယော၏ဂုဏ်ဖြစ်သော သဒ္ဒါရုံသည် သောတ၏ သဒ္ဒါရုံကုယူခြင်း၌, ပထဝီ၏ဂုဏ်ဖြစ်သော ဂန္ဓာရုံသည် ဃာန၏ဂန္ဓာရုံကို ယူခြင်း၌, ခေဠဟု ဆိုအပ်သော ဥဒကရေ၏ဂုဏ်ဖြစ်သော ရသာရုံသည် ဇိဝှါ၏ရသာရုံကို ယူခြင်း၌ ချီးမြှောက်အပ် ကျေးဇူးပြုအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဤသို့လျှင် ပုရိမဝါဒ၌၎င်း ပစ္ဆိမဝါဒ၌၎င်း ယှဉ်သင့်သည်အားလျော်စွာ ထိုထိုဘုတ်တို့၏ ဂုဏ်တို့သည် ရူပါရုံစသည်ကို ယူခြင်း၌ ချီးမြှောက်အပ် ကျေးဇူးပြုအပ် သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ ဤသို့သော အကြောင်းဟိတ်ကို အညံ့မခံ နှုတ်မြန်ကေစိတို့ပြကုန်သည် ဟူလိုသော်။ အာလောကအစရှိသည် သဟကာရီကာရဏနှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်သော်သာလျှင် စက္ခုစသည်တို့၏ ရူပစသည်ကို ထွန်းလင်းခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သည်၏အဖြစ်သည် ဂုဏ်မည်၏၊ အခေါင်းအပေါက် အာကာသဓာတ်၏ သောတဝိညာဉ်အား လွန်စွာ ကျေးဇူးပြုသည်၏ အဖြစ်သည် ဂုဏ်မည်၏။ ဤသို့ထိုကေစိတို့ အယူရှိသတတ်။ (ပြည်)။
ရူပါဒယော၊ ရူပါရုံစသည်တို့သည်။
တေဇာဒီနံ၊ တေဇောအစရှိသည်တို့၏။
ဂုဏာ၊ ဂုဏ်တို့တည်း။
ဧဝံ-ဝစနံ၊ ဤသို့သောစကားကို။
ကော အာစရိယော၊ အဘယ်ဆရာသည်။
အာဟ ပန၊ ဆိုလေဘိသနည်း။
ဣတိ၊ သို့။
တေ၊ ထိုကေစိဆရာတို့ကို။
ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။
ဟိ-ကသ္မာ၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်း ဟူမူကား။
အဝိနိဗ္ဘောဂဝတ္တီသု၊ မခွဲခြမ်းအပ်သော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော။
ဘူတေသု၊ ဘုတ်တို့တွင်။
အယံ၊ ဤဘုတ်သည်။
ဣမဿ၊ ဤဘုတ်၏။
ဂုဏော၊ ဂုဏ်တည်း။
အယံ၊ သည်။
ဣမဿ၊ ၏။
ဂုဏော၊ တည်း။
ဣတိ၊ သို့။
ဝတ္တုံ၊ ငှါ။
န လဗ္ဘာ၊ မရကောင်းခဲ့။
ဣတိ တသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ကုန်၏။
တေသု တေသု သမ္ဘာရေသု၊ ထိုထိုထောက်ပံ့တတ်သည့် အဆောက်အအုံ ဖြစ်၍ဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်တို့၏ အစဉ်တို့၌။
[၇၅] တဿ တဿ ဘူတဿ၊ ထိုထိုဘုတ်၏။
အဓိကတာယ၊ လွန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ပထဝီအာဒီနံ၊ တို့၏။
သန္ဓာရဏာဒီနိ၊ သဟဇာတ်ရုပ်တို့ကို ကောင်းစွာဆောင်ခြင်း, ခံခြင်းအစရှိကုန်သော။
ကိစ္စာနိ၊ တို့ကို။
(တုမှေ၊ သင်သုဒ္ဓဝါဒီတို့သည်။)
ဣစ္ဆထ ယထာ၊ အလိုရှိကုန်သကဲ့သို့။
ဧဝံ-တထာ၊ တူ။
တေဇာဒိအဓိကေသု၊ တေဇောစသည်လွန်ကုန်သော။
သမ္ဘာရေသု၊ ထောက်ပံ့တတ်သော အဆောက်အအုံ ဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်အစဉ်တို့၌။
ရူပါဒီနံ၊ ရူပါရုံစသည်တို့၏။
အဓိကဘာဝဒဿနတော၊ လွန်သည်၏အဖြစ်ကို မြင်ခြင်းကြောင့်။
ရူပါဒယော တေသံ ဂုဏာတိ၊ ရူပါဒယော တေဇာဒီနံ ဂုဏာဟူသော။
ဧတံ-ဝစနံ၊ ဤစကားကို။
တုမှေဟိ၊ သင်သုဒ္ဓဝါဒီတို့သည်။
ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အလိုရှိသင့်၏။
ဣတိ၊ သို့။
(တေ ကေစိ၊ ထိုပဌမဝါဒီ ကေစိတို့သည်။)
အထာပိ ဝဒေယျုံ၊ အကယ်၍ ဆိုကုန်ငြားအံ့
မီး၌ ပြိုးပြိုးပြက်ရှိသောအထင်း၏, လေ၌ သဘောအားဖြင့် ကြားအပ်သောအသံ၏, မြေ၌ ကောင်းသောယနံ့ စသောအနံ့၏, ရေ၌ ချိုမြိန်သောအရသာ၏, ဤသို့ ထိုထိုသောဂုဏ်နှင့်ယှဉ်ကုန်သော ရူပါရုံ သဒ္ဒါရုံ ဂန္ဓာရုံ ရသာရုံ တို့ကို မြင်ခြင်းကြောင့် ရူပါဒယောတေဇာဒီနံ ဂုဏာ-ဟူသော ငါ့စကားကို သင်သုဒ္ဓဝါဒီဆရာဘို့သည် အလိုရှိသင့်၏ဟု ပဌမဝါဒီကေစိတို့က စဂာားပြန်၍ လက်ခေါက်ချပြန်သတည်း။ ။ရူပါဒယော တေဇာဒီနံ ဂုဏာ-ကိုပင် ရူပါဒယော တေသံ ဂုဏာ-ဆိုသတည်း။ ထိုပဌပဝါဒီကေစိအားပင်လျှင် ဣစ္ဆေယျာမ-စသည်ဖြင့် အဖြေကို သုဒ္ဓဝါဒီ ဆရာဆိုလတ်သတည်း။ ဤဥပါယဖြင့်ပင်လျှင် ဒုတိယဝါဒီ အပရေဆရာကိုလည်း နှိပ်ခြင်းကိစ္စပြီးသတည်း။ တနည်းလည်း။ ရူပါရုံအစရှိသော ဂုဏ်အထူးရှိကုန်သော တေဇအာကာသပထဝီ အာပဝါယောဓာတ်တို့သည် စက္ခုစသည်တို့ကို ပြုအပ်ကုန်၏ဟု ဆိုသော ကဏာဒပုဂ္ဂိုလ်၏ တတိယဝါဒကိုထုတ်၍ ထိုဝါဒကို နှိပ်ခြင်းငှါ အထာပိဝဒေယျုံ-စသော ဤစကားကို မိန့်သော်။ ။ဤဝိကပ်၌ ယေ၊ အကြင် တတိယဝါဒီ ကဏာဒဆရာတို့သည်။ အထာပိ ဝဒေယျုံ ၊ ကုန်ငြားအံ့။ တေ၊ ထိုတတိယဝါဒီကဏာဒဆရာတို့ကို။ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ကုန်၏။ ရှေးဝိကပ်၌-တေ၊ ထိုပဌမဝါဒီ ကေစိတို့ကိုပေး။ (ပြည်)။
ကိံ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ အသို့ဆိုအပ်ကုန်သနည်း။
အာပါဓိကဿ၊ အာပေါလွန်သော။
အာသဝဿ၊ ကြာမြင့်စွာထုံအပ်သော သေရည်၏။
ဂန္ဓတော၊ ထက်။
ပထဝီအဓိကေ၊ ပထဝီလွန်သော။
ကပ္ပါသေ၊ ဝါ၌။
ဂန္ဓော၊ သည်။
အဓိကတရော၊ လွန်သည်။ (တရပစ္စည်း တဗ္ဘော။)
ယဒိ သိယာ၊ အကယ်၍ ဖြစ်ငြားအံ့။
တေဇာဓိကဿ၊ တေဇောလွန်သော။
ဥဏှောဒကဿ၊ ရေပူ၏။
ဝဏ္ဏတောစ၊ အဆင်းအောက်လည်း။
သီတူဒကဿ၊ ရေချမ်း၏။
၀ဏ္ဏော၊ သည်။
ယဒိ ပရိဟာယေထ၊ အကယ်၍ ယုတ်ငြားအံ့။
ဧဝံ သတိ၊ ဤသို့ဖြစ်သည်ရှိသော်။
ဧတံ-ဝစနံ၊ ရူပါဒယော တေဇာဒီနံ ဂုဏာ-ဟူသော ဤစကားကို။
မယံ၊ သုဒ္ဓဝါဒီငါတို့သည်။
ဣစ္ဆေယျာမ၊ အလိုရှိကုန်အံ့။
ယသ္မာ ပန၊ ကား။
ဧတံ ဥဘယံ၊ (သေရည်၏ အနံ့ထက် ဝါ၏အနံ့၏ လွန်သည်၏အဖြစ်, ရေပူ၏ အဆင်းအောက် ရေချမ်း၏ အဆင်း၏ ယုတ်သည်၏အဖြစ်တည်းဟူသော) ဤနှစ်ပါးစုံသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
တသ္မာ၊ ထိုသို့ ဤနှစ်ပါးစုံ၏ မရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
နိဿယဘူတာနံ၊ မှီရာဖြစ်ကုန်သော။
ဧတေသံ၊ ထိုဘုတ်တို့၏။
ဧတံ ဝိသေသကပ္ပနံ၊ ထိုအထူးကို ကြံခြင်းကို။
တုမှေ၊ သင်ပရဝါဒီတို့သည်။
ပဟာယေထ၊ စွန့်ကုန်ရာ၏
ပဟာယေတံ-ဟု အချို့စာရှိ၏၊ ဂဏ္ဌိ၌လည်း ပဟာယ၊ ၍။ ဂဟေတဗ္ဗမေတံ-၌စပ်ဟူ၏၊ အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာ မူလဋီကာတို့နှင့်မညီ။ ။ထိုနှစ်ပါးစုံပင် မရှိခဲ့ရကား ရူပါရုံစသည်တို့၏ တေဇော စသည်တို့၏ ဝိသေသဂုဏ်၏ အဖြစ်ကို နစ်စေအပ်၏၊ ထိုကိုနစ်စေသဖြင့် တေဇာဒီနံ ဂုဏေဟိ ရူပါဒီဟိ အနုဂ္ဂဟဘာဝတော-ဟူသော ဤအကြောင်းဟိတ်ကိုလည်း နစ်စေအပ်၏။ ဤသို့အဆင်သင့်ဖြင့် နှစ်ပါးစုံ၏ မရှိခြင်းသည် ဝိသေသကပ္ပနကို ပယ်စွန့်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သတည်း။ ထိုကြောင့် တသ္မာ ပဟာယေထေတံ-စသည်ကို မိန့်သော်။ တခုသော ကလာပ်၌ ရူပ ရသ စသည်တို့သည် မတူကုန်သေး ထူးကုန်သေး၏ရှင့်၊ နာနာကလာပ်၌ကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်း။ ထိုကြောင့် စက္ခုစသည်တို့သည် ဘူတဝိသေသ မရှိသော်လည်း ဝိသဒိသဖြစ်ကုန်၏ဟု ပြခြင်းငှါ ယထာ အဝိသေသေပိ ဧကကလာပေ ဘူတာနံ ရူပရသာဒယော-စသည်ကိုမိန့်သော်။ တနည်း ဘုတ်ထူးသောကြောင့် ထူး၏ဟူသော အကြံကို ပယ်စွန့်ကုန်ဟု သကဝါဒီတို့ဆိုသော် ဘုတ်မထူးပဲလျက် ဘယ့်ကြောင့် စက္ခု သောတ စသည်တို့သည် ဝိသဒိသဖြစ်ကြကုန်သနည်းဟူသော စောဒနာကိုဖြေလိုရကား ယထာ အဝိသေသေပိ-စသည်ကိုမိန့်သော်။ (ပြည်) သို့သော်လည်း ဤအရာ၌ “တုမှေ၊ တို့သည်။ ပဟာယေထ၊ စွန့်ကုန်ရာ၏” ဟူသော ပါဌ်အနက်ကို ဆင်ခြင်သင့်၏။ ပ+ဟာ+ဧယျာထဖြင့် ပြီးလျှင် ပဇဟေယျာထ ပဟာယေယျာထ-ဟူ၍သာ ပြီးရာ၏။ ပဉ္စမီ ထ-ဝိဘတ်ဖြင့် ပြီးလျှင်လည်း ပဇဟသ ပဟာယသ-ဟူ၍သာပြီးရာ၏။ပဟာယေထ ဟူ၍ကား မပြီးနိုင်လေရာ။ ဧကဝုစ် ဧထဝိဘတ်ဖြင့် ပြီးသည်ဟု ဆိုလျှင်လည်း ကေစိအရဝါဒရှင်အများတို့နှင့် မလျော်ပေ၊ ထိုပြင် ရှေးနောက် ဆက်စပ်၍ ကြည့်လျှင်လည်း မယံဣစ္ဆေယျာမ-ဟူသော ရှေးစကားနှင့် တုမှေ ပဟာယေထ-ဟူသော ဤစကားသည် မဆက် စပ်မိသည့်ပြင် ဂဟေတဗ္ဗမေတံ-ဟူသော နောက်စကားနှင့်လည်း အဆက်ပြတ်လျက်ရှိ၏။ ထိုပြင် “ယထာ အဝိသေသေပီ။ပ။ ဝိသေသကာရဏေတိ ဂဟေတဗ္ဗမေတံ” ဟူသော စကားရပ်သည် ဝါကျဇောတကနိပါတ် မရှိခြင်း, အကြောင်းပြ ကင်းလျက် အကျိုးပြသက်သက်မျှသာ ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် အသီးအခြား ဝါကျအသစ် ဖြစ်ဟန်လက္ခဏာလည်း မရှိပေ။ ထိုကြောင့် ဂဏ္ဌိ၌ ပြဆိုသားထည့်အတိုင်း “တသ္မာ၊ ကြောင့်။ (ပဟာယ ဂဟေတဗ္ဗ-တို့၌ စပ်။) ဧတေသံ နိဿယဘူတာနံ၊ ဤမှီရာဘုတ်တို့၏။ ဧတံ ဝိသေသကပ္ပနံ၊ ကို။ ပဟာယ၊ ပယ်စွန့်၍။ (ဂဟေတဗ္ဗ-၌စပ်။) ဧကကလာပေ၊ တခုတည်းသောကလာပ်၌။ ဘူတာနံ၊ တို့၏။ အဝိသေသေ၊ မထူးသည်၏အဖြစ် သည်၊ ဝါ၊ မထူးခြင်းသည်။ သတိပိ၊ ရှိသော်လည်း။ (အသတိပိ ဝိသေသေ-ဟု ရှိလျှင် ယုတ္တတရ ဖြစ်သည်။) ရူပရသာဒယော၊ တို့သည်။ အညမညံ၊ချင်း၊ ဝိသဒိသာ၊ ကုန်သည်။ဟောန္တိ ယထာ၊ သို့။ ဧဝံ၊ တူ။ အညသ္မိံ၊သော။ ဝိသေသကာရဏေ၊ သည်။ အဝိဇ္ဇမာနေပိ၊ သော်လည်း၊ စက္ခုပသာဒါဒယော၊ တို့သည်။ (အညမညံ ဝိသဒိသာ ဟောန္တိ)ဣတိ၊ သို့။ ဧတံ-ဝစနံ၊ ကို။ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ယူအပ် ယူသင့်၏” ဟူ၍ တဝါကျတည်းအဖြစ်ဖြင့် တည်ရှိ ခြင်း ယောဇနာခြင်းသည်လာလျှင်ယုတ္တတရ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကြောင့်ပင် ယခုလက်ရှိ ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၌ သျာမူ, ဣမူ အချို့မြန်မာမူတို့နှင့်အညီ လက်ခံထားပေသည်။ အဋ္ဌသာလိနီနှင့် မူလဋီကာတို့၌လည်း အလားတူပင်ရှိသင့်၏။ (ဆ-သံ-သော)။
ဧကကလာပေ၊ တခုသောကလာပ်၌။
(ဤပုဒ်ကား အချို့စာ၌ မရှိ၊ အဋ္ဌသာလိနီ၌လည်း မရှိ။)
ဘူတာနံ၊ တို့၏။
အဝိသေသေ၊ မထူးသည်၏ အဖြစ်သည် (ဝါ) အဝိသေသေ= အထူးမရှိသည်၏ အဖြစ်သည်။
သတိပိ၊ ရှိသော်လည်း။
ရူပရသာဒယော၊ ရူပရသစသည်တို့သည်။
အညမညံ၊ ချင်း။
ဝိသဒိသာ၊ မတူကုန်သည်။
ဟောန္တိ ယထာ၊ သို့။
ဧဝံ-တထာ၊ တူ။
စက္ခုပသာဒါဒယော၊ တို့သည်။
အညသ္မိံ၊ တပါးသော။
ဝိသေသကာရဏေ၊ ထူးသောအကြောင်းသည်။
အဝိဇ္ဇမာနေပိ၊ မရှိလျှင်းမူလည်း။
အညမညံ၊ ချင်း။
ဝိသဒိသာ၊ ကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဧတံ-ဝစနံ၊ ကို။
ဂဟတဗ္ဗံ၊ ၏။
အညမညဿ၊ တပါးသည် တပါး၏။
အသာဓာရဏံ၊ မဆက်ဆံသော။
ယံ ကာရဏံ၊ အကြင်အကြောင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
တံ ကာရဏံ၊ သည်။
ကိံ ပန၊ နည်းဟူမူကား။
နေသံ၊ ထိုစက္ခုသောတ စသည်တို့၏။
ဝိသေသကာရဏံ၊ ထူးသောအကြောင်းကား (ဝါ) ဝိသေသကာရဏံ= ထူးသည်၏အဖြစ်ကိုပြုတတ်သော အကြောင်းကား။
ကမ္မမေဝ၊ ကံသာလျှင်တည်း။
တသ္မာ၊ ထိုသို့ ကံသာဝိသေသအကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့်။
ကမ္မဝိသေသတော၊ ကံထူးသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ဧတေသံ၊ ထိုစက္ခုသောတ စသည်တို့၏။
ဝိသေသော၊ အချင်းချင်းမတူ ထူးသည်၏အဖြစ်သည်။
(ဟောတိ၊ ၏။)
ဘူတဝိသေသတော၊ ဘုတ်ထူးသောကြောင့်။
(ဧတေသံ၊ တို့၏။
ဝိသေသော၊ သည်။
(န ဟောတိ၊ ဖြစ်သည်မဟုတ်။)
ဟိ-သစ္စံ၊ ၏။
ဘူတဝိသေသေ၊ ဘုတ်အထူးသည်။
သတိ၊ ဖြစ်ခဲ့သော်။
ပသာဒေါဝ၊ ပသာဒသည်ပင်လျှင်။
န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ မဖြစ်။
ဟိ-ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
သမာနာနံ၊ မျှကုန်သော ဘုတ်တို့ကို (ဝါ) သမာနာနံ= တို့၏။
ပသာဒေါ၊ ကြည်စေတတ်သည် (ဝါ) ပသာဒေါ= ပသာဒသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဝိသမာနာနံ၊ မမျှကုန်သော ဘုတ်တို့ကို။
ပသာဒေါ၊ ကြည်စေတတ်သည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်။
(တသ္မာ၊ ကြောင့်။
န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ မဖြစ်။)
ဣတိ၊ သို့။
ပေါရာဏာ၊ ရှေးပညာရှိတို့သည်။
(ကထေန္တိ၊ ကုန်၏။)
၄၃၅။ စ၊ ဆက်၍ဆိုအံ့။
ဧဝံ၊ ဤသို့ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်။
ကမ္မဝိသေသတော၊ ကံထူးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဝိသေသ၀န္တေသု၊ အထူးရှိကုန်သော။
ဧတေသု၊ ထိုစက္ခုသောတစသည်တို့တွင်။
စက္ခုသောတာနိ၊ တို့သည်။
အသမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂါဟကာနိ၊ မိမိသို့မရောက်သော အာရုံကိုယူတတ်ကုန်၏ (ဝါ) အသမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂါဟကာနိ= အာရုံသို့ မိမိတို့မရောက်မူ၍ အာရုံကို ယူတတ်ကုန်၏။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်နည်း။
အတ္တနော၊ မိမိဟုဆိုအပ်သော စက္ခုသောတ၏။
နိဿယံ၊ မှီရာမဟာဘုတ်ကို။
အနလ္လီနနိဿယေ ဧဝ၊ မငြိမရောက်သော အမှီရှိသည်သာလျှင် ဖြစ်သော။
ဝိသယေ၊ ရူပသဒ္ဒဟူသော အာရုံ၌။
ဝိညာဏဟေတုတ္တာ၊ စက္ခုဝိညာဉ်,သောတဝိညာဉ်ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
ဃာနဇိဝှါကာယာ၊ တို့သည်။
သမ္ပတ္တဝိသယဂါဟကာ၊ မိမိသို့ရောက်သောအာရုံကို ယူတတ်ကုန်၏။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်နည်း။
နိဿယဝသေန စေဝ၊ ဂန္ဓ, ရသတို့၏ အမှီမဟာဘုတ်၏ အစွမ်းဖြင့်လည်း။ (အလ္လီနေဝ-၌စပ်။)
အတ္တနော၊ ဃာနဇိဝှါ၏။
နိဿယံ၊ မှီရာမဟာဘုတ်ကို။
အလ္လီနေဝ၊ ငြိရောက်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော။
ဝိသယေ၊ ဂန္ဓ, ရသဟူသောအာရုံ၌။
သယဉ္စ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗမဟာဘုတ်ဟူသော မိမိကိုယ်တိုင်လည်း။
အတ္တနော၊ ကာယ၏။
နိဿယံ၊ မှီရာမဟာဘုတ်ကို။
အလ္လီနေဝ၊ ငြိသည်သာလျှင်ဖြစ်သော။
ဝိသယေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၌။
ဝိညာဏဟေတုတ္တာ၊ ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယဝိညာဉ် ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း
ဂန္ဓရသတို့၏ နိဿယတို့သည် ဃာနဇိဝှါတို့၏ နိဿယကို ကပ်ငြိကုန်၏၊ ထိုကြောင့်ဂန္ဓရသတို့သည် နိဿယအားဖြင့် အလ္လီနဖြစ်ကုန်၏၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကာယ၏နိဿယကို ကပ်ငြိ၏၊ မဟာဘုတ်ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ (ပြည်)။
၄၃၆။ ဧတ္ထ၊ ဤငါးပါးသော ဥပါဒါရုပ်တို့တွင်။
စက္ခု၊ သည်
"
သာဓယမာနံ တိဋ္ဌတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ စ-ကား ဗျတိရေတတ္ထတည်း၊ ထို စ-ဖြင့် ထိုစက္ခု၏ ဆိုလတံ့သော ဝိသေသကိုပင် ထွန်းသတည်း။ (ပြည်)
"။
နီလပခုမသမာကိဏ္ဏံ၊ ညိုသောမျက်မွေးဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်ပြွမ်းထသော။
ကဏှသုက္ကမဏ္ဍလဝိစိတ္တံ၊ မျက်နက်ဝန်း, မျက်ဖြူဝန်းတို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော။
နီလုပ္ပလဒလသန္နိဘံ၊ ကြာညိုပွင့်ချပ်နှင့်တူသော။
ယဒေတံ ယံ ဧတံမသပိဏ္ဍံ၊ အကြင်အသားစိုင်ကို။
စက္ခူတိ၊ မျက်လုံးဟူ၍။
လောကေ၊ သတ္တလောက၌။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
သသမ္ဘာရစက္ခုနော၊ ထောက်ပံ့တတ်သော အကြောင်းအဆောက်အအုံနှင့်တကွဖြစ်၍ သသမ္ဘာရစက္ခုနော ဆိုအပ်သော။
တဿ မံသပိဏ္ဍဿ၊ ထိုအသားစိုင်၏ (ဝါ)
တဿ စက္ခုဂေါဠကဿ၊ ထိုမျက်လုံး၏။
(ကဏှမဏ္ဍလဿ-၌ အပေါင်းအစိတ်စပ်၊ မဇ္ဈေ ၌သော်လည်း စပ်။)
သေတမဏ္ဍလပရိက္ခိတ္တဿ၊ မျက်ဖြူဝန်းတို့ဖြင့် ခြံရံအပ်သော။
ကဏှမဏ္ဍလဿ၊ မျက်နက်ဝန်း၏။
မဇ္ဈေ၊ အလယ်၌။ (တိဋ္ဌတိ-၌စပ်။)
အဘိမုခေ၊ ရှေးရှူအရပ်၌။
ဌိတာနံ၊ တည်ကုန်သောသူတို့၏။
သရီရသဏ္ဌာနုပ္ပတ္တိပဒေသေ၊ ကိုယ်သဏ္ဌာန် အရိပ်ထင်ရာအရပ်၌။
သတ္တသု ပိစုပဋလေသု၊ ဝါဂွမ်းလွှာ ခုနစ်ထပ်တို့ဝယ်။
အာသိတ္တတေလံ၊ သွန်းလောင်းအပ်သော ဆီသည်။
ပိစုပဋလာနိ၊ ဝါဂွမ်းလွှာ ခုနစ်ထပ်တို့ကို။
ဗျာပေတိဝိယ၊ နှံ့စေသကဲ့သို့။
သတ္တ အက္ခိပဋလာနိ၊ မျက်လွှာခုနစ်ထပ်တို့ကို။
ဗျာပေတွာ၊ နှံ့စေ၍။
ဓာရဏနှာပနမဏ္ဍနဗီဇနကိစ္စာဟိ၊ ချီပိုးခြင်း, ရေ ချိုးခြင်း, တန်းဆာဆင်ယင်ခြင်း, ယပ်ခပ်ခြင်းကိစ္စကို ဆောင်ကုန်သော။
စတူဟိ ဓာတီဟိ၊ အထိန်းတော် လေးဦးတို့သည်။ ကတူပကာရော= ပြုအပ်သော မွေးမြူခြင်းရှိသော။ (ပြင်၍လိုက်။)
ခတ္တိယကုမာရော ဝိယ၊ မင်းသားကဲ့သို့။
သန္ဓာရဏဗန္ဓနသမုဒီရဏကိစ္စာဟိ၊ ကောင်းစွာခံခြင်း, ဖွဲ့ခြင်း, ရင့်စေခြင်း လှုပ်ရှားခြင်းကိစ္စ ရှိကုန်သော။
စတူဟိ ဓာတူဟိ၊ သဟဇာတ် ဓာတ်လေးပါးတို့သည်။
ကတူပကာရံ၊ ကျေးဇူးပြုအပ်သည်ဖြစ်၍။
ဥတုစိတ္တာဟာရေဟိ၊ ရုပ်ကလာပ်ခြားဖြစ်သော ဥတု, စိတ်, အာဟာရတို့သည်။
ဥပထမ္ဘိယမာနံ၊ ထောက်ပံ့အပ်သည်ဖြစ်၍။
အာယုနာ၊ သဟဇာတ် ဇီဝိတိန္ဒြေသည်။
[၇၆] အနုပါလိယမာနံ၊ စောင့်ရှောက်အပ်သည် ဖြစ်၍။
ဝဏ္ဏဂန္ဓရသာဒီဟိ၊ သဟဇာတ် ဝဏ္ဏ,ဂန္ဓ, ရသ,ဩဇာတို့သည်။
ပရိဝုတံ၊ ခြံရံအပ်သည်ဖြစ်၍။
ပမာဏတော၊ ပမာဏအားဖြင့်။
ဦကာသိရမတ္တံ၊ သန်းဦးခေါင်း ပမာဏအရပ်၌ ဖြစ်၍။
စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ၊ စက္ခုဝိညာဉ်စသည်တို့၏။
ယထာရဟံ၊ ထိုက်သည်အလျောက်။
ဝတ္ထုဒွါရဘာဝံ၊ ဝတ္ထုအဖြစ်, ဒွါရအဖြစ်ကို။
သာဓယမာနံ၊ ပြီးစေလျက်။
တိဋ္ဌတိ၊ တည်၏
စက္ခုဝိညာဉ်၏ တည်မှီရာဖြစ်သောကြောင့် ဝတ္ထုအဖြစ်ကို, စက္ခုဝိညာဉ်ဖြစ်ခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် ဒွါရအဖြစ်ကို, သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းအစ တဒါရုံအဆုံးရှိသော ဝီထိစိတ်တို့၏လည်း ဖြစ်ခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် ဒွါရအဖြစ်ကို ပြီးစေသည်ကိုရည်၍ ယထာရဟံ-ဟူသည်။ ။ပသာဒစက္ခု သသမ္ဘာစက္ခုနှစ်ရပ်ရှိသည်၊ သမ္ဘာရ စက္ခုကိုကား ဤသို့သိအပ်၏။ ။သမ္ဘရီယတိ ဧတေဟီတိ သမ္ဘာရာ။ ။ဧတေဟိ ဥပထမ္ဘေဟိ၊ ဤထောက်ပံ့တတ်ကုန်သော စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပသန္တတိတို့ဖြင့်။ စက္ခာဒိကံ၊ စက္ခုစသည်ကို။ သမ္ဘရီယတိ၊ ကောင်းစွာမွေးမြူအပ် ဆောင်အပ် ဖြစ်စေအပ်၏။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ထိုသို့ဖြစ်သော သတ္တိကြောင့်။ တေ ဥပထမ္ဘာ၊ တို့သည်။ သမ္ဘာရာ၊ မည်ကုန်၏။ စက္ခုစသည်ကို ကောင်းစွာမွေးမြူကြောင်းဆောင်ကြောင်း ဖြစ်စေကြောင်းဖြစ်သော သတ္တိကြောင့် အထောက်အပံ့ဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်အစဉ်ဟူသော အစိတ်အစိတ်သော အဆောက်အအုံအကြောင်းတို့သည် သမ္ဘာရမည်၏ဟူလိုသည်။ ။ထိုသမ္ဘာရတို့ကား ဤအရာ၌ ဓာတ်လေးပါး ဝဏ္ဏ ဂန္ဓ ရသ ဩဇာ သမ္ဘဝ သဏ္ဌာန ဇီဝိတ ဘာဝ ကာယပသာဒ ဤတရားစုတွင် စက္ခုပသာဒ သောတ ပသာဒစသည်ကို လဲလှယ်ထည့်၍ အကျဉ်းအားဖြင့် တဆယ့်လေးပါးတို့တည်း။ အကျယ်အားဖြင့်သော်ကား ဓာတ်လေးပါး, ဝဏ္ဏ, ဂန္ဓ, ရသ, ဩဇာ, သမ္ဘဝ, သဏ္ဌာန-ဤဆယ်ပါးတို့သည် စတုသမုဋ္ဌာနိက ဖြစ်ရကား ကမ္မဇ, စိတ္တဇ, ဥတုဇ, အာဟာရဇအားဖြင့် ဆယ်ပါးစီဖြစ်၍လေးဆယ်ဖြစ်၏။ ကမ္မဇ ဧကန္တဖြစ်သော ဇီဝိတဘာဝ, ကာယပသာဒနှင့်တကွ စက္ခုပသာဒ, သောတပသာဒ စသည်ကို တပါးစီ လဲလှယ်ထည့်သဖြင့် လေးဆယ့်လေးပါးဖြစ်သတည်း။ ဤစကားတွင် သမ္ဘဝ-ဟူသည်ကား သုက် ဟူသော အာပေါဓာတ်အထူးတည်း၊ သဏ္ဌာန် သည်ကား မျက်ဖြူမျက်နက် အဝန်းအရေးစသော သဏ္ဌာန်အားဖြင့် ထင်သော ရူပါရုံပင်တည်း။ သဟ သမ္ဘာရေဟီတိ သသမ္ဘာရံ၊ တဒေဝ စက္ခူတိ သသမ္ဘာရစက္ခ။ သမ္ဘာရေဟိ၊ ထောက်ပံ့တတ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပ သန္တတိ ဟူသော အဆောက်အအုံအကြောင်းတို့နှင့်။ သဟ၊ တကွ။ ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်တတ်၏၊ ဣတိ-ဘသ္မာ၊ ထိုသို့ဖြစ်တတ်သောသတ္တိကြောင့်။ သသမ္ဘာရံ၊ မည်၏။ တဒေဝ၊ ထိုအဆောက်အအုံ အကြောင်းတို့နှင့်တကွ ဖြစ်တတ်သော မံသပိဏ္ဏစက္ခုဂေါဠကသည်ပင်လျှင်။ စက္ခု၊ စက္ခုတည်း။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ထိုသို့ မံသပိဏ္ဍသည်ပင်လျှင် စက္ခုဟူသောသတ္တိကြောင့်။ သသမ္ဘာရစက္ခု၊မည်၏။ ယခင်အကျဉ်းအားဖြင့် တဆယ့်လေးပါး အကျယ်အားဖြင့် လေးဆယ့်လေးပါးသော အစိတ်အစိမ်သော အဆောက်အအုံအကြောင်းနှင့်တကွဖြစ်သောကြာင့် သသမ္ဘာရ မည်သော မံသပိဏ္ဍသည်ပင်လျှင် သသမ္ဘာရ စက္ခုမည်သည် ဟုလိုသော်။ သသမ္ဘာရ သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, သသမ္ဘာရကာယများ၌လည်း ယခင်နည်းတူ သမာသ်တို့၌ ယခင်နည်းတ ယထာရဟ အဓိပ္ပါယ်ယူလေ။
စက္ခုကို တည်ရာဌာန အစရှိသောအားဖြင့် ထင်စွာပြလိုရကား စက္ခု စေတ္ထစသည်ကို မိန့်သော်။ ဖြေလိုရင်းပါဌ်ကား စက္ခု တိဋ္ဌတိ-တည်း၊ စက္ခု သည် တည်၏ ဟူလိုသော်။ စက္ခုတည်သော ဆိုပြီ၊ အဘယ်၌ တည်သနည်းစုဒ်။ သေတမဏ္ဍလာဒိက္ခိတ္တဿကဏှမဏ္ဍလဿ မဇ္ဈေ-မိန့်။ လိုရင်းကား မဇ္ဈေတည်း။ အဘယ်၏ အလယ်နည်းစုဒ်။ ကဏှမဏ္ဍလဿ-မိန့်။ မျက်နက်သက်သက်ဖြစ်ကြောင်း၏စုဒ်။ သေတမဏ္ဍလပရိက္ခိတ္တဿ-မိန့်။ မျက်ဝန်းအလယ်၌ အားလုံး၌ပင်တည်၏- ဌာနအတိဗျာပိတစုဒ်။ အဘိမုခေ ဌိတာနံ သရီရသဏ္ဌာနုပ္ပတ္တိဒေသေ-မိန့်။ ဧတေန အဝသေသံ ကဏှမဏ္ဍလံ ပဋိက္ခိပတိ။။ ဋီ။ ကိုယ်သဏ္ဌာန် ထင်ရာအရပ်ဝယ် အထဲ၌၎င်း အလယ်၌၎င်း အပေါ်၌၎င်း တခုခု၌ တည်၏အဗျာပိတစုဒ်။ သတ္တပဋလာနိဗျာပေတွာ မိန့်။ ခုနစ်လွှာဆို၏၊ အဘယ်၏ခုနစ်လွှာနည်းစုဒ်။ တနည်း ကဏှမဏ္ဍလ-ဟူ၏၊ အဘယ်၏ ကဏှမဏ္ဍနည်းစုဒ်။ သသမ္ဘာရစက္ခုနောမိန့်။ သသမ္ဘာရ စက္ခုဟူသည် အဘယ်နည်းစုဒ်။ ယဒေတံ။ပ။ ဝုစ္စတိ တဿမိန့်သော်။ ခုနစ်လွှာကို နှံ့စေရာ၌ ပမည်း ပမာ အသို့နည်းစုဒ်။ သတ္တသု။ပ။ ဝိယ-မိန့်။ မိမိချည်းပင် တည်နိုင်ကောင်း၏-အဗျာပိတစုဒ်။ သန္ဓာရဏ။ပ။ ကဘူပကာရံမိန့်။ ခံခြင်းစသော ကိစ္စလေးပါးရှိသော ဓာတ်လေးပါးတို့သည် ကျေးဇူးပြုအပ်သည်ဖြစ်၍ တည်နိုင်သည် ဟူလိုသော်။ ဥပမာယ မိဓေကစ္စေ၊ အတ္ထံ ဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာ- ကျမ်းလာရကား ဥပမာ ဆိုစကောင်း သည်တောင်း။ ဓာရဏ။ပ။ ဝိယ-မိန့်။ ဓာတ်လေးပါးတို့ ကျေးဇူးပြုကာမျှဖြင့် တည်လျှင် ကောင်း၏- အကြောင်းအကျိုးဆန့်-စုဒ်။ ဥတုစိတ္တာဟာရေဟိ ဥပထမ္ဘိယမာနံ-မိန့်။ ဤမျှတည်းဖြင့် တည်နိုင်ကောင်း၏စုဒ်။ အာယုနာ အနုပါလိယမာနံ-မိန့်။ မိမိတခုတည်းအသီးအခြား တည်၏-အဗျာပိတစုဒ်။ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသာဒီဟိ ပရိဝုတံ-မိန့်။နှံ့ ရာပမာဏ အဘယ်မျှနည်း စုဒ်။ ဦကာသိရမတ္တံ မိန့်။ သန်းဦးခေါင်းပမာဏရှိသော အရပ်၌ဖြစ်ရကား ဦကာသိရမတ္တ သည် နှံ့ရာပမာဏ ဟူလိုသော်။ ပသာဒစက္ခု သည်ပင် ဦကာသိရပမာဏ ရှိသောကြောင့် ပမာဏတောဦကာသိရမတ္တံ-ဟူသလောဟူမူ။ ပမာဏတော ဦကာသိရမာန္တိ ဦကာသိရမတ္တေ ပဒေသေ ပဝတ္တနတော ဝုတ္တံ။ (ဋီ၂၊ ၉၄)စက္ခုပသာဒ သန်းဦးခေါင်း ပမာဏကြီးသည် မဟုတ်ဟူလို။ အဘယ်ကိစ္စ ပြီးစေ၍ တည်သနည်းစုဒ်။ ဝတ္ထုဒ္ဓါရဘာဝ သာယမာနံမိန့်။ အဘယ်၏ ဝတ္ထုဒွါရနည်းစုဒ်။ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံပိန့်။ စက္ခုဝိညာဉ်အစ တဒါရုံ အဆုံး ရှိသော ဝီထိစိတ်တို့၏ ဝတ္ထု ဒါရအဖြစ်ချည်း အတူတူဖြစ်ကောင်း၏၊ အညမညမဆန့် လော-ဝုဒ်။ ယထာရဟံ-မိန့်။ အဓိပ္ပါယ်ကား စက္ခုဝိညာဉ်အား နိဿယပစ္စည်းတပ်သော ကြောင့် စက္ခုဝိညာဉ်၏ ဝတ္ထုအဖြစ် စက္ခုဝိညာဉ်နှင့်တကွသောအာဒွန်းအစ တဒါရုံအဆုံးရှိသော ဝီထိစိတ်တို့၏ ဒွါရအဖြစ်ကို ပြီးစေသည်ဟူလိုသော်။ (ပြည်)။
စ-သစ္စံ၊ ၏။
ဓမ္မသေနာပတိနာ၊ တရားစစ်သူကြီး ဖြစ်တော်မူသောအရှင်သာရိပုတ္တရာသည်။ ယေန။ပ။
သမုပမန္တိ၊ ဟူသော။
ဧတံ-ဂါထာဝစနံ၊ ကို။
ဝုတ္တမ္ပိ၊ ဟောလည်း ဟောတော်မူအပ်၏။
[ယေန စက္ခုပသာဒေန၊ ဖြင့်။
ရူပါနိ၊ တို့ကို။
အနုပဿတိ၊ မြင်၏။ (မကား ပဒသန္ဓေတည်း)။
(ဝါ) မနု၊ သတ္တဝါသည်။
ရူပါနိ၊ တို့ကို။
ပဿတိ၊ ၏။
ဧတံ၊ ထို စက္ခုပသာဒသည်။
ပရိတ္တံ၊ ငယ်စွာ၏။
သုခုမံ၊ သိမ်မွေ့၏။
ဥကာသိရသမူပမံ၊ သန်းဦးခေါင်းနှင့် တူမျှသောပမာဏ ရှိ၏]။
သောတံ၊ သောတပသာဒသည်။
သသမ္ဘာရသောတဗိလဿ၊ ထောက်ပံ့တတ်သော အဆောက်အအုံအကြောင်းနှင့်တကွဖြစ်၍ သသမ္ဘာရသောတဟု ဆိုအပ်သော နားပေါက်၏။
အန္တော၊ အတွင်းဝယ်။
တနုတမ္ဗလောမာစိတေ၊ စိုပြည်နုပျိုသိမ်မွေ့သော နီစွာသော အမွှေး စီရရီရောက်သော။
အင်္ဂုလိဝေဌကသဏ္ဌာနေ၊ လက်စွပ်သဏ္ဌာန်ရှိသော။
ပဒေသေ၊ အရပ်၌။
ဝုတ္တပ္ပကာရာဟိ၊ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိကုန်သော။
ဓာတူဟိ၊ တို့သည်။
ကတူပကာရံ၊ ပြုအပ်သော ကျေးဇူးရှိသည်ဖြစ်၍။
ဥတုစိတ္တာဟာရေဟိ၊ တို့သည်။
ဥပထမ္ဘိယမာနံ၊ ၍။ပ။
တိဋ္ဌတိ၊ ၏။
ဃာနံ၊ ဃာနပသာဒသည်။
သသမ္ဘာရဃာနဗိလဿ၊ သသမ္ဘာရဃာနဟု ဆိုအပ်သော နှာခေါင်း၏။
အန္တော၊ ဝယ်။
အဇပဒသဏ္ဌာနေ၊ ဆိတ်ခြေခွါသဏ္ဌာန်ရှိသော။
ပဒေသေ၊ ၌။
ယထာဝုတ္တပကာရုပထမ္ဘနာနုပါလနပရိဝါရုံ၊ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိသော တရားတို့သည် ကျေးဇူးပြုအပ် ထောက်ပံ့အပ် စောင့်ရှောက်အပ် ခြံရံအပ်သည်ဖြစ်၍။ ပ။
ဇိဝှါ၊ ဇိဝှါပသာဒသည်။
သသမ္ဘာရဇိဝှါမဇ္ဈဿ၊ သသမ္ဘာရဇိဝှါဟု ဆိုအပ်သော လျှာလယ်၏။
ဥပရိ၊ အထက်၌။
ဥပ္ပလဒလဂ္ဂသဏ္ဌာနေ၊ အလယ်၌ပြတ်သောကြာရွက်၏ အဖျားပိုင်းသဏ္ဌာန်ရှိသော။
ပဒေသေ၊ ၌။ပ။
တိဋ္ဌတိ၊ ၏။
ပန၊ ထူးသည်ကိုဆိုအံ့ (ဝါ) ပန= ထိုမှတပါး။
ဣမသ္မိံ ကာယေ၊ ဤကိုယ်၌။
ယာဝတာ၊ (ကမ္မဇတေဇောဓာတ်၏ တည်ရာကို၎င်း, ဆံဖျားအမွေးဖျား ခြေသည်းလက်သည်းဖျား ခြောက်သွေ့သောအရေဖျားကို၎င်း ချန်ထား ၍) အကြင်မျှလောက်သော အရပ်၌။
ဥပါဒိဏ္ဏရူပံ နာမ၊ ကမ္မဇရုပ်မည်သည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
သဗ္ဗတ္ထ၊ ဥပါဒိဏ္ဏရုပ်ရှိရာ အလုံးစုံသော အရပ်၌။
ကာယော၊ ပသာဒသည်။
ကပ္ပါသပဋလေ၊ ဝါဂွမ်းလွှာ၌။
သ္နေဟော ဝိယ၊ ဆီကဲ့သို့။ ဝုတ္တ။ ပ။
ရောဝ၊ ဆိုအပ်ပြီးသော ကျေးဇူးပြုခြင်း ထောက်ပံ့ ခြင်း စောင့်ရှောက်ခြင်း ခြံရံခြင်း ရှိသည်သာလျှင်။
ဟုတွာ၊ ၍။ ပ။
တိဋ္ဌတိ၊ ၏။
စ၊ ဆက်၍ဆိုအံ့။ အဟိ။ပ။
သိင်္ဂိါလာ၊ မြွေ, မိကျောင်း, ငှက်, အိမ်ခွေး, မြေခွေးတို့သည်။
ဝမ္မိက။ ပ။
နိန္နာ၊ တောင်ပို့ခေါင်း, ရေနက်ဝှမ်းရာ, ကောင်းကင်, ရွာတွင်း, အာမကသုသာန်ဟု ဆိုအပ်သော မိမိတို့ ကျက်စားရာသို့ ညွတ်သောစိတ် ရှိကုန်သည်သာလျှင်။
ဟောန္တိ ၀ိယ၊ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့။
ဧတေ စက္ခာဒယောပိ၊ ဤစက္ခုစသား ငါးပါးသော ပသာဒတို့သည်လည်း။
ရူပါဒိသဂေါစရနိန္နာဝ၊ ရူပါရုံ အစရှိသောမိမိတို့အာရုံသို့ ညွတ်ကုန်သည်သာလျှင်။
ဟောန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ပညာစက္ခုဖြင့် ရှုအပ်ကုန်၏။
(ဣတိ၊ ဤရွေ့တရပ်အပြီးတည်း။)
၄၃၇။ ပန၊ တဖို့တခန်းကို ဆိုအံ့။
တတော၊ ထိုပသာဒရုပ်မှ။
ပရေသု၊ နောက်ဖြစ်ကုန်သော။
ရူပါဒီသု၊ ရူပါရုံစသော ဝိသယရုပ်တို့တွင်။
ရူပံ၊ ရူပါရုံသည်။
စက္ခုပဋိဟနနလက္ခဏံ၊ စက္ခုပသာဒ၌ (ဝါ) စက္ခုပဋိဟနနလက္ခဏံ= စက္ခုပသာဒကို ထိခတ်ခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာရှိ၏။
စက္ခုဝိညာဏဿ၊ ၏ (ဝါ) စက္ခုဝိညာဏဿ= အား။
ဝိသယဘာဝရသံ၊ အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းကိစ္စရှိ၏ (ဝါ) ဝိသယဘာဝရသံ= အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံခြင်းရှိ၏ (ဝါ) ဝိသယဘာဝရသံ= အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဟူသော ဂုဏ်ရှိ၏
ဤနောက်နည်းကား ဒုဿီလျဝိဒ္ဓံသနတာ၊ အနဝဇ္ဇဝုဏော တထာ။ ကိစ္စသမ္ပတ္တိအတ္ထေန၊ ရသော နာမ ပဝုစ္စတိ-ဟူသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကိုမှီ၍ ယောဇနာနည်းတည်း။ (ပြည်)။
တဿေဝ၊ ထိုစက္ခုဝိညာဉ်၏သာလျှင်။
ဂေါစရပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကျက်စားရာ အာရုံ၏ အဖြစ်ဖြင့်ဉာဏ်အား ရှေးရှူထင်တတ်၏။
စတုမဟာဘူတပဒဋ္ဌာနံ၊ လေးပါးသောမဟာဘုတ်လျှင် နီးသောအကြောင်းရှိ၏။
စ၊ ဆက်၍ဆိုအံ့။
ဧတံ ရူပံ၊ သည်။
စတုမဟာဘူတပဒဋ္ဌာနံ၊ သည်။
ဟောတိ ဝိယ၊ သို့။
တထာ၊ တူ။
သဗ္ဗာနိပိ၊ ကုန်သော။
ဥပါဒါရူပါနိ၊ တို့သည်။
စတုမဟာဘူတပဒဋ္ဌာနာနိ၊ ကုန်၏။
ပန၊ ထူးသည်ကိုဆိုအံ့ (ဝါ) ပန= ဆက်။
ယတ္ထ၊ အကြင်ကာယဝိညတ်စသည်၌။
ဝိသေသော၊ သည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
တတ္ထ၊ ထိုကာယဝိညတ်စသည်၌။
(တံ ဝိသေသံ၊ ကို။
မယံ၊ တို့သည်။)
ဝက္ခာမ၊ ကုန်အံ့။
တယိဒံ-တံ ဣဒံ ရူပံ၊ သည်။
နီလံ၊ အညို။
ပီတံ၊ အရွှေ။
ဣတိအာဒိဝသေန၊ ဖြင့်။
အနေကဝိဓံ၊ ရှိ၏
ဝိသယဂေါစရာနံ ဝိသေသော အနညတ္ထဘာဝေါ တဗ္ဗဟူလစာရိဟာ စ စက္ခုဝိညာဏဿ(မူလဋီကာ။) စက္ခုဝိညာဏဿ၊ ၏။ အနညတ္ထဘာဝေါ၊ တပါးသောအာရုံ၌ မဖြစ်ခြင်းသည်၎င်း။ တဗ္ဗဟူလစာရိတာ စ၊ ထိုရူပါရုံ၌ များစွာဖြစ်ခြင်းရှိသည်၏ အဖြစ်သည်၎င်း။ ဝိသယဂေါစရာနံ၊ တို့၏။ ဝိသသော၊အထူးတည်း။ ၎င်းဋီကာအနက်။ ရူပယတိ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ပကာသေတီတိ ရူပံ။ဟဒယင်္ဂတဘာဝ၊နှလုံး၌ဖြစ်သောအလိုကို။ ရူပယတိ ပကာသေတိ၊ ထင်ရှားပြတတ်၏။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ကြောင့်။ ရူပံ၊ ရူပါရုံမည်၏။ ရူပါရုံသည် စက္ခုပသာဒ၌ ထိပါးခြင်းလက္ခဏာ ရှိရကား ပုတ်သင်၏ အဆင်းသည် ညိုတုံ ရွှေတုံစသဖြင့် ဖောက်ပြန်သကဲ့သို့ တစုံတခု အကြောင်းအားလျော်စွာ အဆင်း, အရည် ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍ မိမိစိတ်၌ရှိသော နှလုံးသာမသာသော အလိုကို ထင်ရှားပြတတ် သည် ဟူလိုသော်။ (ပြည်)။
[၇၇] သဒ္ဒါ၊ သည်။
သောတပဋိဟနနလက္ခဏော၊ သောတပသာဒ၌ ထိပါးခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာရှိ၏။ သောတဝိညာဏဿ= ၏ (ဝါ) သောတဝိညာဏဿ= အား။
ဝိသယဘာဝရသော၊ အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းကိစ္စ ရှိ၏ (ဝါ) ဝိသယဘာဝရသော= အာရမ္မဏသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံ၏။
တဿေဝ၊ ၏သာလျှင်။
ဂေါစရပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ကျက်စားရာအာရုံ၏အဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အားရှေးရှူထင်တတ်၏။
ဘေရိသဒ္ဒေါ၊ စည်ကြီးသံ။
မုဒိင်္ဂသဒ္ဒါ၊ မုရိုးစည်သံ။
ဣတိ အာဒိနာ နယေန၊ ဤသို့စသောနည်းဖြင့်။
အနေကဝိဓော၊ ၏
သဒ္ဒီယတိ ကထီယတိ သုယတီတိ ဝါ သဒ္ဒေါ၊ သဒ္ဒီယတိ ကထီယတိ၊ ပြောဆိုအပ်၏။ ဝါ၊ ကား။ သဒ္ဒီယတိ သုယျတိ၊ ကြားအပ်၏။ ဣတိ-တသ္မာ၊ သတ္တိကြောင့်။ သဒ္ဒေါ၊ သဒ္ဒါရုံမည်၏။ သဒ္ဒါရုံသည် သောတပသာဒအား ထိပါးခြင်းလက္ခဏာ ရှိရကား ပြောဆိုအပ် ကြားအပ်သည် ဟူလို။ စိတ်ဖြင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇသဒ္ဒါ၌ ပြောဆိုအပ်သည် ကြားအပ်သည် နှစ်ချက်သင့်၊ မိုဃ်းသံ လေသံစသော ဥတုဖြင့်ဖြစ်သော ဥတုဇသဒ္ဒါ၌ ကြားအပ်သည် တချက်သင့်။ (ပြည်)။
ဂန္ဓော၊ သည်။
ဃာနပဋိဟနနလက္ခဏော၊ ဃာနပသာဒ၌ ထိပါးခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။
ဃာနဝိညာဏဿ၊ ၏ (ဝါ) ဃာနဝိညာဏဿ= အား။
ဝိသယဘာဝရသော၊ ကိစ္စရှိ၏ (ဝါ) ဝိသယဘာဝရသော= ပြည့်စုံ၏။
တဿေဝ၊ ၏သာလျှင်။
ဂေါစရပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ထင်ဘတ်၏။
မူလဂန္ဓော၊ အမြစ်နံ့သာ။
သာရဂန္ဓော၊ အနှစ်နံ့သာ။
ဣတိ အာဒိနာ နယေန၊ ဖြင့်။
အနေကဝိဓော၊ ၏
ဂန္ဓယတိ အတ္တနော ဝတ္ထုံ သုစေတီတိ ဂန္ဓော။ အတ္တနော ဝတ္ထုံ၊ မိမိတည်ရာဖြစ်ပန်းနံ့သာစသည်ကို။ ဂန္ဓယတိ သုခစေတိ၊ ကုံးတိုက်တတ် ချောပစ်တတ်၏။ ဣတိတသ္မာ၊ ကြောင့်။ ဂန္ဓာ၊ ဂန္ဓာရုံမည်၏။ ဂန္ဓာရုံသည် ဃာနပသာဒအား ထိပါးခြင်း လက္ခဏာရှိရကား မိမိတည်ရာဖြစ်သော ပန်းနံ့သာစသည်ကို ဤဝတ္ထုသည် ဤမှာရှိ၏ဟု အနံ့လှိုင်စေသဖြင့် ကုံးတိုက်ချောပစ်သကဲ့သို့ ပြုတတ်သည်ဟူလို။ ပရမတ် သဘောတရားတို့သည် ကြောင့်ကြမဲ့သောနိဗျာပါရဓမ္မ ဖြစ်ရကား ကုံးတိုက်ချောပစ်သကဲ့သို့ ပြုတတ်သည်ဟု ဥပမာစကားသာ ဆိုအပ်သည်။ အရာတိုင်းမှာ နည်းတူ။ (ပြည်)။
ရသော၊ သည်။
ဇိဝှါပဋိဟနနလက္ခဏော၊ ဇိဝှါပသာဒ၌ ထိပါးခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
ဇိဝှါဝိညာဏဿ၊ ၏။
ဝိသဟဘာဝရသော၊ ၏။
တဿေဝ၊ ၏သာလျှင်။
ဂေါစရပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ၏။
မူလရသော၊ အမြစ်အရသာ။
ခန္ဓရသော၊ ပင်စည်အရသာ။
ဣဘိ အာဒိနာ နယေန၊ ဖြင့်။
အနေကဝိဓော၊ ၏
ရသန္တိ တံ သတ္တာ အဿာဒေန္တီတိ ရသော။ တံ၊ ထိုအရသာကို။ သတ္တာ၊ သတ္တဝါ တို့ သည်။ ရသန္တိ အဿာဒေန္တိ၊ သာယာဘတ်ကုန်၏။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ထိုသို့ သာယာအပ်သော သတ္တိကြောင့်။ ရသော၊ ရသာရုံမည်၏။ ရသာရုံသည် ဇိဝှါပသာဒအား ထိပါးခြင်း လက္ခဏာရှိသူကား သတ္တဝါဘို့ သာယာအပ်သည် ဟူလို။ ဝါကျအခိုက်၌ ကံကိုအာချာတ်ကိရိယာမဟော၊ ကတ္တားကိုသာ ဟောသည်။ ပုဒ်ပြီးမူကား ကတ္တားကို မဟော၊ ကံကိုသာ ကိတ်ပစ္စည်း ဟောသည်။ ဝါကျအခိုက်ကား ကံကိုမဟောသည်ကို စွဲ၍ အဝုတ္တကမ္မသာဓန ဆိုရသည်။ အဝုတ္တကမ္မသာဓနအရာ၌ ဝါကျမှာတတ်, ပုဒ်ပြီးမှာအပ်ပြန်၍ စွဲမြဲ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကား ပထဝီ, တေဇော, ဝါယော မဟာဘုတ်သုံးပါးဖြစ်၍ ဤဥပါဒါရုပ်အန၌ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်ဌိတာန် ဤ၌ မဆိုပြီ။ ၀စနတ်ကား ဤသို့တက်။ ဖုတိယတီတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဖုသိယတိ၊ ထိအပ်, တွေ့အပ်၏။ ဣတိတသ္မာ၊ ထိုသို့ ထိအပ်, တွေ့အပ်သော သတ္တိကြောင့်။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ မည်၏။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည် ကာယပသာဒကား ထိပါးခြင်းလက္ခဏာ ရှိရကား ဂာာပသာဒ၌တည်သော ကာယဝိညာဉ်ဖြင့် ထိအပ်, တွေ့အပ်သည် ဟူလို။ အားပေါဓာတ်မှတပါး ပထဝီ, တေဇော, ဝါယောဟူသော ဘုတ်သုံးခုသည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံအရ တန်းကိုယ်တည်း။ အဘယ့်ကြောင့် အာပေါဓာတ်ကို ကြဉ်အပ်သနည်း ဟူမူ? အာပေါဓာတ်သည် သုခုမရုပ် ဖြစ်ရကား သိမ်မွေ့စွာသဖြင့်ထိခြင်း, တွေ့ခြင်းငှါ မတတ်ကောင်းသောကြောင့် ကြဉ်အပ်သတည်း။ အကယ်၍ ချမ်းအေးသောအဖြစ်ကို ထိ၍ တွေ့၍ ယူေင်းသည်၊ ချမ်းအေးသော အဖြစ်သည်လည်း အာပေါဓာတ်ပင်ဖြစ်သည် ဟုငြားအံ့? ထိုသို့ ချမ် းအေးသောအဖြစ်သည် အာပေါဓာတ်မဟုတ်၊ အာပေါဓာတ်ကား စိုစွတ်ပျောင်းပြော့ ဖွဲ့ခြင်းလက္ခဏာမျှသာ ရှိသည်။ ချမ်းအေးခြင်းလက္ခဏာမရှိသောကြောင့် ချမ်းအေးသော အဖြစ်သည် တေဇောဓာတ်သာ ဖြစ်သည်။ ထိုစကားလျှင် မှန်၏။ ကျက်ခြင်း ပူခြင်း လက္ခဏာရှိသော တေဇောဓာတ်ဟူသောအပူညံ့သည် ရှိသော် အချမ်းအအေး ဖြစ်မြဲတည်း၊ ထိုအချမ်းအအေးသည် အာပေါဓာတ်ဟူသော တရားစု မဟုတ်၊ တေဇောဓာတ်သာ ဟူလိုသည်။ ထိုတေဇောဒတ်သည် ဤမှာဖက်ကမ်း ထိုမှာဖက်ကမ်းကဲ့သို့ အမြဲမရှိ၊ ရံခါ ပူတုံ ရံခါ အေးတုံဖြစ်၍ အပူလည်းဆိုရ အချမ်းလည်း ဆိုရသည်။ ထိုစကားသည်သာလျှင် ဟုတ်၏ ၊ နွေကာလ၌ နေပူဝယ်နေ၍ တစုံတခုအရိပ် ဝင်လတ်သော် အချမ်းအအေး ဖြစ်၏၊ နေပူ၌ ကြာမြင့်စွာနေလတ်သော် အပူဖြစ်၏။ ဤ သို့ အချမ်းအပူအမြဲမရှိသတည်း။ ထိုသို့ တေဇောဓာတ်သာအချမ်းအပူ အမြဲမရှိပဲ ဖြစ်တုံလျက် အချမ်းအအေးသည် အာပေါဓာတ် အပူသည် တေဇောဓာတ်ဟူချေသော် ရုပ်ကလာပ်တခုတည်း၌ပင် အချမ်းအပူ တပြိုင်နက် ရကောင်းရာ၏၊ ထိုသို့သော်လည်း မရကောင်းခဲ့။ ထိုကြောင့် အချမ်းအအေးသည် အာပေါဓာတ် မဟုတ်၊ အပူငြိမ်းသော တေဇောဓာတ်သာဟူ၍ သိလေ။ ဆန့်ကျင်သော အယူရှိသောဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် စိုစွတ်သောအဖြစ်ရှိသော အာပေါဓာတ်ကို ထိ၍ တွေ့၌ယူကောင်းရကား ဖောဋ္ဌဗ္ဗ၌ သွင်းသင့်သည်ဆိုသော စကားသည်လည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ မှားသောအထင် အယူမျှသာ။ အဘယ့်ကြောင့်နည်း ဟူမူကား? မဟာဘုတ်တို့ကိုသာ ထိလျက် တွေ့လျက် အဆင်းသဏ္ဌာန်ကို ထိသည် တွေ့သည်ထင်သော အာဏ္ဍိတတဗာလဇနတို့၏ အထင်ကဲ့သို့ အာပေါဓာတ်မှတပါး မဟာဘုတ်သုံးခုကိုသာ ထိလျက် တွေ့လျက် အာပေါဓာတ်ကိုလည်း ထိ၏ တွေ့၏ဟု အမှားအထင်အယူမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ရူပါဝစရဗြဟ္မာတို့အား မဟာဘုတ်လေးပါး ရှိငြားသော်လည်း ကာယပသာဒမရှိရကားပထဝီ, တေဇာ, ဝါယော မဟာဘုတ်သုံးပါးသည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကိစ္စမတပ်၊ ထိုသို့လျက် ဘုရားလောင်းဖွားသောအခါ, ဘုရားဖြစ်သောအခါ စသည်များ၌ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာရွှင်လန်းလှစွာ ဗြဟ္မာတို့ လက်ဝဲလက်ကိုခွေ၍ လက်ယာလက်ဖြင့် လက်ပန်းပေါက် တီးခတ် လတ်သော် ယူဇနာ တသောင်းတိုင်အောင် လက်ပန်းပေါက်သံ ကြားနှံ့လေသည်ကား ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကိစ္စ တပ်၍မဟုတ်၊ ညာလက်နှင့် ဘယ်အကယ်မသိကြ ရှည်ကာမျှကိုပင် ဗြဟ္မာ့တေဇော် အာနုဘော်ကြောင့် စိတ္တပစ္စယဥတုဇအသံ အဆင့်ဆင့် ဆက်ကာဆက်ကာဖြစ်၍ ယူဇနာ တသောင်းတိုင်အောင် ကြားနှံလေသည်ဟု ရှင်ရဋ္ဌသာရ အမေးရတုကိုဝန်တောင်လယ်ဘုန်းကြီး ဖြေလေသည်ကား သဘောမကိုက်။ မဟာဘုတ်သုံးပါးသည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗကိစ္စတပ်၍ ထိလည်းထိကြ၏။ အသံလည်း ထွက်၏။ ယင်းသို့လျက် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန မဖွဲ့ရသည်ကား ဝိသယီမရှိ၍သာတည်း။ ဂန္ဓရသရှိလျက် ဝိသယီမဲ့၍ အာယတန မဖွဲ့သကဲ့သို့တည်း၊ အထက်မှာမှ အကျယ်ဘို့ရမည်။ ဂါဝေါ စရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂေါစရံ။ ဧတ္ထ၊ ဤရုပ်ခုနစ်ခု၌။ ဂါဝေါ၊ ဣန္ဓငါးပါးတို့သည်၊ စရန္တိ၊ ကျက်စားတတ်ကုန်၏။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ထိုသို့ ဣန္ဒြေငါးပါးတို့၏ ကျက်စားရာဖြစ်သော သတ္တိကြောင့်။ ဂေါစရံ၊ ဂေါစရ ရုပ် မည်၏။ စက္ခု, သောဘ, ဃာန, ဇီဝှါ, ကာယ ဟူသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့၏ ကျက်စားရာဖြစ်သောကြောင့် ရူပ, သဒ္ဒ, ဂန္ဓ, ရသ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗ ဤရုပ်ခုနှစ်သည် ဂေါစရရုပ် မည်၏ဟူလို။ ဤအရာ၌ ဂေါသဒ္ဒါသည် နွား, မြေ, အရောင် စသောအားဖြင့် ဂေါသဒ္ဒါ၏ အနက်အများတွင် ဣန္ဒြေအနက်ကို ဟောသည်။ (ပြည်)။
၄၃၈။ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ၊ သည်။
ဣတ္ထိဘာဝလက္ခဏံ၊ ဤသူကား မိန်းမဟုသိသောဉာဏ် ဣတ္ထိသဒ္ဒါဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း၏ အဖြစ်တည်းဟူသောမှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။
ဣတ္ထီတိ ပကာသနရသံ၊ ဤသူကား မိန်းမဟုပြခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
ဣတ္ထိလိင်္ဂနိမိတ္တကုတ္တာကပ္ပါနံ၊ ဣတ္တိလိင်္ဂ, ဣတ္တိနိမိတ္တ, ဣတ္တိကုတ္တ, ဣတ္ထိအာကပ္ပတို့၏။
ကာရဏဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ အကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်တတ်၏
ဣတ္တီတိ ဘဝတိ ဧတေန အဘိမာနံ ဗုဒ္ဓိ စာတိ ဣတ္ထိဘာဝေါ။ ။ဧတေန၊ ဤသဒ္ဒပဝတ္တိနိမိတ်ဖြစ်သောဣတ္ထိဘောဖြင့်။ ဣတ္ထီတိ အဘိဓာနဉ္စ၊ ဣတ္တိဟူသော သဒ္ဒါသည်၎င်း။ ဣတ္ထီတိ ဗုဒ္ဓိ စ၊ ဤသူကား မိန်းမဟူသော အသိဉာဏ်သည်၎င်း။ ဘဝတိ၊ ဖြစ်၏။
ဣတိ-တသ္မာ၊ ထိုသို့ သဒ္ဒါ, အသိဉာဏ် ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း၏ အဖြစ်ကြောင့်။ ဣတ္ထိဘာဝေါ၊ မည်၏။ (ပြည်)။
ပုရိသိန္ဒြိယံ၊ သည်။
ပုရိသဘာဝလက္ခဏံ၊ ဤသူကား ယောက်ျားဟု သိသောဉာဏ်, ပုရိသသဒ္ဒါဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း၏ အဖြစ်တည်းဟူသော မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာရှိ၏။
ပုရိသောတိ ပကာသနရသံ၊ ဤသူကား ယောက်ျားဟု ပြခြင်းကိစ္စရှိ၏။
ပုရိသလိင်္ဂ။ပ။
ပ္ပါနံ၊ ပုရိသလိင်္ဂ။ပ။ ပုရိသအာကပ္ပတို့၏။
ကာရဏဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ အကြောင်း၏အဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှူထင်တတ်၏။
တဒုဘယမ္ပိ၊ ထိုဣတ္ထိန္ဒြေ, ပုရိသိန္ဒြေ နှစ်ပါးသည်လည်း။
ကာယပ္ပသာဒေါ၊ သည်။
သကသရီရံ၊ ကိုယ်အလုံးကို။
ဗျာပကော ၀ိယ၊ နှံ့သကဲ့သို့။
သကလသရီရံ၊ ကို။
ဗျာပကမေဝ၊ နှံသည်သာတည်း။
စ၊ ထိုသို့ သကလသရီရ ဗျာပကဖြစ်သည်တပုံ (ဝါ) စ= ဆက်။
ကာယပ္ပသာဒေန၊ သည်။
ဌိတောကာသေ၊ ၌။
ဌိတန္တိ ဝါ၊ တည်၏ဟူ၍၎င်း။
(ကာယပ္ပသာဒေန၊ သည်။)
အဋ္ဌိတောကာသေ၊ မတည်ရာ၌။
ဌိတန္တိ ဝါ၊ ဟူ၍၎င်း။
ဣတိ၊ သို့။
ဝတ္တဗ္ဗတံ၊ ဆိုအပ်သည်အဖြစ်သို့။
န အာပဇ္ဇတိ၊ မရောက်။
ရူပရသာဒယော၊ တို့သည်။
အညမညံ၊ ချင်း။
(အသင်္ကရာ ပိယ၊ မရောယှက် ကုန်သကဲ့သို့။)
အညမညံ၊ ချင်း။
သင်္ကရော၊ သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
၄၃၉။ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ သည်။
သဟဇရူပါနုပါလနလက္ခဏံ၊ မိမိနှင့်တကွဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
တေသံ၊ ထိုသဟဇရုပ်တို့ကို။
ပဝတ္တနရသံ၊ မျှစေခြင်း, ရှည်စေခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
(ပဝတ္တနံ ယာပနံ၊ ဋီကာ)။
တေသညေဝ၊ ထို သဟဇရုပ်တို့ကိုသာလျှင်။
ဌပနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ထားခြင်း,တည်စေခြင်းလျှင် ဉာဏ်အား ရှေးရှူထင်သော အခြင်းအရာ ရှိ၏ (ဝါ) ဌပနပစ္စုပဋ္ဌာနံ= တည်ခြင်း၏ အကြောင်း၏အဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှူ ထင်တတ်၏။
(ဌပနံ ဌိတိဟေတုတာ၊ ဋီကာ)။
ယာပယိတဗ္ဗဘူတပ္ပဒဋ္ဌာနံ၊ မိမိသည် အစဉ်စောင့်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် မျှစေအပ်, ရှင်စေအပ်သော သဟဇာတ် မဟာဘုတ်လျှင် နီးသော အကြောင်းရှိ၏။
စ၊ ဆက်၍ဆိုအံ့။
အနုပါလနလက္ခဏာဒိမှိ၊ အနုပါလနလက္ခဏပဝတ္တနရသစသော။
ဝိဓာနေ၊ အစီအရင်သည်။
သန္တေပိ စ၊ ရှိသော်လည်း။
အတ္ထိက္ခဏေယေဝ၊ အနုပါလေတဗ္ဗရုပ်တို့၏ ရှိသောခဏ၌သာလျှင်။
တံ၊ ထို ဇီဝိတိန္ဒြေသည်။ပ။
အနုပါလေတိ၊ ၏။
ဥဒကံ၊ သည်။
ဥပ္ပလာဒီနိ၊ တို့ကို။
အနုပါလေတိ ဝိယ၊ တည်း။
စ၊ ဆက်၍ဆိုအံ့။
ယထာသကံ ပစ္စယုပ္ပန္နေပိ၊ မိမိဥစ္စာဖြစ်သော အကြင်အကြင် ကံဟူသော ပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော်လည်း။
ဓမ္မေ၊ ကမ္မဇရုပ်တရားတို့ကို။
ပါလေတိ၊ ၏။
ဓာတိ၊ အထိန်းသည်။
ကုမာရံ၊ သူတပါးမွေးသော မင်းသားကို။
ပါလေတိ ဝိယ၊ စောင့်သကဲ့သို့တည်း။
စ၊ ဆက်၍ဆိုအံ့။
သယံ၊ မိမိသည်။
ပဝတ္တိတဓမ္မသဗ္ဗန္ဓေနေဝ၊ မျှစေအပ်, ရှည်စေအပ်သော ဓမ္မနှင့် စပ်သဖြင့်သာလျှင်။
ပဝတ္တတိ၊ မျှ၏ ရှည်၏
ယဒိ ကမ္မဇာနံ ဌိတိဟေတုခန္တရေန ဌိတိ န ဟောတိ၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ကော ဌိတိ- ဌိတိဟေဘူတိ အာဟ “သယ”န္တိ အာဒိ။ ဋီကာ၊ ဤအရာတင် အဋ္ဌကထာ၌ ပဝတ္တတိ-ဟူ၍သာရှိသောကြောင့် ပဝတ္တိနှင့် ဌိတိ, ပဝတ္တိဟေတုနှင့် ဌိတိဟေတုတို့ကို အရတူဟုယူအပ်၏။ (ဆ·သံ-သော)။
နိယာမကော၊ လှေသူကြီးသည်။
(သယံ၊ သည်လည်း။
ပါပယိတနာဝါသမ္ဗန္ဓေနေဝ၊ ရောက်စေအပ်သော လှေနှင့် စပ်သဖြင့်သာလျှင်။
ပါပုဏာတိ ဝိယ၊ သို့တည်း)။
ဘင်္ဂတော၊ မှ။
ဥဒ္ဓံ၊ အထက်ဖြစ်သော နောက်ကာလ၌။
န ပဝတ္တေတိ၊ မမျှစေနိုင် မရှည်စေနိုင်
စာကိုယ်၌ န ဘင်္ဂတော ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တတိ ဟု သုဒ္ဓကတ္တားနှင့် ရှိ၏၊ သို့သော် ဋီကာ၌ ယဒိ ကမ္မဇာနံ ဌာနံ ဇီဝိတိန္ဒြိယပဋိဗဒ္ဓံ၊ အထ သဗ္ဗကာလံ န ဌပေတီတိ အာဟ န ဘင်္ဂတော”တိအာဒိ-ဟု မိန့်ဆိုထားသောကြောင့် ဤနိဿာယ၌ န ပဝတ္တေတိ-ဟူသော ကာရိတ်ကတ္တား ယုတ္တတရ ဖြစ်ရာ၏၊ ဋီကာ-ဌပေတိနှင့် အဋ္ဌကထာ ပဝတ္တေတိ ဋီ-ဌာနံနှင့် ဋ္ဌ ပဝတ္တနံတို့ကို အရတူဟု ယူရာ၏။ (ဆ-သံ-သော)။
(ကသ္မာ၊ ကား။)
အတ္တနော စ၊ ၏၎င်း။
ပဝတ္တယိတဗ္ဗာနဉ္စ၊ မျှစေအပ်သော တရားတို့၏၎င်း။
အဘာဝါ၊ မရှိခြင်းကြောင့်တည်း။
ဘင်္ဂက္ခဏေ၊ ၌။
န ဌပေတိ၊ မထားနိုင် (ဝါ) န ဌပေတိ= မတည်စေနိုင်။
(ကသ္မာ၊ ကား။)
သယံ၊ မိမိဟုဆိုအပ်သော ဇီဝိတိန္ဒြေ၏။
ဘိဇ္ဇမာနတ္တာ၊ ပျက်ဆဲ၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
(ကိမိဝ၊ ကား။)
ခီယမာနော၊ ကုန်ဆဲသော။
ဝဋ္ဋိသ္နေဟော၊ ဆီနှင့်မီးစာသည်။
ဒီပသိခံ၊ ဆီမီးလျှံကို။
န ဌပေတိ ဝိယ၊ မထားနိုင်သကဲ့သို့တည်း။
စ၊ ထိုသို့ ဘင်ခဏ၏ အထက်၌ မမျှစေနိုင် ဆိုသော်လည်း။
အနုပါလနပဝတ္တနဌပနာနုဘာဝဝိရဟိတံ၊ အစဉ် စောင့်ရှောက်ခြင်း, မျှစေ ရှည်စေခြင်း, ထားခြင်း, တည်စေခြင်း အာနုဘော်မှ ကင်းသည်ကား။
န၊ မဟုတ်။
(ကသ္မာ၊ ကား။)
ယထာဝုတ္တက္ခဏေ၊ ဆိုအပ်ပြီးသော အကြင်အကြင်သို့သော ခဏ၌။
တဿ တဿ အနုပါလနာဒိကဿ၊ ထိုထိုအစဉ်စောင့်ခြင်း, မျှစေ ရှည်စေခြင်း စသောကိစ္စကို။
သာဓနတော၊ ပြီးစေခြင်းကြောင့်တည်း။
ဣတိ သန္နိဋ္ဌာနံ၊ ဤသို့သော အဆုံးအဖြတ်ကို။
ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ၏
ဇီဝန္တိ တေနာတိ ဇီဝိတံ၊ တဒေဝ ကမ္မရူပပရိပါလနေ အာခိပစ္စယောဂတော ဣန္ဒြိယန္တိ ဇီဝိတန္ဒြိယံ။ တေန၊ ထိုရုပ်ဖြင့်။ ဇီဝန္တိ အသက်ရှည်တတ်ကုန်၏။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ထိုသို့သော အသက်ရှည်ကြောင်းဖြစ်သော သတ္တိကြောင့်။ ဇီဝိတံ၊ ဇီဝိတမည်၏။ တဒေဝ၊ ထိုဇီဝိတရုပ်သည်ပင်လျင်။ ကမ္မဇရူပပရိပါလနေ၊ ကမ္မဇရုပ်တို့ကို ထက်ဝန်းကျင် စောင့်ရှောက်ခြင်း၌။ အာခိပစ္စယောဂတော၊ အစိုးရခြင်းနှင့် ယှဉ်သောကြောင့်။ ဣန္ဒြိယံ၊ အစိုးရသည်တည်း။ ဣတိတသ္မာ၊ ထိုသို့ ဇီဝိတရုပ်သည်ပင်လျှင် အစိုးရခြင်းနှင့် ယှဉ်သဖြင့် အစိုးရသော သတ္တိကြောင့်။ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေရုပ်မည်၏။ ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ကမ္မဇရပ်တို့ကို ထက်ဝန်းကျင် စောင့်ရှောက်ခြင်း လက္ခဏာရှိရကား ကမ္မဇရုပ်တို့သည် ဇီဝိတိန္ဒြေဖြင့် အသက်ရှည်ကုန်သည်, တည်ကုန်သည်၊ ထိုသို့ကမ္မဇရုပ်တို့ကို ထက်ဝန်းကျင် စောင့်ရှောက်ခြင်း၌လည်း အစိုးရခြင်းနှင့် ယှဉ်သည်၊ ထိုသတ္တိနှစ်ပါးကြောင့် ဇီဝိတိန္ဒြေမည်သည် ဟူလို။ ကြာရိုး၌ တည်သော ရေသည် ကြာကို စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ ကမ္မဇရုပ်တို့ကို တခုယုတ်ငါးဆယ်ခန့်မျှ စိတ္တက္ခကာလပတ်လုံး တည်အောင် စောင့်ရှောက်တတ်သည်။ မင်းသည် ပြည်သူပြည်သားတို့ကို မိမိမင်းအဖြစ်ကို ပြုစေရကား ပြည်သူပြည်သားတို့လည်း ထိုမင်းအဖြစ်ကို ပြုစေကုန်၍ အစိုးရသကဲ့သို့ ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ကမ္မဇရုပ်တို့ကို မိမိအစိုးရသောအဖြစ်ကို ပြုစေရကား ကမ္မဇရုပ်တို့လည်း ထိုအစိုးရသော အဖြစ် ကို ပြုကုန်သည်ဖြစ်၍ ကမ္မဇရုပ်တို့ကို စောင့်ရှောင့်ခြင်း၌ အစိုးရသည် ဆိုလိုသည်။ အဓိပ္ပါယ်သဘော ကျခဲ၏။ ကာသိကရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ-ဟု ကာရိတ်ပစ္စည်းနှင့်ရှိသော တေမိဇာတ် စသည်များ၌လည်း နည်းတူ။ ထိုသို့ ဇီဝိတိန္ဒြေသည် စားသော, ခဲသော, လျက်သော, သောက်သော, အစာကို ကျက်စေတတ်သော, ဝမ်းမီးဟုဆိုအပ်သော တေဇောဓာတ်နှင့်တကွ ဆံဖျား, အမွေးဖျား, ခြေသည်း လက်သည်ဖျား, ခြောက်သွေ့သော အရေ ဖျားကို ချန်ထား၍ ကြွင်းသောကမ္မဇဖြစ်သော ကိုယ်အလုံးကိုနှံ့စေလျက် တည်၏။ (ပြည်)။
၄၄၀။ ဟဒယဝတ္ထု၊ သည်။
မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူနံ၊ တို့၏။
နိဿယလက္ခဏံ၊ မှီရာ၏ အဖြစ်တည်းဟူသော မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ, မှတ်အပ်သောလက္ခဏာ ရှိ၏ (ဝါ) နိဿယလက္ခဏံ= မှီရာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ တာသညေဝဓာတူနံ= ထိုနှစ်ပါးသော ဓာတ်တို့ကိုသာလျှင် (ဝါ) တာသညေဝဓာတူနံ= တို့၏သာလျှင်။ အာဓာရဏရသံ= နိဿယပစ္စည်း၏ အဖြစ်ဖြင့် လွန်စွာဆောင်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏ (ဝါ) အာဓာရဏရသံ= တည်ရာ၏ အဖြစ်ဟူသော ဂုဏ်ရှိ၏ (ဝါ) အာဓာရဏရသံ= တည်ရာ၏ အဖြစ်ဟူသော သတ္တိနှင့် ပြည့်စုံ၏။
ဥဗ္ဗဟနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ (နိဿယပစ္စည်း၏ အဖြစ်ကြောင့်) ထိုဓာတ်နှစ်ပါးတို့ကို မိမိအပေါ်၌တင်၍ ထမ်းပိုးရွက်ဆောင်သကဲ့သို့ ဉာဏ်အား ရှေးရှူထင်တတ်၏။
ဟဒယဿ၊ နှလုံးခွံသား၏။
အန္တော၊ အတွင်း၌။
[၇ဂ] ကာယဂတာသတိကထာယံ၊ ၌။
ဝုတ္တပ္ပကာရံ၊ ဆိုအပ်သော အပြားရှိသော။
လောဟိတံ၊ တလက်ဖက်မျှသော သွေးကို။
နိဿာယ၊ အမှီပြု၍။
သန္ဓာရဏာဒိကိစ္စေဟိ၊ သန္ဓာရဏ စသောကိစ္စ ရှိကုန်သော။
ဘူတေဟိ၊ မဟာဘုတ်တို့သည်။
ကတူပကာရံ၊ ပြုအပ်သောကျေးဇူး ရှိသည်ဖြစ်၍။ ဥတုစိတ္တာဟာရေဟိ= တို့သည်။
ဥပထမ္ဘိယမာနံ၊ ထောက်ပံ့အပ်သည်ဖြစ်၍။
အာယုနာ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေသည်။
အနုပါလိယမာနံ၊ စောင့်အပ်သည်ဖြစ်၍။
မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတုနဉ္စေဝ၊ တို့၏၎င်း။ တံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စ= ထိုမနောဓာတ်, မနောဝိညာဏဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်သောတရားတို့၏၎င်း။ ဝတ္ထုဘာဝံ= မှီရာဝတ္ထု၏ အဖြစ်ကို။
သာဓယမာနံ၊ ပြီးစေလျက်။
တိဋ္ဌတိ၊ တည်၏
ဤအရာ၌ ဖွင့်ပြသော ဋီကာပါဌ်မှ ခက်ရာအနက်ကား-နနု စ-စောဒေမိ၊ အံ။ ဣန္ဒြိယနိဿယတာယပိ၊ ဣန္ဒြေဖြစ်သော မှီရာ၏အဖြစ်ကိုလည်း။ သာဓနတော၊ ပြီးစေခြင်းကြာင့်။ ဟေတု၊ အကြောင်းသည်။ ဝိရုဒ္ဓေါ၊ ဆန့်သည်။ အာပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ဣတိ-အယံ၊ ကား။ စောဒနာ၊ တည်း။ ဝိဇ္ဇာဒါ၊ သည်။ န အာပဇ္ဇတိ၊ မဖြစ်။ ကသ္မာ၊ ကား။ ဒိဋ္ဌိဗာဓနတော၊ ဣန္ဒြိယ, နိဿယအဖြစ်ကို မြစ်ခြင်းကို မြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ ဟိ-သစ္စံ၊ ၏။ စက္ခုဝိညာဏဿ၊ အား။ မန္ဒတိက္ခတာဒိအနုဝိဓာနံ၊ နုံ့ သည်၏အဖြစ် ထက်သည်၏အဖြစ်ကို လျော်စွာစီရင်ခြင်းသည်။ (ဟောတိ ဝိယ၊ သကဲ့သို့။) ဓာတုဒွယဿ၊ မနောဓာတ်, မနောဝိညာဏဓာတ် နှစ်ပါးအပေါင်းအား။ ဝတ္ထုနော၊ ဟဒယဝတ္ထု၏။ မန္ဒတိက္ခတာဒိအနုနဝိဓာနံ၊ နုံ့သည်၏အဖြစ် ထက်သည်၏အဖြစ် စသည်ကို လျော်စွာ မစီရင်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော။ ဧတံ ဗာဓနံ၊ ဤဣန္ဒြိယ, နိဿယ အဖြစ်ကို မြစ်ခြင်ကို။ ဒိဋ္ဌံ၊ မြင်အပ်၏။ တထာ ဟိ၊ ထိုကြောင့်လျှင်။ ပါဠိယံ၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၌။ (တဿ၊ ထိုဟဒယဝတ္တု၏။) ဣန္ဒြိယပစ္စယတာ၊ ဣန္ဒြိပစ္စည်း၏ အဖြစ်ကို။ န ဝုတ္တာ၊ အပ်။ တေန၊ ကြောင့်၊ ဝါ၊ ထိုမဟောခြင်းဖြင့်။ တဒနုဝိဓာနသင်္ခါတာ၊ ထိုနုံ့သည်၏အဖြစ်, ထက်သည်၏အဖြစ်ကို လျော်စွာစီရင်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော။ ဣန္ဒြိယနိဿယဘာ၊ ဣန္ဒြိယဖြစ်သော နိဿယ၏အဖြစ်ကို။ ဗာခိယတိ၊ မြင်အပ်၏။
ဝသန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဧတ္ထာဘိ ဝတ္ထု။ ဧတ္ထ၊ ဤဟဒယဝတ္ထုရုပ်၌။ စိတ္တစေတသိကာ၊ တို့သည်။ ၀သန္တိ၊ နေတတ်ကုန်၏။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ထိုသို့ စိတ် စေတသိက်တို့၏ နေရာဖြစ်သော သတ္တိကြောင့်။ ဝတ္ထု၊ ဝတ္ထုမည်၏။ ဟဒယရုပ်သည် မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ မှီရာဖြစ်ခြင်းလက္ခဏာ ရှိရကား ထိုဓာတ်နှစ်ပါးဟူသော စိတ် စေတသိက်တို့၏ နေရာဖြစ်သည် ဟူလိုသည်။ လောက၌ တစုံတခုသော ဝတ္ထုသည် တစုံတခုသော ဝတ္ထု၌ တည်သည် နေသည်ကဲ့သို့ စင်စစ်အားဖြင့် တည်သည် နေသည် မဟုတ်၊ ပရမတ်တရားတို့သည် ကြောင့်ကြမဲ့သော နိဗျာရဓမ္မဖြစ်သောကြောင့် တရားတပါးနှင့် တရားတပါးစပ်၍ ဖြစ်ကာကိုပင် တည်သည် နေသည် ဆိုသတည်း။ အရာတိုင်း နည်းတူ။ ဟဒယမေဝ ဝတ္ထုတိ ဟဒယဝတ္ဍု။ ဟဒယမေဝ၊ နှလုံးသား၏ အတွင်း၌ တည်သော အနက်အားဖြင့် ဟဒယမည်သော ရုပ်သည်သာလျှင်။ ဝတ္ထု၊ စိတ် စေတသိက်တို့၏ တည်ရာတည်း။ ဣတိတသ္မာ၊ ထိုသို့ ဟဒယရုပ်သည်ပင်လျှင် စိတ် စေတသိက်တို့၏ တည်ရာဖြစ်သော သတ္တိကြောင့်။ ဟဒယဝတ္ထု၊ မည်၏။ ပဒုမ္မာကြာပွင့်၏ ပြင်က အဆင်းကဲ့သို့ ဖြော့တော့ ကြော့သွေးအဆင်းရှိသော အပေါ်ပွင့်ချပ်ကို ခွါ၍ စောက်ထိုးဆွဲထားသော ပဒုမာကြာမုံသဏ္ဌာန်ရှိသော အတွင်းသားကား သပွတ်သီးအူကဲ့သို့ ရှုတ်ထွေးသော အပသားကား ပြေပြစ်ချောမြေ့သော ပညာရှိသောသူအား အဖျားပွင့်ယောင် ပညာမဲ့သောသူအား အဖျားငုံယောင်ရှိသော နှလုံးသား၏ အတွင်း၌ ပုန်းညက်စေ့ တည်ရာမျှလောက်သော တွင်းဝယ် တလက်ဆွမ်းခွဲမျှ လောက်သော သွေးသည် ရာဝပြောသော သူအား နီသောအဆင်းသည်၊ ဒေါသပြောသောသူအား မည်းသာအဆင်းရှိသည်၊ မောဟ ပြောသောသူအား သားဆေးရည်နှင့်တူသောအဆင်း ရှိသည်၊ ဝိတက်ပြောသောသူအား ပဲကုလားပြုတ်ရည်နှင့် တူသောအဆင်းရှိသည်၊ သဒ္ဓါပြာသောသူ့အား မဟာလှေကား ပန်းပွင့်နှင့် တူသောအဆင်းရှိသည်။ ပညာပြောသောသူအား ကျောက်ရည်တိုးစိမ့်သောငှါ ကောင်းစွာသွေးပြီးသော ပတ္တမြားဖြူနှင့် တူသောအဆင်း ရှိသည်၊ ဤသို့ စရိုက်ခြောက်ပါးနှင့် လျော်သောအဆင်းရှိသော ထိုနှလုံးသွေးကိုပို၍ နှလုံးသား၏ အတွင်း၌ တည်သော အနက်အားဖြင့် ဟဒယမည်သော ရုပ်သည်ပင်လျှင် ယခင် စိတ် စေတသိက် တို့၏ တည်ရာဖြစ်သည် ဟူလို။ (ပြည်)။
၄၄၁။ အဘိက္ကမာဒိပဝတ္တကစိတ္တသမုဋ္ဌာနဝါယောဓာတုယာ၊ ရှေ့သို့တက်ခြင်းစသည်ကို ဖြစ်စေတတ်သော စိတ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိသောဝါယောဓာတ်၏။
သဟဇရူပကာယထမ္ဘနသန္ဓာရဏစလနဿ၊ တကွဖြစ်သောရူပကာယကို ထောက်ပံ့ခိုင်ခံ့စေခြင်း, ကောင်းစွာတည်စေခြင်း, လှုပ်စေခြင်း ကိစ္စအား။
ပစ္စယော၊ ကျေးဇူးပြုတတ်သော။
(ဝါယောဓာတုအဓိကာနံ၊ ဝါယောဓာတ် လွန်ကုန်သော။
စိတ္တဇမဟာဘူတာနံ၊ စိတ္တဇမဟာဘုတ်တို့၏။)
အာကာရဝိကာရော၊ အခြင်းအရာအထူးသည် (ဝါ) အာကာရဝိကာရော= ဖောက်ပြန်သော အခြင်းအရာသည်။
ကာယဝိညတ္တိ၊ မည်၏။ (တနည်း)
အဘိက္ကမာဒိ။ပ။
ဝါယောဓာတုယာ၊ ၏။
အာကာရဝိကာရော၊ အခြင်းအရာအထူးဖြစ်သော (ဝါ) အာကာရဝိကာရော= ဖောက်ပြန်သော အခြင်းအရာဖြစ်သော။
သဟဇ။ပ။
စလနဿ၊ ၏။
ပစ္စယော၊ သဟကာရီကာရဏအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူး ပြုတတ်သော သဘောသည်။
ကာယဝိညတ္တိ၊ မည်၏
ထိုကာယဝိညတ်ကို စတုတ္ထမနောဒွါရဝီထိဖြင့် မြင်သူ သူတပါး သိအပ်၏။ ထိုစကားကို ထင်ရှားဆိုအံ့။ ပဉ္စဒွါရ၌ ရူပါရုံစသော အာရုံထင်ခြင်းသို့ ရောက်လတ်သော် အကြောင်းအားလျော်စွာ ကုသိုလ်, အကုသိုလ်ဇောသည်ဖြစ်၍ ဘဝင်သို့ သက်လတ်သော် တဒနုဝတ္တကမနောဒွါရိကဇောသည် ထိုပဉ္စဒွါရိကဝိညာဉ်၏ အာရုံကိုပင်လျှင်ယူ၍ ဘဝင်သို့ သက်၏၊ တဖန် ထိုပဉ္စဒွါရ၌ပင်လျှင် ထင်ရှားသောအာရုံကို ဆုံးဖြတ်မှတ်သား၍ သုဒ္ဓမနောဒွါရဇောသည် ဘဝင်သို့သက်၏။ ထိုကြောင့် စက္ခုဒွါရိကဇောဝါရတို့၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်ကုန်သော နှစ်ပါးကုန်သော မနောဒွါရိကဇောဝါရတို့၏ အခြားမဲ့၌ တတိယဝါရ၌ဖြစ်သော မနောဒွါရဝီထိဖြင့်သာလျှင် ကာယပိညတ်ကို သိအပ်ရကား ပဉ္စဒွါရဝီထိနှင့်တကွ လေး ဝီထိမှ သိသတည်း။ ထိုစတုတ္ထဝီထိဖြင့် သိအပ်သော ကာယဝိညတ်ဖြင့် ပဉ္စမဝါရ၌ မနောဒွါရာဝီထိဖြင့် လှုပ်သောသူ၏ အလိုကို သူတပါး သိအပ်သတည်း။ ယထာဝုတ္တဝိကာရဂဟဏမုခဖြင့် တံသမင်္ဂိပုဂ္ဂိုလ်၏ အလိုအဓိပ္ပါယ်ကို သိအပ်ရကား အဓိပ္ပါယပကာသနရသာ-ဟူသည်။ (ပြည်။
(သာ၊ ထို ကာယဝိညတ်သည်။)
အဓိပ္ပါယပ္ပကာသနရသာ၊ လှုပ်သောသူ၏ အလိုကို သူတပါးအား ပြခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
ကာယ၀ိပ္ဖန္ဒနဟေတုဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကိုယ်လှုပ်ခြင်း၏ အကြောင်း၏အဖြစ်ဖြင့် ရှုသောဉာဏ်အား ရှေးရှု ထင်တတ်၏
ကာယဝိပ္ဖန္ဒန၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်၏ ဝိကာရဖြစ်သောကြောင့် ပရိယာယအားဖြင့် ဝိညတ်ကို ကာယပ္ဖန္ဒနဟေတုဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ-ဟူသည်။ (ပြည်)။
စိတ္တသမုဋ္ဌာနဝါယောဓာတုပဒဋ္ဌာနာ၊ စိတ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ဝါယောဓာတ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။
ပန၊ သရုပ်လက္ခဏာ စသည်မှတပါး ဝစနတ်ကိုဆိုအံ့။
သာ ဧသာ၊ ထိုကာယဝိညတ်ကို။
ကာယ၀ိပ္ဖန္ဒနေန၊ လှုပ်သောကိုယ်ဖြင့်။
အဓိပ္ပါယဝိညာပနဟေတုတ္တာ၊ အလိုကို သူတပါးအား သိစေခြင်း၏ အကြောင်း၏အဖြစ်ကြောင့်။
ကာယဝိညတ္တီတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏
ဤဖြင့် စလမာနကာယေန အဓိပ္ပါယံ ဝိညာပေတီတိ ဝိညတ္တိ-ဟူသော ဟေတုကတ္တုသာဓ်ကို ပြသည်။ (ပြည်)။
စ၊ တနည်း။
သယံ၊ မိမိကို။
ကာယဝိပ္ဖန္ဒသင်္ခါတေန၊ လှုပ်သောကိုယ်ဟု ဆိုအပ်သော။
တေန ကာယေန၊ ထိုရူပကာယဖြင့်။
ဝိညေယျတ္တာ၊ သိအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ကာယဝိညတ္တီတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏
ဤဖြင့် သယဉ္စ ကာယေန ဝိညာယတီတိ ဝိညတ္တိ-ဟူသော ကမ္မသာခ်ကို ပြသည်။ ထိုဝိညတ်ကြောင့် ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝဖြင့် စိတ္တဇရုပ် လှုပ်သည်ရှိသော် တံသမ္ဗန္ဓဖြစ်၍ တပါးရုပ်၏လည်း နဒီသောတ၌ ပက္ခိတ္တဂေါမယပိဏ္ဍကဲ့သို့ လှုပ်သောကြောင့် ရှေ့သို့တက်ခြင်း, နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း စသည်ဖြစ်၏ ဟူလို။ (ပြည်)။
ပန၊ ဆက်၍ဆိုအံ့။
တာယ၊ ထိုကာယဝိညတ်သည်။
စလိတေဟိ၊ လှုပ်စေအပ်ကုန်သော။
စိတ္တဇရူပေဟိ၊ တို့နှင့်။
အဘိသမ္ဗန္ဓာနံ၊ တကွနက်စပ်ကုန်သော။
ဥတုဇာဒီနံပိ၊ ဥတုဇရုပ် စသည်တို့၏လည်း။
စလနတော၊ လှုပ်ခြင်းကြောင့်။
အဘိက္ကမာဒယော၊ ရှေ့သို့တက်ခြင်း စသည်တို့သည်။
ပဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ အပ်၏။
ဝစီဘေဒပ္ပဝတ္တကစိတ္တသမုဋ္ဌာနပထဝီဓာတုယာ၊ တိဿော, ဖုဿောစသော ၀စီ၏အထူးကို ဖြစ်စေတတ်သော (ဝါ) ဝစီဘေဒပ္ပဝတ္တကစိတ္တသမုဋ္ဌာနပထဝီဓာတုယာ=မြွက်ခြင်း, ကွဲပြားခြင်းသို့ရောက်သော ဝစီကိုဖြစ်စေတတ်သော စိတ္တသမုဋ္ဌာန် ပထဝီဓာတ်၏။
ဥပါဒိဏ္ဏဃဋ္ဋနဿ၊ အက္ခရာဖြစ်ရာ ကဏ္ဌတာလုစသော ဌာန်၌တည်သော ကမ္မဇပထဝီဓာတ်ကို ထိခိုက်ခြင်းအား (ဝါ) ဥပါဒိဏ္ဏဃဋ္ဋနဿ= ၏။
ပစ္စယော၊ သဟကာရီကာရဏအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော (ဝါ) ပစ္စယော= သဟကာရီကာရဏအကြောင်းဖြစ်သော။
(ပထဝီဓာတုအဓိကာနံ၊ ကုန်သော။
စိတ္တဇမဟာဘူတာနံ၊ တို့၏။)
အာကာရဝိကာရော၊ အခြင်းအရာအထူးသည် (ဝါ) အာကာရဝိကာရော= ဖောက်ပြန်သော အခြင်းအရာသည်။
ဝစီဝိညတ္တိ၊ မည်၏
အတ္ထာဝဗောဓနသမတ္ထော ဝစီဝိသေသော ဝစီတေဒေါ။ ထိုပါဌ်ဖြင့် ဝါယုဝနပ္ပတိနဒီဃောသော စသည်တို့ကို နစ်စေသည်။ တဿ ပဝတ္တကံ စိတ္တံ သမုဋ္ဌာနံ ယဿသာ ဝစီ။ ပ။ နာ ပထဝိဓာတု။ ထိုစိတ္တသမုဋ္ဌာန် ပထဝီဓာတ်၏ ဥပါဒိဏ္ဏဟု ဆိုအပ်သော အက္ခရုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနကို ဃဋန-ဟု မှတ်အပ်သောကိစ္စ၏ သဟကာရီကာရဏဖြစ်သော အာကာရဝိသေသသည် ဝစီဝိညတ် မည်၏ဟု ပြလိုသည်ဖြစ်၍ ဝစီဘေဒ။ပ။ဝစီဝိညတ္တိ-ဟု မိန့်သော်။ (ဋီကာ။)။
(သာ၊ ထိုဝစီဝိညတ်သည်။)
အဓိပ္ပါယပ္ပကာသနရသာ၊ စကားဆိုသူ၏ အလိုကို သူတပါးအား ပြခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
ဝစီဃောသဟေတုဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ စကားသံ၏ အကြောင်း၏အဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှူထင်တတ်၏။
စိတ္တသမုဋ္ဌာနပထဝီဓာတုပဒဋ္ဌာနာ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာန် ပထဝီဓာတ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။
ပန၊ သရုပ်လက္ခဏာစသည်မှတပါး ဝစနတ်ကိုဆိုအံ့။
သာ ဧသာ၊ ထိုဝစီဝိညတ်ကို။
ဝစီဃောသေန၊ ပြောဆိုသောစကားသံဖြင့်။
အဓိပ္ပါယဝိညာပနဟေတုတ္တာ၊ အလိုကို သူတပါးအားသိစေခြင်း၏ အကြောင်း၏အဖြစ်ကြောင့်။
ဝစီဝိညတ္တီတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
စ၊ တနည်း။
သယံ၊ မိမိကို။
ဝစီဃောသသင်္ခါတာယ၊ ပြောဆိုသော စကားသံဟုဆိုအပ်သော။
တာယ ဝါစာယ၊ ထိုစကားဖြင့်။
ဝိညေယျတ္တာ၊ သိအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ဝစီဝိညတ္တီတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဟိ၊ ဥပမာဖြင့် ထင်စေအံ့။
အရညေ၊ ၌။
ဥဿာပေတွာ၊ စိုက်ဆောက်၍။
ဗဒ္ဓံ၊ ဖွဲ့အပ်သော။
ဂေါသီသာဒိဥဒကနိမိတ္တံ၊ နွားဦးခေါင်းရိုး စသောရေ ကို သိကြောင်းအမှတ်ကို။
ဒိသွာ၊ ၍။
ဧတ္ထ၊ ဤအရပ်၌။
ဥဒကံ၊ ရေသည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝိညာယတိ ယထာ၊ သိအပ်သကဲ့သို့။
ဧဝံ-တထာ၊ တူ။
ကာယဝိပ္ဖန္ဒနဉ္စေဝ၊ လှုပ်သောကိုယ်၎င်း။
ဝစီဃောသဉ္စ၊ စကားသံကို၎င်း။
ဂဟေတွာ၊ သိ၍။
ကာယဝစီဝိညတ္တိယောပိ၊ ကာယဝိညတ် ဝစီဝိညတ်တို့ကိုလည်း။
ဝိညာယန္တိ၊ ကုန်၏
ကာယဝိညတ်သည် ရှေ့သို့တက်ခြင်း, နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း စသောအမူအရာကို ဖြစ်စေတတ်သော သတ္တမဇောစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇဝါယောဓာတ်၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းမှ ဖြစ်၍ ရုပ်ကိုခိုင်စေခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သော လက္ခဏာရှိရကား လှုပ်ရှားသောကိုယ်အစိတ်ဖြင့် လှုပ်ရှားသောသတ္တဝါတို့၏ အလိုကို “ဤသူသည် ဤအမှုကို ပြုစေလို၏၊ ဤသည်ကား ဤသူ၏အလိုတည်း”ဟု သူတပါးတို့ကို သိစေတတ်သော သတ္တိကြောင့်၎င်း ကာယဝိညတ်ဟူသော မိမိကိုလည်း ထိုလှုပ်ရှားသော ကိုယ်အစိတ်ဖြင့် အလိုကိုဆင်ခြင်၍ မသိမီလက်ဦးကပင် စတုတ္ထမနောဒွါရိကစိတ်ဖြင့် သူ့တပါးတို့သိအပ်သော သတ္တိကြောင့်၎င်း ရှေ့သို့တက်ခြင်း နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း စသောအမူအရာကို ဖြစ်စေတတ်သော သတ္တမဇောစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇဝါယောဓာတ်၏ မိမိနှင့်ဖြစ်ဖက်ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်တို့အား ကောင်းစွာခိုင်စေခြင်း ကောင်းစွာတည်စေခြင်း လှုပ်ရှားခြင်းတို့နှင့်တကွ ပြုဖက်အကြောင်းဖြစ်သော လှုပ်ရှားတတ်သောကိုယ်, လှုပ်ရှားခြင်းကိရိယာ, လှုပ်ရှားကြောင်း ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်တို့မှ အလွတ်အသီးဖြစ်သော ကြီးစွာသောကျောက်ကို ချီကြွသော အားရှိသောယောကျ်ား၏ အားကုန်ကိုင်ယူသောအခါ၌ အားထုတ်သော ဗျာပါရအခြင်းအရာအထူးကဲ့သို့ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားခြင်း၏ အကြောင်းအဖြစ်ဖြင့် ရအပ်သော စိတ္တဇဝါယောဓာတ်၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းသည် ကာယဝိညတ် မည်၏ဟူလိုသည်။ ထိုကာယဝိညတ်သည် မျက်စိဖြင့်မြင်၍ သိအပ်သော စက္ခုဝိညေယျ မဟုတ်၊ စိတ်ဖြင့်သာဆင်ခြင်၍ သိသော မနောဝိ ညေယျတည်း။ သစ်ပင် တောတောင်စသော အဝိညာဏကသန္တာန်၌လည်း မဖြစ်၊ လူတိရိစ္ဆာန်စသော သဝိညာဏကသန္တာန်၌သာ ဖြစ်သတည်း။ ခဲစွ။ ဝစီဝိညတ်သည် ဤကား ထိုစကားကို ဆိုလိုသောသူအား နှုတ်မြွက်၍ဆိုခြင်းကို ပြုတတ်သော သတ္တမဇောစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇပထဝီဓာတ်နှင့် ထိုထိုဌာန်၌ ရှိလင့်သော ကမ္မဇပထဝီဓာတ်၏ ထိခိုက်ခြင်းကြောင့် ထိုစိတ္တဇပထဝီဓာတ်၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းဟူသော လက္ခဏာရှိရကား သဝိညာဏကသတ္တဝါတို့၏ အသံဟုဆိုသော စကားဖြင့် ထိုစကားကိုပြောဆိုသောသူတို့၏ အလိုကို ဤသူသည် ဤအမှုကို ပြုစေလို၏၊ ဤသည်ကား ဤသူ၏ အလိုတည်းဟု သူတပါးတို့ကို သိစေတတ်သော သတ္တိကြောင့်၎င်း ဝစီဝိညတ်ဟူသော မိမိကိုလည်း ထိုပြောဆိုသောစကားဖြင့် အလိုကိုဆင်ခြင်၍ မသိမီ လက်ဦးကပင် စတုတ္ထမနောဒွါရိကစိတ်ဖြင့် သူတပါးတို့ သိအပ်သော သတ္တိကြောင့်၎င်း ဤစကားကို ထိုစကားကို ပြောဆိုအံ့ဟု ကြံစည်သောသူအား နှုတ်မြွက်၍ ပြောဆိုခြင်းကို ပြုတတ်သော သတ္တမဇောစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇပထဝီဓာတ်၏ လည်ချောင်း အာစောက် လျှာထိပ်သွား နှုတ်ခမ်းဟူသော အက္ခရာဖြစ်ရာ ဌာန်ငါးပါးတို့နှင့် ရှိလင့်သော ကမ္မဇပထ၀ီဓာတ်နှင့်ထိခိုက်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော ပြောဆိုသော စကားပြောဆိုခြင်း ကိရိယာ ပြောဆိုကြောင်းဖြစ်သော ပထဝီဓာတ်တို့မှ အလွတ်အသီးဖြစ်သော ကြီးစွာသော ကျောက်ကိုချီကြွသော အားရှိသောယောက်ျား၏ အားကုန်ကိုင်ယူသောအခါ၌ အားထုတ်သောဗျာပါရအခြင်းအရာ အထူးကဲ့သို့ ပြောဆိုခြင်း၏ အကြောင်းအဖြစ်ဖြင့် ရအပ်သောစိတ္တဇပထဝီဓာတ်၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းသည် ဝစီဝိညတ် မည်၏ ဟူလိုသည်။ ထိုဝစီဝိညတ်သည် နားဖြင့်ကြား၍ သိအပ်သော သောတဝိညေယျ မဟုတ်၊ စိတ်ဖြင့်သာဆင်ခြင်၍သိအပ်သော မနောဝိညေယျတည်း။ သစ်ပင် တောတောင်စသာ အဝိညာဏကအသံ၌ လည်း မဖြစ်၊ လူတိရစ္ဆာန်စသော သဝိညာဏကအသံ၌သာ ဖြစ်သတည်း။ ခဲစွ။ဤသို့ပြုအံ့, ဤသို့မူအံ့, ဤသို့ဆိုအံ့, ဤသို့ပြောအံ့ဟု ကြံသောသူအား အတီတဘဝင် ဘဝင်္ဂစလန ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဇောခုနစ်ချက် တဒါရုံနှစ်ချက် ထိုနောင် ဘဝင်။ ဤမနောဒွါရဝီထိ အစဉ်ကျရာ၏။ ထိုဝီထိ၌ ဇောခုနစ်ချက်တွင် သတ္တမဇောသည် ပထဝီ, အာပေါ, တေဇော, ဝါယော, ဝဏ္ဏ, ဂန္ဓ, ရသ, ဩဇာ ဤရုပ်ရှစ်ပါးကို ဖြစ်စေ၏။ ထိုရုပ်အစု၌ပါသော စိတ္တဇဝါယောဓာတ်သည်သာ ကာယဝိညတ်နှင့်တကွဖြစ်၍ လက်ခြေ လှုပ်ခြင်း စသည်ကိုဖြစ်စေတတ်၏။ ပဌမဇောစသော ဇောခြောက်ချက်ကြောင့် ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်တို့သည်ကား ယခင်ဝါယောဓာတ်အား အထောက်အပင့်မျှသာဖြစ်၍ လက်ခြေလှုပ်ခြင်းစသည်ကို မဖြစ်စေကုန်။ ဤကား ကာယဝိညတ်ဖိ။ ထိုရုပ်အစု၌ပါသော စိတ္တဇပထဝီဓာတ်သည်သာ ထိုထိုအက္ခရာဖြစ်ရာဌာန်၌ ရှိလင့်သော ကမ္မဇပထဝီဓာတ်နှင့် ထိခိုက်သည်ဖြစ်၍ က, ခ စသော အက္ခရာအသံကို ဖြစ်စေတတ်၏။ ပဌမဇောစသော ဇောခြောက်ချက်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇပထဝီဓာတ်တို့သည်ကား ယခင် ပထဝီဓာတ်၏ အထောက်အပင့်မျှသာဖြစ်၍ က,ခ စသော အက္ခရာအသံကို မဖြစ်စေနိုင်ကုန်။ ဤကား ဝစီဝိညတ်ဖို့။ ဤအရာ၌ ထမ်းပုံးခုနှစ်ဆက်ကသော လှည်းတွင် သတ္တမထမ်းပိုး၌ ကသောနွားတို့သာ လှည်းကို လှုပ်စေ, ရွေ့စေနိုင်သည်၊ အကြွင်းခြောက်ဆက်၌ ကသောနွားကိုကား အထောက်အပင့်မျှသာ လှည်းကို မလှုပ်မရွေ့စေနိုင်သကဲ့သို့ဟု လောကူပမာ ဆောင်သည်။ ဝစီဝိညတ်၌ သတ္တမဇောကြောင့်ဖြစ်သော ပထဝီဓာတ်မှာမှ အသံဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သော ဤအယူကား ဋီကာဆရာတို့ ဝါဒတည်း။ အဋ္ဌကထာဆရာကား ပဌမဇောကြောင့်ဖြစ်သော ပထဝီဓာတ်ကစ၍ ကမ္မဇပထဝီဓာတ်နှင့် ထိခိုက်လျှင်ပင် အသံဖြစ်သည် အယူရှိသည်။ ထိုသို့ ပဌမဇောကစ၍ဖြစ်သော ပထဝီဓာတ်နှင့် ထိခိုက်လျှင်ပင် အသံဖြစ်သော် ဝီထိတိုင်းမှာပင် ဇောခုနစ်ချက်အတွက် အသံခုနစ်ဆင့် အက္ခရာခုနစ်လုံးစီ ဆိုသောသူလည်းဆိုရလေရာ၏၊ နာသောသူလည်း ကြားရလေ၏၊ ထိုသို့လည်း မဆိုရ မကြားရခဲ့။ ထို ကြောင့် အဋ္ဌကထာဆရာဝါဒကို ဋီကာဆရာတို့ ဆင်ခြင်လေကုန်သည်။ ဤဝိညတ်ဒွေ၌ လှုပ်ရှားသော ကိုယ်ဆိုသောစကားကို စက္ခုဝိညာဉ်, သောတဝိညာဉ် ဟူသော ပဌမစိတ်ဖြင့် လက်ဦးစွာ မြင်ရ, ကြားရသည်။ ထိုနောင် ဤအမူ ဤအသံသော် ဤသို့ဖြစ်မြဲဟူ၍ ဒုတိယ မနာဒွါရိကစိတ်ဖြင့် အတိတ်ဖြစ်သော သင်္ကေတအမှတ်ကို ဆင်ခြင်၍ သိသည်။ ထိုနောင် ဤအရာ၌လည်း ဤသို့ဖြစ်သည်ဟု သင်္ကေတအမှတ်ရှိတိုင်း တတိယမနောဒွါရိက စိတ်ဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းအရာကို ဆင်ခြင်၍သိသည်။ ထိုနောင် ထိုအကြောင်းအရာနှင့်စပ်သော ဖောက်ပြန်ခြင်းအထူးကို စတုတ္ထမနောဒွါရိကစိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ ဤသို့ဖောက်ပြန်ခြင်းကား ဝိညတ်ဖြစ်သည်ဟု သိသည်။ ထိုနောက် ထိုသို့ဖောက်ပြန်ခြင်း အထူးကိုထောက်၍ ပဉ္စမမနောဒွါရိကစိတ်ဖြင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ခြင်း စကားမြွက်ဆိုခြင်းကို ပြုသော သူတို့၏အလိုကို သိသည်။ ဤသို့ ဝိညတ်နှင့်အလိုကို သိသောအစဉ်၌ (သဒ္ဒံ ပဌမစိတ္တေန၊ တီတံ ဒုတိယစေတသာ။ နာမံ တတိယစိတ္တေန၊ အတ္ထံ စတုတ္ထစေတသာ)ဟူသော ဂါထာကိုမှီ၍ ယူလေ။ နွေလအခါ ရေရှားပါးရာ၌ ရေရှိသည်ကို သိစိမ့်သောငှါ တံခွန်ထန်းရွက်စသော အမှတ်ကို စိုက်ထူသော် ထိုအမှတ်ကို လက်ဦးစွာမြင်သည်၊ ထိုနောင် ရေရှိရာ၌မှတ်ထားမြဲဟု အတိတ်ကို သိသည်၊ ထိုနောင် ဤမှာလည်း ရေရှိသည်ဟု ပစ္စုပ္ပန်ကို သိသည်။ ထိုနောင် ထိုသို့ ရေရှိကြောင်းကို အမှတ်ထားခြင်း အမူအထူးကို သိသည်၊ထိုနောင် ရေကိုသုံးဆောင်လို၍ ထားသတည်းဟု ထားသောသူတို့၏အလိုကိုသိသည်။ ဤသို့ဝိညတ်နှင့်အလိုကို ယူလွယ်စေခြင်းငှါ လောကူပမာ ဆောင်သတည်း။ ခဲစွ။ ကာယဝိညတ်သည် စိတ္တဇဝါယောဓာတ်၏ ဖောက်ပြန်ခြင်း ဝစီဝိညတ်သည် စိတ္တဇပထဝီဓာတ်၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းဖြစ်ရကား ဝိညတ်ဒွေသည် မဟာဘုတ်လေးပါးကိုစွဲ၍ မဖြစ်သောကြောင့် ဥပါဒါရုပ် မမည်သင့်ဟု စောဒနာငြားအံ့ ? ဝိညတ်ဒွေသည် မဟာဘုတ်လေးပါးလုံးကိုစွဲ၍ပင် ဖြစ်သည်၊ လှုပ်ရှားစေသောအရာ၌ ဝါယောဓာတ်သာ ကဲလွန်သောကြောင့် အသံဖြစ်စေသောအရာ၌လည်း ပထဝီဓာတ်သာ ကဲလွန်သောကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌနည်းအားဖြင့် ယခင်ဓာတ်နှစ်ပါး၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းမျှသာ ဆိုသည်။ မသီးမခြား ကောင်းသော အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် ဖြစ်ရကား မဟာဘုတ်လေးပါးလုံးကို စွဲ၍ဖြစ်သောကြောင့် ဝိညတ်ဒွေသည် ဥပါဒါရုပ်မည်သင့်သည်သာ ဖြေလေ။ (ပြည်)။
၄၄၂။ အာကာသဓာတု၊ သည်။
ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ၊ (စက္ခုဒသကစသော တခုတခုသော ကလာပ်၌ တည်သော) ရုပ်တို့ကို (ကလာပ်တပါးတို့နှင့် သံကိဏ္ဏအဖြစ်သို့ မရောက်စေသောအားဖြင့်) ပိုင်းခြားတတ်သည်လျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာရှိ၏ (ဝါ) ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ= ရုပ်တို့ကို ပိုင်းခြားတတ်သည်ဖြစ်၍ မှတ်အပ်သော တရားသည်။
အာကာသဓာတု၊ မည်၏။ (တနည်း)
အာကာသဓာတု၊ သည်။
ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ၊ တခုတခုသောကလာပ်၌တည်သောရုပ်တို့သည် ပိုင်းခြားအပ်သည်လျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ ရှိ၏ (ဝါ) ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ= ရုပ်တို့သည် ပိုင်းခြားအပ်သည်ဖြစ်၍ မှတ်အပ်သော တရားသည်။
အာကာသဓာတု၊ မည်၏။ (တနည်း)
အာကာသဓာတု၊ သည်။
ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ၊ ရုပ်တို့ကို ပိုင်းခြားခြင်းမျှလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ ရှိ၏ (ဝါ) ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ= ပိုင်းခြားခြင်းမျှဖြစ်၍ မှတ်အပ်သောတရားသည်။
အာကာသဓာတု၊ မည်၏
စက္ခုဒသကာဒိဧကေကကလာဂတရူပါနံ ကလာပန္တရေဟိ အသံကိဏ္ဏဘာဝါပါဒနဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒတိ၊ တေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆိဇ္ဇတိ တေသံ ဝါ ပရိစ္ဆေဒမတ္တန္တိ ရူပပရိစ္ဆေဒေါ။ တံ လက္ခဏံ ဧတိဿာတိ ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ-ဟူမူ။ ထိုစကား သင့်စွ၊ ဤအာကာသ
ဓာတ်သည် ထိုထိုသို့သော ရုပ်ကလာပ်ကို ပိုင်းခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏၊ ထိုကြောင့် ရူပပရိယန္တပကာသနရသာ-ဟူသည်။ (ပြည်)။
ရူပပရိယန္တပ္ပကာသနရသာ၊ (ဤကား ရုပ်တို့၏ အောက်အဖို့၊ ဤကား အထက်အဖို့၊ ဤကား ရှေ့ နောက် ဝဲ ယာ ဖီလာအဖို့ဟု) ရုပ်တို့၏ အစွန်းအဆုံး အပိုင်းအခြားကို ပြခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
ရူပမရိယာဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ရုပ်တို့၏ အပိုင်းအခြားမျှဖြစ်၍ ဉာဏ်အား ရှေးရှူ ထင်၏။
ဝါ၊ ကား။
အသံဖုဋ္ဌဘာဝစ္ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဘုတ်သည် မထိအပ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှူထင်တတ်၍ ဘုတ်တို့၏ အပေါက်အကြား အဝ၏အဖြစ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏
ရူပပရိစ္ဆေဒရှိလတ်သော် ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝဖြစ်ရကား ရူပပရိစ္ဆေဒကားအကြောင်း ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝကား အကျိုး။ ကဏ္ဏဆိဒ္ဒမုခဝိဝရာဒိဝသေန ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝဿ ပစ္စုပဋ္ဌာနတော ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနတာ ဝုတ္တာ။ ရူပပရိစ္ဆေဒေ ဟိ သတိ ဆိဒ္ဒဝိဒရဘာဝေါ ဟောတိ။ (အဘိဓမ္မာဝတာရဋီကာ။) အသံဖုဋ္ဌဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၌ ဥပဋ္ဌာနာကာရ, ဆဒ္ဒဝိဝရဘာဝပစ္စုပဋာနာ-၌ ဖလဟု တသမတ်တည်း ဖြစ်သော်လည်း ခွဲ၌ယူ။ အကြင်ကလာပ်၌ ရုပ်တို့၏ပရိစ္ဆေဒသည် ဖြစ်၏၊ ထိုကလာပ်၌ ထိုရုပ်တို့၏ပရိစ္ဆေဒ၏ အဖြစ်ဖြင့် ရအပ်, သိအပ်ရကား ပရိစ္ဆန္နရူပပဒဋ္ဌာနာ-ဟူသည် (ပြည်)။
ပရိစ္ဆိန္နရူပပဒဋ္ဌာနာ၊ မိမိပိုင်းခြားအပ်သော ရုပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။
ယာယ၊ ယင်းအာကာသဓာတ်သည်။
ပရိစ္ဆိန္နေသု၊ ပိုင်းခြားအပ်ကုန်သော။
ရူပေသု၊ ရုပ်တို့၌။
ဣဒံ၊ ဤသည်။
ဣတော၊ ဤပိုင်းခြားအပ်သော ကလာပ်မှ။
ဥဒ္ဓံ၊ အထက်အဖို့တည်း။
ဣတိ စ၊ ဤသို့၎င်း။
ဣဒံ၊ ဤသည်။
အဓော၊ အောက်အဖို့တည်း။
ဣဒံ၊ ဤသည်။
တိရိယံ၊ ရှေ့နောက်ဝဲယာ ဖီလာအဖို့တည်း။
ဣတိ စ၊ ဤသို့၎င်း။
ဟောတိ၊ ထင်ရှား၏။
(ယာယ-ကား ယံသန္ဓာယ ကဲ့သို့ပင် နိယတ်မလိုပြီ။)
၄၄၃။ ရူပဿလဟုဘာ၊ သည်။
ရူပါနံ၊ (စိတ္တဇ, ဥတုဇ, အာဟာရဇဟူသော တိသမုဋ္ဌာနိက မဟာဘုတ်) နိပ္ဖန္နရုပ်တို့၏။
အဒန္ဓတာလက္ခဏာ၊ မလေးမနုံ့သည်၏အဖြစ်တည်းဟူသော လက္ခဏာ ရှိ၏ (ဝါ) အဒန္ဓတာလက္ခဏာ= မလေးမနှံ့သည်၏အဖြစ်ဟု မှတ်အပ်၏။
ရူပါနံ၊ တို့၏။
(ရူပါနံ-ကား၊ ကာကောလောကန)။
ဂရုဘာဝဝိနောဒနရသာ၊ လေးသည် နုံ့သည်၏ အဖြစ်ကိုဖျောက်ပယ်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
လဟုပရိဝတ္တိတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ (အနာကင်းသော ယောက်ျား၏ ထိုမှ ဤမှ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောင်းရွှေ့ ပြန်လှန်ခြင်း ဖြစ်သကဲ့သို့)နိပ္ဖန္နရုပ်တို့၏ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောင်းရွှေ့ပြန်လှန်ခြင်းရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြစ်၍ ဉာဏ်အား ရှေးရှု ထင်တတ်၏။
လဟုရူပပဒဋ္ဌာနာ၊ ပေါ့ပါးသောရုပ်လျှင် နီးစွာသောအကြောင်း ရှိ၏။
ရူပဿမုဒုတာ၊ သည်။
ရူပါနံ၊ (တိသမုဋ္ဌာနိက မဟာဘုတ်) နိပ္ဖန္နရုပ်တို့၏။
အထဒ္ဓတာလက္ခဏာ၊ ကြမ်းတမ်းခက်ထရော် မရှိသည်၏အဖြစ်ဟူသော မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ ရှိ၏ (ဝါ) အထဒ္ဓတာလက္ခဏာ= မကြမ်းတမ်း မခက်မာသည်၏ အဖြစ်ဟူသော မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။
ရူပါနံ၊ တို့၏။
ထဒ္ဓဘာဝဝိနောဒနရသာ၊ ကြမ်းတမ်းခက်မာသည်၏ အဖြစ်ကို ဖျောက်ပယ်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
(အတ္တနော၊ မိမိ၏။
မုဒုဘာဝေနေဝ၊ နူးညံ့သည်၏ အဖြစ်ဖြင့်သာလျှင်။)
သဗ္ဗကိရိယာသု၊ အလုံးစုံ ကိုယ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုတို့၌။
အဝိရောဓိတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ မဆန့်ကျင်သည်၏အဖြစ်ဖြစ်၍ ဉာဏ်အား ရှေးရှူထင်တတ်၏ (ဝါ) အဝိရောဓိတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ= မဆန့် ကျင်သည်ဖြစ်၍ ဉာဏ်အား ရှေးရှူ ထင်တတ်၏။ (တာ-သွတ္ထ။)
မုဒုရူပပဒဋ္ဌာနာ၊ နူးညံ့သောရုပ်လျှင် နီးစွာသောအကြောင်း ရှိ၏။
ရူပဿကမ္မညတာ၊ သည်။
(သုံးပုဒ်၌ပင် အလုတ္တသမာသ်။ )
သရီရကြိယာနုကူလကမ္မညဘာဝလက္ခဏာ၊ ကိုယ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုကိစ္စတို့အားလျော်သည်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သောအမှု၌ ကောင်းသည်၏ အဖြစ်ဟူသော မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။
[၇၉] အကမ္မညတာဝိနောဒနရသာ၊ အမှု၌ မကောင်းသည်၏အဖြစ် မခန့်သည်၏အဖြစ်ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
အဒုဗ္ဗလဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ရုပ်တို့၏ အားမနည်းသည်၏ အဖြစ်ဖြစ်၍ ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်တတ်၏။
ကမ္မညရူပပဒဋ္ဌာနာ၊ အမှု၌ ကောင်းသော, ခန့်သော ရုပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။
ပန၊ ဆက်၍ဆိုအံ့။
တိဿော၊ ကုန်သော။
ဧတာ၊ ထိုရူပဿလဟုတာ စသောရုပ်တို့သည်။
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
န ဝိဇဟန္တိ၊ မစွန့်ကုန်။
ဧဝံ သန္တေပိ၊ ဤသို့မစွန့်ကုန်သော်လည်း။
အရောဂိနော၊ အနာကင်းသောသူ၏။
လဟုဘာဝေါဝိယ၊ ကိုယ်လက်ပေါ့ပါးသည်၏ အဖြစ်ကဲ့သို့။
ရူပါနံ၊ တို့၏။
လဟုဘာဝေါ၊ ပေါ့ပါးသည်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော။
အဒန္ဓတာလဟုပရိဝတ္တိပ္ပကာရော၊ မလေးမနုံ့သည်၏အဖြစ် ပေါ့ပါးလျင်မြန်စွာပြောင်းရွှေ့ ပြန်လှန်နိုင်ခြင်း အထူးအပြားရှိသော။
ရူပဒန္ဓတ္တကရဓာတုက္ခောဘပဋိပက္ခပစ္စယသမုဋ္ဌာနော၊ ရုပ်၏ လေးလံသည်၏အဖြစ်ကို ပြုတတ်သော ဓာတ်ချောက်ချားခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဖက်ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော
ဓာတုက္ခောဘဟူသည် အဘယ်နည်း? ဓာတုက္ခောဘော ဝါတပိတ္တဝသမှပ္ပကောပေါရသာဒိတူနံ ဝါ ဝိကာရာဝတ္ထာ။ ယင်းနှစ် ဝိကပ်ဖြင့် ဆိုအပ်သော အတ္တအားဖြင့် ပထဝီစသောဓာတ်တို့၏ သာဝိကာရဟု မှတ်အပ်၏။ ပဋိပက္ခပစ္စယဟူသည် အဘယ်နည်း? ပဋိပက္ခပစ္စယာ အသပ္ပါယဥတုအာဟာရဝိက္ခိတ္တစိတ္တတာ။ ဤဋီကာ။။
သော ရူပဝိကာရော၊ အကြင်ရုပ်၏ ဖောက်ပြန်ခြင်း သည် (ဝါ) ယော ရူပဝိကာရော= ဝိကာရရုပ်သည်။
အတ္တိ၊ ရှိ၏။
သော ရူပဝိကာရော၊ သည်။
ရူပသလဟုတာ၊ မည်၏။
သုပရိမဒ္ဒိတစမ္မဿ၊ ကောင်းစွာနယ်အပ်သော သားရေ၏။
မုဒုဘာဝေါ ဣဝ၊ နူးညံ့သည်၏ အဖြစ်ကဲ့သို့။
ရူပါနံ၊ တို့၏။
မုဒုဘာဝေါ၊ နူးညံ့သည်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော။
သဗ္ဗကိရိယာဝိသေသေသု၊ အလုံးစုံသော ကိုယ်ဖြင့်ပြုအပ်သော ကိစ္စအထူးတို့၌။
ဝသဝတ္တနဘာဝမဒ္ဒဝပ္ပကာရော၊ အလိုသို့ လိုက်သည်၏အဖြစ် နူးညံ့သည်၏အဖြစ်ဟူသော အထူးအပြားရှိသော။
ရူပတ္ထဒ္ဓကရဓာတုက္ခောဘပဋိပက္ခပစ္စယသမုဋ္ဌာနော၊ ရုပ်၏ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သည်၏အဖြစ်ကို ပြုတတ်သော ဓာတုခေါဘ၏ ပဋိပက္ခပစ္စယကြောင့်ဖြစ်သော။
ယော ရူပဝိကာရော၊ သည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
သော ရူပဝိကာရော၊ သည်။
ရူပဿမုဒုတာ၊ မည်၏။
ပန၊ ထိုမှတပါး။
သုဒန္တသုဝဏ္ဏဿ၊ ကောင်းစွာဦးပြီးသော ရွှေစင်၏။
ကမ္မညဘာဝေါ ဣဝ၊ တန်းဆာကြီးငယ် ပြုအံ့သောငှါ ကောင်းသည်,လျော်သည် အဖြစ်ကဲ့သို့။
ရူပါနံ၊ တို့၏။
ကမ္မညဘာဝေါ၊ အမှု၌ ကောင်းသည်,လျော် သည်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော။
သရီရကိရိယာနုကူလဘာဝပ္ပကာရော၊ ကိုယ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုတို့၌ လျော်သည်အဖြစ်ဟူသော အထူးအပြားရှိသော။
သရီရကိရိယာနံ၊ တို့အား။
အနနုကူလကရဓာတုခေါဘပဋိပက္ခပစ္စယသမုဋ္ဌာနော၊ မလျော်သည်၏အဖြစ်ကို ပြုတတ်သော ဓာတုခေါဘ၏ ပဋိပက္ခပစ္စယကြောင့်ဖြစ်သော။
ယော ရူပဝိကာရော၊ သည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
သော ရူပဝိကာရော၊ သည်။
ရူပဿကမ္မညတာ၊ မည်၏။
ဣတိ-ဧဝံ၊ ဤသို့ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းဖြင့်။
ဧတာသံ၊ ထိုသုံးပါးသော ရုပ်တို့၏။
ဝိသေသော၊ အထူးကို။
ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ၏
လဟုတာ၏ အရောဂီသည် နိဒဿန၊ မုဒုတာ၏ သုပရိမဒ္ဒိတစမ္မသည် နိဒဿန၊ ကမ္မညတာ၏ သုဓန္တသုဝဏ္ဏသည် နိဒဿန။ ဤ၌ အရောဂီနိဒဿနသည် သင့်စေတော့၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်း? ထိုအရောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓသန္တာန်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ သုပရိမဒ္ဒိတစမ္မသုဓန္တသုဝဏ္ဏနိဒဿနသည် အသို့ သင့်အံ့နည်း? ထိုစကား ဆိုသင့်၏၊ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓရူပသန္တာန်၌ လဟုတာစသည်တို့သည် မဖြစ်ကုန်ခဲ့တကား။ အဘယ့်ကြောင့်နည်း? ထိုသို့သော ဓာတုခေါဘ၏ ပဋိပက္ခပစ္စယမရှိသောကြောင့်တည်း။ စုဒ်ရှိမူ။ မှန်ပေ၏၊ သို့သော်လည်း ဤနိဒဿနသည် နူးညံ့ခြင်း အမှု၌ ကောင်းခြင်း ဟူသောရုပ်ကို ပြရုံမျှတည်း၊ ထိုသားရေ ရွှေတုံး၌ ဤ၌လိုအပ်သော မုဒုတာကမ္မညတာရုပ် ရှိကောင်းသောကြောင့် နိဒဿနမူသည် မဟုတ်။ (ဖြေ။) ယင်းသို့သော် လဲဂွမ်းစသည်တို့၌ လဟုတာစသည်ရှိသည် မဟုတ်လော ဟူမူ။ ထိုလဲဂွမ်းစသည်တို့၌ ပရမတ္ထအားဖြင့် လဟုတာစသည်မရှိ၊ သို့သော်လည်း လေးသည်၏အဖြစ် စသည်တို့၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဘုတ်တို့၏ မရှိ ခြင်းကြောင့် ထိုလဲဂွမ်းစသည်တို့၌ လဟုဘာဝစသော ဝေါဟာရပညတ်မျှသာတည်း။ (ဖြေ။) ထိုရုပ်သုံးခုသည် ကမ္မဇရုပ်တို့၌ မရှိ၊ တိဇရုပ်တို့၌သာ ရှိသည်။ အဘယ့်ကြောင့်နည်း ဟူမကား။ ကံ-ကား အတိတ်၊ ဤရုပ်တို့ကား ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းကို ငဲ့သောကြောင့်တည်း။ (ပြည်)။
၄၄၄။ ရူပဿ၊ နိပ္ဖန္နရုပ်၏။
ဥပစယော၊ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ခြင်းသည် (ဝါ) ဥပစယော= အထက်၌ ပွါးခြင်းသည်။
အာစယလက္ခဏော၊ ရှေးဦးအစ ဖြစ်ခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏ (ဝါ) အာစယလက္ခဏော= ပစ္စည်းအားလျော်စွာ ထိုထိုမှလာ၍ ဖြစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏
ဥပညတ္တံ ဥပသိတ္တံ-၌ကဲ့သို့ ဥပ-သဒ္ဒါသည် ပဌမအနက်, ဥပရိအနက်ကို ပြ၏။ စယသဒ္ဒါသည် ဥပ္ပါဒအနက်, ဝဍ္ဎိအနက်ကို ဟော၏။ (ပြည်)။
ပုဗ္ဗန္တတော၊ ရှေးဖြစ်သော အနာဂတ်အဖို့မှ။
ရူပါနံ၊ ရုပ်တို့ကို။
ဥမ္မုဇ္ဇာပနရသော၊ ပေါ်လှာစေသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
နိယျာတနပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ (ဤသည်တို့ကား ရုပ်တရားတို့ဟူ၍ ထိုရုပ်တို့က) ဆောက်နှင်းသကဲ့သို့ ဉာဏ်အား ရှေးရှူထင်တတ်၏။
ဝါ၊ ကား။
ပရိပုဏ္ဏဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ရုပ်၏ ပြည့်စုံသည်၏ အဖြစ်ကို ရှေးရှု ဖြစ်စေတတ်၏
ပရိပုဏ္ဏဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာန်၏ အဖြစ်ကိုကား ဥပရိ စယော ဥပစယော-ဟူသော ဤအနက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် သိအပ်၏။ (ပြည်)။
ဥပစိတရူပပဒဋ္ဌာနော၊ ရှေးဦးဖြစ်သော ရုပ်လျှင် နီးစွာသောအကြောင်းရှိ၏ (ဝါ) ဥပစိတရူပပဒဋ္ဌာနော= အထက်၌ပွါးသော ရုပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်း ရှိ၏။
ရူပဿ၊ ရုပ်၏။
သန္တတိ၊ ဖြစ်စဉ်ကို။
ပဝတ္တိလက္ခဏာ၊ ရုပ်တို့၏ ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်ခြင်းဟူ၍ မှတ်အပ်၏ (ဝါ) ပဝတ္တိလက္ခဏာ= မှတ်အပ်သော သဘောသည်။
ရူပဿ၊ ရုပ်၏။
သန္တတိ၊ ဖြစ်စဉ်မည်၏။
အနုပ္ပဗန္ဓရသာ၊ ရှေ့နောက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် အစဉ်မပြတ် အဆင့်ဆင့် စပ်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏
ဥပါဒ်ခြင်းမရှိသော် ရှေ့နောက်အားဖြင့် အစဉ်မပြတ် စေ့စပ်ဖွဲ့ရှက်ခြင်း မဖြစ်ရကား သန္တတိကို အနုပ္ပဗန္ဓရသာ-ဟူသည်။ (ပြည်)။
အနုပစ္ဆေဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အစဉ်မပြတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏ (ဝါ) အနုပစ္ဆေဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ= အစဉ်မပြတ် စေ့စပ်ဖွဲ့ရှက်ခြင်းဖြစ်၍ ဉာဏ်အား ထင်တတ်၏။
အနုပ္ပဗန္ဓကရူပပဒဋ္ဌာနာ၊ အစဉ်မပြတ် ဖွဲ့စပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သောရုပ်လျှင် နီးစွာသောအကြောင်းရှိ၏
သမ္ဗန္ဓော ဟုတွာ တနီယတေ သန္တတိ။ သမ္ဗန္ဓော ဟုတွာ၊ အဆင့်ဆင့် စေ့စပ်ဖွဲ့ရှက်သည်ဖြစ်၍။ တနီယတေ၊ ကျယ်ခြင်း, ပြန့်ခြင်း။ သန္တတိ၊ အဆင့်ဆင့် စေ့စပ်ဖွဲ့ငှက်သည်ဖြစ်၍ ကျယ်ခြင်း, ပြန်ခြင်း။ သံပုဗ္ဗ-တနုဓာတ် တိပစ္စည်း ဘာဝသာဓ်တည်း။ တဘဝ တည်းတွင် ရှေးကမဖြစ်ဘူးသေးသော ရုပ်တို့၏ ဖြစ်စသည် ဥပစယ မည်၏၊ တကြိမ်ဖြစ်ဘူး၍ တဖန် ထိုနောက် ရုပ်တို့၏ဖြစ်စဉ်သည် သန္တတိ မည်ရကား ဂဗ္ဘသေယျကသတ္တဝါတို့၏ ကာယဒသက, ဝတ္ထုဒသက, ဘာဝဒသက ကမ္မဇကလာပ် သုံးစည်းတို့၏ ရှေးဦးဖြစ်စသည် ဥပစယ၊ တဖန် ထပ်၍ဖြစ်စဉ်သည် သန္တတိ၊ ပဋိသန္ဓေ၏ ဌီကာလ၌ဥတုဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်စသည် ဥပစယ၊ ၎င်းရုပ်တို့၏ ထပ်၍ဖြစ်စဉ်သည် သန္တတိ၊ ပဋိသန္ဓေနောင် ပဌမဝင်၏ ဥပ္ပါဒက္ခဏ၌စိတ္တဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်စသည် ဥပစယ၊ ၎င်းရုပ်တို့၏ ဒုတိယဘဝင်စသည်၌ ဖြစ်စဉ်သည် သန္တိတိ၊ ဗဟိဒ္ဓဩဇာ နှံ့သကာလ၌ အာဟာရဇရုပ်တို့၏ဖြစ်စသည် ဥပစယ, ၎င်းရုပ်တို့၏ နောက်ပြီးတဖန် ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်စဉ်သည် သန္တတိ, မိမိကာလရောက်၍ စက္ခုဒသက, သောတဒသက, ဃာနဒသက, ဇိဝှါဒသကတို့၏ ရှေးဦးဖြစ်စသည် ဥပစယ, နောက်ပြီးတဖန် ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်စဉ်သည် သန္တတိမည်၏ဟူလိုသည်။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသော ဥပစယ, သန္တတိကို ဂဗ္ဘသေယျက သတ္တဝါအားရည်၍ ဆိုသတည်း။ သံသေဒဇ ဩပပါတိကသတ္တဝါတို့၌ကား ပဋိသန္ဓေခဏဝယ် ရုပ်တို့၏ ဥပါဒ်သည် ဥပစယမည်၏။ ထိုမှနောက်၌ စုတိတိုင်အောင် နိပ္ဖန္နရုပ်တို့၏ ဖြစ်စဉ်သည် အဆင့်ဆင့် စေ့စပ်သဖြင့် ကျယ်ခြင်း, ပြန့်ခြင်းဟူသော ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သောကြောင့် သန္တတိမည်၏ မှတ်လေ။ (ပြည်)။
ဧတံ ဥဘယံပိ၊ ဥပစယသန္တိတိဟူသော ဤနှစ်ပါးအပေါင်းသည်လည်း။
ဇာတိရူပဿေဝ၊ ၏သာလျှင်။
အဓိဝစနံ၊ တည်း။
ပန၊ ထိုသို့ ဇာတိ၏အမည်သာ ဖြစ်သော်လည်း။
အာကာရနာနတ္တတော၊ ဖြစ်သောအခြင်းအရာ ထူးသောအားဖြင့်၎င်း။
ဝေနေယျဝသေန စ၊ ဝေနေယျတို့၏ အလိုအားဖြင့်၎င်း။
ဥပစယော သန္တတီတိ၊ ဟူ၍။
ဥဒ္ဒေသဒေသနာ၊ ဥဒ္ဒေသဒေသနာကို။
ဘဂဝတာ၊ သည်။
ကတာ၊ ၏။
ပန၊ သိခြင်းကြောင်းရာ သာဓကဆိုအံ့။
ဧတ္ထ၊ ဤဥပစယ, သန္တတိ နှစ်ပါးတို့၌။
အတ္ထတော၊ သရုပ်သဘောအားဖြင့်။
နာနတ္တံ၊ ထူးသည်၏ အဖြစ်သည်။
ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဣမေသံ ပဒါနံ၊ ဤဥပစယ,သန္တတိပုဒ်တို့၏။
နိဒ္ဒေသေ၊ ၌။
ယော အာယတနာနံ။ပ။
သန္တတီတိ၊ ဟူ၍။
ဘဂဝတာ၊ သည်။
ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
[အာယတနာနံ၊ (အခွဲနှင့်တကွ တဆဲ့တပါးသော) ရုပ် အာယတနတို့၏။
(အာဒိစယတ္တာ၊ ရှေးဦးဖြစ်စ၏ အဖြစ်ကြောင့်။)
ယော ဥပ္ပါဒေါ၊ အကြင်ဥပါဒ်ဖြစ်သော အဝတ္ထာကို။
အာစယော၊ အာစယဟူ၍။ (ဣတိကျေ။)
ဝုတ္တော၊ ၏။
သော ဥပ္ပါဒေါ၊ ထိုအာစယဟူ၍ ဟောအပ်သော ဥပါဒ်ဖြစ်သော အဝတ္ထာသည်ပင်။ (ဧဝ-ကျေ။)
ရူပဿဥပစယော၊ ရူပဿဥပစယမည်၏။
(ပဌမုပ္ပါဒဘာဝတော၊ ရှေးဦးဖြစ်စ အဝတ္ထာ၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
ဟိတ်လာ-ဤ၌ ဥပ-သဒ္ဒါ ပဌမတ္ထတည်း၊ အာဒိတောစယော ဥပစယော-မူ။)
(ပန၊ ထိုမှတပါး။
တတ္ထေဝ၊ ထိုအခွဲနှင့်တကွ တဆဲ့တပါးသော ရုပ်အာယတနတို့တွင်သာလျင်။
ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ၊ နောက်ထပ်ဖြစ်ကုန်သော အာယတနတို့၏။)
ယော ဥပ္ပါဒေါ၊ အကြင် ဥပါဒ် ဖြစ်သော အဝတ္ထာကို။
(ဥပရိစယတ္တာ၊ အထက်၌ ပါးခြင်း၏ အဖြစ်ကြောင့်။)
ရူပဿဥပစယော၊ ရူပဿဥပစယဟူ၍။
ဝုတ္တော၊ ၏။
သာ ဧဝ ဥပ္ပတ္တိ၊ ဥပရိစယကြောင့် ဥပစယဟူ၍ ဟောအပ်သော ထိုဖြစ်ခြင်း အဝတ္ထာသည်ပင်။
(ဧဝ ဥပ္ပတ္တိ-ကား ထည့်သည်။)
သန္တတိ၊ မည်၏
ဤ၌ ဥပ-သဒ္ဒါ ဥပရိအနက်ဟော။ ဥပရိ စယော ၀ဍ္ဎိဥပစယော-မူ၍ သန္တတိဟူရသည်။ ထို့ကြောင့် အာစယ, ဥပစယနှစ်ပုဒ်ဟောသော်လည်း အာဒိတော စယောဥပ္ပတ္တိ အာစယော ဥပရိ စယော၊ ဝဍ္ဎိ ဥပစယော-မူ၍ အာစယဖြင့် ဥပစယကိုယူ၊ ဥပစယဖြင့် သန္တတိကိုယူက ကိစ္စကုန်၏။ ဥပစယော သန္တိတိ-ဟောသော်လည်း အာဒိတော စယော ဥပစယော-မူ၍ ဥပစယဖြင့် အာစယကိုယူ၊ သမ္ဗန္ဓော ဟုတွာ တနီယတေ သန္တတိမူ၍ ပဗန္ဓော-ဟု အရကြား၍ သန္တတိဖြင့် ဥပစယကိုယူက ကိစ္စကုန်၏။ ထိုကြောင့် မူလဋီကာ (၂-၁၅ ၊)၌ ဥဒ္ဒေသ အဝုတ္တောပိ အာစယော ဥပစယသဒ္ဒေနေဝ ဝိညာယတိ-ဟူ၍၎င်း ပါဠိယံပိ ဥပသဒ္ဒေါ ပဌမတ္တော ဥပရိအတ္ထော စ ဟောတီတိ အာဒိတော စယော ဥပစယော၊ ဥပရိ စယော သန္တတီတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတီတိ။ အညထာ ဟိ အာစယသင်္ခါတဿ သမုပ္ပါဒဿ အဝုတ္တတာ အာပဇ္ဇေယျ-ဟူ၍၎င်း မိန့်သော်။ (ပြည်)။
(အနုပဗန္ဓာကာရေန၊ အစဉ်မပြတ် စေ့စပ်ဖွဲ့ရှက်သောအားဖြင့်။
ဥပ္ပတ္တိဘာဝတော၊ ဖြစ်ခြင်း၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။) (ဟိတ်လာ။)]
အဋ္ဌကထာယံပိ၊ မဟာအဋ္ဌကထာ၌လည်း။
နိဗ္ဗတ္တိ၊ ရှေးဦးအစ ဖြစ်ခြင်းသည်။
အာစယော နာမ၊ အာစယ မည်၏။
နိဗ္ဗတ္တိ၊ ရှေးဦးအစဖြစ်ခြင်းသည်၎င်း။
ဝုဍ္ဎိ၊ အထက်၌ ပွါးခြင်းသည်၎င်း။
ဥပစယော နာမ၊ မည်၏။
(နိဗ္ဗတ္တိ-ကား၊ ဥဘယာပေက္ခ)။
ပဝတ္တိ၊ အစဉ်မပြတ် စေ့စပ်ဖွဲ့ရှက်လျက် ဖြစ်ခြင်းသည်။
သန္တတိ နာမ၊ မည်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝတွာ၊ ဆိုပြီး၍။
နဒီတီရေ၊ မြစ်ကမ်းသဲခုံ၌။
ခတကူပကမှိ၊ တူးအပ်သော လက်ယက်တွင်းငယ်၌။
ဥဒကုဂ္ဂမနကာလော ဝိယ၊ ရေထွက်ရာကာလကဲ့သို့။
အာစယော၊ အာစယကို။
နိဗ္ဗတ္တိ၊ ရုပ်တို့၏ ဖြစ်စဟူ၍။
(ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ မှတ်အပ်၏။) (တနည်း)
နိဗ္ဗတ္တိ၊ ရုပ်တို့၏ ဖြစ်စသည်။
အာစယော၊ မည်၏။
ပရိပုဏ္ဏကာလော ဝိယ၊ ရေပြည့်ရာကာလကဲ့သို့။
ဥပစယော၊ ကို။
ဝဍ္ဎိ၊ ရုပ်တို့၏ အထက်၌ ပွါးခြင်းဟူ၍။
ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ၏။ (တနည်း)
ဝဍ္ဎိ၊ ရုပ်တို့၏ အထက်၌ ပွါးခြင်းသည်။
ဥပစယော၊ မည်၏။
အဇ္ဈာတ္ထရိတွာ၊ လွှမ်းလျှံ၍။
ဂမနကာလော ဝိယ၊ ရေစီးသောကာလကဲ့သို့။
သန္တတိ၊ ကို။
ပဝတ္တိ၊ အစဉ်မပြတ် စေ့စပ်ဖွဲ့ရှက်လျက် ဖြစ်ခြင်းဟူ၍။
ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ၏။ (တနည်း)
ပဝတ္တိ၊ အစဉ်မပြတ် စေ့စပ်ဖွဲ့ရှက်လျက် ဖြစ်ခြင်း သည်။
သန္တတိ၊ မည်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဥပမာ၊ ကို။
ကတာ၊ ပြုအပ်၏။
ဥပမာဝသာနေ စ၊ ဥပမာအဆုံး၌လည်း။
ဧဝံ-ဣမိနာ နိဒ္ဒေသေန၊ ဤ ယော အာယတနာနံ အာစယော အစရှိသော နိဒ္ဒေသဖြင့်။
ကိံ အတ္ထဇာတံ၊ အဘယ်အနက်သဘောကို (ဝါ) ကိံ အတ္ထဇာတံ= သည်။
ကထိတံ၊ သည်။
ဟောတိ၊ နည်း။
အာယတနေန၊ အာယတနဖြင့်။
အာစယော၊ ကို။
ကထိတော၊ ၏
အဘယ့်ကြောင့်နည်း? ဟိ-ယသ္မာ၊ ကြောင့်။ အာစယူပစယသန္တတိယော၊အာစယ, ဥပစယ, သန္တတိတို့သည်။ နိဗ္ဗတ္တိဘာဝေန၊ ရုပ်တို့၏ဖြစ်ခြင်း၏ အဖြစ်ဖြင့်။ အာစယော ဧဝ၊ အာစယမည်သည်သာတည်း။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ကြောင့်။ အာယတနေဟိ၊ တို့ဖြင့်။ အာစယာဒီနံ၊ အာစယ, ဥပစယ၊ သန္တတိတို့၏။ ပကာသိတတ္ထာ၊ ပြအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ တေဟိ၊ ထိုအာယတနတို့ဖြင့်။ အာစယော၊ ကို။ ကထိတော၊ ၏။ (ဋီကာနက်။)။
အာစယေန၊ အာစယဖြင့်။
အာယတနံ၊ ကို။
ကထိတံ၊ ၏
အဘယ့်ကြောင့်နည်း? အာယတနာနံ၊ တို့၏။ အာစယာဒိဝစနေနေဝ၊ အာစယအစရှိသည်ကို ပြကြောင်းဖြစ်သောပါဠိဖြင့်ပင်လျှင်၊ ဝါ၊ ဟောကြောင်းဖြစ်သောပါဌိဖြင့်ပင်လျှင်၊ ဝါ၊ အာစယစသည်တို့ကို ဟောခြင်းဖြင့်ပင်လျှင်။ အာယတနာနိ၊ တို့သည်။ ဥပ္ပါဒဓမ္မာနိ၊ ဥပါဒ်သဘောရှိကုန်သည်လည်း ဖြစ်၍၊ ဝါ၊ ဖြစ်ခြင်းသဘော အာစယသဘာဝါနိ၊ အာစယသဘောရှိကုန်သည်။ ဟောန္တိ၊ ကုန်၏။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ကြောင့်။ အာစယေန၊ ဖြင့်။ တံပကတိကံ၊ ထိုအာစယသဘောရှိသော။ အာယတနံ၊ ကို။ ကထိတံ၊ ၏။ ဟိ-သစ္စံ၊၏။ ဝါ၊ ဟိယသ္မာ၊ ကြောင့်။ ဥပ္ပါဒေါ၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။ လက္ခဏံ၊ မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ရူပရူပံ၊ ရူပရုပ်သည်။ န၊ မဟုတ်။ ဣတိ-တသ္မာ၊ ကြောင့်။ တံပကတိကံ၊ သော။ အာယတနံ၊ ကို။ ကထိတံ၊ ၏။ (ဋီကာနက်။)။
ဣတိ၊ သို့။
အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ၊ တို့သည်။
ဝုတ္တံ၊ ၏။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
ရူပါနံ၊ (အခွဲနှင့်တကွ တဆဲ့တပါးသော) အာယတနရုပ်တို့၏။
ပဌမာ၊ သော။
ယာ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ အကြင် အသစ်စက်စက် ရှေးဦးအစဖြစ်ခြင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
သာ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ သည်။
အာစယော၊ မည်၏။
တေသံ၊ ထိုတဘဝတွင် အသစ်စက်စက် ရှေးဦးအစဖြစ်သော ရုပ်တို့၏။
ဥပရိ၊ အထက်၌။
နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ၊ ဖြစ်ကုန်သော။
အညေသံပိ၊ တပါးသောရုပ်တို့၏လည်း။
ယာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ အကြင်ဖြစ်စဖြစ်သော ဥပ္ပါဒအဝတ္ထာသည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
သာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သည်။
ဝဍ္ဎိအာကာရေန၊ ရှေးဖြစ်လင့်သော ရုပ်ပေါ်တွင် ပွါးစီးသော အခြင်းအရာဖြင့်။
ဥပဋ္ဌာနတော၊ ဉာဏ်အား ထင်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ဥပစယော၊ (ဥပရိ စယော ဝဍ္ဎိ-ဟူသော အတ္ထ အားဖြင့်) ဥပစယ မည်၏။
တေသံပို၊ ထို နှစ်ကြိမ်မြောက်ဖြစ်သော ရုပ် တို့၏လည်း။
ဥပရိ၊ ၌။
[၇၉] ပုနပ္ပုနံ၊ လဲ။
နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ၊ (တတိယဝါရက စုတိကျအောင်) ဖြစ်ကုန်သော။
အညေသံ၊ တပါးသောရုပ်တို့၏။
ယာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ အကြင်ဖြစ်စဖြစ်သော ဥပ္ပါဒအဝတ္ထာသည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
သာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သည်။
အနုပဗန္ဓာကာရေန၊ အစဉ်မပြတ် စေ့စပ်ဖွဲ့ရှက်သောအခြင်းအရာဖြင့်။
ဥပဋ္ဌာနတော၊ ကြောင့်။
သန္တတိ၊ မည်၏။
ဣတိ စ၊ ဤသို့လည်း။
ပဝုစ္စတိ၊ ဆိုသင့်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ၏
ဤအလိုသော် အာဒိတော စယော အာစယော၊ ပဌမုပ္ပတ္တိ။ ဥပရိ စေယော ဝဍ္ဎိ ဥပစယာ၊ ပဗန္ဓော သန္တတိ။ သုံးထွေမှတ်အပ်၏။ (ပြည်)။
ဇရတာ၊ သည်။
ရူပပရိပါကလက္ခဏာ၊ ရုပ်တို့၏ ရင့်ခြင်း,ဟောင်းခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏ (ဝါ) ရူပပရိပါကလက္ခဏာ= ရုပ်တို့၏ ရင့်ခြင်း, ဟောင်းခြင်းဟူ၍ မှတ်အပ်သော ဌိတိအဝတ္ထာသည်။
ဇရတာ၊ မည်၏။
ဥပနယနရသာ၊ ဘင်၏အနီးသို့ ဆောင်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏
ဇရာသို့ရောက်သော ရုပ်အား ဘင်သည် မချွတ်ဖြစ်လတံ့ အဝဿံဘာဝီဖြစ်၍ ဥပနယနရသာ-ဟူသည်။ (ပြည်)။
သဘာဝါနပဂမေ၊ ကက္ခဠတ္တစသော သဘော၏မကင်းခြင်းသည်။
သမာနေပိ၊ ဖြစ်မူလည်း။
နဝဘာဝါပဂမပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အသစ်၏အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော ဥပ္ပါဒအဝတ္ထာ၏ ကင်းခြင်း၏ အဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှူထင်တတ်၏။
(ကိမိဝ၊ ကား။)
ဝီဟိပုရာဏဘာဝေါ ဝိယ၊ ကောက်၏ဟောင်းမြင်းသော အဖြစ်ကဲ့သို့တည်း။
ပရိပစ္စမာနရူပပဒဋ္ဌာနာ၊ ရင့်ဆဲ, ဟောင်းဆဲသော ရုပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။
ခဏ္ဍိစ္စာဒိဘာဝေန၊ သွားကျိုးသည်၏အဖြစ်, ဆံဖြူသည်၏အဖြစ်, အရေတွန့်သည်၏အဖြစ်ဖြင့်။
ဒန္တာဒီသု၊ သွားစသည်တို့၌။
ဝိကာရာ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းတို့ကို။
ဒဿိတာ၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်၌ ပြအပ်ကုန်ပြီ။
ဣဒံ၊ ဤခဏ္ဍိစ္စပါလိစ္စ၀လိတစတာဝိကာရကို
အချို့ပေ၌ ဝိကာရဒဿနတော ဣဒံ-ဟု ရှိ၏၊ ဂဏ္ဌိနိဿရည်းတို့၌ သမ္ဗန်တိုင်းသော ပါဌ်ကိုသာ ယူသည်။ (ပြည်) သို့သော်လည်း ယခုဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ဝိကာရဒဿနတော ဣဒံ-ဟူ၍ပင် ရှိ၏။ဝိကာရဒဿနတော၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းကို ပြခြင်းကြောင့်။ ဣဒံ၊ ဤရူပဿဇရတာကိုဟု အနက်ပေး၊ ယုတ္တတရ ဖြစ်သည်ဟု ထင်၏။ (ဆ-သံ-သော)။
ပါကဋဇရံ၊ ထင်ရှားသော ရုပ်ဇရာကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
ဝုတ္တံ၊ ၏။
ပန၊ ထိုသို့သော်လည်း။
အရူပဓမ္မာနံ၊ နာမ်တရားတို့၏။
ပဋိစ္ဆန္နဇရာ နာမ၊ ဖုံးလွှမ်းအပ်သော ဇရာမည်သည်။
ဟောတိ၊ ရှိ၏။
တဿာ၊ ထိုနာမ်တရားတို့၏ ပဋိစ္ဆန္နဇရာအား။
ဧသ ဝိကာရော၊ ဤ ခဏ္ဍိစ္စစသော ဖောက်ပြန်ခြင်းသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ပထဝီဥဒကပဗ္ဗတစန္ဒိမသူရိယာဒီသု၊ တို့၌။
ယာ စ အဝီစိဇရာ နာမ၊ အကြင်အဝီစိဇရာ မည်သည်လည်း။
အတ္ထိ၊ ၏။
(တဿာပိ၊ ထိုအဝီစိဇရာအားလည်း။
ဧသ ဝိကာရော၊ သည်။
နတ္ထိ၊ ရှိ။)
ရူပဿ အနိစ္စတာ၊ သည်။
ပရိဘေဒလက္ခဏာ၊ ရုပ်တို့၏ထက်ဝန်းကျင် အားဖြင့် ပျက်ခြင်းဟူ၍ မှတ်အပ်၏ (ဝါ) ပရိဘေဒလက္ခဏာ= ရုပ်တို့၏ ထက်ဝန်းကျင်အားဖြင့် ပျက်ခြင်းဟူ၍ မှတ်အပ်သော ဘင်အဝတ္ထာသည်။
ရူပဿ၊ ၏။
အနိစ္စတာ၊ မည်၏။
သံသီဒနရသာ၊ ဌီသို့ရောက်သောရုပ်ကို ဖျက်ဆီးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ရုပ်တို့ကို နစ်စေခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။ (စင်စစ် မနစ်စေသော်လည်း နစ်စေ သကဲ့သို့ဖြစ်၍ သံသီဒနရသာ-ဟူသည်။)
ခယဝယပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ (ရုပ်တို့၏ဘင်၏အဖြစ်ကြောင့်) ကုန်ခြင်း, ပျက်ခြင်းဟူသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်တတ်၏။ (ရုပ်တို့၏ ကုန်ခြင်း, ပျက်ခြင်းမျှဟူ၍ဉာဏ်ဖြင့် သိအပ်မှတ်အပ်၏ဟူလို။)
ပရိဘိဇ္ဇမာနရူပပဒဋ္ဌာနာ၊ ထက်ဝန်းကျင်အားဖြင့် ပျက်ဆဲသောရုပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။
၄၄၅။ ကဗဠီကာရော၊ အလုပ်အလွေ့ မဟုတ်သော်လည်း အလုပ်အလွေ့ကဲ့သို့ ပြုအပ်သော။
အာဟာရော၊ အာဟာရသည်။
ဩဇာလက္ခဏော၊ (အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ လျှောက်သော ရသ၏ အနှစ်သာရဟု ဆိုအပ်သော ဣန္ဒြေရှိသော ကာယ၏ အထောက်အပံ့ အားကိုပြုတတ်သော, မျိုအပ်သော အာဟာရ၏) အဆီအစေး ဩဇာဟူ၍ မှတ်အပ်၏ (ဝါ) ဩဇာလက္ခဏော= ဩဇာဟူ၍ မှတ်အပ်သော သဘောသည်။
ကဗဠီကာရော၊ အလုပ်အလွေ့မဟုတ်သော်လည်း အလုပ်အလွေ့ကဲ့သို့ ပြုအပ်သော။
အာဟာရော၊ မည်၏။
ရူပါဟရဏရသော၊ ဩဇာလျှင် ရှစ်ခုမြောက်သောရုပ်ကို ဆောင်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
ဥပတ္ထမ္ဘနပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ (ဩဇဋ္ဌမကရုပ်ကို ဖြစ်စေသောအားဖြင့်) ရူပကာယကို ထောက်ပံ့ခိုင်ခံ့စေတတ်သော သဘောဖြစ်၍ (ဝါ) ဥပတ္ထမ္ဘနပစ္စုပဋ္ဌာနော= သဘောဟူ၍ ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်တတ်၏။
ယာယ ဩဇာယ၊ အကြင် ဩဇာဖြင့်။
သတ္တာ၊ တို့သည်။
ယာပေန္တိ၊ မျှကုန်၏ (ဝါ) ယာပေန္တိ= အသက်ရှည်ကုန်၏။
ဧတံ၊ ဤဘဗဠီကာရအာဟာရဟူသော အမည်သည်။
တဿာ ဩဇာယ၊ ထိုသတ္တဝါတို့၏ မျှကြောင်းဖြစ်သော ဩဇာ၏။
အဓိဝစနံ၊ တည်း
၄၄၆။ ဣမာနိ၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော အဋ္ဌဝီသရုပ်တို့သည်။
တာဝ၊ လက်ဦးစွာ။
ပါဠိယံ၊ ပါဠိတော်၌။
အာဂတရူပါနေဝ၊ လာသော ရုပ်တို့သာလျှင်တည်း။
ပန၊ အထူးဆိုအံ့။
အဋ္ဌကထာယံ၊ အဋ္ဌကထာ၌။
(အာဟရိတွာ ပဋိက္ခိတ္တံ-တို့၌ စပ်။)
ဗလရူပံ၊ အားအစွမ်းဟူသော ရုပ်၎င်း။
သမ္ဘဝရူပံ၊ သုက်ရုပ်၎င်း။
ဇာတိရူပံ၊ ဇာတိရုပ်၎င်း။
ရောဂရူပံ၊ ရောဂါရုပ်၎င်း။
ဧကစ္စာနံ၊ အဘယဂိရိဝါသီဧကစ္စေတို့၏။
မတေန၊ အားဖြင့်။
မိဒ္ဓရူပံ၊ မိဒ္ဓရုပ်၎င်း။
ဣတိ-ဧဝံ၊ ဤသို့။
အညာနိ၊ ပါဠိလာရုပ်မှ တပါးကုန်သော။
ရူပါနိပိ၊ တို့ကိုလည်း။
အာဟရိတွာ၊ ၍
ဗလရူပံ စသည်တို့၌ ဤရူပကာယ၌ အားအစွမ်းမည်သည် ဖြစ်၏၊ သုတ်မည်သည်ရှိ၏၊ ရောဂါမည်သည် ရှိ၏။ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ-ဟူ၍ ဟောတော်မူသောကြောင့် ဇာတိမည်သည် ရှိ၏။ ထိုသို့ ရူပကာယ၌ရှိသော ဗလ,သမ္ဘာ, ရောဂ, ဇာတိ တို့သည်လည်း စတုမဟာဘုတ်တို့နှင့် ကင်း၍မဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဥပါဒါရုပ်တို့မည်သည် ဖြစ်သင့်သည် ဟူလို။ (ပြည်)။
အဒ္ဓါ မုနီသိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ နတ္ထိ နီဝရဏာ။
တဝါတိအာဒီနိ၊ ဤသို့စသော ပါဠိတို့ကို။
ဝတွာ၊ ၍။
တာဝ၊ လက်မွန်။
မိဒ္ဓရူပံ၊ သည်။
နတ္ထိယေဝ၊ မရှိသလျှင်ကတည်း။
ဣတိ၊ သို့။
ပဋိက္ခိတ္တံ၊ ပယ်အပ်၏။
[မုနိ၊ ရှင်တော်ဘုရား။
တွံ၊ သည်။
အဒ္ဓါ၊ မချွတ်။
သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ စတုသစ္စပဉ္စဉေယျတို့ကို အလိုလိုသာလျှင် သိတော်မူပြီးသော သဗ္ဗညုဘုရားသည်။
အသိ၊ ဖြစ်တော်မူပေပြီ။
တဝ၊ ဘုရားရှင်အား။
နီဝရဏာ၊ နီဝရဏတို့သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိကုန်ပြီ။]
ဣတရေသု၊ မိဒ္ဓရုပ်မှတပါးသော ဗလရုပ်စသည်တို့တွင်။
ရောဂရူပံ၊ ရောဂရုပ်ကို။
ဇရတာအနိစ္စတာဂ္ဂဟဏေန၊ ဇရတာအနိစ္စတာကို ယူသဖြင့်။
ဂဟိတမေဝ၊ ယူအပ်ပြီးသည်သာတည်း။
ဇာတိရူပံ၊ ကို။
ဥပစယသန္တတိဂ္ဂဟဏေန၊ ဥပစယ, သန္တတိ ယူသဖြင့်။
သမ္ဘဝရူပံ၊ ကို။
အာပေါဓာတုဂ္ဂဟဏေန၊ ဖြင့်။
ဗလရူပံ၊ ကို။
ဝါယောဓာတုဂ္ဂဟဏေန၊ ဖြင့်။
ဂဟိတမေဝ၊ တည်း။
တသ္မာ၊ ထိုသို့ယူအပ်ပြီးချည်း ဖြစ်သောကြောင့်။
တေသု၊ ထိုဗလရုပ်စသည်တို့တွင်။
ဧကံပိ၊ တခုခုသည်လည်း။
ဝိသုံ၊ သီး။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ဣတိ၊ သို့။
သန္နိဋ္ဌာနံ၊ ကို။
ကတံ၊ အပ်၏။
ဣတိ-ဣမိနာ ဝုတ္တက္ကမေန၊ ဖြင့်။
(အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ ဟောတိ-၌ စပ်။)
စတုဝီသတိဝိဓံ၊ သော။
ဣဒံ ဥပါဒါရူပံ၊ ရုပ်၎င်း။
ပုဗ္ဗေ၊ ၌။
ဝုတ္တံ၊ သော။
စတုဗ္ဗိဓံ၊ သော။
ဘူတရူပဉ္စ၊ ရုပ်၎င်း။
ဣတိ ဣမိနာ ပဘေဒေန၊ ဖြင့်။
ရူပံ၊ သည်။
အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ၊ သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
အနူနံ၊ ယုတ်လည်းမယုတ်။
အနဓိကံ၊ လွန်လည်းမလွန်။
၄၄၇။ တံ သဗ္ဗံပိ၊ ထိုအလုံးစုံသော အဋ္ဌဝီသရုပ်သည်လည်း။
န ဟေတု၊ လောဘစသောဟိတ် မဟုတ်။
အဟေတုကံ၊ သမ္ပယုတ်ဟိတ် မရှိ။
ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တံ၊ ဟိတ်နှင့်မယှဉ်။
သပစ္စယံ၊ ကံ, စိတ်, ဥတု, အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းနှင့်တကွဖြစ်၏။
လောကိယံ၊ လောက၌ အကျုံးဝင်၏။
သာသဝမေဝ၊ အာသဝေါတရားနှင့်တကွ ဖြစ်သည်သာလျှင်တည်း။
ဣတိ အာဒိနာ၊ ဤသို့အစရှိသော။
နယေန၊ ဖြင့်။
ဧကဝိဓံ၊ တခါးအဖို့ ရှိ၏။
အဇ္ဈတ္တိကံ၊ အဇ္ဈတ္တိကရုပ်။
ဗာဟိရံ၊ ဗာဟိရရုပ်။
သြဠာရိကံ၊ ဩဠာရိကရုပ်။
သုခုမံ၊ သုခုမရုပ်။
ဒူရေ၊ ဒူရေရုပ်။
သန္တိကေ၊ သန္တိကေရုပ်။
နိပ္ဖန္နံ၊ နိပ္ဖန္နရုပ်။
အနိပ္ဖန္နံ၊ ရုပ်။
ပသာဒရူပံ၊ ရုပ်။
န ပသာဒရူပံ၊ ပသာဒမဟုတ်သောရုပ်။
ဣန္ဒြိယံ၊ ရုပ်။
အနိန္ဒြိယံ၊ ရုပ်။
ဥပါဒိဏ္ဏံ၊ ရုပ်။
အနုပါဒိဏ္ဏံ၊ ရုပ်။
ဣတိအာဒိဝသေန၊ ဤသို့စသောအပြားအားဖြင့်။ (ဝသ-ကား ဘေဒဟော။)
ဒုဝိဓံ၊ နှစ်ပါးအပြားရှိသည် (ဝါ) ဒုဝိဓံ= နှစ်ပါးအဖို့ရှိသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
[၈၁] တတ္ထ၊ ထိုဒုဝိဓကောဋ္ဌာသ၌။
စက္ခာဒိပဉ္စဝိဓံ၊ စက္ခုအစရှိသော ငါးပါးအပြားရှိသော ရုပ်သည်။
အတ္တဘာဝံ၊ အတ္တဘောကို။
အဓိကိစ္စ၊ စွဲ၍ (ဝါ) အဓိကိစ္စ= ရည်၍။
ပဝတ္တတ္တာ၊ ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အဇ္ဈတ္တိကံ၊ အဇ္ဈတ္တိကရုပ် မည်၏။
သေသံ၊ အဇ္ဈတ္တိကရုပ်မှ ကြွင်းသော နှစ်ဆဲ့သုံးပါး သော ရုပ်သည်။
တတော၊ ထိုအဇ္ဈတ္တိကမှ။
ဗာဟိရတ္တာ၊ အပ၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဗာဟိရံ၊ ဗာဟိရရုပ် မည်၏
အာဟိတော ဌပိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ၊ မာနကိုထားရာ အတ္တဘော ရ၏။ အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တာ အဇ္ဈတ္တာ၊ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓတရားအပေါင်း ရ၏။ အဇ္ဈတ္တေသု ဘဝံ အဇ္ဈတ္တိက၊ စက္ခုစသော အဇ္ဈတ္တိကရုပ် ရ၏။ အဇ္ဈတ္တေသု-ဖြင့် နိယကဇ္ဈတ္တကို ယူ၊ ဘဝံ-ဖြင့် နိယကဇ္ဈတ္ထ၌ အကျုံးဝင်သော စက္ခုစသော ပသာဒကို ယူ။ ဤကား ဋီကာနည်း၊ အဋ္ဌကထာအလို ဆိုပြီးသောနည်းဖြင့် အဇ္ဈတ္တမေဝ အဇ္ဈတ္တိကံ-မူ၍ ဏိကပစ္စည်း သွတ္ထ-ယူ။ (ပြည်)။
စက္ခာဒီနီ၊ စက္ခုအစရှိကုန်သော။
နဝ၊ ကိုးပါးသောရုပ်တို့၎င်း။
အာပေါဓာတုဝိဝဇ္ဇိတာ၊ အာပေါဓာတ်သည် ကြဉ်အပ်ကုန်သော။
တိဿော ဓာတုယော စ၊ သုံးပါးသောဓာတ်တို့၎င်း။
ဣတိ၊ သို့။
ဒွါဒသဝိဓံ၊ ရုပ်သည်။
ဃဋ္ဋနဝသေန၊ ဝိသယီဝိသယ ဖြစ်၍ ထိခိုက်သည်၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဂဟေတဗ္ဗတော၊ ယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
သြဠာရိကံ၊ ရုန့်ရင်းသောရုပ်မည်၏။
သေသံ၊ အကြွင်း သောဠသရုပ်သည်။
တတော၊ ထိုဆိုပြီးသည်မှ။
ဝိပရီတတ္တာ၊ ပြန်၍ ဃဋ္ဋနအားဖြင့် မယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
သုခုမံ၊ သိမ်မွေ့သောရုပ်မည်၏။
တဒေဝ၊ ထိုသုခုမရုပ်သည်ပင်လျှင်။
ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈသဘာဝတ္တာ၊ သိမ်မွေ့သည်ဖြစ်၍ ထိုးထွင်း၍သိနိုင်ခဲသော သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဒူရေ၊ (ဉာဏ်နှင့်ဝေးသည်ဖြစ်၍) ဒူရေရုပ် မည်၏။
ဣတရံ၊ ဩဠာရိက ရုပ်သည်။
သုပ္ပဋိဝိဇ္ဈသဘာဝတ္တာ၊ ရုန့်ရှင်းသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍သိလွယ်သော သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
သန္တိကေ၊ (ဉာဏ်၏အနီး၌ဖြစ်၍) သန္တိကေရုပ် မည်၏။
စတဿော ဓာတုယော၊ တို့၎င်း။
စက္ခာဒီနိ၊ ကုန်သော။
တေရသ၊ တဆဲ့သုံးပါးသော ရုပ်တို့၎င်း။
ကဗဠီကာရာဟာရော စ၊ ကဗဠီကာရ အာဟာရ၎င်း။
ဣတိ၊ သို့။
အဋ္ဌာရသဝိဓံ။ သော။
ရူပံ၊ သည်။
ပရိစ္ဆေဒဝိကာရလက္ခဏဘာဝံ၊ ပရိစ္ဆေဒအဖြစ်, ဝိကာရအဖြစ်, လက္ခဏအဖြစ်ကို။
အတိက္ကမိတွာ၊ လွန်၍။
သဘာဝေနေဝ၊ မိမိ၏ ကက္ခဠတ္တစသော သဘောအားဖြင့်သာလျှင်။
ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗတော၊ ဉာဏ်ဖြင့်ပိုင်းခြား၍ ယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
နိပ္ဖန္နံ၊ (ကံ-စသော အကြောင်းတို့သည် ပြီးစေအပ်သော) နိပ္ဖန္နရုပ် မည်၏။
သေသံ၊ နိပ္ဖန္နမှကြွင်းသော ဆယ်ပါးသောရုပ်သည်။
တဗ္ဗိပရီတတာယ၊ မိမိသဘောအားဖြင့် ဉာဏ်ဖြင့်ပိုင်းခြား၍ မယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အနိပ္ဖန္နံ၊ အသီးကံစသော အကြောင်းကြောင့် မပြီးသော အနိပ္ဖန္နရုပ် မည်၏။
စက္ခာဒိပဉ္စဝိဓံ၊ ရုပ်သည်။
ရူပါဒီနံ၊ တို့ကို။
ဂဟဏပစ္စယဘာဝေန၊ ယူခြင်း၏ အကြောင်း၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အာဒါသတလံ ဝိယ၊ ကြေးမုံအပြင်ကဲ့သို့။
ဝိပ္ပသန္နတ္တာ၊ အထူးသဖြင့် ကြည်လင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ပသာဒရူပံ၊ ပသာဒရုပ် မည်၏။
ဣတရံ၊ ပသာဒရုပ်မှ တပါးသော တေဝီသရုပ်သည်။
တတော၊ ထိုပသာဒရုပ်မှ။
ဝိပရီတတ္တာ၊ ဖောက်ပြန်သော သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
န ပသာဒရူပံ၊ ပသာဒမဟုတ်သော ရုပ်မည်၏။
ပသာဒရူပမေဝ၊ ပသာဒရုပ် ငါးခုသည်ပင်လျှင်။
ဣတ္ထိန္ဒြိယာဒိတ္တယေန၊ ဣတ္ထိန္ဒြေ, ပုရိသိန္ဒြေ, ဇီဝိတိန္ဒြေ သုံးပါးအပေါင်းနှင့်။
သဒ္ဓိံ၊ တကွ။
အဓိပတိယဋ္ဌေန၊ အစိုးရသည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော သဘောကြောင့်။
ဣန္ဒြိယံ၊ ဣန္ဒြိယရုပ် မည်၏။
သေသံ၊ ကြွင်းသော ရုပ်နှစ်ဆယ်သည်။
တတော၊ ထိုဆိုအပ်ပြီးသော သဘောမှ။
ဝိပရီတတ္တာ၊ ဖောက်ပြန်သော သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အနိန္ဒြိယံ၊ အနိန္ဒြိယရုပ် မည်၏။
ယံ၊ အကြင်ရုပ်ကို။
ကမ္မဇန္တိ၊ ဟူ၍။
ပရတော၊ ၌။
ဝက္ခာမ၊ အံ့။
တံ၊ ထိုကမ္မဇရုပ်သည်။
ကမ္မေန ဥပါဒိဏ္ဏတ္တာ၊ ကံသည် မိမိ၏ အကျိုး၏ အဖြစ်ဖြင့် ယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဥပါဒိဏ္ဏံ၊ ဏ္ဏ-ရုပ် မည်၏။
သေသံ၊ ကြွင်းသော တိဇရုပ်သည်။
တတော၊ ထိုဥပါဒိဏ္ဏရုပ်မှ။
ဝိပရီတတ္တာ၊ ပြန်သောသဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အနုပါဒိဏ္ဏံ၊ အနုပါဒိဏ္ဏ မည်၏။
၄၄၈။ ပုန၊ ဖန်။
သဗ္ဗမေဝ၊ သော။
ရူပံ၊ သည်။
သနိဒဿနကမ္မဇာဒီနံ၊ သနိဒဿနတိက်, ကမ္မဇတိက် အစရှိကုန်သော။
တိကာနံ၊ တို့၏။
ဝသေန၊ ဖြင့်။
တိဝိဓံ၊ သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
တတ္ထ၊ ထိုတိက်တို့တွင်။
သြဠာရိကေ၊ ဒွါဒသဝိဓသြဠာရိကရုပ်၌။
ရူပံ၊ ရူပါယတနသည်။
သနိဒဿနသပ္ပဋိဃံ၊ (မြင်အပ်သည်၏အဖြစ်နှင့် တကွဖြစ်သော ထိပါးအပ်သည်နှင့်တကွဖြစ်သော) သနိဒဿနသပ္ပဋိဃရုပ် မည်၏။
သေသံ၊ ရူပါယတနမှကြွင်းသောကြဠာရိကရုပ် ဧကာဒသသည်။
အနိဒဿနသပ္ပဋိဃံ၊ (မြင်အပ်သည်၏အဖြစ်မရှိ၊ ထိပါးအပ်သည်၏ အဖြစ်နှင့်တကွဖြစ်သော) အနိဒဿနသပ္ပဋိယရုပ် မည်၏။
သဗ္ဗံပိ၊ သော။
သုခုမံ၊ သည်။
အနိဒဿနအပ္ပဋိဃံ၊ (မြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်မရှိ၊ ထိပါးအပ်သည်၏ အဖြစ်မရှိသော) အနိဒဿနအပ္ပဋိဃရုပ် မည်၏။
ဧဝံ ဝုတ္တနယေန၊ ဖြင့်။
တာဝ၊ စ္စာ။
သနိဒဿနတ္တိကဝသေန၊ ဖြင့်။
တိဝိဓံ၊ သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ပန၊ ထိုမှတပါး။
ကမ္မဇာဒိတ္တိကဝသေန၊ ကမ္မဇစသော တိက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။
ကမ္မတော၊ ကြောင့်။
ဇာတံ၊ ဖြစ်သော (အဋ္ဌိန္ဒြိယဟဒယဟူသော ကမ္မဇ ဧကန် ၉-ပါး, အာကာသနှင့် အဋ္ဌအဝိနိဗ္ဘောဂဟူသော အနေကန် ၉-ပါးအားဖြင့် တဆဲ့ရှစ်ပါးသော) ရုပ်သည်။
ကမ္မဇံ၊ မည်၏။
တဒညပစ္စယဇာတံ၊ ထို ကံမှတပါးသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်သည်။
အကမ္မဇံ၊ (ကံမှတပါးသော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော) အကမ္မဇရုပ် မည်၏။
နကုတောစိဇာတံ၊ တစုံတခုသော အကြောင်းကြောင့် မဖြစ်သောလက္ခဏရုပ် လေးခုသည်။
နေဝကမ္မဇနာကမ္မဇံ၊ နေဝကမ္မဇနာကမ္မဇ မည်၏
နေ၀ကမ္မဇံနာကမ္မဇံ ဟူ၍လည်း ရှိ၏၊ အလုတ္တသမာသ် ဝါကျသော်လည်း ကြံ။ (ပြည်) ယခု ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၌ကား နေဝကမ္မဇံ နာကမ္မဇံ-ဟူ၍ပင် ရှိ၏၊ နေဝစိတ္တဇံ နာစိတ္တဇံ-စသည်တို့၌လည်း နည်းတူပင် ရှိ၏။ (ဆ-သံ-သော)။
စိတ္တတော၊ ကြောင့်။
ဇာတံ၊ ဖြစ်သော(ဝိညတ္တိဒွယသဒ္ဒအာကာသဓာတုလဟုတာဒိတ္တယစိတ္တသမုဋ္ဌာန အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် ဟူသော တဆဲ့ငါးပါးသော)ရုပ်သည်။
စိတ္တဇံ၊ မည်၏။
တဒညပစ္စယဇာတံ၊ ထိုစိတ်မှ တပါးသော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်သည်။
အစိတ္တဇံ၊ မည်၏။
နကုတောစိဇာတံ၊ သည်။
နေဝစိတ္တဇနာစိတ္တဇံ၊ မည်၏။
အာဟာရတော၊ ကြောင့်။
ဇာတံ၊ ဖြစ်သော (အာကာသဓာတုလဟုတာဒိတ္တယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်ဟု ဆိုအပ်သော တဆဲ့နှစ်ပါးသော)ရုပ်သည်။
အာဟာရဇံ၊ မည်၏။
တဒညပစ္စယဇာတံ၊ သည်။
အနာဟာရဇံ၊ မည်၏။
နကုတောစိ ဇာတံ၊ သည်။
နေဝအာဟာရဇနအနာဟာရဇံ၊ မည်၏။
ဥတုတော၊ ကြောင့်။
ဇာတံ၊ ဖြစ်သော (သဒ္ဒါကာသဓာတုဥတုသမုဋ္ဌာနိကအဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်ဟု ဆိုအပ်သော ဆယ်ပါးသော)ရုပ်သည်။
ဥတုဇံ၊ မည်၏။
တဒညပစ္စယဇာတံ၊ သည်။
အနုတုဇံ၊ မည်၏။
နကုတောစိဇာတံ၊ သည်။
နေဝဥတုဇနာတုဇံ၊ မည်၏။
ဣတိ ဧဝံ၊ ဤသို့သောနည်းဖြင့်။
ကမ္မဇာဒိတ္တိကဝသေန၊ ဖြင့်။
တိဝိဓံ၊ ၏။
၄၄၉။ ပုန၊ ဖန်။
ဒိဋ္ဌာဒိရူပရူပါဒိဝတ္ထာဒိစတုက္ကဝသေန၊ ဒိဋ္ဌာဒိစတုက္က-ရူပရူပါဒိစတုက္က-ဝတ္ထာဒိစတုက္ကတို့၏ အစွမ်းဖြင့်။ (ဒွန္ဒတောပရ- စတုက္ကကို ပါဠိယေက္က ပဒတိုင်းယှဉ်။)
စတုဗ္ဗိဓံ၊ ၏။
တတ္ထ၊ ထိုစတုက္ကတို့၌။
ရူပါယတနံ၊ သည်။
ဒဿနဝိသယတ္တာ၊ စက္ခုဝိညာဉ်၏ အာရုံ၏အဖြစ်ကြောင့်။
ဒိဋ္ဌံ နာမ၊ ဒိဋ္ဌအာရုံမည်၏။
သဒ္ဒါယတနံ၊ သည်။
သဝနဝိသယတ္တာ၊ သောတဝိညာဉ်၏ အာရုံ၏အဖြစ်ကြောင့်။
သုတံ နာမ၊ မည်၏။
ဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗတ္တယံ၊ ဂန္ဓ,ရသ,ဖောဋ္ဌဗ္ဗဟူသော သုံးခုအပေါင်းသည် (ဝါ) ဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗတ္တယံ= ဂန္ဓ, ရသ, အာပေါဓာတ်ကြဉ်သော ဘုတ်သုံးပါး အပေါင်းဖြစ်သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗသည်။
သမ္ပတ္တဂါဟကဣန္ဒြိယဝိသယတ္တာ၊ ရောက်သောအာရုံကို ယူတတ်သော ဃာနိန္ဒြေ, ဇိဝှိန္ဒြေ, ကာယိန္ဒြေတို့၏ အာရုံ၏ အဖြစ်ကြောင့်။
မုတံ နာမ၊ မုတအာရုံမည်၏။
သေသံ၊ ယထာဝုတ္တရူပါဒိသတ္တဝိဓရုပ်မှ ကြွင်းသော ဧကဝီသတိရုပ်သည်။
ဝိညာဏဿေဝ၊ မနောဝိညာဉ်၏သာလျှင်။
ဝိသယတ္တာ၊ ကြောင့်။
ဝိညာတံ နာမ၊ မည်၏
အာဝဓာရဏဖြင့် ရူပါယတနစသည်တို့၏ မနောဝိညာဏဝိညေယျအဖြစ် ရှိသော်လည်း နိယမမဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဝိညာတရုပ်၏ အဖြစ်သည် မဖြစ်သင့်ဟု သင်္ကရမရှိသည်ကို ပြသည်။ (ပြည်)။
ဣတိ-ဧဝံ၊ ဖြင့်။
တာဝ၊ စွာ။
ဒိဋ္ဌာဒိစတုက္ကဝသေန၊ ဖြင့်။
စတုဗ္ဗိဓံ၊ ၏။
ပန၊ ထိုမှတပါး။
ဧတ္ထ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓေ ရူပေ၊ ရုပ်တွင် (ဝါ) ဧတ္ထ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓေ ရူပေ= ရုပ်၌။
ယံ ရူပံ၊ ကို။
နိပ္ဖန္နန္တိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
တဒေဝ၊ သည်လျှင်။
ရူပရူပံ နာမ၊ မည်၏
ထိုနိပ္ဖန္နရုပ်သည်သာ ဖောက်ပြန်ခြင်း လက္ခဏာနှင့်ယှဉ်သောကြောင့် အရိသသောကဲ့သို့ “ရုပ္ပနံ ရူပံ၊ တံ ဧတဿ အတ္ထိ ဟူသော ဝစနတ်ဖြင့် မုချ ရူပမည်၏။ တနည်း။ နီလဂုဏ်နှင့် ယှဉ်သောကြောင့် နီလံ ဝတ္ထံ-ဟူသကဲ့သို့ ဖောက်ပြန်ခြင်းဟူသော ရူပဂုဏ်နှင့်ယှဉ်သောကြောင့် ဂုဏူပစာရအားဖြင့် ရူပမည်၏။ ထိုရူပ-သဒ္ဒါသည် ရုဠှီအားဖြင့် ရုပ္ပန သဘောရှိသော အနိပ္ဖန္န၌လည်းဖြစ်ရကား တခုသောရူပ-သဒ္ဒါဖြင့် အထူးပြု၍ တိလတေလံ, ဒုက္ခဒုက္ခ-စသည်သို့ ရူပရူပံ-ဟု ဆိုသတည်း။ ရူပရူပံ၊ ရုပ္ပနသဘောရှိသော ရုပ်ဟူသောအနက်ကို မှတ်အပ်၏။ (ပြည်)။
အာကာသဓာတု၊ သည်။
ပရိစ္ဆေဒရူပံ နာမ၊ မည်၏။
ကာယဝိညတ္တိအာဒိကမ္မညတာပရိယန္တံ၊ ကာယဝိညတ္တိအစ ကမ္မညတာအဆုံးရှိသောရုပ် ငါးခုသည်။
ဝိကာရရူပံ နာမ၊ မည်၏။
ဇာတိဇရာဘင်္ဂံ၊ ဇာတိဇရတာ အနိစ္စတာသည်။
လက္ခဏရူပံ နာမ၊ မည်၏။
ဣတိ-ဧဝံ၊ ဖြင့်။
ရူပရူပါဒိစတုက္ကဝသေန၊ ဖြင့်။
စတုဗ္ဗိဓံ၊ ၏။
[၈၂] ပန၊ ထိုမှတပါး။
ဧတ္ထ၊ ဤနှစ်ဆဲ့ရှစ်ပါးသော ရုပ်တွင် (ဝါ) ဧတ္ထ= ရုပ်၌။
ယံ ရူပံ၊ သည်။
ဟဒယရူပံ နာမ၊ မည်၏။
တံ ရူပံ၊ သည်။
ဝတ္ထု၊ ဝတ္ထုရုပ်မည်၏။
န ဒွါရံ၊ ဒွါရရုပ် မမည်။
ဝိညတ္တိဒွယံ၊ ဝိညတ်ဒွေသည်။
ဒွါရံ၊ မည်၏။
န ဝတ္ထု၊ ဝတ္ထုရုပ် မမည်။
ပသာဒရူပံ၊ သည်။
ဝတ္ထု စေဝ၊ ဝတ္ထုလည်း မည်၏။
ဒွါရဉ္စ၊ ဒွါရရုပ်လည်း မည်၏။
သေသံ၊ ကြွင်းသော ဧကဝီသတိရုပ်သည်။
နေဝ ဝတ္ထု၊ ဝတ္ထုလည်း မမည်။
န စ ဒွါရံ၊ ဒွါရလည်း မမည်။
ဣတိ-ဧဝံ၊ ဖြင့်။
ဝတ္ထာဒိစတုက္ကဝသေန၊ ဖြင့်။
စတုဗ္ဗိဓံ၊ ၏။
၄၅၀။ ပုန၊ ဖန်။
ဧကဇံ၊ ဧကဇရုပ်၎င်း။
ဒွိဇံ၊ ၎င်း။
တိဇံ၊ ၎င်း။
စတုဇံ၊ ၎င်း။
နကုတောစိဇာတံ၊ တစုံတခုအကြောင်းကြောင့် မဖြစ်သော ရုပ်၎င်း။
ဣတိ၊ သို့။
ဣမေသံ-ပဘေဒါနံ၊ ဤအပြားတို့၏။
ဝသေန၊ ဖြင့်။
ပဉ္စဝိဓံ၊ သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
တတ္ထ၊ ထိုပဉ္စဝိဓကောဋ္ဌာသ၌ (ဝါ) တတ္ထ= ဧကဇစသည်တို့တွင်။
ကမ္မဇမေဝ စ၊ ကံကြောင့်သာလျှင်ဖြစ်သော ရုပ်သည်၎င်း။
စိတ္တဇမေဝ စ၊ စိတ်ကြောင့်သာလျှင်ဖြစ်သော ရုပ်သည်၎င်း။
ဧကဇံ နာမ၊ တပါးသော အကြောင်းကြောင့်သာလျှင် ဖြစ်သောရုပ် မည်၏
ကမ္မတော ဧဝဇာတံ ကမ္မဇံ။ စိတ္တတော ဧဝ ဇာတံ စိတ္တဇံ-ဟုပြု။ ပဒန္တ ဧဝ-ကို ပဒမဇ္ဈ၌ ယှဉ်၊ ဤသို့ယှဉ်ရာသည်ကို အခြား၌လည်း နှလုံးမူရာသည်။ ဤဖြင့် ဧကတော ဧဝ-ဇာတံ ဧကဇံ-ကို ပြသည်။ (ပြည်)။
တေသု၊ ထိုဧကဇတို့တွင်။
ဟဒယဝတ္ထုနာ၊ နှင့်။
သဒ္ဓိံ၊ ကွ။
ဣန္ဒြိယရူပံ၊ ဣန္ဒြိယရုပ် ရှစ်ခုသည်။
ကမ္မဇမေဝ၊ ကံကြောင့်သာ ဖြစ်၏။
ဝိညတ္တိဒွယံ၊ သည်။
စိတ္တဇမေဝ၊ စိတ်ကြောင့်သာ ဖြစ်၏။
ပန၊ ထိုမှတပါး။
ယံ ရူပံ၊ သည်။
(ကာလေန၊ ရံခါ။)
စိတ္တတော စ၊ စိတ်ကြောင့်၎င်း။
(ကာလေန၊ ခါ။)
ဥတုတော စ၊ ကြောင့်၎င်း။
ဇာတံ၊ ဖြစ်၏။
တံ ရူပံ၊ ထိုရုပ်သည်။
ဒွိဇံ နာမ၊ နှစ်ပါးသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သောရုပ် မည်၏။
တံ၊ ထိုဒွိဇရုပ်သည်။
သဒ္ဒါယတနမေဝ၊ သဒ္ဒါယတနပင်တည်း။
ယံ ရူပံ၊ အကြင်ရုပ်သည်။
ဥတုစိတ္တာဟာရေဟိ၊ ဥတု,စိတ်,အာဟာရဟူသော သုံးပါးသော အကြောင်းတို့ကြောင့်။
ဇာတံ၊ ၏။
တံ ရူပံ၊ သည်။
တိဇံ နာမ၊ မည်၏။
တံ ပန၊ ထိုတိဇရုပ်သည်ကား။
လဟုတာဒိတ္တယမေဝ၊ လဟုတာဒိတ္တယပင်တည်း။
ယံ ရူပံ၊ သည်။
ကမ္မာဒီဟိ၊ ကံအစရှိကုန်သော။
စတူဟိပိ၊ လေးပါးသော အကြောင်းတို့ကြောင့်လည်း။
ဇာတံ၊ ၏။
တံ ရူပံ၊ သည်။
စတုဇံ နာမ၊ မည်၏။
တံ၊ ထိုစတုဇရုပ်သည်။
လက္ခဏရူပဝဇ္ဇံ၊ လက္ခဏာရုပ်သည် ကြဉ်အပ်သော။
အဝသေသံ၊ ကြွင်းသော အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်နှင့်တကွ အာကာသဓာတ်သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
လက္ခဏရူပံ ပန၊ လက္ခဏရုပ်သည်ကား။
ကုတောစိပိ၊ တစုံတခုသော အကြောင်းကြောင့်လည်း။
န ဇာတံ၊ မဖြစ်။ (ပိ-ဂမျမာန်။)
ကသ္မာ၊ ကား။
ဟိ-ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဥပ္ပါဒဿ၊ ဥပါဒ်၏။
ဥပ္ပါဒေါ၊ ဥပါဒ်သည်။
န အတ္ထိ၊ မရှိ။
ဥပ္ပန္နဿ စ၊ ဥပါဒ်ပြီးသောရုပ်၏လည်း။
ပရိပါကဘေဒမတ္တံ၊ ရင့်ခြင်း, ပျက်ခြင်းမျှသည်။
ဣတရဒွယံ၊ ဇာတိမှတပါးသော ဇရာမရဏရုပ် နှစ်ပါးအပေါင်းသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
လက္ခဏရူပံ၊ သည်။
ကုတောစိ၊ တစုံတခုသော အကြောင်းကြောင့်လည်း။
န ဇာတံ၊ မဖြစ်။ (ပြန်)
ရူပါယဘနံ။ပ။
စိတ္တသမုဋ္ဌာနာတိအာဒီသု၊ တို့၌။
ဇာတိယာ၊ ၏။
ကုတောစိ၊ ကြောင့်။
ယံ ဇာတတ္တံ၊ အကြင်ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကို။
အနုညာတံ၊ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်၏။
တံပိ ဇာတတ္တံ၊ ထိုဖြစ်သည်၏အဖြစ်ကိုလည်း။
ရူပဇနကပစ္စယာနံ၊ ရုပ်ကိုဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်းတို့၏။
ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေ၊ ကိစ္စကိုပြီးစေသော အာနုဘော်၏ ထင်ရှားရှိသော ခဏ၌။
(ဇာတိယာ၊ ၏။)
ဒိဋ္ဌတ္တာ၊ မြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အနုညာတံ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ၏။
ဣဒံ၊ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည်ကား။
တာဝ၊ ရှေးဖျား လက်မွန်။
ရူပက္ခန္ဓေ၊ ၌။
ဝိတ္ထာရကထာမုခံ၊ အကျယ်စကား အမြွက်မျှတည်း။