2. Vedanāsaṃyuttaṃ
1. Sagāthāvaggo
1. Samādhisuttavaṇṇanā
249. Vedanāsaṃyutte
V3.112P3.74M3.115 sagāthāvaggassa paṭhame samāhitoti upacārena vā appanāya vā samāhito .Vedanā ca pajānātīti vedanā dukkhasaccavasena pajānāti .
Vedanānañca sambhavan ti tāsaṃyeva sambhavaṃ samudayasaccavasena pajānāti .
Yattha cetāti yatthetā vedanā nirujjhanti , taṃ nibbānaṃ nirodhasaccavasena pajānāti .
Khayagāminan ti tāsaṃyeva vedanānaṃ khayagāminaṃ maggaṃ maggasaccavasena pajānāti .
Nicchāto parinibbutoti nittaṇho hutvā kilesaparinibbānena parinibbuto .
Evamettha sutte sammasanacāravedanā kathitā .
Gāthāsu dvīhi padehi samathavipassanā kathitā , sesehi catusaccaṃ kathitaṃ .
Evamettha sabbasaṅgāhiko catubhūmakadhammaparicchedo vutto .
2. Sukhasuttavaṇṇanā
250. Dutiye adukkhamasukhaṃ sahāti adukkhamasukhañca sukhadukkhehi saha .
Ajjhattañca bahiddhā cāti attano ca parassa ca .
Mosadhamman ti nassanasabhāvaṃ .
Palokinan ti palujjanakaṃ bhijjanasabhāvaṃ .
Phussa phussa vayaṃ passan ti ñāṇena phusitvā phusitvā vayaṃ passanto .
Evaṃ tattha virajjatīti evaṃ tāsu vedanāsu virajjati .
Idhāpi sutte sammasanacāravedanā kathitā , gāthāsu ñāṇaphusanaṃ .
3. Pahānasuttavaṇṇanā
251. Tatiye
V3.113P3.75 acchecchi taṇhan ti sabbampi taṇhaṃ chindi samucchindi .Vivattayi saṃyojanan ti dasavidhampi saṃyojanaṃ parivattayi nimmūlakamakāsi .
Sammāti hetunā kāraṇena .
Mānābhisamayāti mānassa dassanābhisamayā , pahānābhisamayā ca .
Arahattamaggo hi kiccavasena mānaṃ sampassati , ayamassa
M3.116 dassanābhisamayo .Tena diṭṭho pana so tāvadeva pahīyati , diṭṭhavisena diṭṭhasattānaṃ jīvitaṃ viya .
Ayamassa pahānābhisamayo .
Antamakāsi dukkhassāti evaṃ arahattamaggena mānassa diṭṭhattā ca pahīnattā ca ye ime ‘‘ kāyabandhanassa anto jīrati ( cūḷava .278) haritantaṃ vā ’’ ti ( ma . ni .1.304) evaṃ vuttaantimamariyādanto ca ,‘‘ antamidaṃ , bhikkhave , jīvikānan ’’ ti ( itivu .91; saṃ . ni .3.80) evaṃ vuttalāmakanto ca ,‘‘ sakkāyo eko anto ’’ ti ( a . ni .6.61; cūḷani . tissametteyyamāṇavapucchāniddesa 11) evaṃ vuttakoṭṭhāsanto ca ,‘‘ esevanto dukkhassa sabbapaccayasaṅkhayā ’’ ti ( saṃ ni .2.51;2.4.71; udā .71) evaṃ vuttakoṭanto cāti cattāro antā , tesu sabbasseva vaṭṭadukkhassa aduṃ catutthakoṭisaṅkhātaṃ antamakāsi , paricchedaṃ parivaṭumaṃ akāsi , antimasamussayamattāvasesaṃ dukkhamakāsīti vuttaṃ hoti .
Sampajaññaṃ na riñcatīti sampajaññaṃ na jahati .
Saṅkhyaṃ nopetīti ratto duṭṭho mūḷhoti paññattiṃ na upeti , taṃ paññattiṃ pahāya khīṇāsavo nāma hotīti attho .
Imasmiṃ sutte ārammaṇānusayo kathito .
4. Pātālasuttavaṇṇanā
252. Catutthe pātāloti pātassa alaṃ pariyatto , natthi ettha patiṭṭhāti pātālo .
Asantaṃ avijjamānan ti asambhūtattaṃ apaññāyamānattaṃ .
Evaṃ vācaṃ bhāsatīti atthi mahāsamudde pātāloti evaṃ vācaṃ .
So hi yaṃ taṃ balavāmukhaṃ mahāsamuddassa udakaṃ vegena pakkhanditvā
P3.76 cakkavāḷaṃ vā sineruṃ vā āhacca yojanadviyojanadasayojanappamāṇampi uggantvā puna mahāsamuddeV3.114 patati , yassa patitaṭṭhāne mahānarakapapāto viya hoti , yaṃ loke balavāmukhanti vuccati .Taṃ sandhāya evaṃ vadati .
Yasmā pana tattha tathārūpānaṃ macchakacchapadevadānavānaṃ patiṭṭhāpi hoti sukhanivāsopi , tasmā asantaṃ asaṃvijjamānaṃ taṃ taṃ vācaṃ bhāsati nāma .
Yasmā pana sabbaputhujjanā sārīrikāya dukkhavedanāya patiṭṭhātuṃ na sakkonti , tasmā pātassa alanti atthena ayameva pātāloti dassento sārīrikānaṃ kho etaṃ bhikkhavetiādimāha .
Pātāle
M3.117 na paccuṭṭhāsīti pātālasmiṃ na patiṭṭhāsi .Gādhan ti patiṭṭhaṃ .
Akkandatīti anibaddhaṃ vippalāpaṃ vilapanto kandati .
Dubbaloti dubbalañāṇo .
Appathāmakoti ñāṇathāmassa parittatāya parittathāmako .
Imasmiṃ sutte ariyasāvakoti sotāpanno .
Sotāpanno hi ettha dhuraṃ , balavavipassako na tikkhabuddhi uppannaṃ vedanaṃ ananuvattitvā patiṭṭhātuṃ samattho yogāvacaropi vaṭṭati .
5. Daṭṭhabbasuttavaṇṇanā
253. Pañcame dukkhato daṭṭhabbāti vipariṇāmanavasena dukkhato daṭṭhabbā .
Sallatoti dukkhāpanavinivijjhanaṭṭhena sallāti daṭṭhabbā .
Aniccatoti adukkhamasukhā hutvā abhāvākārena aniccato daṭṭhabbā .
Addāti addasa .
Santan ti santasabhāvaṃ .
6. Sallasuttavaṇṇanā
254. Chaṭṭhe tatrāti tesu dvīsu janesu .
Anuvedhaṃ vijjheyyāti tasseva vaṇamukhassa aṅgulantare vā dvaṅgulantare vā āsannapadese anugatavedhaṃ .
Evaṃ viddhassa hi sā anuvedhā vedanā
P3.77 paṭhamavedanāya balavatarā hoti , pacchā uppajjamānā domanassavedanāpi evameva purimavedanāya balavatarā hoti .Dukkhāya vedanāya nissaraṇan ti dukkhāya vedanāya hi samādhimaggaphalāni nissaraṇaṃ , taṃ so na jānāti , kāmasukhameva nissaraṇanti jānāti .
Tāsaṃ vedanānan ti tāsaṃ sukhadukkhavedanānaṃ .
Saññutto naṃ vedayatīti kilesehi sampayuttova hutvā taṃ vedanaṃ
V3.115 vedayati , na vippayutto .Saññutto dukkhasmāti karaṇatthe nissakkaṃ , dukkhena sampayuttoti attho .
Saṅkhātadhammassāti viditadhammassa tulitadhammassa .
Bahussutassāti pariyattibahussutassa paṭivedhabahussutassa ca .
Sammā pajānāti bhavassa pāragūti bhavassa pāraṃ nibbānaṃ gato , tadeva nibbānaṃ sammā pajānāti .
Imasmimpi sutte ārammaṇānusayova kathito .
Ariyasāvakesu ca khīṇāsavo ettha dhuraṃ , anāgāmīpi vaṭṭatīti vadanti .
7. Paṭhamagelaññasuttavaṇṇanā
255. Sattame
M3.118 yena gilānasālā tenupasaṅkamīti ‘‘ sadevake loke aggapuggalo tathāgatopi gilānupaṭṭhānaṃ gacchati , upaṭṭhātabbayuttakā nāma gilānāti bhikkhū saddahitvā okappetvā gilāne upaṭṭhātabbe maññissantī ’’ ti ca ‘‘ ye tattha kammaṭṭhānasappāyā , tesaṃ kammaṭṭhānaṃ kathessāmī ’’ ti ca cintetvā upasaṅkami .Kāye kāyānupassītiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ parato vakkhāma .
Aniccānupassīti aniccataṃ anupassanto .
Vayānupassīti vayaṃ anupassanto .
Virāgānupassīti virāgaṃ anupassanto .
Nirodhānupassīti nirodhaṃ anupassanto .
Paṭinissaggānupassīti paṭinissaggaṃ anupassanto .
Ettāvatā kiṃ dassitaṃ hoti ?
Imassa bhikkhuno āgamanīyapaṭipadā , satipaṭṭhānāpi hi pubbabhāgāyeva , sampajaññepi aniccānupassanā vayānupassanā virāgānupassanāti ca imāpi tisso anupassanā pubbabhāgāyeva , nirodhānupassanāpi paṭinissaggānupassanāpi imā dve missakā .
Ettāvatā
P3.78 imassa bhikkhuno bhāvanākālo dassitoti .Sesaṃ vuttanayameva .
8-9.Dutiyagelaññasuttādivaṇṇanā
256-257.
Aṭṭhame imameva phassaṃ paṭiccāti vutte bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttaṃ , atthato panetaṃ ninnānākaraṇaṃ .
Kāyova hi ettha phassoti vutto .
Navamaṃ uttānameva .
10. Phassamūlakasuttavaṇṇanā
258. Dasame
V3.116 sukhavedaniyan ti sukhavedanāya paccayabhūtaṃ .Sesesupi eseva nayo .
Anupadavaṇṇanā panettha heṭṭhā vitthāritāva .
Imasmiṃ suttadvaye sammasanacāravedanā kathitā .
Sagāthāvaggo paṭhamo .
2. Rahogatavaggo
1. Rahogatasuttavaṇṇanā
259. Rahogatavaggassa
M3.119 paṭhame yaṃ kiñci vedayitaṃ , taṃ dukkhasmin ti yaṃ kiñci vedayitaṃ , taṃ sabbaṃ dukkhanti attho .Saṅkhārānaṃyeva aniccatan tiādīsu yā esā saṅkhārānaṃ aniccatā khayadhammatā vayadhammatā vipariṇāmadhammatā , etaṃ sandhāya yaṃ kiñci vedayitaṃ , taṃ dukkhanti mayā bhāsitanti dīpeti .
Yā hi saṅkhārānaṃ aniccatā , vedanānampi sā aniccatā eva .
Aniccatā ca nāmesā maraṇaṃ , maraṇato uttari dukkhaṃ nāma natthīti iminā adhippāyena sabbā vedanā dukkhāti vuttā .
Atha kho pana bhikkhu mayāti idaṃ na kevalaṃ ahaṃ vedanānaṃyeva nirodhaṃ paññāpemi , imesampi dhammānaṃ nirodhaṃ paññāpemīti dassanatthaṃ āraddhaṃ .
Vūpasamo ca passaddhiyo ca evarūpāya desanāya bujjhanakānaṃ ajjhāsayena
P3.79 vuttā .Saññāvedayitanirodhaggahaṇena cettha cattāro āruppā gahitāva hontīti veditabbā .
2-3.Paṭhamaākāsasuttādivaṇṇanā
260-261.
Dutiye puthū vāyanti mālutāti bahū vātā vāyanti .
Sesaṃ uttānatthamevāti .
Tatiyaṃ vinā gāthāhi bujjhantānaṃ ajjhāsayena vuttaṃ .
4. Agārasuttavaṇṇanā
262. Catutthe
V3.117 puratthimāti puratthimāya .Evaṃ sabbattha .
Sāmisāpi sukhā vedanātiādīsu sāmisā sukhā nāma kāmāmisapaṭisaṃyuttā vedanā .
Nirāmisā sukhā nāma paṭhamajjhānādivasena vipassanāvasena anussativasena ca uppannā vedanā .
Sāmisā dukkhā nāma kāmāmiseneva sāmisā vedanā , nirāmisā dukkhā nāma anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato pihapaccayā uppannadomanassavedanā .
Sāmisā adukkhamasukhā nāma kāmāmiseneva sāmisā vedanā .
Nirāmisā adukkhamasukhā nāma catutthajjhānavasena uppannā adukkhamasukhā vedanā .
5-8.Paṭhamaānandasuttādivaṇṇanā
263-266.
Pañcamādīni
M3.120 cattāri heṭṭhā kathitanayāneva .Purimāni panettha dve paripuṇṇapassaddhikāni , pacchimāni upaḍḍhapassaddhikāni .
Desanāya bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttāni .
9-10.Pañcakaṅgasuttādivaṇṇanā
267-268.
Navame pañcakaṅgo thapatīti pañcakaṅgoti tassa nāmaṃ , vāsipharasunikhādanadaṇḍamuggarakāḷasuttanāḷisaṅkhātehi vā pañcahi aṅgehi samannāgatattā so pañcakaṅgoti paññāto .
Thapatīti vaḍḍhakījeṭṭhako .
Udāyīti paṇḍitaudāyitthero .
Pariyāyan ti kāraṇaṃ .
Dvepānandāti dvepi , ānanda , pariyāyenāti
P3.80 kāraṇena .Ettha ca kāyikacetasikavasena dve veditabbā , sukhādivasena tissopi , indriyavasena sukhindriyādikā pañca , dvāravasena cakkhusamphassajādikā cha , upavicāravasena ‘‘ cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicaratī ’’ tiādikā aṭṭhārasa , cha gehasitāni somanassāni , cha nekkhammasitāni , cha gehasitāni domanassāni , cha nekkhammasitāni , cha gehasitā upekkhā , cha nekkhammasitāti evaṃ chattiṃsa .
Tā atīte chattiṃsa , anāgate chattiṃsa , paccuppanne chattiṃsāti evaṃ aṭṭhasataṃ vedanā veditabbā .
Pañcime
V3.118 ānanda kāmaguṇāti ayaṃ pāṭiyekko anusandhi .Na kevalañhi dve ādiṃ katvā vedanā bhagavatā paññattā , pariyāyena ekāpi vedanā kathitā , taṃ dassento pañcakaṅgassa thapatino vādaṃ upatthambhetuṃ imaṃ desanaṃ ārabhi .
Abhikkantataran ti sundarataraṃ .
Paṇītataran ti atappakataraṃ .
Ettha ca catutthajjhānato paṭṭhāya adukkhamasukhā vedanā , sāpi santaṭṭhena paṇītaṭṭhena ca sukhanti vuttā .
Nirodho avedayitasukhavasena sukhaṃ nāma jāto .
Pañcakāmaguṇavasena hi aṭṭhasamāpattivasena ca uppannaṃ vedayitaṃ sukhaṃ nāma , nirodho avedayitasukhaṃ nāma .
Iti vedayitasukhaṃ vā hotu avedayitasukhaṃ vā , niddukkhabhāvasaṅkhātena sukhaṭṭhena ekantasukhameva jātaṃ .
Yattha yatthāti yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne .
Sukhaṃ upalabbhatīti vedayitaṃ sukhaṃ vā avedayitaṃ sukhaṃ vā upalabbhati .
Taṃ taṃ tathāgato sukhasmiṃ paññapeti , taṃ sabbaṃ tathāgato niddukkhabhāvaṃ sukhasmiṃyeva paññapetīti idha
M3.121 bhagavā nirodhasamāpattiṃ sīsaṃ katvā neyyapuggalassa vasena arahattanikūṭeneva desanaṃ niṭṭhāpesi .Dasamaṃ uttānatthamevāti .
Rahogatavaggo dutiyo .
3. Aṭṭhasatapariyāyavaggo
1. Sīvakasuttavaṇṇanā
269. Tatiyavaggassa
P3.81 paṭhame moḷiyasīvakoti sīvakoti tassa nāmaṃ .Cūḷā panassa atthi , tasmā moḷiyasīvakoti vuccati .
Paribbājakoti channaparibbājako .
Pittasamuṭṭhānānīti pittapaccayāni .
Vedayitānīti vedanā .
Tattha pittapaccayā tisso vedanā uppajjanti .
Kathaṃ ?
Ekacco hi ‘‘ pittaṃ me kupitaṃ dujjānaṃ kho pana jīvitan ’’ ti dānaṃ deti , sīlaṃ samādiyati uposathakammaṃ karoti , evamassa kusalavedanā uppajjati .
Ekacco ‘‘ pittabhesajjaṃ karissāmī ’’ ti pāṇaṃ hanati , adinnaṃ ādiyati , musā bhaṇati , dasa dussīlyakammāni karoti , evamassa akusalavedanā uppajjati .
Ekacco ‘‘ ettakenapi me bhesajjakaraṇena pittaṃ na
V3.119 vūpasammati , alaṃ yaṃ hoti .taṃ hotū ’’ ti majjhatto kāyikavedanaṃ adhivāsento nipajjati , evaṃ assa abyākatavedanā uppajjati .
Sāmampi kho etan ti taṃ taṃ pittavikāraṃ disvā attanāpi etaṃ veditabbaṃ .
Saccasammatan ti bhūtasammataṃ .
Lokopi hissa sarīre sabalavaṇṇatādipittavikāraṃ disvā ‘‘ pittamassa kupitan ’’ ti jānāti .
Tasmāti yasmā sāmañca viditaṃ lokassa ca saccasammataṃ atidhāvanti , tasmā .
Semhasamuṭṭhānā dīsupi eseva nayo .
Ettha pana sannipātikānīti tiṇṇampi pittādīnaṃ kopena samuṭṭhitāni .
Utupariṇāmajānīti visabhāgaututo jātāni .
Jaṅgaladesavāsīnañhi anupadese vasantānaṃ visabhāgo utu uppajjati , anupadesavāsīnañca jaṅgaladeseti evaṃ malayasamuddatīrādivasenāpi utuvisabhāgatā uppajjatiyeva .
Tato jātāti utupariṇāmajātāni nāma .
Visamaparihārajānīti
M3.122 mahābhāravahanasudhākoṭṭanādito vāP3.82 avelāya carantassa sappaḍaṃsakūpapātādito vā visamaparihārato jātāni .Opakkamikānīti ‘‘ ayaṃ coro vā pāradāriko vā ’’ ti gahetvā jaṇṇukakapparamuggarādīhi nippothanaupakkamaṃ paccayaṃ katvā uppannāni .
Etaṃ bahi upakkamaṃ labhitvā koci vuttanayeneva kusalaṃ karoti , koci akusalaṃ , koci adhivāsento nipajjati .
Kammavipākajānīti kevalaṃ kammavipākato , jātāni .
Tesupi hi uppannesu vuttanayeneva koci kusalaṃ karoti , koci akusalaṃ , koci adhivāsento nipajjati .
Evaṃ sabbavāresu tividhāva vedanā honti .
Tattha purimehi sattahi kāraṇehi uppannā sārīrikā vedanā sakkā paṭibāhituṃ , kammavipākajānaṃ pana sabbabhesajjānipi sabbaparittānipi nālaṃ paṭighātāya .
Imasmiṃ sutte lokavohāro nāma kathitoti .
2-10.Aṭṭhasatasuttādivaṇṇanā
270-278.
Dutiye aṭṭhasatapariyāyan ti aṭṭhasatassa kāraṇabhūtaṃ .
Dhammapariyāyan ti dhammakāraṇaṃ .
Kāyikā ca cetasikā cāti ettha kāyikā kāmāvacareyeva labbhanti , cetasikā catubhūmikāpi
V3.120 .Sukhātiādīsu sukhā vedanā arūpāvacare natthi , sesāsu tīsu bhūmīsu labbhanti , dukkhā kāmāvacarāva , itarā catubhūmikā .
Pañcake sukhindriyadukkhindriyadomanassindriyāni kāmāvacarāneva , somanassindriyaṃ tebhūmakaṃ , upekkhindriyaṃ catubhūmakaṃ .
Chakke pañcasu dvāresu vedanā kāmāvacarāva , manodvāre catubhūmikā , aṭṭhārasake chasu iṭṭhārammaṇesu somanassena saha upavicarantīti somanassūpavicārā .
Sesadvayepi eseva nayo .
Iti ayaṃ desanā vicāravasena āgatā , taṃsampayuttānaṃ pana somanassādīnaṃ vasena idha aṭṭhārasa vedanā veditabbā .
Cha gehasitāni somanassānītiādīsu ‘‘ cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ paṭilābhaṃ vā paṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati somanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ
P3.83 somanassaṃ , idaṃM3.123 vuccati gehasitaṃ somanassan ’’ ti ( ma . ni .3.306).Evaṃ chasu dvāresu vuttakāmaguṇanissitāni somanassāni cha gehasitasomanassāni nāma .
‘‘ Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ ‘ pubbe ceva rūpā etarahi ca , sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati somanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ , idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ somanassan ’’ ti ( ma . ni .3.306) evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate aniccatādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvā ussukkāpetuṃ sakkontassa ‘‘ ussukkitā me vipassanā ’’ ti somanassajātassa uppannasomanassāni cha nekkhammasitasomanassāni nāma .
‘‘ Cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ appaṭilābhaṃ vā appaṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati domanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ , idaṃ vuccati gehasitaṃ domanassan ’’ ti .
Evaṃ chasu dvāresu ‘‘ iṭṭhārammaṇaṃ nānubhavissāmi nānubhavāmī ’’ ti vitakkayato uppannāni kāmaguṇanissitadomanassāni cha gehasitadomanassāni nāma .
‘‘ Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ ‘ pubbe ceva rūpā etarahi ca
V3.121 , sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpeti ‘ kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi , yadariyā etarahi āyatanaṃ upasampajja viharantī ’’ ti .Iti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato uppajjati pihapaccayā domanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ , idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ domanassanti ;
evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate anuttaravimokkhasaṅkhātaariyaphaladhammesu pihaṃ upaṭṭhāpetvā tadadhigamāya aniccatādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvā ussukkāpetuṃ asakkontassa ‘‘ imampi pakkhaṃ imampi māsaṃ imampi saṃvaccharaṃ vipassanaṃ ussukkāpetvā ariyabhūmiṃ
P3.84 pāpuṇituṃ nāsakkhin ’’ ti anusocato uppannāni domanassāni cha nekkhammasitadomanassāni nāma .‘‘ Cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa
M3.124 .Yā evarūpā upekkhā , rūpaṃ sā nātivattati , tasmā sā upekkhā gehasitāti vuccatī ’’ ti ;
evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate guḷapiṇḍake nilīnamakkhikā viya rūpādīni anativattamānā tattheva laggā laggitā hutvā uppannakāmaguṇanissitā upekkhā cha gehasitaupekkhā nāma .
‘‘ Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ pubbe ceva rūpā etarahi ca ,‘ sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati upekkhā .
Yā evarūpā upekkhā , rūpaṃ sā ativattati , tasmā sā upekkhā nekkhammasitāti vuccatī ’’ ti ;
evaṃ chasu dvāresu iṭṭhādiārammaṇe āpāthagate iṭṭhe arajjantassa aniṭṭhe adussantassa asamapekkhane amuyhantassa uppannā vipassanāñāṇasampayuttā upekkhā nekkhammasitaupekkhā nāma .
Imasmiṃ sutte sabbasaṅgāhako catubhūmakadhammaparicchedo kathito .
Tatiyādīni uttānatthāneva .
11. Nirāmisasuttavaṇṇanā
279. Ekādasame sāmisāti kilesāmisena sāmisā .
Nirāmisatarāti nirāmisāyapi jhānapītiyā nirāmisatarāva .
Nanu ca dvīsu jhānesu pīti mahaggatāpi hoti lokuttarāpi , paccavekkhaṇapīti
V3.122 lokiyāva , sā kasmā nirāmisatarā jātāti ?Santapaṇītadhammapaccavekkhaṇavasena uppannattā .
Yathā hi rājavallabho cūḷupaṭṭhāko appaṭihārikaṃ yathāsukhaṃ rājakulaṃ pavisanto seṭṭhisenāpatiādayo pādena paharantopi na gaṇeti .
Kasmā ?
Rañño āsannaparicārakattā .
Iti so tehi uttaritaro hoti , evamayampi santapaṇītadhammapaccavekkhaṇavasena
P3.85 uppannattā lokuttarapītitopi uttaritarāti veditabbā .Sesavāresupi eseva nayo .
Vimokkhavāre pana rūpapaṭisaṃyutto vimokkho attano ārammaṇabhūtena rūpāmisavaseneva sāmiso nāma , arūpapaṭisaṃyutto rūpāmisābhāvena nirāmiso nāmāti .
Vedanāsaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā .