6. Ādittasuttavaṇṇanā
28. Chaṭṭhe gayāsīseti gayāgāmassa hi avidūre gayāti ekā pokkharaṇīpi atthi nadīpi , gayāsīsanāmako hatthikumbhasadiso piṭṭhipāsāṇopi , yattha bhikkhusahassassapi okāso pahoti , bhagavā tattha viharati .
Tena vuttaṃ ‘‘ gayāsīse ’’ ti .
Bhikkhū āmantesīti tesaṃ sappāyadhammadesanaṃ vicinitvā taṃ desessāmīti āmantesi .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – ito kira dvānavutikappe mahindo nāma rājā ahosi .
Tassa jeṭṭhaputto phusso nāma .
So pūritapāramī pacchimabhavikasatto , paripākagate ñāṇe bodhimaṇḍaṃ āruyha
P2.360 sabbaññutaṃ paṭivijjhiM3.7 .Rañño kaniṭṭhaputto tassa aggasāvako ahosi , purohitaputto dutiyasāvako .
Rājā cintesi –
‘‘ mayhaṃ jeṭṭhaputto nikkhamitvā buddho jāto , kaniṭṭhaputto aggasāvako , purohitaputto dutiyasāvako ’’ ti .
So ‘‘ amhākaṃyeva buddho , amhākaṃ dhammo , amhākaṃ saṅgho ’’ ti vihāraṃ kāretvā vihāradvārakoṭṭhakato yāva attano gharadvārā ubhato veḷubhittikuṭikāhi parikkhipitvā matthake suvaṇṇatārakakhacitasamosaritagandhadāmamālādāmavitānaṃ bandhāpetvā heṭṭhā rajatavaṇṇaṃ vālukaṃ santharitvā pupphāni vikirāpetvā tena maggena bhagavato āgamanaṃ kāresi .
Satthā vihārasmiṃyeva ṭhito cīvaraṃ pārupitvā antosāṇiyāva saddhiṃ bhikkhusaṅghena rājagehaṃ āgacchati , katabhattakicco antosāṇiyāva gacchati .
Koci kaṭacchubhikkhāmattampi dātuṃ na labhati .
Tato nāgarā ujjhāyiṃsu ,‘‘ buddho loke uppanno , na ca mayaṃ puññāni kātuṃ labhāma .
Yathā hi candimasūriyā sabbesaṃ ālokaṃ karonti , evaṃ buddhā nāma sabbesaṃ hitatthāya uppajjanti , ayaṃ pana rājā sabbesaṃ puññacetanaṃ attanoyeva anto pavesetī ’’ ti .
Tassa ca rañño aññe tayo puttā atthi .
Nāgarā tehi saddhiṃ ekato hutvā sammantayiṃsu ,‘‘ rājakulehi saddhiṃ aṭṭo nāma natthi , ekaṃ upāyaṃ karomā ’’ ti .
Te paccante core
V3.8 uṭṭhāpetvā ,‘‘ katipayā gāmā pahaṭā ’’ ti sāsanaṃ āharāpetvā rañño ārocayiṃsu .Rājā putte pakkosāpetvā ‘‘ tātā , ahaṃ mahallako , gacchatha core vūpasamethā ’’ ti pesesi .
Payuttacorā ito cito ca avippakiritvā tesaṃ santikameva āgacchiṃsu .
Te anāvāse gāme vāsetvā ‘‘ vūpasamitā corā ’’ ti āgantvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhaṃsu .
Rājā tuṭṭho ‘‘ tātā , varaṃ vo demī ’’ ti āha .
Te adhivāsetvā gantvā nāgarehi saddhiṃ mantayiṃsu ,‘‘ raññā amhākaṃ varo dinno .
Kiṃ gaṇhāmā ’’ ti ?
Ayyaputtā , tumhākaṃ hatthiassādayo na dullabhā
P2.361 , buddharatanaṃ pana dullabhaṃ , na sabbakālaṃ uppajjati , tumhākaṃ jeṭṭhabhātikassa phussabuddhassa paṭijagganavaraṃ gaṇhathāti .Te ‘‘ evaṃ karissāmā ’’ ti nāgarānaṃ paṭissuṇitvā
M3.8 katamassukammā sunhātā suvilittā rañño santikaṃ gantvā ,‘‘ deva , no varaṃ dethā ’’ ti yāciṃsu .Kiṃ gaṇhissatha tātāti ?
Deva , amhākaṃ hatthiassādīhi attho natthi , jeṭṭhabhātikassa no phussabuddhassa paṭijagganavaraṃ dethāti .
‘‘ Ayaṃ varo na sakkā mayā jīvamānena dātun ’’ ti dve kaṇṇe pidahi .
‘‘ Deva , na tumhe amhehi balakkārena varaṃ dāpitā , tumhehi attano ruciyā tuṭṭhehi dinno .
Kiṃ , deva , rājakulassa dve kathā vaṭṭantī ’’ ti ?
Saccavāditāya bhaṇiṃsu .
Rājā vinivattituṃ alabhanto –
‘‘ tātā , satta saṃvacchare satta māse satta ca divase upaṭṭhahitvā tumhākaṃ dassāmī ’’ ti āha .
‘‘ Sundaraṃ , deva , pāṭibhogaṃ dethā ’’ ti .
‘‘ Kissa pāṭibhogaṃ tātā ’’ ti ?
‘‘ Ettakaṃ kālaṃ amaraṇapāṭibhogaṃ devā ’’ ti .
‘‘ Tātā , ayuttaṃ pāṭibhogaṃ dāpetha , na sakkā evaṃ pāṭibhogaṃ dātuṃ , tiṇagge ussāvabindusadisaṃ sattānaṃ jīvitan ’’ ti .
‘‘ No ce , deva , pāṭibhogaṃ detha , mayaṃ antarā matā kiṃ kusalaṃ karissāmā ’’ ti ?
‘‘ Tena hi , tātā , cha saṃvaccharāni dethā ’’ ti .
‘‘ Na sakkā , devā ’’ ti .
‘‘ Tena hi pañca , cattāri , tīṇi , dve , ekaṃ saṃvaccharaṃ detha ’’.
‘‘ Satta , cha māse detha … pe … māsaḍḍhamattaṃ dethā ’’ ti .
‘‘ Na sakkā , devā ’’ ti .
‘‘ Tena hi sattadivasamattaṃ dethā ’’ ti .
‘‘ Sādhu , devāti satta divase sampaṭicchiṃsu ’’.
Rājā satta saṃvacchare satta māse satta divase kattabbasakkāraṃ sattasuyeva divasesu akāsi .
Tato puttānaṃ vasanaṭṭhānaṃ satthāraṃ pesetuṃ aṭṭhausabhavitthataṃ maggaṃ alaṅkārāpesi , majjhaṭṭhāne catuusabhappamāṇaṃ
V3.9 padesaṃ hatthīhi maddāpetvā kasiṇamaṇḍalasadisaṃ katvā vālukāya santharāpetvā pupphābhikiṇṇamakāsi , tattha tattha kadaliyo ca puṇṇaghaṭe ca ṭhapāpetvā dhajapaṭākāP2.362 ukkhipāpesi .Usabhe usabhe pokkharaṇiṃ khaṇāpesi , aparabhāge dvīsu passesu gandhamālāpupphāpaṇe pasārāpesi .
Majjhaṭṭhāne catuusabhavitthārassa alaṅkatamaggassa ubhosu passesu dve dve usabhavitthāre magge khāṇukaṇṭake harāpetvā daṇḍadīpikāyo kārāpesi .
Rājaputtāpi attano āṇāpavattiṭṭhāne soḷasausabhamaggaṃ tatheva alaṅkārāpesuṃ .
Rājā
M3.9 attano āṇāpavattiṭṭhānassa kedārasīmaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā paridevamāno ,‘‘ tātā , mayhaṃ dakkhiṇakkhiṃ uppāṭetvā gaṇhantā viya gacchatha , evaṃ gaṇhitvā gatā pana buddhānaṃ anucchavikaṃ kareyyātha .Mā surāsoṇḍā viya pamattā vicaritthā ’’ ti āha .
Te ‘‘ jānissāma mayaṃ , devā ’’ ti satthāraṃ gahetvā gatā , vihāraṃ kāretvā satthu niyyātetvā tattha satthāraṃ paṭijaggantā kālena therāsane , kālena majjhimāsane , kālena saṅghanavakāsane tiṭṭhanti .
Dānaṃ upaparikkhamānānaṃ tiṇṇampi janānaṃ ekasadisameva ahosi .
Te upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya cintayiṃsu –
‘‘ kathaṃ nu kho satthu ajjhāsayaṃ gaṇheyyāmā ’’ ti ?
Atha nesaṃ etadahosi –
‘‘ buddhā nāma dhammagaruno , na āmisagaruno , sīle patiṭṭhamānā mayaṃ satthu ajjhāsayaṃ gahetuṃ sakkhissāmā ’’ ti dānasaṃvidhāyake manusse pakkosāpetvā ,‘‘ tātā , imināva nīhārena yāgubhattakhādanīyādīni sampādentā dānaṃ pavattethā ’’ ti vatvā dānasaṃvidahanapalibodhaṃ chindiṃsu .
Atha nesaṃ jeṭṭhabhātā pañcasate purise ādāya dasasu sīlesu patiṭṭhāya dve kāsāyāni acchādetvā kappiyaṃ udakaṃ paribhuñjamāno vāsaṃ kappesi .
Majjhimo tīhi , kaniṭṭho dvīhi purisasatehi saddhiṃ tatheva paṭipajji .
Te yāvajīvaṃ satthāraṃ upaṭṭhahiṃsu .
Satthā tesaṃyeva santike parinibbāyi .
Tepi kālaṃ katvā tato paṭṭhāya dvānavutikappe manussalokato devalokaṃ , devalokato ca manussalokaṃ saṃsarantā amhākaṃ satthukāle devalokā cavitvā manussaloke nibbattiṃsu .
Tesaṃ dānagge byāvaṭo mahāamacco aṅgamagadhānaṃ rājā bimbisāro hutvā nibbatti .
Te tasseva rañño raṭṭhe
P2.363 brāhmaṇamahāsālakule nibbattiṃsu .Jeṭṭhabhātā jeṭṭhova jāto , majjhimakaniṭṭhā majjhimakaniṭṭhāyeva .
Yepi tesaṃ parivāramanussā , te parivāramanussāva jātā .
Te vuddhimanvāya tayopi
V3.10 janā taṃ purisasahassaṃ ādāya nikkhamitvā tāpasā hutvā uruvelāyaṃ nadītīreyeva vasiṃsu .Aṅgamagadhavāsino māse māse tesaṃ mahāsakkāraṃ abhiharanti .
Atha
M3.10 amhākaṃ bodhisatto katābhinikkhamano anupubbena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakko yasādayo kulaputte vinetvā saṭṭhi arahante dhammadesanatthāya disāsu uyyojetvā sayaṃ pattacīvaramādāya –‘‘ te tayo jaṭilabhātike damessāmī ’’ ti uruvelaṃ gantvā anekehi pāṭihāriyasatehi tesaṃ diṭṭhiṃ bhinditvā te pabbājesi .
So taṃ iddhimayapattacīvaradharaṃ samaṇasahassaṃ ādāya gayāsīsaṃ gantvā tehi parivārito nisīditvā ,–
‘‘ katarā nu kho etesaṃ dhammakathā sappāyā ’’ ti cintento ,‘‘ ime sāyaṃpātaṃ aggiṃ paricaranti .
Imesaṃ dvādasāyatanāni ādittāni sampajjalitāni viya katvā desessāmi , evaṃ ime arahattaṃ pāpuṇituṃ sakkhissantī ’’ ti sanniṭṭhānamakāsi .
Atha nesaṃ tathā dhammaṃ desetuṃ imaṃ ādittapariyāyaṃ abhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ bhikkhū āmantesīti tesaṃ sappāyadhammadesanaṃ vicinitvā taṃ desessāmīti āmantesī ’’ ti .
Tattha ādittan ti padittaṃ sampajjalitaṃ .
Sesaṃ vuttanayameva .
Iti imasmiṃ sutte dukkhalakkhaṇaṃ kathitaṃ .