6. Avassutapariyāyasuttavaṇṇanā

243. Chaṭṭhe navaṃ santhāgāran ti adhunā kāritaṃ santhāgāraṃ , ekā mahāsālāti attho .

Uyyogakālādīsu hi rājāno tattha ṭhatvā ,‘‘ ettakā purato gacchantu , ettakā pacchā , ettakā ubhohi passehi , ettakā hatthī abhiruhantu , ettakā asse , ettakā rathesu tiṭṭhantū ’’ ti evaṃ santhaṃ karonti , mariyādaṃ bandhanti , tasmā taṃ ṭhānaṃ santhāgāran ti vuccati .

Uyyogaṭṭhānato ca āgantvā yāva gehesu allagomayaparibhaṇḍādīni kārenti , tāva dve tīṇi divasāni te rājānoV3.85 tattha santharantītipi santhāgāraṃ .

Tesaṃ rājūnaṃ saha atthānusāsanaṃ agārantipi santhāgāraṃ .

Gaṇarājāno hi te , tasmā uppannaṃ kiccaṃ ekassa vasena na chijjati , sabbesaṃ chandopi laddhuṃ vaṭṭati , tasmā sabbe tattha sannipatitvā anusāsanti .

Tena vuttaṃ ‘‘ saha atthānusāsanaṃ agārantipi santhāgāran ’’ ti .

Yasmā pana te tatthaP3.44 sannipatitvā ,‘‘ imasmiṃ kāle kasituṃ vaṭṭati , imasmiṃ kāle vapitun ’’ ti evamādinā nayena gharāvāsakiccāni sammantayanti , tasmā chiddāvachiddaṃ gharāvāsaṃ tattha santharantītipi , santhāgāraṃ .

Acirakāritaṃ hotīti iṭṭhakakammasudhākammacittakammādivasena susajjitaṃ devavimānaṃ viya adhunā niṭṭhāpitaṃ .

Samaṇena vāti ettha yasmā gharavatthupariggahaṇakāleyeva devatā attano vasanaṭṭhānaṃ gaṇhanti , tasmā ‘‘ devena vā ’’ ti avatvā ,‘‘ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtenā ’’ ti vuttaṃ .

YenaM3.87 bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti santhāgāraṃ niṭṭhitanti sutvā ‘‘ gacchāma naṃ passissāmā ’’ ti gantvā dvārakoṭṭhakato paṭṭhāya sabbaṃ oloketvā ‘‘ idaṃ santhāgāraṃ ativiya manoramaṃ sassirikaṃ .

Kena paṭhamaṃ paribhuttaṃ amhākaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya assā ’’ ti cintetvā –

‘‘ amhākaṃ ñātiseṭṭhassa paṭhamaṃ diyyamānepi satthunova anucchavikaṃ , dakkhiṇeyyavasena diyyamānepi satthunova anucchavikaṃ , tasmā satthāraṃ paṭhamaṃ paribhuñjāpessāma , bhikkhusaṅghassa ca āgamanaṃ karissāma , bhikkhusaṅghe āgate tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ āgatameva bhavissati , satthāraṃ tiyāmarattiṃ amhākaṃ dhammakathaṃ kathāpessāma , iti tīhi ratanehi paribhuttaṃ pacchā mayaṃ paribhuñjissāma , evaṃ no dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatī ’’ ti sanniṭṭhānaṃ katvā upasaṅkamiṃsu .

Yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsūti taṃdivasaṃ kira santhāgāraṃ kiñcāpi rājakulānaṃ dassanatthāya devavimānaṃ viya susajjitaṃ hoti supaṭijaggitaṃ , buddhārahaṃ pana katvā apaññattaṃ .

Buddhā hi nāma araññajjhāsayā araññārāmā antogāme vaseyyuṃ vā no vā , tasmā ‘‘ bhagavato manaṃ jānitvāva , paññāpessāmā ’’ ti cintetvā , te bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu , idāni pana manaṃ labhitvā paññāpetukāmā yena santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu .

Sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvāti yathā sabbameva santhataṃ hoti , evaṃ taṃ santharāpetvā .

SabbapaṭhamaṃV3.86 tāva ‘‘ gomayaṃ nāma sabbamaṅgalesu vaṭṭatī ’’ ti sudhāparikammakatampi bhūmiṃ allagomayena opuñjāpetvā , parisukkhabhāvaṃ ñatvā , yathā akkantaṭṭhāneP3.45 padaṃ paññāyati , evaṃ catujjātiyagandhehi limpāpetvā upari nānāvaṇṇakaṭasārake santharitvā tesaṃ upari mahāpiṭṭhikakojave ādiṃ katvā hatthattharaassattharasīhattharabyagghattharacandattharakasūriyattharakacittattharakādīhi nānāvaṇṇehi attharakehi santharitabbayuttakaṃ sabbokāsaṃ santharāpesuṃ .

Tena vuttaṃ ‘‘ sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvā ’’ ti .

Āsanāni paññāpetvāti majjhaṭṭhāne tāva maṅgalathambhaṃ nissāya mahārahaṃ buddhāsanaṃ paññāpetvā , tattha tattha yaṃ yaṃ mudukañca manoramañca paccattharaṇaṃM3.88 , taṃ taṃ paccattharitvā ubhatolohitakaṃ manuññadassanaṃ upadhānaṃ upadahitvā upari suvaṇṇarajatatārakavicittavitānaṃ bandhitvā gandhadāmapupphadāmapattadāmādīhi alaṅkaritvā samantā dvādasahatthe ṭhāne pupphajālaṃ kāretvā , tiṃsahatthamattaṃ ṭhānaṃ paṭasāṇiyā parikkhipāpetvā pacchimabhittiṃ nissāya bhikkhusaṅghassa pallaṅkapīṭhaapassayapīṭhamuṇḍapīṭhāni paññāpetvā upari setapaccattharaṇehi paccattharāpetvā pācīnabhittiṃ nissāya attano attano mahāpiṭṭhikakojave paññāpetvā manoramāni haṃsalomādipūritāni upadhānāni ṭhapāpesuṃ ‘‘ evaṃ akilamamānā sabbarattiṃ dhammaṃ suṇissāmā ’’ ti .

Idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ āsanāni paññāpetvā ’’ ti .

Udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvāti mahākucchikaṃ udakacāṭiṃ patiṭṭhāpetvā ‘‘ evaṃ bhagavā ca bhikkhusaṅgho ca yathāruciyā hatthe vā dhovissanti pāde vā , mukhaṃ vā vikkhālessantī ’’ ti tesu tesu ṭhānesu maṇivaṇṇassa udakassa pūrāpetvā vāsatthāya nānāpupphāni ceva udakavāsacuṇṇāni ca pakkhipitvā kadalipaṇṇehi pidahitvā patiṭṭhāpesuṃ .

Idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvā ’’ ti .

Telappadīpaṃ āropetvāti rajatasuvaṇṇādimayadaṇḍadīpikāsu yonakarūpakirātarūpakādīnaṃ hatthe ṭhapitasuvaṇṇarajatādimayakapallikāsu ca telappadīpaṃ jālāpetvāti attho .

YenaP3.46 bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti ettha pana te sakyarājāno na kevalaṃ santhāgārameva , atha kho yojanāvaṭṭe kapilavatthusmiṃ nagaravīthiyopi sammajjāpetvā dhaje ussāpetvā gehadvāresu puṇṇaghaṭe ca kadaliyo ca ṭhapāpetevā sakalanagaraṃ dīpamālādīhi vippakiṇṇatārakaṃ viya katvā ‘‘ khīrūpage dārakeV3.87 khīraṃ pāyetha , dahare kumāre lahuṃ lahuṃ bhojetvā sayāpetha , uccāsaddaṃ mā karittha , ajja ekarattiṃ satthā antogāme vasissati , buddhā nāma appasaddakāmā hontī ’’ ti bheriṃ carāpetvā sayaṃ daṇḍadīpikā ādāya yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu .

AthaM3.89 kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkamīti ‘‘ yassa dāni , bhante , bhagavā kālaṃ maññatī ’’ ti evaṃ kira kāle ārocite bhagavā lākhārasatintarattakoviḷārapupphavaṇṇaṃ rattadupaṭṭaṃ kattariyā padumaṃ kantento viya , saṃvidhāya timaṇḍalaṃ paṭicchādento nivāsetvā suvaṇṇapāmaṅgena padumakalāpaṃ parikkhipanto viya , vijjulatāsassirikaṃ kāyabandhanaṃ bandhitvā rattakambalena gajakumbhaṃ pariyonandhanto viya , ratanasatubbedhe suvaṇṇagghike pavāḷajālaṃ khipamāno viya suvaṇṇacetiye rattakambalakañcukaṃ paṭimuñcanto viya , gacchantaṃ puṇṇacandaṃ rattavaṇṇavalāhakena paṭicchādayamāno viya , kañcanapabbatamatthake supakkalākhārasaṃ parisiñcanto viya , cittakūṭapabbatamatthakaṃ vijjulatāya parikkhipanto viya ca sacakkavāḷasineruyugandharaṃ mahāpathaviṃ sañcāletvā gahitaṃ nigrodhapallavasamānavaṇṇaṃ rattavarapaṃsukūlaṃ pārupitvā , gandhakuṭidvārato nikkhami kañcanaguhato sīho viya udayapabbatakūṭato puṇṇacando viya ca .

Nikkhamitvā pana gandhakuṭipamukhe aṭṭhāsi .

Athassa kāyato meghamukhehi vijjukalāpā viya rasmiyo nikkhamitvā suvaṇṇarasadhārāparisekapiñjarapattapupphaphalaviṭape viya ārāmarukkhe kariṃsu .

Tāvadeva ca attano attano pattacīvaramādāya mahābhikkhusaṅgho bhagavantaṃ parivāresi .

Te pana parivāretvā ṭhitā bhikkhū evarūpāP3.47 ahesuṃ – appicchā santuṭṭhā pavivittā asaṃsaṭṭhā āraddhavīriyā vattāro vacanakkhamā codakā pāpagarahino sīlasampannā samādhisampannā paññāvimuttivimuttiñāṇadassanasampannā .

Tehi parivārito bhagavā rattakambalaparikkhitto viya suvaṇṇakkhandho , rattapadumasaṇḍamajjhagatā viya suvaṇṇanāvā , pavāḷavedikāparikkhitto viya suvaṇṇapāsādo virocittha .

Sāriputtamoggallānādayo mahātherāpi naṃ meghavaṇṇaṃ paṃsukūlaṃ pārupitvā maṇivammavammikā viya mahānāgā parivārayiṃsu vantarāgā bhinnakilesā vijaṭitajaṭā chinnabandhanā kule vā gaṇe vā alaggā .

Iti bhagavā sayaṃ vītarāgo vītarāgehi , vītadoso vītadosehi , vītamoho vītamohehiV3.88 , nittaṇho nittaṇhehi , nikkileso nikkilesehi , sayaṃ buddho bahussutabuddhehi parivārito pattaparivāritaṃ viyaM3.90 kesaraṃ , kesaraparivāritā viya kaṇṇikā , aṭṭhanāgasahassaparivārito viya chaddanto nāgarājā , navutihaṃsasahassaparivārito viya dhataraṭṭho haṃsarājā , senaṅgaparivārito viya cakkavattirājā , marugaṇaparivārito viya sakko devarājā , brahmagaṇaparivārito viya hāritamahābrahmā , tārāgaṇaparivārito viya puṇṇacando asamena buddhavesena aparimāṇena buddhavilāsena kapilavatthugāmimaggaṃ paṭipajji .

Athassa puratthimakāyato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā asītihatthaṭṭhānaṃ aggahesi pacchima-kāyato , dakkhiṇahatthato , vāmahatthato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā asītihatthaṭṭhānaṃ aggahesi .

Upari kesantato paṭṭhāya sabbakesāvaṭṭehi moragīvavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā gaganatale asītihatthaṭṭhānaṃ aggahesi .

Heṭṭhā pādatalehi pavāḷavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā ghanapathaviṃ asītihatthaṭṭhānaṃ aggahesi .

Evaṃ samantā asītihatthaṭṭhānaṃ chabbaṇṇā buddharasmiyo vijjotamānā vipphandamānā kañcanadaṇḍadīpikāhi niccharitvā ākāsaṃ pakkhandajālā viya cātuddīpikamahāmeghato nikkhantavijjulatā viya vidhāviṃsu .

Sabbadisābhāgā suvaṇṇacampakapupphehi vikiriyamānā viya , suvaṇṇaghaṭato nikkhantasuvaṇṇarasadhārāhi siñcamānā viya , pasāritasuvaṇṇapaṭaparikkhittā viya , verambhavātasamuṭṭhitakiṃsukakaṇikārapupphacuṇṇasamokiṇṇāP3.48 viya vippabhāsiṃsu .

Bhagavatopi asītianubyañjanabyāmappabhādvattiṃsavaralakkhaṇasamujjalasarīraṃ samuggatatārakaṃ viya gaganatalaṃ , vikasitamiva padumavanaṃ , sabbapāliphullo viya yojanasatiko pāricchattako , paṭipāṭiyā ṭhapitānaṃ dvattiṃsacandānaṃ dvattiṃsasūriyānaṃ dvattiṃsacakkavattīnaṃ dvattiṃsadevarājānaṃ dvattiṃsamahābrahmānaṃ siriyā siriṃ abhibhavamānaṃ viya virocittha , yathā taṃ dasahi pāramīhi dasahi upapāramīhi dasahi paramatthapāramīhi sammadeva pūritāhi samatiṃsapāramitāhi alaṅkataṃ .

Kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni dinnadānaṃ rakkhitasīlaṃ katakalyāṇakammaṃ ekasmiṃ attabhāve otaritvā vipākaṃ dātuṃ ṭhānaṃ alabhamānaṃ sambādhapattaṃ viya ahosi .

Nāvāsahassabhaṇḍaṃ ekanāvaṃ āropanakālo viya , sakaṭasahassabhaṇḍaṃ ekasakaṭaṃ āropanakālo viya , pañcavīsatiyā gaṅgānaṃM3.91 oghassa sambhijja mukhadvāre ekato rāsibhūtakālo viya ahosi .

ImāyaV3.89 buddhasiriyā obhāsamānassāpi ca bhagavato purato anekāni daṇḍadīpikāsahassāni ukkhipiṃsu , tathā pacchato , vāmapasse , dakkhiṇapasse .

Jātisumanacampakavanamallikārattuppala-nīluppala-bakulasinduvārapupphāni ceva nīlapītādivaṇṇasugandhagandhacuṇṇāni ca cātuddīpikameghavissaṭṭhā udakavuṭṭhiyo viya vippakiriyiṃsu .

Pañcaṅgikatūriyanigghosā ceva buddhadhammasaṅghaguṇapaṭisaṃyuttā thutighosā ca sabbā disā pūrayiṃsu .

Devamanussanāgasupaṇṇagandhabbayakkhādīnaṃ akkhīni amatapānaṃ viya labhiṃsu .

Imasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā padasahassena gamanavaṇṇaṃ vattuṃ vaṭṭati .

Tatridaṃ mukhamattaṃ –

‘‘ Evaṃ sabbaṅgasampanno , kampayanto vasundharaṃ ;

Aheṭhayanto pāṇāni , yāti lokavināyako .

‘‘ DakkhiṇaṃP3.49 paṭhamaṃ pādaṃ , uddharanto narāsabho

Gacchanto sirisampanno , sobhate dvipaduttamo .

‘‘ Gacchato buddhaseṭṭhassa , heṭṭhāpādatalaṃ mudu ;

Samaṃ samphusate bhūmiṃ , rajasā nupalippati .

‘‘ Ninnaṭṭhānaṃ unnamati , gacchante lokanāyake ;

Unnatañca samaṃ hoti , pathavī ca acetanā .

‘‘ Pāsāṇā sakkharā ceva , kathalā khāṇukaṇṭakā ;

Sabbe maggā vivajjanti , gacchante lokanāyake .

‘‘ Nātidūre uddharati , naccāsanne ca nikkhipaṃ ;

Aghaṭṭayanto niyyāti , ubho jāṇū ca gopphake .

‘‘ Nātisīghaṃ pakkamati , sampannacaraṇo muni ;

Na cāpi saṇikaṃ yāti , gacchamāno samāhito .

‘‘ UddhaṃV3.90 adho ca tiriyañca , disañca vidisaṃ tathā ;

Na pekkhamāno so yāti , yugamattañhi pekkhati .

‘‘ NāgavikkantacāroM3.92 so , gamane sobhate jino ;

Cāruṃ gacchati lokaggo , hāsayanto sadevake .

‘‘ Uḷurājāva sobhanto , catucārīva kesarī ;

Tosayanto bahū satte , puraṃ seṭṭhaṃ upāgamī ’’ ti .

Vaṇṇakālo nāma kiresa , evaṃvidhesu kālesu buddhassa sarīravaṇṇe vā guṇavaṇṇe vā dhammakathikassa thāmoyeva pamāṇaṃ .

Cuṇṇiyapadehi vā gāthābandhena vā yattakaṃ sakkoti , tattakaṃ vattabbaṃ .

Dukkathitanti na vattabbaṃ .

Appamāṇavaṇṇā hi buddhā .

Tesaṃ buddhāpi anavasesato vaṇṇaṃ vattuṃ asamatthā , pageva itarā pajāti .

Iminā sirivilāsena alaṅkatapaṭiyattaṃ sakyarājakulaṃ pavisitvā bhagavā pasannacittena janena gandhadhūmavāsacuṇṇādīhi pūjiyamāno santhāgāraṃ pāvisi .

Tena vuttaṃ ‘‘ atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃP3.50 bhikkhusaṅghena yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkamī ’’ ti .

Bhagavantaṃyeva purakkhatvāti bhagavantaṃ purato katvā .

Tattha bhagavā bhikkhūnañceva upāsakānañca majjhe nisinno gandhodakena nhāpetvā dukūlacumbaṭakena vodakaṃ katvā jātihiṅgulakena majjitvā rattakambalapaliveṭhite pīṭhe ṭhapitarattasuvaṇṇaghanapaṭimā viya ativirocittha .

Ayaṃ panettha porāṇānaṃ vaṇṇabhaṇanamaggo –

‘‘ Gantvāna maṇḍalamāḷaṃ , nāgavikkantacāraṇo ;

Obhāsayanto lokaggo , nisīdi varamāsane .

‘‘ Tahiṃ nisinno naradammasārathi ,

Devātidevo satapuññalakkhaṇo ;

BuddhāsaneV3.91 majjhagato virocati ,

Suvaṇṇanekkhaṃ viya paṇḍukambale .

‘‘ Nekkhaṃ jambonadasseva , nikkhittaṃ paṇḍukambale ;

Virocati vītamalo , maṇiverocano yathā .

‘‘ MahāsālovaM3.93 samphullo , nerurājāva ’ laṅkato ;

Suvaṇṇayūpasaṅkāso , padumo kokanado yathā .

‘‘ Jalanto dīparukkhova , pabbatagge yathā sikhī ;

Devānaṃ pāricchattova , sabbaphullo virocatī ’’ ti .

Kāpilavatthave sakye bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāyāti ettha dhammakathā nāma santhāgārānumodanāpaṭisaṃyuttā pakiṇṇakakathā veditabbā .

Tadā hi bhagavā ākāsagaṅgaṃ otārento viya pathavojaṃ ākaḍḍhanto viya mahājambuṃ matthake gahetvā cālento viya yojanikaṃ madhubhaṇḍaṃ cakkayantena pīḷetvā madhupānaṃ pāyamāno viya kapilavatthuvāsīnaṃ sakyānaṃ hitasukhāvahaṃ pakiṇṇakakathaṃ kathesi .

‘‘ Āvāsadānaṃ nāmetaṃ , mahārāja , mahantaṃ , tumhākaṃ āvāso mayā paribhutto , bhikkhusaṅghena ca paribhuttoP3.51 , mayā ca bhikkhusaṅghena ca paribhutto pana dhammaratanena paribhuttoyevāti tīhi ratanehi paribhutto nāma hoti .

Āvāsadānasmiñhi dinne sabbadānaṃ dinnameva hoti .

Bhummaṭṭhakapaṇṇasālāya vā sākhāmaṇḍapassa vāpi ānisaṃso nāma paricchindituṃ na sakkā .

Āvāsadānānubhāvena hi bhave bhave nibbattassāpi sambādhitagabbhavāso na hoti , dvādasahattho ovarako viya mātukucchi asambādhova hotī ’’ ti .

Evaṃ nānānayavicittaṃ bahuṃ dhammiṃ kathaṃ kathetvā –

‘‘ Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanti , tato vāḷamigāni ca ;

Sirīsape ca makase , sisire cāpi vuṭṭhiyo .

‘‘ TatoV3.92 vātātapo ghoro , sañjāto paṭihaññati ;

Leṇatthañca sukhatthañca , jhāyituñca vipassituṃ .

‘‘ Vihāradānaṃ saṅghassa , aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ ;

Tasmā hi paṇḍito poso , sampassaṃ atthamattano .

‘‘ Vihāre kāraye ramme , vāsayettha bahussute ;

Tesaṃ annañca pānañca , vatthasenāsanāni ca .

‘‘ DadeyyaM3.94 ujubhūtesu , vippasannena cetasā ;

Te tassa dhammaṃ desenti , sabbadukkhāpanūdanaṃ ;

Yaṃ so dhammaṃ idhaññāya , parinibbāti anāsavo ’’ ti .( cūḷava .295)–

Evaṃ ‘‘ ayampi āvāse ānisaṃso , ayampi āvāse ānisaṃso ’’ ti bahudeva rattiṃ atirekataraṃ diyaḍḍhayāmaṃ āvāsānisaṃsakathaṃ kathesi .

Tattha imā tāva gāthāva saṅgahaṃ āruḷhā , pakiṇṇakadhammadesanā pana saṅgahaṃ nārohati .

Sandassetvātiādīni vuttatthāneva .

Abhikkantāti atikkantā dve yāmā gatā .

Yassa dāni kālaṃ maññathāti yassa tumhe gamanassa kālaṃ maññatha , gamanakālo tumhākaṃ , gacchathāti vuttaṃ hoti .

Kasmā pana bhagavā te uyyojesīti ?

Anukampāya .

Sukhumālā hi te , tiyāmarattiṃ nisīditvā vītināmentānaṃ sarīre ābādho uppajjeyya .

Bhikkhusaṅghopi mahā , tassa ṭhānanisajjānaṃ okāso laddhuṃ vaṭṭatīti ubhayānukampāya uyyojesi .

Vigatathinamiddhoti tatra kira bhikkhū yāmadvayaṃ ṭhitāpiP3.52 nisinnāpi acālayiṃsu , pacchimayāme pana āhāro pariṇamati , tassa pariṇatattā bhikkhusaṅgho vigatathinamiddho jātoti akāraṇametaṃ .

Buddhānañhi kathaṃ suṇantassa kāyikacetasikadarathā na honti , kāyacittalahutādayo uppajjanti , tena tesaṃ dve yāme ṭhitānampi nisinnānampi dhammaṃ suṇantānaṃ thinamiddhaṃ vigataṃ , pacchimayāmepi sampatte tathā vigatameva jātaṃ .

Tenāha ‘‘ vigatathinamiddho ’’ ti .

PiṭṭhiV3.93 me āgilāyatīti kasmā āgilāyati ?

Bhagavato hi chabbassāni mahāpadhānaṃ padahantassa mahantaṃ kāyadukkhaṃ ahosi , athassa aparabhāge mahallakakāle piṭṭhivāto uppajjīti .

Akāraṇaṃ vā etaṃ .

Pahoti hi bhagavā uppannaṃ vedanaṃ vikkhambhetvā ekampi dvepi sattāhāni ekapallaṅkena nisīdituṃ .

Santhāgārasālaṃ pana catūhi iriyāpathehi paribhuñjitukāmo ahosi .

Tattha pādadhovanaṭṭhānato yāva dhammāsanā agamāsi , ettake ṭhāne gamanaṃ nipphannaṃ .

Dhammāsanaṃ pattaṃ thokaṃ ṭhatvā nisīdi , ettake ṭhāne ṭhānaṃ nipphannaṃ .

Dveyāmaṃ dhammāsane nisīdi , ettake ṭhāneM3.95 nisajjā nipphannā .

Idāni dakkhiṇena passena thokaṃ nipanne sayanaṃ nipphajjissatīti evaṃ catūhi iriyāpathehi paribhuñjitukāmo ahosi .

Upādinnakasarīrañca nāma ‘‘ no āgilāyatī ’’ ti na vattabbaṃ , tasmā ciranisajjāya sañjātaṃ appakampi āgilāyanaṃ gahetvā evamāha .

Saṅghāṭiṃ paññāpetvāti santhāgārassa kira ekapasse te rājāno paṭasāṇiṃ parikkhipāpetvā kappiyamañcakaṃ paññāpetvā kappiyapaccattharaṇena attharitvā upari suvaṇṇatārakagandhamālādidāmapaṭimaṇḍitaṃ vitānaṃ bandhitvā gandhatelappadīpaṃ āropayiṃsu ,‘‘ appeva nāma satthā dhammāsanato vuṭṭhāya thokaṃ vissamanto idha nipajjeyya , evaṃ no imaṃ santhāgāraṃ bhagavatā catūhi iriyāpathehi paribhuttaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatī ’’ ti .

SatthāpiP3.53 tadeva sandhāya tattha saṅghāṭiṃ paññāpetvā nipajji .

Uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvāti ‘‘ ettakaṃ kālaṃ atikkamitvā vuṭṭhahissāmī ’’ ti vuṭṭhānasaññaṃ citte ṭhapetvā , tañca kho aniddāyantova therassa dhammakathaṃ suṇamāno .

Avassutapariyāyan ti avassutassa pariyāyaṃ , avassutassa kāraṇanti attho .

Adhimuccatīti kilesādhimuccanena adhimuccati , giddho hoti .

Byāpajjatīti byāpādavasena pūticitto hoti .

Cakkhutoti cakkhubhāvena .

Māroti kilesamāropi devaputtamāropi .

Otāran ti vivaraṃ .

Ārammaṇan ti paccayaṃ .

Naḷāgāratiṇāgāraṃ viya hi savisevanāni āyatanāni , tiṇukkā viya kilesuppattirahaṃ ārammaṇaṃ , tiṇukkāya ṭhapitaṭhapitaṭṭhāne aṅgārassujjalanaṃ viya ārammaṇe āpāthamāgate kilesānaṃ uppatti .

Tena vuttaṃ labhetha māro otāran ti .

SukkapakkheV3.94 bahalamattikapiṇḍāvalepanaṃ kūṭāgāraṃ viya nibbisevanāni āyatanāni , tiṇukkā viya vuttapakārārammaṇaṃ , tiṇukkāya ṭhapitaṭhapitaṭṭhāne nibbāpanaṃ viya nibbisevanānaṃ āyatanānaṃ ārammaṇe āpāthamāgate kilesapariḷāhassa anuppatti .

Tena vuttaṃ neva labhetha māro otāran ti .

Issues

Select Version

Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā

Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā