12. Lokakāmaguṇavaggo
1-2.Paṭhamamārapāsasuttādivaṇṇanā
114-115.
Lokakāmaguṇavaggassa
V3.33M3.33P2.388 paṭhame āvāsagatoti vasanaṭṭhānaṃ gato .Mārassa vasaṃ gatoti tividhassāpi mārassa vasaṃ gato .
Paṭimukka ’ ssa mārapāsoti assa gīvāya mārapāso paṭimukko pavesito .
Dutiyaṃ uttānameva .
3. Lokantagamanasuttavaṇṇanā
116. Tatiye lokassāti cakkavāḷalokassa .
Lokassa antan ti saṅkhāralokassa antaṃ .
Vihāraṃ pāvisīti ‘‘ mayi vihāraṃ paviṭṭhe ime bhikkhū , imaṃ uddesaṃ ānandaṃ pucchissanti , so ca tesaṃ mama sabbaññutaññāṇena saṃsanditvā kathessati .
Tato naṃ thomessāmi , mama thomanaṃ sutvā bhikkhū ānandaṃ upasaṅkamitabbaṃ , vacanañcassa sotabbaṃ saddhātabbaṃ maññissanti , taṃ nesaṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā ’’ ti cintetvā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ avibhajitvāva nisinnāsane antarahito gandhakuṭiyaṃ pāturahosi .
Tena vuttaṃ ‘‘ uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisī ’’ ti .
Satthu ceva saṃvaṇṇitoti satthārā ca pasattho .
Viññūnan ti idampi karaṇatthe sāmivacanaṃ , paṇḍitehi sabrahmacārīhi ca sambhāvitoti attho .
Pahotīti sakkoti .
Atikkammeva mūlaṃ atikkammeva khandhan ti sāro nāma mūle vā khandhe vā bhaveyya , tampi atikkamitvāti attho .
Evaṃsampadamidan ti evaṃsampattikaṃ , īdisanti attho .
Atisitvāti atikkamitvā .
Jānaṃ jānātīti jānitabbameva jānāti .
Passaṃ passatīti passitabbameva passati .
Yathā vā ekacco viparītaṃ gaṇhanto jānantopi na jānāti , passantopi na passati , na evaṃ bhagavā .
Bhagavā pana jānanto jānāti , passanto passatiyeva .
Svāyaṃ dassanapariṇāyakaṭṭhena cakkhubhūto .
Viditakaraṇaṭṭhena ñāṇabhūto
P2.389 .Aviparītasabhāvaṭṭhena pariyattidhammapavattanato vā hadayena cintetvā vācāya nicchāritadhammamayoti dhammabhūto .
Seṭṭhaṭṭhena brahmabhūto .
Atha vā cakkhu
V3.34 viya bhūtoti cakkhubhūto .Evametesu padesu attho veditabbo .
Svāyaṃ dhammassa
M3.34 vattanato vattā .Pavattanato pavattā .
Atthaṃ nīharitvā nīharitvā dassanasamatthatāya atthassa ninnetā .
Amatādhigamāya paṭipattiṃ desetīti amatassa dātā .
Agaruṃ karitvāti punappunaṃ yācāpentopi hi garuṃ karoti nāma .
Attano sekkhapaṭisambhidāñāṇe ṭhatvā sinerupādato vālikaṃ uddharamāno viya dubbiññeyyaṃ katvā kathentopi garuṃ karotiyeva nāma .
Evaṃ akatvā amhe punappunaṃ ayācāpetvā suviññeyyampi no katvā kathehīti vuttaṃ hoti .
Yaṃ kho voti yaṃ kho tumhākaṃ .
Cakkhunā kho , āvuso , lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānīti cakkhuñhi loke appahīnadiṭṭhi puthujjano sattalokavasena lokoti sañjānāti ceva maññati ca , tathā cakkavāḷalokavasena .
Na hi aññatra cakkhādīhi dvādasāyatanehi tassa sā saññā vā māno vā uppajjati .
Tena vuttaṃ ,‘‘ cakkhunā kho , āvuso , lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī ’’ ti .
Imassa ca lokassa gamanena anto nāma ñātuṃ vā daṭṭhuṃ vā pattuṃ vā na sakkā .
Lujjanaṭṭhena pana tasseva cakkhādibhedassa lokassa nibbānasaṅkhātaṃ antaṃ appatvā vaṭṭadukkhassa antakiriyā nāma natthīti veditabbā .
Evaṃ pañhaṃ vissajjetvā idāni ‘‘ sāvakena pañho kathitoti mā nikkaṅkhā ahuvattha , ayaṃ bhagavā sabbaññutaññāṇatulaṃ gahetvā nisinno .
Icchamānā tameva upasaṅkamitvā nikkaṅkhā hothā ’’ ti uyyojento ākaṅkhamānā panātiādimāha .
Imehi ākārehīti imehi kāraṇehi cakkavāḷalokassa antābhāvakāraṇehi ceva saṅkhāralokassa antāpattikāraṇehi ca .
Imehi padehīti imehi akkharasampiṇḍanehi .
Byañjanehīti pāṭiyekkaakkharehi .
Paṇḍitoti
P2.390 paṇḍiccena samannāgato .Catūhi kāraṇehi paṇḍito dhātukusalo āyatanakusalo paccayākārakusalo kāraṇākāraṇakusaloti .
Mahāpaññoti mahante atthe mahante dhamme mahantā
M3.35 niruttiyo mahantāni paṭibhānāni paṭiggaṇhanasamatthatāya mahāpaññāya samannāgato .Yathā
V3.35 taṃ ānandenāti yathā ānandena byākataṃ , taṃ sandhāya vuttaṃ .Yathā ānandena taṃ byākataṃ , ahampi taṃ evameva byākareyyanti attho .
4. Kāmaguṇasuttavaṇṇanā
117. Catutthe ye meti ye mama .
Cetaso samphuṭṭhapubbāti cittena anubhūtapubbā .
Tatra me cittaṃ bahulaṃ gacchamānaṃ gaccheyyāti tesu pāsādattayatividhanāṭakādibhedasampattivasena anubhūtapubbesu pañcasu kāmaguṇesu bahūsu vāresu uppajjamānaṃ uppajjeyyāti dīpeti .
Paccuppannesu vāti idha padhānacariyakāle chabbassāni supupphitavanasaṇḍajātānaṃ dijagaṇādīnaṃ vasena diṭṭhasutādibhedaṃ manoramārammaṇaṃ kāmaguṇaṃ katvā dassento ‘‘ evarūpesu paccuppannesu vā bahulaṃ uppajjeyyā ’’ ti dasseti .
Appaṃ vā anāgatesūti anāgate ‘‘ metteyyo nāma buddho bhavissati , saṅkho nāma rājā , ketumatī nāma rājadhānī ’’ tiādivasena ( dī . ni .3.106) parittakameva anāgatesu kāmaguṇesu uppajjeyyāti dasseti .
Tatra me attarūpenāti tatra mayā attano hitakāmajātikena .
Appamādoti sātaccakiriyā pañcasu kāmaguṇesu cittassa avossaggo .
Satīti ārammaṇapariggahitasati .
Ārakkhoti ayaṃ appamādo ca sati ca cetaso ārakkho karaṇīyo , evaṃ me ahosīti dasseti , ārakkhatthāya ime dve dhammā kātabbāti vuttaṃ hoti .
Tasmātiha , bhikkhave , se āyatane veditabbeti yasmā cetaso ārakkhatthāya appamādo ca sati ca kātabbā , yasmā tasmiṃ āyatane vidite appamādena vā satiyā vā kātabbaṃ natthi , tasmā
P2.391 se āyatane veditabbe , taṃ kāraṇaṃ jānitabbanti attho .Saḷāyatananirodhan ti saḷāyatananirodho vuccati nibbānaṃ , taṃ sandhāya bhāsitanti attho .
Nibbānasmiñhi cakkhuādīni ceva nirujjhanti rūpasaññādayo ca nirujjhantīti .
Sesaṃ vuttanayameva .
5-6.Sakkapañhasuttādivaṇṇanā
118-119.
Pañcame
M3.36 diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve .Parinibbāyantīti kilesaparinibbānena parinibbāyanti .
Tannissitaṃ viññāṇaṃ hotīti taṇhānissitaṃ kammaviññāṇaṃ hoti
V3.36 .Tadupādānan ti taṃgahaṇaṃ , taṇhāgahaṇena sahagataṃ viññāṇaṃ hotīti attho .
Chaṭṭhaṃ uttānameva .
7. Sāriputtasaddhivihārikasuttavaṇṇanā
120. Sattame santānessatīti ghaṭessati , yogavicchedamassa pāpuṇituṃ na dassati .
8. Rāhulovādasuttavaṇṇanā
121. Aṭṭhame vimuttiparipācaniyāti vimuttiṃ paripācentīti vimuttiparipācaniyā .
Dhammāti pannarasa dhammā , te saddhindriyādīnaṃ visuddhikaraṇavasena veditabbā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Assaddhe puggale parivajjayato , saddhe puggale sevato bhajato payirupāsato , pasādanīye suttante paccavekkhato , imehi tīhākārehi saddhindriyaṃ visujjhati .
Kusīte puggale parivajjayato , āraddhavīriye puggale sevato bhajato payirupāsato , sammappadhāne paccavekkhato , imehi tīhākārehi vīriyindriyaṃ visujjhati .
Muṭṭhassatī puggale parivajjayato , upaṭṭhitassatī puggale sevato bhajato payirupāsato
P2.392 , satipaṭṭhāne paccavekkhato , imehi tīhākārehi satindriyaṃ visujjhati .Asamāhite puggale parivajjayato , samāhite puggale sevato bhajato payirupāsato , jhānavimokkhe paccavekkhato , imehi tīhākārehi samādhindriyaṃ visujjhati .
Duppaññe puggale parivajjayato , paññavante puggale sevato bhajato payirupāsato , gambhīrañāṇacariyaṃ paccavekkhato , imehi tīhākārehi paññindriyaṃ visujjhati .
Iti ime pañca puggale parivajjayato , pañca puggale sevato bhajato payirupāsato
M3.37 , pañca suttante paccavekkhato , imehi pannarasahi ākārehi imāni pañcindriyāni visujjhantī ’’ ti ( paṭi . ma .1.184).Aparepi pannarasa dhammā vimuttiparipācaniyā – saddhāpañcamāni indriyāni , aniccasaññā , anicce dukkhasaññā , dukkhe anattasaññā , pahānasaññā , virāgasaññāti imā
V3.37 pañca nibbedhabhāgiyā saññā , meghiyattherassa kathitā kalyāṇamittatādayo pañca dhammāti ( udā .31).Kāya pana velāya bhagavato etadahosīti ?
Paccūsasamaye lokaṃ volokentassa .
Anekāni devatāsahassānīti āyasmatā rāhulena padumuttarassa bhagavato pādamūle pālitanāgarājakāle patthanaṃ paṭṭhapentena saddhiṃ patthanaṃ paṭṭhapitadevatāsu pana kāci bhūmaṭṭhakā devatā , kāci antalikkhaṭṭhakā , kāci cātumahārājikā , kāci devaloke , kāci brahmaloke nibbattā .
Imasmiṃ pana divase sabbāpi tā ekaṭṭhāne andhavanasmiṃyeva sannipatitā , tā sandhāyāha –
‘‘ anekāni devatāsahassānī ’’ ti .
Dhammacakkhun ti imasmiṃ sutte cattāro ca maggā cattāri ca phalāni dhammacakkhunti veditabbāni .
Tattha hi kāci devatā sotāpannā ahesuṃ , kāci sakadāgāmī , anāgāmī , khīṇāsavā .
Tāsañca pana devatānaṃ ettakāti gaṇanavasena paricchedo natthi .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
9-10.Saṃyojaniyadhammasuttādivaṇṇanā
122-123.
Navamadasamāni iṭṭhārammaṇavasena kathiyamāne bujjhanakānaṃ vasena vuttānīti .
Lokakāmaguṇavaggo dvādasamo .