8. Gāmaṇisaṃyuttaṃ
1. Caṇḍasuttavaṇṇanā
353. Gāmaṇisaṃyuttassa
V3.140P3.102M3.140 paṭhame caṇḍo gāmaṇīti dhammasaṅgāhakattherehi caṇḍoti gahitanāmo eko gāmaṇi .Pātukarotīti bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍanto akkosantaṃ paccakkosanto paharantaṃ paṭipaharanto pākaṭaṃ karotīti dasseti .
Na pātukarotīti akkuṭṭhopi pahaṭopi kiñci paccanīkaṃ akarontoti dasseti .
2. Tālapuṭasuttavaṇṇanā
354. Dutiye tālapuṭoti evaṃnāmako .
Tassa kira bandhanā pamuttatālapakkavaṇṇo viya mukhavaṇṇo vippasanno ahosi , tenassa tālapuṭoti nāmaṃ akaṃsu .
Svāyaṃ abhinīhārasampanno pacchimabhavikapuggalo .
Yasmā pana paṭisandhi nāma aniyatā ākāse khittadaṇḍasadisā , tasmā esa naṭakule nibbatti .
Vuḍḍhippatto pana naṭasippe aggo hutvā sakalajambudīpe pākaṭo jāto .
Tassa pañca sakaṭasatāni pañca mātugāmasatāni parivāro , bhariyāyapissa tāvatakāvāti mātugāmasahassena ceva sakaṭasahassena ca saddhiṃ yaṃ yaṃ nagaraṃ vā nigamaṃ vā pavisati , tatthassa puretarameva satasahassaṃ denti .
Samajjavesaṃ gaṇhitvā pana mātugāmasahassena saddhiṃ kīḷaṃ karontassa yaṃ hatthūpagapādūpagādiābharaṇajātaṃ khipanti , tassa pariyanto natthi .
So taṃdivasaṃ mātugāmasahassaparivārito rājagahe kīḷaṃ katvā paripakkañāṇattā saparivārova yena bhagavā tenupasaṅkami .
Saccālikenāti
P3.103 saccena ca alikena ca .Tiṭṭhatetan ti tiṭṭhatu etaṃ .
Rajanīyāti rāgappaccayā mukhato pañcavaṇṇasuttanīharaṇavātavuṭṭhidassanādayo aññe ca kāmassādasaṃyuttākāradassanakā
V3.141 abhinayā .Bhiyyosomattāyāti adhikappamāṇattāya .
Dosanīyāti dosappaccayā hatthapādacchedādidassanākārā .
Mohanīyāti mohappaccayā udakaṃ gahetvā telakaraṇaṃ , telaṃ gahetvā udakakaraṇanti evamādayo māyāpabhedā .
Pahāso
M3.141 nāma nirayoti visuṃ pahāsanāmako nirayo nāma natthi , avīcisseva pana ekasmiṃ koṭṭhāse naccantā viya gāyantā viya ca naṭavesaṃ gahetvāva paccanti , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .Nāhaṃ , bhante , etaṃ rodāmīti ahaṃ , bhante , etaṃ bhagavato byākaraṇaṃ na rodāmīti evaṃ sakammakavasenettha attho veditabbo , na assuvimocanamattena .
‘‘ Mataṃ vā ammarodantī ’’ tiādayo cettha aññepi vohārā veditabbā .
3-5.Yodhājīvasuttādivaṇṇanā
355-357.
Tatiye yodhājīvoti yuddhena jīvikaṃ kappanako dhammasaṅgāhakattherehi evaṃ gahitanāmo .
Ussahati vāyamatīti ussāhaṃ vāyāmaṃ karoti .
Pariyāpādentīti maraṇaṃ paṭipajjāpenti .
Dukkaṭan ti duṭṭhu kataṃ .
Duppaṇihitan ti duṭṭhu ṭhapitaṃ .
Parajito nāma nirayoti ayampi na visuṃ eko nirayo , avīcisseva pana ekasmiṃ koṭṭhāse pañcāvudhasannaddhā
P3.104 phalakahatthā hatthiassarathe āruyha saṅgāme yujjhantā viya paccanti , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .Catutthapañcamesupi eseva nayo .
6. Asibandhakaputtasuttavaṇṇanā
358. Chaṭṭhe pacchābhūmakāti pacchābhūmivāsino .
Kāmaṇḍalukāti sakamaṇḍaluno .
Sevālamālikāti pātova udakato sevālañceva uppalādīni ca gahetvā udakasuddhikabhāvajānanatthāya mālaṃ katvā piḷandhanakā .
Udakorohakāti sāyaṃpātaṃ udakaṃ orohanakā .
Uyyāpentīti upari yāpenti .
Saññāpentīti sammā ñāpenti .
Saggaṃ nāma okkāmentīti parivāretvā ṭhitā ‘‘ gaccha , bho , brahmalokaṃ , gaccha , bho , brahmalokan ’’ ti vadantā saggaṃ pavesenti .
Anuparisakkeyyāti anuparigaccheyya .
Ummujjāti ummujja uṭṭhaha .
Thalamuplavāti thalamabhiruha .
Tatra yāssāti tatra yā bhaveyya .
Sakkharā vā kaṭhalā vāti sakkharā ca kaṭhalā ca
V3.142 .Sā adhogāmī assāti sā adho gaccheyya , heṭṭhāgāmī bhaveyya .
Adhogacchāti heṭṭhā gaccha .
7. Khettūpamasuttavaṇṇanā
359. Sattame
M3.142 jaṅgalan ti thaddhaṃ na mudu .Ūsaran ti sañjātaloṇaṃ .
Pāpabhūmīti lāmakabhūmibhāgaṃ .
Maṃdīpātiādīsu ahaṃ dīpo patiṭṭhā etesanti maṃdīpā .
Ahaṃ leṇo allīyanaṭṭhānaṃ etesanti maṃleṇā .
Ahaṃ tāṇaṃ rakkhā etesanti maṃtāṇā .
Ahaṃ saraṇaṃ bhayanāsanaṃ etesanti maṃsaraṇā .
Viharantīti maṃ evaṃ katvā viharanti .
Gobhattampīti dhaññaphalassa abhāvena lāyitvā kalāpakalāpaṃ bandhitvā ṭhapitaṃ gimhakāle gunnampi khādanaṃ bhavissatīti attho .
Udakamaṇikoti kucchiyaṃ maṇikamekhalāya evaṃ laddhanāmo bhājanaviseso .
Ahārī aparihārīti udakaṃ na harati na pariharati , na pariyādiyatīti attho .
Iti
P3.105 imasmiṃ sutte sakkaccadhammadesanāva kathitā .Buddhānañhi asakkaccadhammadesanā nāma natthi .
Sīhasamānavuttino hi buddhā , yathā sīho pabhinnavaravāraṇassapi sasabiḷārādīnampi gahaṇatthāya ekasadisameva vegaṃ karoti , evaṃ buddhāpi ekassa desentāpi dvinnaṃ bahūnaṃ bhikkhuparisāya bhikkhuniupāsakaupāsikāparisāyapi titthiyānampi desentā sakkaccameva desenti .
Catasso pana parisā saddahitvā okappetvā suṇantīti tāsaṃ desanā sakkaccadesanā nāma jātā .
8. Saṅkhadhamasuttavaṇṇanā
360. Aṭṭhame yaṃbahulaṃ yaṃbahulan ti iminā nigaṇṭho attanāva attano vādaṃ bhindati .
Tasmā bhagavā evaṃ sante na koci āpāyikotiādimāha .
Purimāni pana cattāri padāni diṭṭhiyā paccayā honti .
Tasmā tesupi ādīnavaṃ dassento idha , gāmaṇi , ekacco satthā evaṃvādī hotītiādimāha .
Tattha ahampamhīti ahampi amhi .
Mettāsahagatenātiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ saddhiṃ bhāvanānayena visuddhimagge vuttameva .
V3.143 Seyyathāpi , gāmaṇi , balavā saṅkhadhamotiādi pana idha apubbaṃ .Tattha balavāti balasampanno .
Saṅkhadhamoti saṅkhadhamako .
Appakasirenāti akicchena adukkhena .
Dubbalo hi saṅkhadhamo saṅkhaṃ dhamantopi
M3.143 na sakkoti catasso disā sarena viññāpetuṃ , nāssa saṅkhasaddo sabbato pharati , balavato pana vipphāriko hoti , tasmā ‘‘ balavā ’’ ti āha .Mettāya cetovimuttiyāti ettha ‘‘ mettā ’’ ti vutte upacāropi appanāpi vaṭṭati ,‘‘ cetovimuttī ’’ ti vutte pana appanāva vaṭṭati .
Yaṃ pamāṇakataṃ kamman ti pamāṇakataṃ kammaṃ nāma kāmāvacaraṃ vuccati , appamāṇakataṃ kammaṃ nāma rūpāvacaraṃ .
Tañhi pamāṇaṃ atikkamitvā odhisakaanodhisakadisāpharaṇavasena vaḍḍhetvā katattā appamāṇakatanti vuccati .
Na taṃ tatrāvasissati , na taṃ tatrāvatiṭṭhatīti taṃ kāmāvacarakammaṃ
P3.106 tasmiṃ rūpārūpāvacarakamme na ohīyati na tiṭṭhati .Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Taṃ kāmāvacarakammaṃ tassa rūpārūpāvacarakammassa antarā laggituṃ vā ṭhātuṃ vā rūpārūpāvacarakammaṃ pharitvā pariyādiyitvā attano okāsaṃ gahetvā patiṭṭhātuṃ vā na sakkoti .
Atha kho rūpārūpāvacarakammameva kāmāvacaraṃ mahogho viya parittaṃ udakaṃ pharitvā pariyādiyitvā attano okāsaṃ katvā tiṭṭhati , tassa vipākaṃ paṭibāhitvā sayameva brahmasahabyataṃ upanetīti .
Iti idaṃ suttaṃ ādimhi kilesavasena vuṭṭhāya avasāne brahmavihāravasena gahitattā yathānusandhināva gataṃ .
9. Kulasuttavaṇṇanā
361. Navame dubbhikkhāti dullabhabhikkhā .
Dvīhitikāti ‘‘ jīvissāma nu kho na nu kho ’’ ti evaṃ pavattaīhitikā .
‘‘ Duhitikā ’’ tipi pāṭho .
Ayameva attho .
Dukkhā īhiti ettha na sakkā koci payogo sukhena kātunti duhitikā .
Tattha tattha matamanussānaṃ vippakiṇṇāni setāni aṭṭhikāni etthāti setaṭṭhikā .
Salākāvuttāti salākamattavuttā , yaṃ tattha vuttaṃ vāpitaṃ , taṃ salākamattameva ahosi , phale na janayatīti attho .
Uggilitun ti
M3.144 dve ante mocetvā kathetuṃ asakkonto uggilituṃ bahi nīharituṃ na sakkhītiV3.144 .Ogilitun ti pucchāya dosaṃ disvā hāretuṃ asakkonto ogilituṃ anto pavesetuṃ na sakkhīti .
Ito so gāmaṇi ekanavutikappeti bhagavā kathayamānova yāva nikkhanto nāsikavāto na puna pavisati , tāvatakena kālena ekanavutikappe anussari ‘‘ atthi nu kho kiñci kule pakkabhikkhādānena upahatapubban ’’ ti parijānanatthaṃ .
Athekampi
P3.107 apassanto ‘‘ ito so , gāmaṇī ’’ tiādimāha .Idāni dānādīnaṃ ānisaṃsaṃ kathento atha kho yāni tāni kulāni aḍḍhānīti dhammadesanaṃ ārabhi .
Tattha dānasambhūtānīti dānena sambhūtāni nibbattāni .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Ettha pana saccaṃ nāma saccavāditā .
Sāmaññaṃ nāma sesasīlaṃ .
Vikiratīti ayogena vaḷañjento vippakirati .
Vidhamatīti dhamento viya nāseti .
Viddhaṃsetīti nāseti .
Aniccatāti hutvā abhāvo bahunāpi kālena saṅgatānaṃ khaṇeneva antaradhānaṃ .
10. Maṇicūḷakasuttavaṇṇanā
362. Dasame taṃ parisaṃ etadavocāti tassa kira evaṃ ahosi ‘‘ kulaputtā pabbajantā puttadārañceva jātarūparajatañca pahāyeva pabbajanti , na ca sakkā yaṃ pahāya pabbajitā , taṃ tehi gahetun ’’ ti nayaggāhe ṭhatvā ‘‘ mā ayyo ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Ekaṃsenetan ti etaṃ pañcakāmaguṇakappanaṃ assamaṇadhammo asakyaputtiyadhammoti ekaṃsena dhāreyyāsi .
Tiṇan ti senāsanacchadanatiṇaṃ .
Pariyesitabban ti tiṇacchadane vā iṭṭhakacchadane vā gehe palujjante yehi taṃ kāritaṃ , tesaṃ santikaṃ gantvā ‘‘ tumhehi kāritasenāsanaṃ ovassati , na sakkā tattha vasitun ’’ ti ācikkhitabbaṃ .
Manussā sakkontā karissanti , asakkontā ‘‘ tumhe vaḍḍhakiṃ gahetvā kārāpetha , mayaṃ te saññāpessāmā ’’ ti vakkhanti .
Evaṃ vutte kāretvā tesaṃ ācikkhitabbaṃ .
Manussā vaḍḍhakīnaṃ dātabbaṃ dassanti .
Sace āvāsasāmikā natthi , aññesampi bhikkhācāravattena ārocetvā kāretuṃ vaṭṭati .
Idaṃ sandhāya ‘‘ pariyesitabban ’’ ti vuttaṃ .
Dārun ti
V3.145M3.145 senāsane gopānasiādīsu palujjamānesu tadatthāya dāruṃ .Sakaṭan ti gihivikataṃ katvā tāvakālikasakaṭaṃ .
Na kevalañca sakaṭameva , aññampi vāsipharasukuddālādiupakaraṇaṃ evaṃ pariyesituṃ vaṭṭati .
Purisoti hatthakammavasena puriso pariyesitabbo .
Yaṃkiñci hi purisaṃ ‘‘ hatthakammaṃ
P3.108 , āvuso , katvā dassasī ’’ ti vatvā ‘‘ dassāmi , bhante ,’’ ti vutte ‘‘ idañcidañca karohī ’’ ti yaṃ icchati , taṃ kāretuṃ vaṭṭati .Na tvevāhaṃ , gāmaṇi , kenaci pariyāyenāti jātarūparajataṃ panāhaṃ kenacipi kāraṇena pariyesitabbanti na vadāmi .
11. Bhadrakasuttavaṇṇanā
363. Ekādasame mallesūti evaṃnāmake janapade .
Vadhenāti māraṇena .
Jāniyāti dhanajāniyā .
Akālikena pattenāti na kālantarena pattena , kālaṃ anatikkamitvāva pattenāti attho .
Ciravāsī nāma kumāroti evaṃnāmako tassa putto .
Bahi āvasathe paṭivasatīti bahinagare kiñcideva sippaṃ uggaṇhanto vasati .
Imasmiṃ sutte vaṭṭadukkhaṃ kathitaṃ .
12. Rāsiyasuttavaṇṇanā
364. Dvādasame rāsiyoti rāsiṃ katvā pañhassa pucchitattā rāsiyoti evaṃ dhammasaṅgāhakattherehi gahitanāmo .
Tapassin ti tapanissitakaṃ .
Lūkhajīvin ti lūkhajīvikaṃ .
Antāti koṭṭhāsā .
Gāmoti gāmmo .
Gammotipi pāṭho , gāmavāsīnaṃ dhammoti attho .
Attakilamathānuyogoti attano kilamathānuyogo , sarīradukkhakaraṇanti attho .
Kasmā panettha kāmasukhallikānuyogo gahito , kasmā attakilamathānuyogo , kasmā majjhimā paṭipadāti ?
Kāmasukhallikānuyogo tāva kāmabhogīnaṃ dassanatthaṃ gahito , attakilamathānuyogo tapanissitakānaṃ , majjhimā paṭipadā tiṇṇaṃ nijjaravatthūnaṃ dassanatthaṃ gahitā .
Kiṃ etesaṃ dassane payojananti ?
Ime dve ante pahāya tathāgato majjhimāya paṭipadāya sammāsambodhiṃ patto .
So kāmabhoginopi na sabbe garahati na pasaṃsati , tapanissitakepi na sabbe garahati na
M3.146 pasaṃsati , garahitabbayuttakeyeva garahati , pasaṃsitabbayuttakeP3.109 pasaṃsatīti imassatthassa pakāsanaṃ etesaṃ dassane payojananti veditabbaṃ .Idāni
V3.146 tamatthaṃ pakāsento tayo khome , gāmaṇi , kāmabhoginotiādimāha .Tattha sāhasenāti sāhasikakammena .
Na saṃvibhajatīti mittasahāyasandiṭṭhasambhattānaṃ saṃvibhāgaṃ na karoti .
Na puññāni karotīti anāgatabhavassa paccayabhūtāni puññāni na karoti .
Dhammādhammenāti dhammena ca adhammena ca .
Ṭhānehīti kāraṇehi .
Sacchikarotīti kathaṃ attānaṃ ātāpento paritāpento sacchikaroti ?
Caturaṅgavīriyavasena ca dhutaṅgavasena ca .
Tisso sandiṭṭhikā nijjarāti ettha ekopi maggo tiṇṇaṃ kilesānaṃ nijjaraṇatāya tisso nijjarāti vuttoti .
13. Pāṭaliyasuttavaṇṇanā
365. Terasame dūteyyānīti dūtakammāni paṇṇāni ceva mukhasāsanāni ca .
Pāṇātipātañcāhan ti idaṃ kasmā āraddhaṃ ?
Na kevalaṃ ahaṃ māyaṃ jānāmi , aññampi idañcidañca jānāmīti sabbaññubhāvadassanatthaṃ āraddhaṃ .
Santi hi , gāmaṇi , eke samaṇabrāhmaṇāti idaṃ sesasamaṇabrāhmaṇānaṃ laddhiṃ dassetvā tassā pajahāpanatthaṃ āraddhaṃ .
Mālī kuṇḍalīti mālāya mālī , kuṇḍalehi kuṇḍalī .
Itthikāmehīti itthīhi saddhiṃ kāmā itthikāmā , tehi itthikāmehi .
Āvasathāgāran ti kulagharassa ekasmiṃ ṭhāne ekekasseva sukhanivāsatthāya kataṃ vāsāgāraṃ .
Tenāhaṃ yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajāmīti tassāhaṃ attano sattianurūpena ceva balānurūpena ca saṃvibhāgaṃ karomi .
Alan ti yuttaṃ .
Kaṅkhaniye ṭhāneti kaṅkhitabbe kāraṇe .
Cittasamādhin ti tasmiṃ dhammasamādhismiṃ ṭhito tvaṃ saha vipassanāya catunnaṃ maggānaṃ vasena cittasamādhiṃ sace paṭilabheyyāsīti dasseti .
Apaṇṇakatāya
P3.110 mayhan ti ayaṃ paṭipadā mayhaṃ apaṇṇakatāya anaparādhakatāya eva saṃvattatīti attho .Kaṭaggāhoti jayaggāho .
Ayaṃ kho , gāmaṇi , dhammasamādhi , tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsīti ettha dhammasamādhīti dasakusalakammapathadhammā , cittasamādhīti saha vipassanāya
M3.147 cattāro maggā .Atha vā ‘‘ pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyatī ’’ ti ( a . ni .5.26) evaṃ vuttā pāmojjapītipassaddhisukhasamādhisaṅkhātā pañca dhammā dhammasamādhi nāma , cittasamādhi pana saha vipassanāya
V3.147 cattāro maggāva .Atha vā dasakusalakammapathā cattāro brahmavihārā cāti ayaṃ dhammasamādhi nāma , taṃ dhammasamādhiṃ pūrentassa uppannā cittekaggatā cittasamādhi nāma .
Evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsīti evaṃ tvaṃ imasmiṃ vuttappabhede dhammasamādhismiṃ ṭhito sace evaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi , ekaṃsenetaṃ kaṅkhaṃ pajaheyyāsīti attho .
Sesaṃ sabbattha vuttanayamevāti .
Gāmaṇisaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā .