10. Chappāṇakopamasuttavaṇṇanā
247. Dasame
M3.110 arugattoti vaṇasarīro .Tesaṃyeva arūnaṃ pakkattā pakkagatto .
Saravanan ti kaṇḍavanaṃ .
Evameva khoti arugatto puriso viya dussīlapuggalo veditabbo .
Tassa kusakaṇṭakehi viddhassa sarapattehi ca asidhārūpamehi vilikhitagattassa bhiyyosomattāya dukkhadomanassaṃ viya tattha tattha sabrahmacārīhi ‘‘ ayaṃ so imesañca imesañca kammānaṃ kārako ’’ ti vuccamānassa uppajjanadukkhaṃ veditabbaṃ .
Labhati vattāran ti labhati codakaṃ .
Evaṃkārīti evarūpānaṃ vejjakammadūtakammādīnaṃ kārako .
Evaṃsamācāroti vidhavā gocarādivasena evarūpagocaro .
Asucigāmakaṇṭakoti
P3.69 asuddhaṭṭhena asuci , gāmavāsīnaṃ vijjhanaṭṭhena kaṇṭakoti gāmakaṇṭako .Pakkhin ti hatthisoṇḍasakuṇaṃ .
Ossajjeyyāti vissajjeyya .
Āviñcheyyun ti ākaḍḍheyyuṃ .
Pavekkhāmīti pavisissāmi .
Ākāsaṃ ḍessāmīti ākāsaṃ uppatissāmi .
Etesu pana ahi ‘‘ bhogehi maṇḍalaṃ bandhitvā supissāmī ’’ ti vammikaṃ pavisitukāmo hoti .
Susumāro ‘‘ dūre bilaṃ pavisitvā nipajjissāmī ’’ ti udakaṃ pavisitukāmo hoti .
Pakkhī ‘‘ ajaṭākāse sukhaṃ vicarissāmī ’’ ti ākāsaṃ ḍetukāmo hoti .
Kukkuro ‘‘ uddhanaṭṭhāne chārikaṃ byūhitvā usumaṃ gaṇhanto nipajjissāmī ’’ ti gāmaṃ pavisitukāmo hoti .
Siṅgālo ‘‘ manussamaṃsaṃ khāditvā piṭṭhiṃ pasāretvā sayissāmī ’’ ti āmakasusānaṃ pavisitukāmo hoti .
Makkaṭo ‘‘ ucce rukkhe abhiruhitvā disādisaṃ pakkhandissāmī ’’ ti vanaṃ pavisitukāmo hoti .
Anuvidhāyeyyun ti
V3.108 anugaccheyyuṃ , anuvidhiyeyyuntipi pāṭho , anuvidhānaṃ āpajjeyyunti attho .Yattha so yāti , tattheva gaccheyyunti vuttaṃ hoti .
Evamevāti ettha cha pāṇakā viya chāyatanāni daṭṭhabbāni , daḷharajju viya taṇhā , majjhe gaṇṭhi viya avijjā .
Yasmiṃ yasmiṃ dvāre ārammaṇaṃ balavaṃ hoti , taṃ taṃ āyatanaṃ tasmiṃ tasmiṃ ārammaṇe āviñchati .
Imaṃ
M3.111 pana upamaṃ bhagavā sarikkhakena vā āhareyya āyatanānaṃ vā nānattadassanavasena .Tattha sarikkhakena tāva visuṃ appanākiccaṃ natthi , pāḷiyaṃyeva appitā .
Āyatanānaṃ nānattadassanena pana ayaṃ appanā – ahi nāmesa bahi sittasammaṭṭhe ṭhāne nābhiramati , saṅkāraṭṭhānatiṇapaṇṇagahanavammikāniyeva pana pavisitvā nipannakāle abhiramati , ekaggataṃ āpajjati .
Evameva cakkhupetaṃ visamajjhāsayaṃ , maṭṭhāsu suvaṇṇabhittiādīsu nābhiramati , oloketumpi na icchati , rūpacittapupphalatādivicittesuyeva
P3.70 pana abhiramati .Tādisesu hi ṭhānesu cakkhumhi appahonte mukhampi vivaritvā oloketukāmo hoti .
Susumāropi bahi nikkhanto gahetabbaṃ na passati , akkhiṃ nimīletvā carati .
Yadā pana byāmasatamattaṃ udakaṃ ogāhitvā bilaṃ pavisitvā nipanno hoti , tadā tassa cittaṃ ekaggaṃ hoti , sukhaṃ supati .
Evameva sotampetaṃ bilajjhāsayaṃ ākāsasannissitaṃ , kaṇṇacchiddakūpakeyeva ajjhāsayaṃ karoti , kaṇṇacchiddākāsoyeva tassa saddasavane paccayo hoti .
Ajaṭākāsopi vaṭṭatiyeva .
Antoleṇasmiñhi sajjhāye kayiramāne na leṇacchadanaṃ bhinditvā saddo bahi nikkhamati , dvāravātapānachiddehi pana nikkhamitvā dhātuparamparā ghaṭṭento āgantvā sotapasādaṃ ghaṭṭeti .
Atha tasmiṃ kāle ‘‘ asukaṃ nāma sajjhāyatī ’’ ti leṇapiṭṭhe nisinnā jānanti .
Evaṃ sante sampattagocaratā hoti , kiṃ panetaṃ sampattagocaranti ?
Āma sampattagocaraṃ .
Yadi evaṃ dūre bheriādīsu vajjamānesu ‘‘ dūre saddo ’’ ti jānanaṃ na bhaveyyāti .
No na bhavati .
Sotapasādasmiñhi ghaṭṭite ‘‘ dūre saddo , āsanne saddo , paratīre orimatīre ’’ ti tathā tathā jānanākāro hoti , dhammatā esāti .
Kiṃ etāya dhammatāya ?
Yato yato chiddaṃ , tato tato savanaṃ hoti candimasūriyādīnaṃ dassanaṃ viyāti asampattagocaramevetaṃ .
Pakkhīpi
V3.109 rukkhe vā bhūmiyaṃ vā na ramati .Yadā pana ekaṃ vā dve vā leḍḍupāte atikkamma ajaṭākāsaṃ pakkhando hoti , tadā ekaggacittataṃ āpajjati .
Evameva ghānampi ākāsajjhāsayaṃ vātūpanissayagandhagocaraṃ .
Tathā
M3.112 hi gāvo navavuṭṭhe deve bhūmiṃ ghāyitvā ghāyitvā ākāsābhimukho hutvā vātaṃ ākaḍḍhanti .Aṅgulīhi gandhapiṇḍaṃ gahetvāpi ca upasiṅghanakāle vātaṃ anākaḍḍhanto neva tassa gandhaṃ jānāti .
Kukkuropi bahi caranto khemaṭṭhānaṃ na passati , leḍḍudaṇḍādīhi upadduto hoti .
Antogāmaṃ pavisitvā uddhanaṭṭhāne
P3.71 chārikaṃ byūhitvā nipannassa panassa phāsu hoti .Evameva jivhāpi gāmajjhāsayā āposannissitarasārammaṇā .
Tathā hi tiyāmarattiṃ samaṇadhammaṃ katvāpi pātova pattacīvaramādāya gāmaṃ pavisitabbaṃ hoti .
Sukkhakhādanīyassa ca na sakkā kheḷena atemitassa rasaṃ jānituṃ .
Siṅgālopi bahi caranto ratiṃ na vindati , āmakasusāne manussamaṃsaṃ khāditvā nipannasseva panassa phāsu hoti .
Evameva kāyopi upādiṇṇakajjhāsayo pathavīsannissitaphoṭṭhabbārammaṇo .
Tathā hi aññaṃ upādiṇṇakaṃ alabhamānā sattā attanova hatthatale sīsaṃ katvā nipajjanti .
Ajjhattikabāhirā cassa pathavī ārammaṇaggahaṇe paccayo hoti .
Susanthatassāpi hi sayanassa heṭṭhāṭhitānampi vā phalakānaṃ na sakkā anisīdantena vā anuppīḷantena vā thaddhamudubhāvo jānitunti ajjhattikabāhirā pathavī etassa phoṭṭhabbajānane paccayo hoti .
Makkaṭopi bhūmiyaṃ vicaranto nābhiramati , hatthasatubbedhaṃ panassa rukkhaṃ āruyha viṭapapiṭṭhe nisīditvā disāvidisā olokentasseva phāsuko hoti .
Evaṃ manopi nānajjhāsayo bhavaṅgapaccayo , diṭṭhapubbepi nānārammaṇajjhāsayaṃ karotiyeva mūlabhavaṅgaṃ panassa paccayo hotīti ayamettha saṅkhepo , vitthārena pana āyatanānaṃ nānattaṃ visuddhimagge āyatananiddese vuttameva .
Taṃ cakkhu nāviñchatīti taṇhārajjukānaṃ āyatanapāṇakānaṃ kāyagatāsatithambhe baddhānaṃ nibbisevanabhāvaṃ āpannattā nākaḍḍhatīti imasmiṃ sutte pubbabhāgavipassanāva kathitā .