Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
miuthi-မိုးထိ
မြန်မာဘာသာ
Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā
Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā

3. Sabbavaggo

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Sabbavaggo

1. Sabbasuttavaṇṇanā

23. Sabbavaggassa paṭhame sabbaṃ vo , bhikkhaveti sabbaṃ nāma catubbidhaṃ – sabbasabbaṃ , āyatanasabbaṃ , sakkāyasabbaṃ , padesasabbanti .
Tattha –
‘‘ Na tassa addiṭṭhamidhaatthi kiñci ,
Atho aviññātamajānitabbaṃ ;
SabbaṃV3.5 abhiññāsi yadatthi neyyaṃ ,
Tathāgato tena samantacakkhū ’’ ti .( mahāni .156; cūḷani . dhotakamāṇavapucchāniddeso 32; paṭi . ma .1.121)–
Idaṃ sabbasabbaṃ nāma .
‘‘ Sabbaṃ vo , bhikkhave , desessāmi , taṃ suṇāthā ’’ ti ( saṃ . ni .4.24) idaṃ āyatanasabbaṃ nāma .
‘‘ Sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo , bhikkhave , desessāmī ’’ ti ( ma . ni .1.1) idaṃ sakkāyasabbaṃ nāma .
‘‘ Sabbadhammesu vā pana paṭhamasamannāhāro uppajjati cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanodhātū ’’ ti idaṃ padesasabbaṃ nāma .
Iti pañcārammaṇamattaṃ padesasabbaṃ .
Tebhūmakadhammā sakkāyasabbaṃ .
Catubhūmakadhammā āyatanasabbaṃ .
Yaṃkiñci neyyaṃ sabbasabbaṃ .
Padesasabbaṃ sakkāyasabbaṃM3.5 na pāpuṇāti , sakkāyasabbaṃ āyatanasabbaṃ na pāpuṇāti , āyatanasabbaṃ sabbasabbaṃ na pāpuṇāti .
Kasmā ?
Sabbaññutaññāṇassa ayaṃ nāma dhammo ārammaṇaṃ na hotīti natthitāya .
Imasmiṃ pana sutte āyatanasabbaṃ adhippetaṃ .
PaccakkhāyātiP2.358 paṭikkhipitvā .
Vācāvatthukamevassāti , vācāya vattabbavatthumattakameva bhaveyya .
Imāni pana dvādasāyatanāni atikkamitvā ayaṃ nāma añño sabhāvadhammo atthīti dassetuṃ na sakkuṇeyya .
Puṭṭho ca na sampāyeyyāti ,‘‘ katamaṃ aññaṃ sabbaṃ nāmā ’’ ti ?
Pucchito ,‘‘ idaṃ nāmā ’’ ti vacanena sampādetuṃ na sakkuṇeyya .
Vighātaṃ āpajjeyyāti dukkhaṃ āpajjeyya .
Yathā taṃ , bhikkhave , avisayasmin ti ettha tan ti nipātamattaṃ .
Yathāti kāraṇavacanaṃ , yasmā avisaye puṭṭhoti attho .
Avisayasmiñhi sattānaṃ vighātova hoti , kūṭāgāramattaṃ silaṃ sīsena ukkhipitvā gambhīre udake taraṇaṃ avisayo , tathā candimasūriyānaṃ ākaḍḍhitvā pātanaṃ , tasmiṃ avisaye vāyamanto vighātameva āpajjati , evaṃ imasmimpi avisaye vighātameva āpajjeyyāti adhippāyo .

2. Pahānasuttavaṇṇanā

24. Dutiye sabbappahānāyāti sabbassa pahānāya .
Cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitan ti cakkhusamphassaṃ mūlapaccayaṃ katvā uppannā sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanajavanavedanā .
CakkhuviññāṇasampayuttāyaV3.6 pana vattabbameva natthi .
Sotadvārādivedanāpaccayādīsupi eseva nayo .
Ettha pana manoti bhavaṅgacittaṃ .
Dhammāti ārammaṇaṃ .
Manoviññāṇan ti sahāvajjanakajavanaṃ .
Manosamphassoti bhavaṅgasahajāto samphasso .
Vedayitan ti sahāvajjanavedanāya javanavedanā .
Bhavaṅgasampayuttāya pana vattabbameva natthi .
Āvajjanaṃ bhavaṅgato amocetvā manoti sahāvajjanena bhavaṅgaṃ daṭṭhabbaṃ .
Dhammāti ārammaṇaṃ .
Manoviññāṇan ti javanaviññāṇaṃ .
Manosamphassoti bhavaṅgasahajāto samphasso .
Vedayitan ti javanasahajātā vedanā .
Sahāvajjanena bhavaṅgasahajātāpi vaṭṭatiyeva .
Yā panettha desanā anusiṭṭhiāṇā , ayaṃ paṇṇatti nāmāti .

3. Abhiññāpariññāpahānasuttavaṇṇanā

25. TatiyeM3.6P2.359 sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāyāti sabbaṃ abhijānitvā parijānitvā pajahanatthāya .
Abhiññā pariññā pahātabban ti abhijānitvā parijānitvā pahātabbaṃ .
Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .

4. Paṭhamaaparijānanasuttavaṇṇanā

26. Catutthe anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahan ti anabhijānanto aparijānanto avirājento appajahanto .
Ettha ca avirājentoti avigacchāpento .
Iti imasmiṃ sutte tissopi pariññā kathitā honti .
‘‘ Abhijānan ’’ ti hi vacanena ñātapariññā kathitā ,‘‘ parijānan ’’ ti vacanena tīraṇapariññā ,‘‘ virājayaṃ pajahan ’’ ti dvīhi pahānapariññāti .

5. Dutiyaaparijānanasuttavaṇṇanā

27. Pañcame cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammāti heṭṭhā gahitarūpameva gahetvā dasseti .
Heṭṭhā vā āpāthagataṃ gahitaṃ , idha anāpāthagataṃ .
Idaṃ panettha sanniṭṭhānaṃ – heṭṭhā āpāthagatampi anāpāthagatampi gahitameva , idha pana cakkhuviññāṇasampayuttā tayo khandhā .
Te hi cakkhuviññāṇenaV3.7 saha viññātabbattā ‘‘ cakkhuviññāṇaviññātabbā ’’ ti vuttā .
Sesapadesupi eseva nayo .

6. Ādittasuttavaṇṇanā

28. Chaṭṭhe gayāsīseti gayāgāmassa hi avidūre gayāti ekā pokkharaṇīpi atthi nadīpi , gayāsīsanāmako hatthikumbhasadiso piṭṭhipāsāṇopi , yattha bhikkhusahassassapi okāso pahoti , bhagavā tattha viharati .
Tena vuttaṃ ‘‘ gayāsīse ’’ ti .
Bhikkhū āmantesīti tesaṃ sappāyadhammadesanaṃ vicinitvā taṃ desessāmīti āmantesi .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – ito kira dvānavutikappe mahindo nāma rājā ahosi .
Tassa jeṭṭhaputto phusso nāma .
So pūritapāramī pacchimabhavikasatto , paripākagate ñāṇe bodhimaṇḍaṃ āruyhaP2.360 sabbaññutaṃ paṭivijjhiM3.7 .
Rañño kaniṭṭhaputto tassa aggasāvako ahosi , purohitaputto dutiyasāvako .
Rājā cintesi –
‘‘ mayhaṃ jeṭṭhaputto nikkhamitvā buddho jāto , kaniṭṭhaputto aggasāvako , purohitaputto dutiyasāvako ’’ ti .
So ‘‘ amhākaṃyeva buddho , amhākaṃ dhammo , amhākaṃ saṅgho ’’ ti vihāraṃ kāretvā vihāradvārakoṭṭhakato yāva attano gharadvārā ubhato veḷubhittikuṭikāhi parikkhipitvā matthake suvaṇṇatārakakhacitasamosaritagandhadāmamālādāmavitānaṃ bandhāpetvā heṭṭhā rajatavaṇṇaṃ vālukaṃ santharitvā pupphāni vikirāpetvā tena maggena bhagavato āgamanaṃ kāresi .
Satthā vihārasmiṃyeva ṭhito cīvaraṃ pārupitvā antosāṇiyāva saddhiṃ bhikkhusaṅghena rājagehaṃ āgacchati , katabhattakicco antosāṇiyāva gacchati .
Koci kaṭacchubhikkhāmattampi dātuṃ na labhati .
Tato nāgarā ujjhāyiṃsu ,‘‘ buddho loke uppanno , na ca mayaṃ puññāni kātuṃ labhāma .
Yathā hi candimasūriyā sabbesaṃ ālokaṃ karonti , evaṃ buddhā nāma sabbesaṃ hitatthāya uppajjanti , ayaṃ pana rājā sabbesaṃ puññacetanaṃ attanoyeva anto pavesetī ’’ ti .
Tassa ca rañño aññe tayo puttā atthi .
Nāgarā tehi saddhiṃ ekato hutvā sammantayiṃsu ,‘‘ rājakulehi saddhiṃ aṭṭo nāma natthi , ekaṃ upāyaṃ karomā ’’ ti .
Te paccante coreV3.8 uṭṭhāpetvā ,‘‘ katipayā gāmā pahaṭā ’’ ti sāsanaṃ āharāpetvā rañño ārocayiṃsu .
Rājā putte pakkosāpetvā ‘‘ tātā , ahaṃ mahallako , gacchatha core vūpasamethā ’’ ti pesesi .
Payuttacorā ito cito ca avippakiritvā tesaṃ santikameva āgacchiṃsu .
Te anāvāse gāme vāsetvā ‘‘ vūpasamitā corā ’’ ti āgantvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhaṃsu .
Rājā tuṭṭho ‘‘ tātā , varaṃ vo demī ’’ ti āha .
Te adhivāsetvā gantvā nāgarehi saddhiṃ mantayiṃsu ,‘‘ raññā amhākaṃ varo dinno .
Kiṃ gaṇhāmā ’’ ti ?
Ayyaputtā , tumhākaṃ hatthiassādayo na dullabhāP2.361 , buddharatanaṃ pana dullabhaṃ , na sabbakālaṃ uppajjati , tumhākaṃ jeṭṭhabhātikassa phussabuddhassa paṭijagganavaraṃ gaṇhathāti .
Te ‘‘ evaṃ karissāmā ’’ ti nāgarānaṃ paṭissuṇitvāM3.8 katamassukammā sunhātā suvilittā rañño santikaṃ gantvā ,‘‘ deva , no varaṃ dethā ’’ ti yāciṃsu .
Kiṃ gaṇhissatha tātāti ?
Deva , amhākaṃ hatthiassādīhi attho natthi , jeṭṭhabhātikassa no phussabuddhassa paṭijagganavaraṃ dethāti .
‘‘ Ayaṃ varo na sakkā mayā jīvamānena dātun ’’ ti dve kaṇṇe pidahi .
‘‘ Deva , na tumhe amhehi balakkārena varaṃ dāpitā , tumhehi attano ruciyā tuṭṭhehi dinno .
Kiṃ , deva , rājakulassa dve kathā vaṭṭantī ’’ ti ?
Saccavāditāya bhaṇiṃsu .
Rājā vinivattituṃ alabhanto –
‘‘ tātā , satta saṃvacchare satta māse satta ca divase upaṭṭhahitvā tumhākaṃ dassāmī ’’ ti āha .
‘‘ Sundaraṃ , deva , pāṭibhogaṃ dethā ’’ ti .
‘‘ Kissa pāṭibhogaṃ tātā ’’ ti ?
‘‘ Ettakaṃ kālaṃ amaraṇapāṭibhogaṃ devā ’’ ti .
‘‘ Tātā , ayuttaṃ pāṭibhogaṃ dāpetha , na sakkā evaṃ pāṭibhogaṃ dātuṃ , tiṇagge ussāvabindusadisaṃ sattānaṃ jīvitan ’’ ti .
‘‘ No ce , deva , pāṭibhogaṃ detha , mayaṃ antarā matā kiṃ kusalaṃ karissāmā ’’ ti ?
‘‘ Tena hi , tātā , cha saṃvaccharāni dethā ’’ ti .
‘‘ Na sakkā , devā ’’ ti .
‘‘ Tena hi pañca , cattāri , tīṇi , dve , ekaṃ saṃvaccharaṃ detha ’’.
‘‘ Satta , cha māse detha … pe … māsaḍḍhamattaṃ dethā ’’ ti .
‘‘ Na sakkā , devā ’’ ti .
‘‘ Tena hi sattadivasamattaṃ dethā ’’ ti .
‘‘ Sādhu , devāti satta divase sampaṭicchiṃsu ’’.
Rājā satta saṃvacchare satta māse satta divase kattabbasakkāraṃ sattasuyeva divasesu akāsi .
Tato puttānaṃ vasanaṭṭhānaṃ satthāraṃ pesetuṃ aṭṭhausabhavitthataṃ maggaṃ alaṅkārāpesi , majjhaṭṭhāne catuusabhappamāṇaṃV3.9 padesaṃ hatthīhi maddāpetvā kasiṇamaṇḍalasadisaṃ katvā vālukāya santharāpetvā pupphābhikiṇṇamakāsi , tattha tattha kadaliyo ca puṇṇaghaṭe ca ṭhapāpetvā dhajapaṭākāP2.362 ukkhipāpesi .
Usabhe usabhe pokkharaṇiṃ khaṇāpesi , aparabhāge dvīsu passesu gandhamālāpupphāpaṇe pasārāpesi .
Majjhaṭṭhāne catuusabhavitthārassa alaṅkatamaggassa ubhosu passesu dve dve usabhavitthāre magge khāṇukaṇṭake harāpetvā daṇḍadīpikāyo kārāpesi .
Rājaputtāpi attano āṇāpavattiṭṭhāne soḷasausabhamaggaṃ tatheva alaṅkārāpesuṃ .
RājāM3.9 attano āṇāpavattiṭṭhānassa kedārasīmaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā paridevamāno ,‘‘ tātā , mayhaṃ dakkhiṇakkhiṃ uppāṭetvā gaṇhantā viya gacchatha , evaṃ gaṇhitvā gatā pana buddhānaṃ anucchavikaṃ kareyyātha .
Mā surāsoṇḍā viya pamattā vicaritthā ’’ ti āha .
Te ‘‘ jānissāma mayaṃ , devā ’’ ti satthāraṃ gahetvā gatā , vihāraṃ kāretvā satthu niyyātetvā tattha satthāraṃ paṭijaggantā kālena therāsane , kālena majjhimāsane , kālena saṅghanavakāsane tiṭṭhanti .
Dānaṃ upaparikkhamānānaṃ tiṇṇampi janānaṃ ekasadisameva ahosi .
Te upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya cintayiṃsu –
‘‘ kathaṃ nu kho satthu ajjhāsayaṃ gaṇheyyāmā ’’ ti ?
Atha nesaṃ etadahosi –
‘‘ buddhā nāma dhammagaruno , na āmisagaruno , sīle patiṭṭhamānā mayaṃ satthu ajjhāsayaṃ gahetuṃ sakkhissāmā ’’ ti dānasaṃvidhāyake manusse pakkosāpetvā ,‘‘ tātā , imināva nīhārena yāgubhattakhādanīyādīni sampādentā dānaṃ pavattethā ’’ ti vatvā dānasaṃvidahanapalibodhaṃ chindiṃsu .
Atha nesaṃ jeṭṭhabhātā pañcasate purise ādāya dasasu sīlesu patiṭṭhāya dve kāsāyāni acchādetvā kappiyaṃ udakaṃ paribhuñjamāno vāsaṃ kappesi .
Majjhimo tīhi , kaniṭṭho dvīhi purisasatehi saddhiṃ tatheva paṭipajji .
Te yāvajīvaṃ satthāraṃ upaṭṭhahiṃsu .
Satthā tesaṃyeva santike parinibbāyi .
Tepi kālaṃ katvā tato paṭṭhāya dvānavutikappe manussalokato devalokaṃ , devalokato ca manussalokaṃ saṃsarantā amhākaṃ satthukāle devalokā cavitvā manussaloke nibbattiṃsu .
Tesaṃ dānagge byāvaṭo mahāamacco aṅgamagadhānaṃ rājā bimbisāro hutvā nibbatti .
Te tasseva rañño raṭṭheP2.363 brāhmaṇamahāsālakule nibbattiṃsu .
Jeṭṭhabhātā jeṭṭhova jāto , majjhimakaniṭṭhā majjhimakaniṭṭhāyeva .
Yepi tesaṃ parivāramanussā , te parivāramanussāva jātā .
Te vuddhimanvāya tayopiV3.10 janā taṃ purisasahassaṃ ādāya nikkhamitvā tāpasā hutvā uruvelāyaṃ nadītīreyeva vasiṃsu .
Aṅgamagadhavāsino māse māse tesaṃ mahāsakkāraṃ abhiharanti .
AthaM3.10 amhākaṃ bodhisatto katābhinikkhamano anupubbena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakko yasādayo kulaputte vinetvā saṭṭhi arahante dhammadesanatthāya disāsu uyyojetvā sayaṃ pattacīvaramādāya –
‘‘ te tayo jaṭilabhātike damessāmī ’’ ti uruvelaṃ gantvā anekehi pāṭihāriyasatehi tesaṃ diṭṭhiṃ bhinditvā te pabbājesi .
So taṃ iddhimayapattacīvaradharaṃ samaṇasahassaṃ ādāya gayāsīsaṃ gantvā tehi parivārito nisīditvā ,–
‘‘ katarā nu kho etesaṃ dhammakathā sappāyā ’’ ti cintento ,‘‘ ime sāyaṃpātaṃ aggiṃ paricaranti .
Imesaṃ dvādasāyatanāni ādittāni sampajjalitāni viya katvā desessāmi , evaṃ ime arahattaṃ pāpuṇituṃ sakkhissantī ’’ ti sanniṭṭhānamakāsi .
Atha nesaṃ tathā dhammaṃ desetuṃ imaṃ ādittapariyāyaṃ abhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ bhikkhū āmantesīti tesaṃ sappāyadhammadesanaṃ vicinitvā taṃ desessāmīti āmantesī ’’ ti .
Tattha ādittan ti padittaṃ sampajjalitaṃ .
Sesaṃ vuttanayameva .
Iti imasmiṃ sutte dukkhalakkhaṇaṃ kathitaṃ .

7. Addhabhūtasuttavaṇṇanā

29. Sattame addhabhūtan ti adhibhūtaṃ ajjhotthaṭaṃ , upaddutanti attho .
Imasmimpi sutte dukkhalakkhaṇameva kathitaṃ .

8. Samugghātasāruppasuttavaṇṇanā

30. Aṭṭhame sabbamaññitasamugghātasāruppan ti sabbesaṃ taṇhāmānadiṭṭhimaññitānaṃ samugghātāya anucchavikaṃ .
Idhāti imasmiṃ sāsane .
Cakkhuṃ na maññatīti cakkhuṃP2.364 ahanti vā mamanti vā paroti vā parassāti vā na maññati .
Cakkhusmiṃ na maññatīti ahaṃ cakkhusmiṃ , mama kiñcanapalibodho cakkhusmiṃ paro cakkhusmiṃ , parassa kiñcanapalibodho cakkhusminti na maññati .
Cakkhuto na maññatīti ahaṃ cakkhuto niggato , mama kiñcanapalibodho cakkhuto niggato , paro cakkhuto niggato , parassa kiñcanapalibodho cakkhutoV3.11 niggatoti evampi na maññati , taṇhāmānadiṭṭhimaññanānaṃ ekampi na uppādetīti attho .
Cakkhuṃ meti na maññatīti mama cakkhūti na maññati , mamattabhūtaṃ taṇhāmaññanaṃ na uppādetīti attho .
Sesaṃ uttānamevāti .
Imasmiṃ sutte catucattālīsāya ṭhānesu arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitā .

9. Paṭhamasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā

31. NavameM3.11 samugghātasappāyāti samugghātassa upakārabhūtā .
Tato taṃ hoti aññathāti tato taṃ aññenākārena hoti .
Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavamevābhinandatīti aññathābhāvaṃ vipariṇāmaṃ upagamanena aññathābhāvī hutvāpi bhavesu satto laggo lagito palibuddho ayaṃ loko bhavaṃyeva abhinandati .
Yāvatā , bhikkhave , khandhadhātuāyatanan ti , bhikkhave , yattakaṃ idaṃ khandhā ca dhātuyo ca āyatanāni cāti khandhadhātuāyatanaṃ .
Tampi na maññatīti sabbampi na maññatīti heṭṭhā gahitameva saṃkaḍḍhitvā puna dasseti .
Imasmiṃ sutte aṭṭhacattālīsāya ṭhānesu arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitā .

10. Dutiyasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā

32. Dasame etaṃ mamātiādīhi tīhi tīhi padehi taṇhāmānadiṭṭhigāhe dassetvā tiparivaṭṭanayena desanā katā .
Paṭipāṭiyā pana tīsupi imesu suttesu saha vipassanāya cattāropi maggā kathitāti .
Sabbavaggo tatiyo .