18. Samuddavaggo
1. Paṭhamasamuddasuttavaṇṇanā
228. Samuddavaggassa paṭhame cakkhu , bhikkhave , purisassa samuddoti yadi duppūraṇaṭṭhena yadi vā samuddanaṭṭhena samuddo , cakkhumeva samuddo .
Tassa hi pathavito yāva akaniṭṭhabrahmalokā nīlādiārammaṇaṃ samosarantaṃ paripuṇṇabhāvaṃ kātuṃ na sakkoti , evaṃ duppūraṇaṭṭhenapi samuddo .
Cakkhu ca tesu tesu nīlādīsu ārammaṇesu samuddati , asaṃvutaṃ hutvā osaramānaṃ kilesuppattiyā kāraṇabhāvena sadosagamanena gacchatīti samuddanaṭṭhenapi samuddo .
Tassa rūpamayo vegoti samuddassa appamāṇo ūmimayo vego viya tassāpi cakkhusamuddassa samosarantassa nīlādibhedassa ārammaṇassa vasena appameyyo rūpamayo vego veditabbo .
Yo taṃ rūpamayaṃ vegaṃ sahatīti yo taṃ cakkhusamudde samosaṭaṃ rūpamayaṃ vegaṃ , manāpe rūpe rāgaṃ , amanāpe dosaṃ , asamapekkhite mohanti evaṃ rāgādikilese
P3.3 anuppādento upekkhakabhāvena sahati .Saūmin tiādīsu kilesaūmīhi saūmiṃ .
Kilesāvaṭṭehi sāvaṭṭaṃ .
Kilesagāhehi sagāhaṃ
V3.50 .Kilesarakkhasehi sarakkhasaṃ .
Kodhūpāyāsassa ca vasena saūmiṃ .
Vutañhetaṃ ‘‘ ūmibhayanti kho , bhikkhave , kodhūpāyāsassetaṃ adhivacanan ’’ ti ( itivu .109; ma . ni .2.162; a . ni .4.122).
Kāmaguṇavasena sāvaṭṭaṃ .
Vutañhetaṃ ‘‘ āvaṭṭaggāhoti kho , bhikkhave , pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanan ’’ ti ( saṃ . ni .4.241).
Mātugāmavasena sagāhaṃ sarakkhasaṃ .
Vuttañhetaṃ ‘‘ gāharakkhasoti kho , bhikkhave , mātugāmassetaṃ adhivacanan ’’ ti ( itivu .109).
Sesavāresupi eseva
M3.50 nayo .Sabhayaṃ duttaraṃ accatarīti ūmibhayena sabhayaṃ duratikkamaṃ atikkami .
Lokantagūti saṅkhāralokassa antaṃ gato .
Pāragatoti vuccatīti nibbānaṃ gatoti kathīyati .
2-3.Dutiyasamuddasuttādivaṇṇanā
229-230.
Dutiye samuddoti samuddanaṭṭhena samuddo , kiledanaṭṭhena temanaṭṭhenāti vuttaṃ hoti .
Yebhuyyenāti ṭhapetvā ariyasāvake .
Samunnāti kilinnā tintā nimuggā .
Tantākulakajātātiādi heṭṭhā vitthāritameva .
Maccujahoti tayo maccū jahitvā ṭhito .
Nirupadhīti tīhi upadhīhi anupadhi .
Apunabbhavāyāti nibbānatthāya .
Amohayī maccurājan ti yathā tassa gatiṃ na jānāti , evaṃ maccurājānaṃ mohetvā gato .
Tatiyaṃ vuttanayameva .
4-6.Khīrarukkhopamasuttādivaṇṇanā
231-233.
Catutthe appahīnaṭṭhena atthi , tenevāha so appahīnoti .
Parittāti , pabbatamattampi rūpaṃ aniṭṭhaṃ arajanīyaṃ parittaṃ nāma hoti , evarūpāpissa rūpā cittaṃ pariyādiyantīti dasseti .
Ko pana vādo adhimattānan ti
P3.4 iṭṭhārammaṇaṃ panassa rajanīyaṃ vatthu cittaṃ pariyādiyatīti ettha kā kathā ?Ettha ca nakhapiṭṭhipamāṇampi maṇimuttādi rajanīyaṃ vatthu adhimattārammaṇamevāti veditabbaṃ .
Daharotiādīni tīṇipi aññamaññavevacanāneva .
Ābhindeyyāti pahareyya padāleyya vā .
Pañcame tadubhayan ti taṃ ubhayaṃ .
Chaṭṭhaṃ uttānameva .
7. Udāyīsuttavaṇṇanā
234. Sattame
V3.51 anekapariyāyenāti anekehi kāraṇehi .Itipāyan ti itipi ayaṃ .
Imasmiṃ sutte aniccena anattalakkhaṇaṃ kathitaṃ .
8. Ādittapariyāyasuttavaṇṇanā
235. Aṭṭhame anubyañjanaso nimittaggāhoti ‘‘ hatthā sobhanā pādā sobhanā ’’ ti evaṃ anubyañjanavasena nimittaggāho .
Nimittaggāhoti hi
M3.51 saṃsandetvā gahaṇaṃ , anubyañjanaggāhoti vibhattigahaṇaṃ .Nimittaggāho kumbhīlasadiso sabbameva gaṇhāti , anubyañjanaggāho rattapāsadiso vibhajitvā hatthapādādīsu taṃ taṃ koṭṭhāsaṃ .
Ime pana dve gāhā ekajavanavārepi labbhanti , nānājavanavāre vattabbameva natthi .
Nimittassādagathitan ti nimittassādena ganthitaṃ baddhaṃ .
Viññāṇan ti kammaviññāṇaṃ .
Tasmiṃ ce samaye kālaṃ kareyyāti na koci saṃkiliṭṭhena cittena kālaṃ karonto nāma atthi .
Sabbasattānañhi bhavaṅgeneva kālakiriyā hoti .
Kilesabhayaṃ pana dassento evamāha .
Samayavasena vā evaṃ vuttaṃ .
Cakkhudvārasmiñhi āpāthagate ārammaṇe rattacittaṃ vā duṭṭhacittaṃ vā mūḷhacittaṃ vā ārammaṇarasaṃ anubhavitvā bhavaṅgaṃ otarati , bhavaṅge ṭhatvā kālakiriyaṃ karoti .
Tasmiṃ samaye kālaṃ
P3.5 karontassa dveva gatiyo pāṭikaṅkhā , imassa samayassa vasenetaṃ vuttaṃ .Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavan ti imaṃ anekāni vassasatasahassāni niraye anubhavitabbaṃ dukkhaṃ sampassamāno evaṃ vadāmi tattāya ayosalākāya akkhīni añjāpetukāmoti .
Iminā nayena sabbattha attho veditabbo .
Ayosaṅkunāti ayasūlena .
Sampalimaṭṭhan ti dvepi kaṇṇacchiddāni vinivijjhitvā pathaviyaṃ ākoṭanavasena sampalimaṭṭhaṃ .
Tatiyavāre sampalimaṭṭhan ti nakhacchedanaṃ pavesetvā ukkhipitvā sahadhunaṭṭhena chinditvā pātanavasena sampalimaṭṭhaṃ .
Catutthavāre sampalimaṭṭhan ti bandhanamūlaṃ chetvā pātanavasena sampalimaṭṭhaṃ .
Pañcamavāre
V3.52 sampalimaṭṭhan ti tikhiṇāya sattiyā kāyapasādaṃ uppāṭetvā patanavasena sampalimaṭṭhaṃ .Sattiyāti ettha mahatī daṇḍakavāsi veditabbā .
Sottan ti nipajjitvā niddokkamanaṃ .
Yathārūpānaṃ vitakkānaṃ vasaṃ gato saṅghaṃ bhindeyyāti iminā vitakkānaṃ yāva saṅghabhedā pāpakammāvahanatā dassitā .
Sesamettha uttānameva .
9-10.Paṭhamahatthapādopamasuttādivaṇṇanā
236-237.
Navame
M3.52 hatthesu , bhikkhave , satīti hatthesu vijjamānesu .Dasame na hotīti vuccamāne bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ .
Dvīsupi cetesu vipākasukhadukkhameva dassetvā vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti .
Samuddavaggo niṭṭhito .