7. Godattasuttavaṇṇanā
349. Sattame
V3.136 nānatthā ceva nānābyañjanā cāti byañjanampi nesaṃ nānaṃ , atthopi .Tattha byañjanassa nānatā pākaṭā .
Attho pana appamāṇā cetovimutti bhūmantarato mahaggatā hoti rūpāvacarā , ārammaṇato sattapaṇṇattiārammaṇā .
Ākiñcaññā bhūmantarato mahaggatā arūpāvacarā , ārammaṇato navattabbārammaṇā .
Suññatā bhūmantarato kāmāvacarā , ārammaṇato saṅkhārārammaṇā .
Vipassanā hi ettha suññatāti adhippetā .
Animittā bhūmantarato lokuttarā , ārammaṇato nibbānārammaṇā .
Rāgo kho bhante pamāṇakaraṇotiādīsu yathā pabbatapāde pūtipaṇṇakasaṭaudakaṃ nāma hoti kāḷavaṇṇaṃ , olokentānaṃ byāmasatagambhīraṃ viya khāyati , yaṭṭhiṃ vā rajjuṃ vā gahetvā minantassa piṭṭhipādottharaṇamattampi na hoti ;
evameva yāva rāgādayo nuppajjanti , tāva puggalaṃ sañjānituṃ na sakkā hoti , sotāpanno viya sakadāgāmī viya anāgāmī viya ca khāyati .
Yadā panassa rāgādayo uppajjanti , tadā ratto duṭṭho mūḷhoti paññāyati .
Iti te ‘‘ ettako ayan ’’ ti puggalassa pamāṇaṃ dassentāva uppajjantīti pamāṇakaraṇā nāma vuttā .
Yāvatā kho bhante appamāṇā cetovimuttiyoti yattakā appamāṇā cetovimuttiyo .
Kittakā pana tā ?
Cattāro brahmavihārā , cattāro maggā , cattāri phalānīti dvādasa .
Tatra brahmavihārā pharaṇaappamāṇatāya appamāṇā , sesā pamāṇakārakānaṃ kilesānaṃ abhāvena nibbānampi appamāṇameva , cetovimutti pana na hoti , tasmā na gahitaṃ .
Akuppāti arahattaphalacetovimutti .
Sā hi tāsaṃ sabbajeṭṭhikā , tasmā
M3.137 ‘‘ aggamakkhāyatī ’’ ti vuttā .Rāgo
P3.99 kho bhante kiñcanan ti rāgo uppajjitvā puggalaṃ kiñcati maddati palibundhati , tasmā kiñcananti vutto .Manussā kira goṇehi khalaṃ maddāpentā ‘‘ kiñcehi kapila kiñcehi kāḷakā ’’ ti vadanti .
Evaṃ maddanaṭṭho kiñcanaṭṭhoti veditabbo .
Dosamohesupi eseva nayo .
Ākiñcaññā cetovimuttiyo nāma nava dhammā ākiñcaññāyatanaṃ maggaphalāni ca .
Tattha ākiñcaññāyatanaṃ kiñcanaṃ ārammaṇaṃ assa natthīti ākiñcaññaṃ .
Maggaphalāni kiñcanānaṃ maddanapalibundhanakilesānaṃ
V3.137 natthitāya ākiñcaññāni , nibbānampi ākiñcaññaṃ , cetovimutti pana na hoti , tasmā na gahitaṃ .Rāgo kho bhante nimittakaraṇotiādīsu yathā nāma dvinnaṃ kulānaṃ sadisā dve vacchakā honti .
Yāva tesaṃ lakkhaṇaṃ na kataṃ hoti , tāva ‘‘ ayaṃ asukakulassa vacchako , ayaṃ asukakulassā ’’ ti na sakkā hoti jānituṃ .
Yadā pana tesaṃ tisūlādīsu aññataraṃ lakkhaṇaṃ kataṃ hoti , tadā sakkā hoti jānituṃ .
Evameva yāva puggalassa rāgo nuppajjati , tāva na sakkā hoti jānituṃ ‘‘ ariyo vā puthujjano vā ’’ ti .
Rāgo panassa uppajjamānova ‘‘ sarāgo nāma ayaṃ puggalo ’’ ti sañjānananimittaṃ karonto viya uppajjati , tasmā nimittakaraṇoti vutto .
Dosamohesupi eseva nayo .
Animittā cetovimuttiyo nāma terasa dhammā vipassanā , cattāro āruppā , cattāro maggā , cattāri phalāni .
Tattha vipassanā niccanimittaṃ sukhanimittaṃ attanimittaṃ ugghāṭetīti animittā nāma .
Cattāro āruppā rūpanimittassa abhāvā animittā nāma .
Maggaphalāni nimittakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena animittāni , nibbānampi animittameva , taṃ pana cetovimutti na hoti , tasmā na gahitaṃ .
Atha kasmā suññatā cetovimutti na gahitāti ?
Sā ‘‘ suññā rāgenā ’’ tiādivacanato sabbattha anupaviṭṭhāva , tasmā visuṃ na gahitāti .
Ekatthāti
M3.138 ārammaṇavasena ekatthā ‘‘ appamāṇaṃ ākiñcaññaṃ suññataṃ animittan ’’ ti hi sabbānetāni nibbānasseva nāmāni .Iti iminā pariyāyena ekatthā .
Aññasmiṃ pana
P3.100 ṭhāne appamāṇāpi hoti , aññasmiṃ ākiñcaññā , aññasmiṃ suññatā , aññasmiṃ animittāti iminā pariyāyena nānābyañjanāti .