6. Pāṭaligāmiyasuttaṃ

76. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena pāṭaligāmo tadavasari .

Assosuṃ kho pāṭaligāmiyā [ pāṭaligāmikā ( dī . ni .2.148)] upāsakā –

‘‘ bhagavā kira magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pāṭaligāmaṃ anuppatto ’’ ti .

Atha kho pāṭaligāmiyā upāsakā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .

Ekamantaṃ nisinnā kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavantaṃP0.86 etadavocuṃ –

‘‘ adhivāsetu no , bhante , bhagavā āvasathāgāran ’’ ti .

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .

AthaM0.184 kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yenāvasathāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ āvasathāgāraṃ santharitvā āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvā telappadīpaṃ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .

Ekamantaṃ ṭhitā kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavantaṃ etadavocuṃ –

‘‘ sabbasantharisanthataṃ [ sabbasanthariṃ santhataṃ ( sī . syā . pī .)], bhante , āvasathāgāraṃ ;

āsanāniT0.216 paññattāni ;

udakamaṇiko patiṭṭhāpito [ udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpitaṃ ( syā .)] telappadīpo āropito .

Yassadāni , bhante , bhagavā kālaṃ maññatī ’’ ti .

Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena āvasathāgāraṃ tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi .

Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṃyeva purakkhatvā .

Pāṭaligāmiyāpi kho upāsakā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhāV0.171 nisīdiṃsu bhagavantaṃyeva purakkhatvā .

Atha kho bhagavā pāṭaligāmiye upāsake āmantesi –

‘‘ Pañcime , gahapatayo , ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā .

Katame pañca ?

Idha , gahapatayo , dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṃ mahatiṃ bhogajāniṃ nigacchati .

Ayaṃ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati .

Ayaṃ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati – yadi khattiyaparisaṃ , yadi brāhmaṇaparisaṃ , yadi gahapatiparisaṃ , yadi samaṇaparisaṃ – avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto .

Ayaṃ tatiyo ādīnavoP0.87 dussīlassa sīlavipattiyā .

‘‘ PunaT0.217 caparaṃ , gahapatayo , dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṃ karoti .

Ayaṃ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .

‘‘ PunaM0.185 caparaṃ , gahapatayo , dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati .

Ayaṃ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .

Ime kho , gahapatayo , pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā .

‘‘ Pañcime , gahapatayo , ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāya .

Katame pañca ?

Idha , gahapatayo , sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṃ mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati .

Ayaṃ paṭhamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati .

Ayaṃ dutiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati – yadi khattiyaparisaṃV0.172 , yadi brāhmaṇaparisaṃ , yadi gahapatiparisaṃ , yadi samaṇaparisaṃ – visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto .

Ayaṃ tatiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṅkaroti .

Ayaṃ catuttho ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati .

Ayaṃ pañcamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .

Ime kho , gahapatayo , pañca ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāyā ’’ ti .

AthaT0.218 kho bhagavā pāṭaligāmiye upāsake bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samutejetvā sampahaṃsetvā uyyojesi –

‘‘ abhikkantā kho , gahapatayo , ratti ;

yassadāni tumhe kālaṃ maññathā ’’ ti .[‘‘ evaṃ bhante ‘‘ ti khopāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato paṭissutvā ( mahāva .285; dī . ni .2.151)] Atha kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā [‘‘ evaṃ bhante ‘‘ ti khopāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato paṭissutvā ( mahāva .285; dī . ni .2.151)] uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu .

Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāṭaligāmiyesu upāsakesu suññāgāraṃ pāvisi .

TenaM0.186 kho pana samayena sunidhavassakārā [ sunīdhavassakārā ( sī . syā . pī .)] magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpentiP0.88 vajjīnaṃ paṭibāhāya .

Tena kho pana samayena sambahulā devatāyo sahassasahasseva [ sahasseva ( syā . ka .), sahassasseva ( pī .)] pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti .

Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tā devatāyo sahassasahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo .

Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti , mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namantiT0.219 nivesanāni māpetuṃ .

Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti , majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti , nīcānaṃV0.173 tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Atha kho bhagavā tassā rattiyā paccūsasamaye paccuṭṭhāya āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –

‘‘ Ke nu kho [ ko nu kho ( sabbattha )] ānanda pāṭaligāme nagaraṃ māpentī ’’ ti [ māpetīti ( sabbattha )].

‘‘ Sunidhavassakārā , bhante , magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpenti vajjīnaṃ paṭibāhāyā ’’ ti .

‘‘ Seyyathāpi , ānanda , devehi tāvatiṃsehi saddhiṃ mantetvā ;

evameva kho , ānanda , sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpenti vajjīnaṃ paṭibāhāya .

Idhāhaṃ , ānanda , addasaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sambahulā devatāyo sahassasahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo .

Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

YasmiṃM0.187 padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Yāvatā , ānanda , ariyaṃ āyatanaṃ yāvatā vaṇippatho idaṃ agganagaraṃT0.220 bhavissati pāṭaliputtaṃ puṭabhedanaṃ .

Pāṭaliputtassa kho , ānanda , tayo antarāyā bhavissanti – aggito vā udakato vā mithubhedato vā ’’ ti .

Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu .

Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇiyaṃ [ sārāṇīyaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .

Ekamantaṃ ṭhitā kho sunidhavassakārāP0.89 magadhamahāmattā bhagavantaṃ etadavocuṃ –

‘‘ adhivāsetu no bhavaṃ gotamo ajjatanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā ’’ ti .

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .

Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā sake āvasathe paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocesuṃ –

‘‘ kālo , bho gotama , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti .

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena sunidhavassakārānaṃ magadhamahāmattānaṃ āvasatho tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .

Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuṃ sampavāresuṃ .

AthaV0.174 kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .

Ekamantaṃ nisinne kho sunidhavassakāre magadhamahāmatte bhagavā imāhi gāthāhi anumodi –

‘‘ YasmiṃT0.221 padese kappeti , vāsaṃ paṇḍitajātiyo ;

Sīlavantettha bhojetvā , saññate brahmacārayo [ brahmacārino ( syā .), brahmacariye ( pī . ka .)].

‘‘ YāM0.188 tattha devatā āsuṃ , tāsaṃ dakkhiṇamādise ;

Tā pūjitā pūjayanti , mānitā mānayanti naṃ .

‘‘ Tato naṃ anukampanti , mātā puttaṃva orasaṃ ;

Devatānukampito poso , sadā bhadrāni passatī ’’ ti .

Atha kho bhagavā sunidhavassakārānaṃ magadhamahāmattānaṃ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .

Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti –

‘‘ yenajja samaṇo gotamo dvārena nikkhamissati taṃ ‘ gotamadvāraṃ ’ nāma bhavissati .

Yena titthena gaṅgaṃ nadiṃ tarissati taṃ ‘ gotamatitthaṃ ’ nāma bhavissatī ’’ ti .

Atha kho bhagavā yena dvārena nikkhami taṃ ‘ gotamadvāraṃ ’P0.90 nāma ahosi .

Atha kho bhagavā yena gaṅgā nadī tenupasaṅkami .

Tena kho pana samayena gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā .

Appekacce manussā nāvaṃ pariyesanti , appekacce uḷumpaṃ pariyesanti , appekacce kullaṃ bandhanti apārā pāraṃ gantukāmā .

Atha kho bhagavā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya , pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya , evameva – gaṅgāya nadiyā orimatīre [ orimatīrā ( bahūsu ) mahāva .286; dī . ni .2.154 passitabbaṃ )] antarahito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṃ bhikkhusaṅghenaT0.222 .

Addasā kho bhagavā te manusse appekacce nāvaṃ pariyesante , appekacce uḷumpaṃ pariyesante , appekacce kullaṃ bandhante apārā pāraṃ gantukāme .

AthaV0.175 kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ Ye taranti aṇṇavaṃ saraṃ ,

Setuṃ katvāna visajja pallalāni ;

Kullañhi jano pabandhati [ bandhati ( syā . pī .)],

Tiṇṇā [ nitiṇṇā ( ka .)] medhāvino janā ’’ ti .

chaṭṭhaṃ ;

Issues

Select Version

Udānapāḷi

Udānapāḷi