7. Mahāsakuludāyisuttaṃ

237. EvaṃT2.310M2.194V2.204P2.1 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe .

Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā paribbājakā moranivāpe paribbājakārāme paṭivasanti , seyyathidaṃ – annabhāro varadharo sakuludāyī ca paribbājako aññe ca abhiññātā abhiññātā paribbājakā .

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi .

Atha kho bhagavato etadahosi –

‘‘ atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṃ .

Yaṃnūnāhaṃ yena moranivāpo paribbājakārāmo yena sakuludāyī paribbājako tenupasaṅkameyyan ’’ ti .

Atha kho bhagavā yena moranivāpo paribbājakārāmo tenupasaṅkami .

Tena kho pana samayena sakuludāyī paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā , seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃP2.2 nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃT2.311 iti vā .

Addasā kho sakuludāyī paribbājako bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ .

Disvāna sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpeti –

‘‘ appasaddā bhonto hontu ;

mā bhonto saddamakattha .

Ayaṃ samaṇo gotamo āgacchati ;

appasaddakāmo kho pana so āyasmā appasaddassa vaṇṇavādī .

Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyyā ’’ ti .

Atha kho te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ .

Atha kho bhagavā yena sakuludāyī paribbājako tenupasaṅkami .

Atha kho sakuludāyī paribbājako bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ etu kho , bhante , bhagavā .

Svāgataṃ , bhante , bhagavato .

Cirassaṃ kho , bhante , bhagavā imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya .

Nisīdatu , bhante , bhagavā ;

idamāsanaṃ paññattan ’’ ti .

Nisīdi bhagavā paññatte āsane .

Sakuludāyīpi kho paribbājako aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinnaṃ kho sakuludāyiṃ paribbājakaṃ bhagavā etadavoca –

238.‘‘ KāyanutthaM2.195V2.205 , udāyi , etarahi kathāya sannisinnā , kā ca pana vo antarākathā vippakatā ’’ ti ?

‘‘ Tiṭṭhatesā , bhante , kathā yāya mayaṃ etarahi kathāya sannisinnā .

Nesā , bhante , kathā bhagavato dullabhā bhavissati pacchāpi savanāya .

Purimāni , bhante , divasāni purimatarāni nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ kutūhalasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathāT2.312 udapādi –

‘ lābhā vata , bho , aṅgamagadhānaṃ , suladdhalābhā vata , bho , aṅgamagadhānaṃ !

Tatrime [ yatthime ( sī .)] samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa rājagahaṃ vassāvāsaṃ osaṭā .

Ayampi kho pūraṇo kassapo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa ;

sopi rājagahaṃ vassāvāsaṃ osaṭo .

Ayampi kho makkhali gosālo … pe … ajito kesakambalo … pakudho kaccāyano … sañjayo belaṭṭhaputto … nigaṇṭho nāṭaputto saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñātoP2.3 yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa ;

sopi rājagahaṃ vassāvāsaṃ osaṭo .

Ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa ;

sopi rājagahaṃ vassāvāsaṃ osaṭo .

Ko nu kho imesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ saṅghīnaṃ gaṇīnaṃ gaṇācariyānaṃ ñātānaṃ yasassīnaṃ titthakarānaṃ sādhusammatānaṃ bahujanassa sāvakānaṃ sakkato garukato mānito pūjito , kañca pana sāvakā sakkatvā garuṃ katvā [ garukatvā ( sī . syā . kaṃ . pī .)] upanissāya viharantī ’’’ ti ?

239.‘‘ Tatrekacce evamāhaṃsu –

‘ ayaṃ kho pūraṇo kassapo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa ;

so ca kho sāvakānaṃ na sakkato na garukato na mānito naT2.313 pūjito , na ca pana pūraṇaṃ kassapaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

Bhūtapubbaṃ pūraṇo kassapo anekasatāya parisāya dhammaṃ deseti .

Tatraññataro pūraṇassa kassapassa sāvako saddamakāsi –

‘‘ mā bhonto pūraṇaṃ kassapaṃ etamatthaṃ pucchittha ;

neso etaṃ jānāti ;

mayametaṃ jānāma , amhe etamatthaṃ pucchatha ;

mayametaṃ bhavantānaṃ byākarissāmā ’’ ti .

Bhūtapubbaṃ pūraṇo kassapoM2.196 bāhā paggayha kandanto na labhati –

‘‘ appasaddā bhonto hontu , mā bhonto saddamakattha .

Nete , bhavante , pucchanti , amhe ete pucchanti ;

mayametesaṃ byākarissāmā ’’ ti .

Bahū kho pana pūraṇassa kassapassa sāvakā vādaṃ āropetvā apakkantā –

‘‘ na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi , ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmiV2.206 , kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi ?

Micchāpaṭipanno tvamasi , ahamasmi sammāpaṭipanno , sahitaṃ me , asahitaṃ te , purevacanīyaṃ pacchā avaca , pacchāvacanīyaṃ pure avaca , adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ , āropito te vādo , niggahitosi , cara vādappamokkhāya , nibbeṭhehi vā sace pahosī ’’ ti .

Iti pūraṇo kassapo sāvakānaṃ na sakkato na garukato na mānito na pūjito , na ca pana pūraṇaṃ kassapaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

Akkuṭṭho ca pana pūraṇo kassapo dhammakkosenā ’’’ ti .

‘‘ EkacceP2.4 evamāhaṃsu –

‘ ayampi kho makkhali gosālo … pe … ajito kesakambalo … pakudho kaccāyano … sañjayoT2.314 belaṭṭhaputto … nigaṇṭho nāṭaputto saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa ;

so ca kho sāvakānaṃ na sakkato na garukato na mānito na pūjito , na ca pana nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

Bhūtapubbaṃ nigaṇṭho nāṭaputto anekasatāya parisāya dhammaṃ deseti .

Tatraññataro nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvako saddamakāsi – mā bhonto nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etamatthaṃ pucchittha ;

neso etaṃ jānāti ;

mayametaṃ jānāma , amhe etamatthaṃ pucchatha ;

mayametaṃ bhavantānaṃ byākarissāmāti .

Bhūtapubbaṃ nigaṇṭho nāṭaputto bāhā paggayha kandanto na labhati –

‘‘ appasaddā bhonto hontu , mā bhonto saddamakattha .

Nete bhavante pucchanti , amhe ete pucchanti ;

mayametesaṃ byākarissāmā ’’ ti .

Bahū kho pana nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā vādaṃ āropetvā apakkantā –

‘‘ na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi , ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi .

Kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi ?

Micchāpaṭipanno tvamasi .

Ahamasmi sammāpaṭipanno .

Sahitaṃ me asahitaṃ te , purevacanīyaṃ pacchā avaca , pacchāvacanīyaṃ pure avaca , adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ , āropito te vādo , niggahitosi , cara vādappamokkhāya , nibbeṭhehiM2.197 vā sace pahosī ’’ ti .

Iti nigaṇṭho nāṭaputto sāvakānaṃ na sakkato na garukato na mānito na pūjito , na ca pana nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃT2.315 sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

Akkuṭṭho ca pana nigaṇṭho nāṭaputto dhammakkosenā ’’’ ti .

240.‘‘ Ekacce evamāhaṃsu –

‘ ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyoV2.207 ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa ;

so ca kho sāvakānaṃ sakkato garukato mānito pūjito , samaṇañca pana gotamaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

Bhūtapubbaṃ samaṇo gotamo anekasatāya parisāya dhammaṃ desesi .

Tatraññataro samaṇassa gotamassa sāvako ukkāsi .

Tamenāññataro sabrahmacārī jaṇṇukena [ jaṇṇuke ( sī .)] ghaṭṭesi –

‘‘ appasaddo āyasmāP2.5 hotu , māyasmā saddamakāsi , satthā no bhagavā dhammaṃ desesī ’’ ti .

Yasmiṃ samaye samaṇo gotamo anekasatāya parisāya dhammaṃ deseti , neva tasmiṃ samaye samaṇassa gotamassa sāvakānaṃ khipitasaddo vā hoti ukkāsitasaddo vā .

Tamenaṃ mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo [ paccāsiṃ samānarūpo ( sī . syā . kaṃ . pī .)] paccupaṭṭhito hoti –

‘‘ yaṃ no bhagavā dhammaṃ bhāsissati taṃ no sossāmā ’’ ti .

Seyyathāpi nāma puriso cātummahāpathe khuddamadhuṃ [ khuddaṃ madhuṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] anelakaṃ pīḷeyya [ uppīḷeyya ( sī .)].

Tamenaṃ mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo paccupaṭṭhito assa .

Evameva yasmiṃ samaye samaṇo gotamo anekasatāya parisāya dhammaṃ deseti , neva tasmiṃ samaye samaṇassa gotamassa sāvakānaṃ khipitasaddo vā hoti ukkāsitasaddo vā .

Tamenaṃ mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo paccupaṭṭhito hotiT2.316 –

‘‘ yaṃ no bhagavā dhammaṃ bhāsissati taṃ no sossāmā ’’ ti .

Yepi samaṇassa gotamassa sāvakā sabrahmacārīhi sampayojetvā sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattanti tepi satthu ceva vaṇṇavādino honti , dhammassa ca vaṇṇavādino honti , saṅghassa ca vaṇṇavādino honti , attagarahinoyeva honti anaññagarahino ,‘‘ mayamevamhā alakkhikā mayaṃ appapuññā te mayaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajitvā nāsakkhimhā yāvajīvaṃM2.198 paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caritun ’’ ti .

Te ārāmikabhūtā vā upāsakabhūtā vā pañcasikkhāpade samādāya vattanti .

Iti samaṇo gotamo sāvakānaṃ sakkato garukato mānito pūjito , samaṇañca pana gotamaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharantī ’’’ ti .

241.‘‘ Kati pana tvaṃ , udāyi , mayi dhamme samanupassasi , yehi mamaṃ [ mama ( sabbattha )] sāvakā sakkaronti garuṃ karonti [ garukaronti ( sī . syā . kaṃ . pī .)] mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharantī ’’ ti ?

‘‘ Pañca kho ahaṃ , bhante , bhagavati dhamme samanupassāmi yehi bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

Katame pañca ?

Bhagavā hi , bhante , appāhāro , appāhāratāya ca vaṇṇavādī .

Yampi , bhante , bhagavā appāhāro , appāhāratāya ca vaṇṇavādī imaṃ kho ahaṃ , bhante , bhagavatiV2.208 paṭhamaṃ dhammaṃ samanupassāmi yena bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvāT2.317 upanissāya viharanti .

‘‘ PunaP2.6 caparaṃ , bhante , bhagavā santuṭṭho itarītarena cīvarena , itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī .

Yampi , bhante , bhagavā santuṭṭho itarītarena cīvarena , itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī , imaṃ kho ahaṃ , bhante , bhagavati dutiyaṃ dhammaṃ samanupassāmi yena bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

‘‘ Puna caparaṃ , bhante , bhagavā santuṭṭho itarītarena piṇḍapātena , itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī .

Yampi , bhante , bhagavā santuṭṭho itarītarena piṇḍapātena , itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī , imaṃ kho ahaṃ , bhante , bhagavati tatiyaṃ dhammaṃ samanupassāmi yena bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

‘‘ Puna caparaṃ , bhante , bhagavā santuṭṭho itarītarena senāsanena , itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī .

Yampi , bhante , bhagavā santuṭṭho itarītarena senāsanena , itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī , imaṃM2.199 kho ahaṃ , bhante , bhagavati catutthaṃ dhammaṃ samanupassāmi yena bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

‘‘ Puna caparaṃ , bhante , bhagavā pavivitto , pavivekassa ca vaṇṇavādīT2.318 .

Yampi , bhante , bhagavā pavivitto , pavivekassa ca vaṇṇavādī , imaṃ kho ahaṃ , bhante , bhagavati pañcamaṃ dhammaṃ samanupassāmi yena bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

‘‘ Ime kho ahaṃ , bhante , bhagavati pañca dhamme samanupassāmi yehi bhagavantaṃ sāvakā sakkarontiV2.209 garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharantī ’’ ti .

242.‘‘‘ Appāhāro samaṇo gotamo , appāhāratāya ca vaṇṇavādī ’ ti , iti ce maṃ , udāyi , sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ , santi kho pana me , udāyi , sāvakā kosakāhārāpi aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi .

AhaṃP2.7 kho pana , udāyi , appekadā iminā pattena samatittikampi bhuñjāmi bhiyyopi bhuñjāmi .

‘ Appāhāro samaṇo gotamo , appāhāratāya ca vaṇṇavādī ’ ti , iti ce maṃ , udāyi , sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ , ye te , udāyi , mama sāvakā kosakāhārāpi aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ .

‘‘‘ Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena cīvarena , itarītaracīvarasantuṭṭhiyāT2.319 ca vaṇṇavādī ’ ti , iti ce maṃ , udāyi , sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ , santi kho pana me , udāyi , sāvakā paṃsukūlikā lūkhacīvaradharā te susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni [ pāpaṇikāni vā nantakāni vā ( sī .)] uccinitvā [ ucchinditvā ( ka .)] saṅghāṭiṃ karitvā dhārenti .

Ahaṃ kho panudāyi , appekadā gahapaticīvarāni dhāremiM2.200 daḷhāni satthalūkhāni alābulomasāni .

‘ Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena cīvarena , itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī ’ ti , iti ce maṃ , udāyi , sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ , ye te , udāyi , mama sāvakā paṃsukūlikā lūkhacīvaradharā te susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṃ karitvā dhārenti , na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ .

‘‘‘ Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena piṇḍapātena , itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī ’ ti , iti ce maṃ , udāyi , sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvāV2.210 garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ , santi kho pana me , udāyi , sāvakā piṇḍapātikā sapadānacārino uñchāsake vate ratā , te antaragharaṃ paviṭṭhā samānā āsanenapi nimantiyamānā na sādiyanti .

Ahaṃ kho panudāyi , appekadā nimantanepi [ nimantanassāpi ( ka .)] bhuñjāmi sālīnaṃ odanaṃ vicitakāḷakaṃT2.320P2.8 anekasūpaṃ anekabyañjanaṃ .

‘ Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena piṇḍapātena , itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī ’ ti , iti ce maṃ , udāyi , sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ , ye te , udāyi , mama sāvakā piṇḍapātikā sapadānacārino uñchāsake vate ratā te antaragharaṃ paviṭṭhā samānā āsanenapi nimantiyamānā na sādiyanti , na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ .

‘‘‘ Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena senāsanena , itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī ’ ti , iti ce maṃ , udāyi , sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ , santi kho pana me , udāyi , sāvakā rukkhamūlikā abbhokāsikā , te aṭṭhamāse channaṃ na upenti .

Ahaṃ kho panudāyi , appekadā kūṭāgāresupi viharāmi ullittāvalittesu nivātesu phusitaggaḷesu [ phussitaggaḷesu ( sī . pī .)] pihitavātapānesu .

‘ Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarenaM2.201 senāsanena , itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī ’ ti , iti ce maṃ , udāyi , sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ , ye te , udāyi , mama sāvakā rukkhamūlikā abbhokāsikā te aṭṭhamāse channaṃ na upenti , na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvāT2.321 garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ .

‘‘‘ Pavivitto samaṇo gotamo , pavivekassa ca vaṇṇavādī ’ ti , iti ce maṃ , udāyi , sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ , santi kho pana me , udāyi , sāvakā āraññikā pantasenāsanā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni ajjhogāhetvā viharanti , te anvaddhamāsaṃ saṅghamajjhe osaranti pātimokkhuddesāya .

Ahaṃ kho panudāyi , appekadā ākiṇṇo viharāmi bhikkhūhi bhikkhunīhiV2.211 upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi .

‘ Pavivitto samaṇo gotamo , pavivekassa ca vaṇṇavādī ’ ti , iti ceP2.9 maṃ , udāyi , sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ , ye te , udāyi , mama sāvakā āraññakā pantasenāsanā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni ajjhogāhetvā viharanti te anvaddhamāsaṃ saṅghamajjhe osaranti pātimokkhuddesāya , na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ .

‘‘ Iti kho , udāyi , na mamaṃ sāvakā imehi pañcahi dhammehi sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

243.‘‘ Atthi kho , udāyi , aññe ca pañca dhammā yehi pañcahi dhammehi mamaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjentiT2.322 , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

Katame pañca ?

Idhudāyi , mamaṃ sāvakā adhisīle sambhāventi –

‘ sīlavā samaṇo gotamo paramena sīlakkhandhena samannāgato ’ ti .

Yampudāyi [ yamudāyi ( syā . ka .)], mamaṃ sāvakā adhisīle sambhāventi –

‘ sīlavā samaṇo gotamo paramena sīlakkhandhena samannāgato ’ ti , ayaṃ kho , udāyiM2.202 , paṭhamo dhammo yena mamaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

244.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , mamaṃ sāvakā abhikkante ñāṇadassane sambhāventi –

‘ jānaṃyevāha samaṇo gotamo – jānāmīti , passaṃyevāha samaṇo gotamo – passāmīti ;

abhiññāya samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no anabhiññāya ;

sanidānaṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no anidānaṃ ;

sappāṭihāriyaṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no appāṭihāriyan ’ ti .

Yampudāyi , mamaṃ sāvakā abhikkante ñāṇadassane sambhāventi –

‘ jānaṃyevāha samaṇo gotamo – jānāmīti , passaṃyevāha samaṇo gotamo – passāmīti ;

abhiññāya samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no anabhiññāya ;

sanidānaṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no anidānaṃ ;

sappāṭihāriyaṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no appāṭihāriyan ’ ti , ayaṃ kho , udāyi , dutiyo dhammo yena mamaṃ sāvakāV2.212P2.10 sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

245.‘‘ PunaT2.323 caparaṃ , udāyi , mamaṃ sāvakā adhipaññāya sambhāventi –

‘ paññavā samaṇo gotamo paramena paññākkhandhena samannāgato ;

taṃ vata anāgataṃ vādapathaṃ na dakkhati , uppannaṃ vā parappavādaṃ na sahadhammena suniggahitaṃ niggaṇhissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati ’.

Taṃ kiṃ maññasi , udāyi , api nu me sāvakā evaṃ jānantā evaṃ passantā antarantarā kathaṃ opāteyyun ’’ ti ?

‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.

‘‘ Na kho panāhaṃ , udāyi , sāvakesu anusāsaniṃ paccāsīsāmi [ paccāsiṃsāmi ( sī . syā . kaṃ . pī .)];

aññadatthu mamayeva sāvakā anusāsaniṃ paccāsīsanti .

‘‘ Yampudāyi , mamaṃ sāvakā adhipaññāya sambhāventi –

‘ paññavā samaṇo gotamo paramena paññākkhandhena samannāgato ;

taṃ vata anāgataṃ vādapathaṃ na dakkhati , uppannaṃ vā parappavādaṃ na sahadhammena niggahitaṃ niggaṇhissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati ’.

Ayaṃ kho , udāyi , tatiyo dhammo yena mamaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

246.‘‘ PunaM2.203 caparaṃ , udāyi , mama sāvakā yena dukkhena dukkhotiṇṇā dukkhaparetā te maṃ upasaṅkamitvā dukkhaṃ ariyasaccaṃ pucchanti , tesāhaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ puṭṭho byākaromi , tesāhaṃ cittaṃ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena ;

te maṃ dukkhasamudayaṃ … dukkhanirodhaṃ … dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ pucchanti , tesāhaṃ dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ puṭṭho byākaromiT2.324 , tesāhaṃ cittaṃ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena .

Yampudāyi , mama sāvakā yena dukkhena dukkhotiṇṇā dukkhaparetā te maṃ upasaṅkamitvā dukkhaṃ ariyasaccaṃ pucchanti , tesāhaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ puṭṭho byākaromi , tesāhaṃ cittaṃ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena .

Te maṃ dukkhasamudayaṃV2.213 … dukkhanirodhaṃ … dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ pucchanti .

Tesāhaṃ dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ puṭṭho byākaromi .

Tesāhaṃ cittaṃ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena .

Ayaṃ kho , udāyi , catuttho dhammo yenaP2.11 mamaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

247.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro satipaṭṭhāne bhāventi .

Idhudāyi , bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;

vedanāsu vedanānupassī viharati … citte cittānupassī viharati … dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro sammappadhāne bhāventi .

IdhudāyiT2.325 , bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti , vāyamati , vīriyaṃ ārabhati , cittaṃ paggaṇhāti , padahati ;

uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti , vāyamati , vīriyaṃ ārabhati , cittaṃ paggaṇhāti , padahati ;

anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti , vāyamati , vīriyaṃ ārabhati , cittaṃ paggaṇhāti , padahati ;

uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti , vāyamati , vīriyaṃ ārabhati , cittaṃ paggaṇhāti , padahati .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

‘‘ PunaM2.204 caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro iddhipāde bhāventi .

Idhudāyi , bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti , vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti , cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti , vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

‘‘ PunaV2.214 caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā pañcindriyāni bhāventi .

IdhudāyiP2.12 , bhikkhu saddhindriyaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ ;

vīriyindriyaṃ bhāveti … pe … satindriyaṃ bhāveti … samādhindriyaṃ bhāveti … paññindriyaṃ bhāvetiT2.326 upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā pañca balāni bhāventi .

Idhudāyi , bhikkhu saddhābalaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ ;

vīriyabalaṃ bhāveti … pe … satibalaṃ bhāveti … samādhibalaṃ bhāveti … paññābalaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā sattabojjhaṅge bhāventi .

Idhudāyi , bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ ;

dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pe … vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti … passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāventi .

Idhudāyi , bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāveti , sammāsaṅkappaṃ bhāveti , sammāvācaṃ bhāvetiT2.327 , sammākammantaṃ bhāveti , sammāājīvaṃ bhāveti , sammāvāyāmaṃ bhāveti , sammāsatiṃM2.205 bhāveti , sammāsamādhiṃ bhāveti .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

248.‘‘ PunaV2.215 caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā aṭṭha vimokkhe bhāventi .

Rūpī rūpāni passati , ayaṃ paṭhamo vimokkho ;

ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati , ayaṃ dutiyo vimokkho ;

subhanteva adhimutto hoti , ayaṃ tatiyo vimokkho ;

sabbaso rūpasaññānaṃP2.13 samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ ananto ākāso ’ ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati , ayaṃ catuttho vimokkho ;

sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ anantaṃ viññāṇan ’ ti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati , ayaṃ pañcamo vimokkho ;

sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ natthi kiñcī ’ ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati , ayaṃ chaṭṭho vimokkho ;

sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati , ayaṃ sattamo vimokkho ;

sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati , ayaṃ aṭṭhamo vimokkho .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

249.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannāT2.328 me sāvakā aṭṭha abhibhāyatanāni bhāventi .

Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .

‘ Tāni abhibhuyya jānāmi , passāmī ’ ti evaṃ saññī hoti .

Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ .

‘‘ Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .

‘ Tāni abhibhuyya jānāmi , passāmī ’ ti evaṃ saññī hoti .

Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ .

‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .

‘ Tāni abhibhuyya jānāmi , passāmī ’ ti evaṃ saññī hoti .

Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ .

‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .

‘ Tāni abhibhuyya jānāmi , passāmī ’ ti evaṃ saññī hoti .

Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ .

‘‘ AjjhattaṃM2.206V2.216 arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni .

Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ , seyyathāpi vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ ;

evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni .

‘ Tāni abhibhuyya jānāmi , passāmī ’ ti evaṃ saññī hoti .

Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃP2.14 .

‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni .

Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃT2.329 pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ , seyyathāpi vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ ;

evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni .

‘ Tāni abhibhuyya jānāmi , passāmī ’ ti evaṃ saññī hoti .

Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ .

‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni .

Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ , seyyathāpi vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ ;

evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni .

‘ Tāni abhibhuyya jānāmi , passāmī ’ ti evaṃ saññī hoti .

Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ .

‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni .

Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā , seyyathāpi vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ ;

evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāniT2.330V2.217 .

‘ Tāni abhibhuyya jānāmiM2.207 , passāmī ’ ti evaṃsaññī hoti .

Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

250.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā dasa kasiṇāyatanāni bhāventi .

Pathavīkasiṇameko sañjānāti uddhamadho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ ;

āpokasiṇameko sañjānāti … pe … tejokasiṇameko sañjānāti … vāyokasiṇameko sañjānāti … nīlakasiṇameko sañjānāti … pītakasiṇameko sañjānāti … lohitakasiṇameko sañjānāti … odātakasiṇameko sañjānāti … ākāsakasiṇameko sañjānātiP2.15 … viññāṇakasiṇameko sañjānāti uddhamadho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

251.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā cattāri jhānāni bhāventi .

Idhudāyi , bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .

So imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti .

Seyyathāpi , udāyi , dakkho nhāpako [ nahāpako ( sī . pī .)] vā nhāpakantevāsīT2.331 vā kaṃsathāle nhānīyacuṇṇāni [ nahānīyacuṇṇāni ( sī . pī .)] ākiritvā udakena paripphosakaṃ paripphosakaṃ sanneyya , sāyaṃ nhānīyapiṇḍi [ sāssa nahānīyapiṇḍī ( sī . syā . kaṃ .)] snehānugatā snehapareto santarabāhirā phuṭā snehena na ca pagghariṇī ;

evameva kho , udāyi , bhikkhu imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti .

‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .

So imameva kāyaṃ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṃ hotiM2.208 .

Seyyathāpi , udāyi , udakarahado gambhīro ubbhidodako [ ubbhitodako ( syā . kaṃ . ka .)].

Tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṃV2.218 , na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṃ , na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṃ , na dakkhiṇāya disāya udakassaP2.16 āyamukhaṃ , devo ca na kālena kālaṃ sammā dhāraṃ anuppaveccheyya ;

atha kho tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṃ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya , nāssa [ na nesaṃ ( sī .)] kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṃ assa .

Evameva kho , udāyi , bhikkhu imameva kāyaṃ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvatoT2.332 kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṃ hoti .

‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , bhikkhu pītiyā ca virāgā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .

So imameva kāyaṃ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti .

Seyyathāpi , udāyi , uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakānuggatāni anto nimuggaposīni , tāni yāva caggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphuṭāni , nāssa kiñci sabbāvataṃ , uppalānaṃ vā padumānaṃ vā puṇḍarīkānaṃ vā sītena vārinā apphuṭaṃ assa ;

evameva kho , udāyi , bhikkhu imameva kāyaṃ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti .

‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .

So imameva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti .

Seyyathāpi , udāyi , puriso odātena vatthena sasīsaṃ pārupitvā nisinno assa , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthenaM2.209 apphuṭaṃ assa ;

evameva kho , udāyi , bhikkhu imameva kāyaṃV2.219 parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhenaP2.17 cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

252.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā evaṃ pajānanti –

‘ ayaṃ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo ;

idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddhaṃ ’.

Seyyathāpi , udāyi , maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno sabbākārasampanno ;

tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā .

Tamenaṃ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya –

‘ ayaṃ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno sabbākārasampanno ;

tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā ’ ti .

Evameva kho , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā evaṃ pajānanti –

‘ ayaṃ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo ;

idañcaT2.334 pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddhan ’ ti .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

253.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimminanti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ .

Seyyathāpi , udāyi , puriso muñjamhā īsikaṃ pabbāheyya ;

tassa evamassa –

‘ ayaṃ muñjo , ayaṃ īsikā ;

añño muñjo , aññā īsikā ;

muñjamhātveva īsikā pabbāḷhā ’ ti .

Seyyathā vā panudāyi , puriso asiṃ kosiyā pabbāheyya ;

tassa evamassa –

‘ ayaṃ asi , ayaṃ kosi ;

añño asi aññā kosi ;

kosiyātveva asi pabbāḷho ’ ti .

Seyyathā vā , panudāyiP2.18 , puriso ahiṃ karaṇḍā uddhareyya ;

tassa evamassa –

‘ ayaṃ ahi , ayaṃ karaṇḍo ;

aññoM2.210 ahi , añño karaṇḍo ;

karaṇḍātveva ahi ubbhato ’ ti .

Evameva kho , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃV2.220 abhinimminanti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

254.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhonti – ekopiT2.335 hutvā bahudhā honti , bahudhāpi hutvā eko hoti ;

āvibhāvaṃ , tirobhāvaṃ ;

tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamānā gacchanti , seyyathāpi ākāse ;

pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karonti , seyyathāpi udake ;

udakepi abhijjamāne [ abhijjamānā ( ka .)] gacchanti , seyyathāpi pathaviyaṃ ;

ākāsepi pallaṅkena kamanti , seyyathāpi pakkhī sakuṇo ;

imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasanti parimajjanti , yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattenti .

Seyyathāpi , udāyi , dakkho kumbhakāro vā kumbhakārantevāsī vā suparikammakatāya mattikāya yaṃ yadeva bhājanavikatiṃ ākaṅkheyya taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya ;

seyyathā vā panudāyi , dakkho dantakāro vā dantakārantevāsī vā suparikammakatasmiṃ dantasmiṃ yaṃ yadeva dantavikatiṃ ākaṅkheyya taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya ;

seyyathā vā panudāyi , dakkho suvaṇṇakāro vā suvaṇṇakārantevāsī vā suparikammakatasmiṃ suvaṇṇasmiṃ yaṃ yadeva suvaṇṇavikatiṃ ākaṅkheyya taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya .

Evameva kho , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhonti – ekopi hutvā bahudhā honti , bahudhāpi hutvā eko hoti ;

āvibhāvaṃ , tirobhāvaṃ ;

tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamānā gacchanti , seyyathāpi ākāse ;

pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karonti , seyyathāpi udake ;

udakepi abhijjamāne gacchantiT2.336 , seyyathāpi pathaviyaṃ ;

ākāsepi pallaṅkena kamanti , seyyathāpi pakkhīP2.19 sakuṇo ;

imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasanti parimajjanti , yāva brahmalokāpi kāyenaM2.211 vasaṃ vattenti .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

255.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇanti – dibbe ca mānuse ca , ye dūre santike ca .

Seyyathāpi , udāyi , balavā saṅkhadhamo appakasireneva cātuddisā viññāpeyya ;

evameva kho , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannāV2.221 me sāvakā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇanti – dibbe ca mānuse ca , ye dūre santike ca .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

256.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānanti – sarāgaṃ vā cittaṃ ‘ sarāgaṃ cittan ’ ti pajānanti , vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘ vītarāgaṃ cittan ’ ti pajānanti ;

sadosaṃ vā cittaṃ ‘ sadosaṃ cittan ’ ti pajānanti , vītadosaṃ vā cittaṃ ‘ vītadosaṃ cittan ’ ti pajānanti ;

samohaṃ vā cittaṃ ‘ samohaṃ cittan ’ tiT2.337 pajānanti , vītamohaṃ vā cittaṃ ‘ vītamohaṃ cittan ’ ti pajānanti ;

saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘ saṅkhittaṃ cittan ’ ti pajānanti , vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘ vikkhittaṃ cittan ’ ti pajānanti ;

mahaggataṃ vā cittaṃ ‘ mahaggataṃ cittan ’ ti pajānanti , amahaggataṃ vā cittaṃ ‘ amahaggataṃ cittan ’ ti pajānanti ;

sauttaraṃ vā cittaṃ ‘ sauttaraṃ cittan ’ ti pajānanti , anuttaraṃ vā cittaṃ ‘ anuttaraṃ cittan ’ ti pajānanti ;

samāhitaṃ vā cittaṃ ‘ samāhitaṃ cittan ’ ti pajānanti , asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘ asamāhitaṃ cittan ’ ti pajānanti ;

vimuttaṃ vā cittaṃ ‘ vimuttaṃ cittan ’ ti pajānanti , avimuttaṃ vā cittaṃ ‘ avimuttaṃ cittan ’ ti pajānanti .

Seyyathāpi , udāyi , itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sakaṇikaṃ vā ‘ sakaṇikan ’ ti [ sakaṇikaṅgaṃ vā sakaṇikaṅganti ( sī .)] jāneyyaP2.20 , akaṇikaṃ vā ‘ akaṇikan ’ ti [ akaṇikaṅgaṃ vā akaṇikaṅganti ( sī .)] jāneyya ;

evameva kho , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānanti – sarāgaṃM2.212 vā cittaṃ ‘ sarāgaṃ cittan ’ ti pajānanti , vītarāgaṃ vā cittaṃ … pe … sadosaṃ vā cittaṃ … vītadosaṃ vā cittaṃ … samohaṃ vā cittaṃ … vītamohaṃ vā cittaṃ … saṅkhittaṃ vā cittaṃ … vikkhittaṃ vā cittaṃ … mahaggataṃ vāT2.338 cittaṃ … amahaggataṃ vā cittaṃ … sauttaraṃ vā cittaṃ … anuttaraṃ vā cittaṃ … samāhitaṃ vā cittaṃ … asamāhitaṃ vā cittaṃ … vimuttaṃ vā cittaṃ … avimuttaṃ vā cittaṃ ‘ avimuttaṃ cittan ’ ti pajānanti .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

257.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakāV2.222 anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussaranti , seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi , anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe –

‘ amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto amutra udapādiṃ ;

tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto idhūpapanno ’ ti .

Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .

Seyyathāpi , udāyi , puriso sakamhā gāmā aññaṃ gāmaṃ gaccheyya , tamhāpi gāmā aññaṃ gāmaṃ gaccheyya ;

so tamhā gāmā sakaṃyeva gāmaṃ paccāgaccheyya ;

tassa evamassa –

‘ ahaṃ kho sakamhā gāmā aññaṃ gāmaṃT2.339 agacchiṃ , tatra evaṃ aṭṭhāsiṃ evaṃ nisīdiṃ evaṃ abhāsiṃ evaṃ tuṇhī ahosiṃ ;

tamhāpi gāmā amuṃ gāmaṃ agacchiṃ , tatrāpi evaṃ aṭṭhāsiṃP2.21 evaṃ nisīdiṃ evaṃ abhāsiṃ evaṃ tuṇhī ahosiṃ , somhi tamhā gāmā sakaṃyeva gāmaṃ paccāgato ’ ti .

Evameva kho , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussaranti , seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ … pe … iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussaranti .

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

258.‘‘ Puna caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satteM2.213 passanti cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānanti –

‘ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā ;

ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃT2.340 upapannā ’ ti .

Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passanti cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpageV2.223 satte pajānanti .

Seyyathāpi , udāyi , dve agārā sadvārā [ sannadvārā ( ka .)].

Tatra cakkhumā puriso majjhe ṭhito passeyya manusse gehaṃ pavisantepi nikkhamantepi anucaṅkamantepi anuvicarantepi ;

evameva kho , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passanti cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānanti … pe … tatra ca pa me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

259.‘‘ PunaP2.22 caparaṃ , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannā me sāvakā āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti .

Seyyathāpi , udāyi , pabbatasaṅkhepe udakarahado accho vippasanno anāvilo , tattha cakkhumā puriso tīre ṭhito passeyya sippisambukampi [ sippikasambukampi ( syā . kaṃ . ka .)] sakkharakaṭhalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampi .

Tassa evamassa –

‘ ayaṃ kho udakarahado accho vippasanno anāvilo , tatrime sippisambukāpi sakkharakaṭhalāpi macchagumbāpi carantipi tiṭṭhantipī ’ ti .

Evameva kho , udāyi , akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā , yathāpaṭipannāT2.341 me sāvakā āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti .

Tatra ca pana meM2.214 sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti .

Ayaṃ kho , udāyi , pañcamo dhammo yena mama sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti .

‘‘ Ime kho , udāyi , pañca dhammā yehi mamaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharantī ’’ ti .

Idamavoca bhagavā .

Attamano sakuludāyī paribbājako bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti .

Mahāsakuludāyisuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ .

8. Samaṇamuṇḍikasuttaṃ

260. EvaṃT2.342V2.224 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .

Tena kho pana samayena uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto [ samaṇamaṇḍikāputto ( sī . pī .)] samayappavādake tindukācīre ekasālake mallikāya ārāme paṭivasatiP2.23 mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ pañcamattehi paribbājakasatehi .

Atha kho pañcakaṅgo thapati sāvatthiyā nikkhami divā divassa bhagavantaṃ dassanāya .

Atha kho pañcakaṅgassa thapatissa etadahosi –

‘‘ akālo kho tāva bhagavantaṃ dassanāya ;

paṭisallīno bhagavā .

Manobhāvaniyānampi bhikkhūnaṃ asamayo dassanāya ;

paṭisallīnā manobhāvaniyā bhikkhū .

Yaṃnūnāhaṃ yena samayappavādako tindukācīro ekasālako mallikāya ārāmo yena uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto tenupasaṅkameyyan ’’ ti .

Atha kho pañcakaṅgo thapati yena samayappavādako tindukācīro ekasālako mallikāya ārāmo yena uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto tenupasaṅkami .

Tena kho pana samayena uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā , seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃT2.343 yuddhakathaṃM2.215 annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ iti vā .

Addasā kho uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto pañcakaṅgaṃ thapatiṃ dūratova āgacchantaṃ .

Disvāna sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpesi –

‘‘ appasaddā bhonto hontu , mā bhonto saddamakattha ;

ayaṃ samaṇassa gotamassa sāvako āgacchati pañcakaṅgo thapati .

Yāvatā kho pana samaṇassa gotamassa sāvakā gihī odātavasanā sāvatthiyaṃ paṭivasanti ayaṃ tesaṃ aññataroV2.225 pañcakaṅgo thapati .

Appasaddakāmā kho pana te āyasmanto appasaddavinītā appasaddassa vaṇṇavādino ;

appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyyā ’’ ti .

Atha kho te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ .

261. Atha kho pañcakaṅgo thapati yena uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā uggāhamānena paribbājakena samaṇamuṇḍikāputtena saddhiṃ sammodiP2.24 .

Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinnaṃ kho pañcakaṅgaṃ thapatiṃ uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto etadavoca –

‘‘ catūhi kho ahaṃ , gahapati , dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi sampannakusalaṃ paramakusalaṃT2.344 uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjhaṃ .

Katamehi catūhi ?

Idha , gahapati , na kāyena pāpakammaṃ karoti , na pāpakaṃ vācaṃ bhāsati , na pāpakaṃ saṅkappaṃ saṅkappeti , na pāpakaṃ ājīvaṃ ājīvati – imehi kho ahaṃ , gahapati , catūhi dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi sampannakusalaṃ paramakusalaṃ uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjhan ’’ ti .

Atha kho pañcakaṅgo thapati uggāhamānassa paribbājakassa samaṇamuṇḍikāputtassa bhāsitaṃ neva abhinandi nappaṭikkosi .

Anabhinanditvā appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi –

‘‘ bhagavato santike etassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmī ’’ ti .

Atha kho pañcakaṅgo thapati yena bhagavā tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinno kho pañcakaṅgo thapati yāvatako ahosi uggāhamānenaM2.216 paribbājakena samaṇamuṇḍikāputtena saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi .

262. Evaṃ vutte , bhagavā pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca –

‘‘ evaṃ sante kho , thapati , daharo kumāro mando uttānaseyyako sampannakusalo bhavissati paramakusalo uttamapattipatto samaṇo ayojjho , yathā uggāhamānassa paribbājakassa samaṇamuṇḍikāputtassa vacanaṃ .

Daharassa hi , thapati , kumārassa mandassa uttānaseyyakassa kāyotipi na hoti , kuto pana kāyena pāpakammaṃ karissati , aññatra phanditamattā !

Daharassa hi , thapati , kumārassa mandassa uttānaseyyakassaT2.345 vācātipi na hoti , kuto pana pāpakaṃ vācaṃ bhāsissati , aññatra roditamattāV2.226 !

Daharassa hi , thapati , kumārassa mandassa uttānaseyyakassa saṅkappotipi na hoti , kuto pana pāpakaṃ saṅkappaṃ saṅkappissati , aññatra vikūjitamattā [ vikujjitamattā ( sī . syā . kaṃ . pī .)]!

Daharassa hi , thapati , kumārassa mandassa uttānaseyyakassa ājīvotipi na hoti , kuto pana pāpakaṃP2.25 ājīvaṃ ājīvissati , aññatra mātuthaññā !

Evaṃ sante kho , thapati , daharo kumāro mando uttānaseyyako sampannakusalo bhavissati paramakusalo uttamapattipatto samaṇo ayojjho , yathā uggāhamānassa paribbājakassa samaṇamuṇḍikāputtassa vacanaṃ .

263.‘‘ Catūhi kho ahaṃ , thapati , dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi na ceva sampannakusalaṃ na paramakusalaṃ na uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjhaṃ , api cimaṃ daharaṃ kumāraṃ mandaṃ uttānaseyyakaṃ samadhigayha tiṭṭhati .

Katamehi catūhi ?

Idha , thapati , na kāyena pāpakammaṃ karoti , na pāpakaṃ vācaṃ bhāsati , na pāpakaṃ saṅkappaṃ saṅkappeti , na pāpakaṃ ājīvaṃ ājīvati – imehi kho ahaṃ , thapati , catūhi dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi na ceva sampannakusalaṃ na paramakusalaṃ na uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjhaṃ , api cimaṃ daharaṃ kumāraṃ mandaṃ uttānaseyyakaṃ samadhigayha tiṭṭhati .

‘‘ DasahiT2.346 kho ahaṃ , thapati , dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi sampannakusalaṃ paramakusalaṃ uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjhaṃ .

Ime akusalā sīlā ;

tamahaṃ [ kahaṃ ( sī .), tahaṃ ( pī .)], thapati , veditabbanti vadāmi .

Itosamuṭṭhānā akusalāM2.217 sīlā ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Idha akusalā sīlā aparisesā nirujjhanti ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Evaṃ paṭipanno akusalānaṃ sīlānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

‘‘ Ime kusalā sīlā ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Itosamuṭṭhānā kusalā sīlā ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Idha kusalā sīlā aparisesā nirujjhanti ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Evaṃ paṭipanno kusalānaṃ sīlānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

‘‘ Ime akusalā saṅkappā ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Itosamuṭṭhānā akusalā saṅkappāV2.227 ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Idha akusalāP2.26 saṅkappā aparisesā nirujjhanti ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Evaṃ paṭipanno akusalānaṃ saṅkappānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

‘‘ Ime kusalā saṅkappā ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Itosamuṭṭhānā kusalā saṅkappāT2.347 ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Idha kusalā saṅkappā aparisesā nirujjhanti ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

Evaṃ paṭipanno kusalānaṃ saṅkappānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti ;

tamahaṃ , thapati , veditabbanti vadāmi .

264.‘‘ Katame ca , thapati , akusalā sīlā ?

Akusalaṃ kāyakammaṃ , akusalaṃ vacīkammaṃ , pāpako ājīvo – ime vuccanti , thapati , akusalā sīlā .

‘‘ Ime ca , thapati , akusalā sīlā kiṃsamuṭṭhānā ?

Samuṭṭhānampi nesaṃ vuttaṃ .

‘ Cittasamuṭṭhānā ’ tissa vacanīyaṃ .

Katamaṃ cittaṃ ?

Cittampi hi bahuṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ .

Yaṃ cittaṃ sarāgaṃ sadosaṃ samohaṃ , itosamuṭṭhānā akusalā sīlā .

‘‘ Ime ca , thapati , akusalā sīlā kuhiṃ aparisesā nirujjhanti ?

Nirodhopi nesaṃ vutto .

Idha , thapati , bhikkhu kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃM2.218 bhāveti , vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti , manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti , micchājīvaṃ pahāya sammājīvena jīvitaṃ kappeti – etthete akusalā sīlā aparisesā nirujjhanti .

‘‘ Kathaṃ paṭipanno , thapati , akusalānaṃ sīlānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti ?

Idha , thapati , bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati ;

uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati ;

anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati ;

uppannānaṃT2.348 kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janetiV2.228 vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati .

Evaṃ paṭipannoP2.27 kho , thapati , akusalānaṃ sīlānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti .

265.‘‘ Katame ca , thapati , kusalā sīlā ?

Kusalaṃ kāyakammaṃ , kusalaṃ vacīkammaṃ , ājīvaparisuddhampi kho ahaṃ , thapati , sīlasmiṃ vadāmi .

Ime vuccanti , thapati , kusalā sīlā .

‘‘ Ime ca , thapati , kusalā sīlā kiṃsamuṭṭhānā ?

Samuṭṭhānampi nesaṃ vuttaṃ .

‘ Cittasamuṭṭhānā ’ tissa vacanīyaṃ .

Katamaṃ cittaṃ ?

Cittampi hi bahuṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ .

Yaṃ cittaṃ vītarāgaṃ vītadosaṃ vītamohaṃ , itosamuṭṭhānā kusalā sīlā .

‘‘ Ime ca , thapati , kusalā sīlā kuhiṃ aparisesā nirujjhanti ?

Nirodhopi nesaṃ vutto .

Idha , thapati , bhikkhu sīlavā hoti no ca sīlamayo , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti ;

yatthassa te kusalā sīlā aparisesā nirujjhanti .

‘‘ Kathaṃ paṭipanno ca , thapati , kusalānaṃ sīlānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti ?

Idha , thapati , bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahatiM2.219 ;

uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya … pe … anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya … pe … uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃT2.349 ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati .

Evaṃ paṭipanno kho , thapati , kusalānaṃ sīlānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti .

266.‘‘ Katame ca , thapati , akusalā saṅkappā ?

Kāmasaṅkappo , byāpādasaṅkappo , vihiṃsāsaṅkappo – ime vuccanti , thapati , akusalā saṅkappā .

‘‘ Ime ca , thapati , akusalā saṅkappā kiṃsamuṭṭhānā ?

Samuṭṭhānampi nesaṃ vuttaṃ .

‘ Saññāsamuṭṭhānā ’ tissaV2.229 vacanīyaṃ .

Katamā saññā ?

Saññāpi hi bahū anekavidhā nānappakārakā .

Kāmasaññā , byāpādasaññā , vihiṃsāsaññā – itosamuṭṭhānā akusalā saṅkappā .

‘‘ Ime ca , thapati , akusalā saṅkappā kuhiṃ aparisesā nirujjhanti ?

Nirodhopi nesaṃ vutto .

Idha , thapati , bhikkhu vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃP2.28 upasampajja viharati ;

etthete akusalā saṅkappā aparisesā nirujjhanti .

‘‘ Kathaṃ paṭipanno ca , thapati , akusalānaṃ saṅkappānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti ?

Idha , thapati , bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati ;

uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya … pe … anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya … pe … uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāyaT2.350 bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati .

Evaṃ paṭipanno kho , thapati , akusalānaṃ saṅkappānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti .

267.‘‘ Katame ca , thapati , kusalā saṅkappā ?

Nekkhammasaṅkappo , abyāpādasaṅkappo , avihiṃsāsaṅkappo – ime vuccanti , thapati , kusalā saṅkappā .

‘‘ Ime ca , thapati , kusalā saṅkappā kiṃsamuṭṭhānā ?

Samuṭṭhānampi nesaṃ vuttaṃ .

‘ Saññāsamuṭṭhānā ’ tissa vacanīyaṃ .

Katamā saññā ?

Saññāpi hi bahū anekavidhāM2.220 nānappakārakā .

Nekkhammasaññā , abyāpādasaññā , avihiṃsāsaññā – itosamuṭṭhānā kusalā saṅkappā .

‘‘ Ime ca , thapati , kusalā saṅkappā kuhiṃ aparisesā nirujjhanti ?

Nirodhopi nesaṃ vutto .

Idha , thapati , bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati ;

etthete kusalā saṅkappā aparisesā nirujjhanti .

‘‘ KathaṃV2.230 paṭipanno ca , thapati , kusalānaṃ saṅkappānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti ?

Idha , thapati , bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati ;

uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya … pe … anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya … pe … uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhatiT2.351 cittaṃ paggaṇhāti padahati .

Evaṃ paṭipanno kho , thapati , kusalānaṃ saṅkappānaṃ nirodhāya paṭipanno hoti .

268.‘‘ Katamehi cāhaṃ , thapati , dasahi dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemiP2.29 sampannakusalaṃ paramakusalaṃ uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjhaṃ ?

Idha , thapati , bhikkhu asekhāya sammādiṭṭhiyā samannāgato hoti , asekhena sammāsaṅkappena samannāgato hoti , asekhāya sammāvācāya samannāgato hoti , asekhena sammākammantena samannāgato hoti , asekhena sammāājīvena samannāgato hoti , asekhena sammāvāyāmena samannāgato hoti , asekhāya sammāsatiyā samannāgato hoti , asekhena sammāsamādhinā samannāgato hoti , asekhena sammāñāṇena samannāgato hoti , asekhāya sammāvimuttiyā samannāgato hoti – imehi kho ahaṃ , thapati , dasahi dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi sampannakusalaṃ paramakusalaṃ uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjhan ’’ ti .

Idamavoca bhagavā .

Attamano pañcakaṅgo thapati bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti .

Samaṇamuṇḍikasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ .