9. Dhammacetiyasuttaṃ
364. Evaṃ
T2.506V2.328P2.118 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati medāḷupaṃ [ metaḷūpaṃ ( sī .), medaḷumpaṃ ( pī .)] nāma sakyānaṃ nigamo .Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo nagarakaṃ anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena .
Atha kho rājā pasenadi kosalo dīghaṃ kārāyanaṃ āmantesi –
‘‘ yojehi , samma kārāyana , bhadrāni bhadrāni yānāni , uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmiṃ dassanāyā ’’ ti [ subhūmidassanāyāti ( dī . ni .2.43)].
‘‘ Evaṃ , devā ’’ ti kho dīgho kārāyano rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā rañño pasenadissa kosalassa paṭivedesi –
‘‘ yuttāni kho te , deva , bhadrāni bhadrāni yānāni .
Yassadāni kālaṃ maññasī ’’ ti .
Atha kho rājā pasenadi kosalo bhadraṃ yānaṃ abhiruhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi nagarakamhā niyyāsi mahaccā rājānubhāvena .
Yena ārāmo tena pāyāsi .
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṃ pāvisi .
Addasā kho rājā pasenadi kosalo ārāme jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno
M2.321 rukkhamūlāni pāsādikāni pasādanīyāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni [ manussarāhaseyyakāni ( sī . pī .)] paṭisallānasāruppāni .Disvāna bhagavantaṃyeva ārabbha sati udapādi –
‘‘ imāni kho tāni rukkhamūlāni pāsādikāni pasādanīyāni appasaddāni
T2.507 appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni , yattha sudaṃ mayaṃ taṃ bhagavantaṃ payirupāsāma arahantaṃ sammāsambuddhan ’’ ti . 365. Atha kho rājā pasenadi kosalo dīghaṃ kārāyanaṃ āmantesi –
‘‘ imāni kho , samma kārāyana , tāni rukkhamūlāni pāsādikāni pasādanīyāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni , yattha sudaṃ mayaṃ taṃ bhagavantaṃ payirupāsāma arahantaṃ sammāsambuddhaṃ .
Kahaṃ nu kho , samma kārāyana , etarahi so bhagavā
P2.119 viharati arahaṃ sammāsambuddho ’’ ti ?‘‘ Atthi , mahārāja , medāḷupaṃ nāma sakyānaṃ nigamo .
Tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṃ sammāsambuddho ’’ ti .
‘‘ Kīvadūre [ kīvadūro ( sī . syā . kaṃ . pī .)] pana , samma kārāyana
V2.329 , nagarakamhā medāḷupaṃ nāma sakyānaṃ nigamo hotī ’’ ti ?‘‘ Na dūre , mahārāja ;
tīṇi yojanāni ;
sakkā divasāvasesena gantun ’’ ti .
‘‘ Tena hi , samma kārāyana , yojehi bhadrāni bhadrāni yānāni , gamissāma mayaṃ taṃ bhagavantaṃ dassanāya arahantaṃ sammāsambuddhan ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , devā ’’ ti kho dīgho kārāyano rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā rañño pasenadissa kosalassa paṭivedesi –
‘‘ yuttāni kho te , deva , bhadrāni bhadrāni yānāni .
Yassadāni kālaṃ maññasī ’’ ti .
Atha kho rājā pasenadi kosalo bhadraṃ yānaṃ abhiruhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi nagarakamhā yena medāḷupaṃ nāma sakyānaṃ
T2.508 nigamo tena pāyāsi .Teneva divasāvasesena medāḷupaṃ nāma sakyānaṃ nigamaṃ sampāpuṇi .
Yena ārāmo tena pāyāsi .
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṃ pāvisi .
366. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse caṅkamanti .
Atha kho rājā pasenadi kosalo yena te bhikkhū tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca –
‘‘ kahaṃ nu kho , bhante , etarahi
M2.322 so bhagavā viharati arahaṃ sammāsambuddho ?Dassanakāmā hi mayaṃ taṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhan ’’ ti .
‘‘ Eso , mahārāja , vihāro saṃvutadvāro .
Tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṃ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṃ ākoṭehi .
Vivarissati bhagavā te dvāran ’’ ti .
Atha kho rājā pasenadi kosalo tattheva khaggañca uṇhīsañca dīghassa kārāyanassa pādāsi .
Atha kho dīghassa kārāyanassa etadahosi –
‘‘ rahāyati kho dāni rājā [ mahārājā ( sī . syā . kaṃ . pī .)], idheva [ tenidheva ( sī .)] dāni mayā ṭhātabban ’’ ti .
Atha kho rājā pasenadi kosalo yena so vihāro saṃvutadvāro tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṃ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṃ ākoṭesi .
Vivari bhagavā dvāraṃ .
Atha kho rājā pasenadi kosalo vihāraṃ
P2.120 pavisitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati , pāṇīhi ca parisambāhati , nāmañca sāveti –‘‘ rājāhaṃ , bhante , pasenadi kosalo ;
rājāhaṃ , bhante , pasenadi
T2.509 kosalo ’’ ti . 367.‘‘ Kiṃ pana tvaṃ , mahārāja , atthavasaṃ sampassamāno imasmiṃ sarīre evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ karosi , mittūpahāraṃ [ cittūpahāraṃ ( sī .)] upadaṃsesī ’’ ti ?
‘‘ Atthi kho me , bhante , bhagavati dhammanvayo
V2.330 –‘ hoti sammāsambuddho bhagavā , svākkhāto bhagavatā dhammo , suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ’ ti .
Idhāhaṃ , bhante , passāmi eke samaṇabrāhmaṇe pariyantakataṃ brahmacariyaṃ carante dasapi vassāni , vīsampi vassāni , tiṃsampi vassāni , cattārīsampi vassāni .
Te aparena samayena sunhātā suvilittā kappitakesamassū pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārenti .
Idha panāhaṃ , bhante , bhikkhū passāmi yāvajīvaṃ āpāṇakoṭikaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carante .
Na kho panāhaṃ , bhante , ito bahiddhā aññaṃ evaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ samanupassāmi .
Ayampi kho me , bhante , bhagavati dhammanvayo hoti –
‘ sammāsambuddho bhagavā , svākkhāto bhagavatā dhammo , suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ’’ ti .
368.‘‘ Puna caparaṃ , bhante , rājānopi rājūhi vivadanti , khattiyāpi khattiyehi vivadanti , brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti , gahapatayopi gahapatīhi
M2.323 vivadanti , mātāpi puttena vivadati , puttopi mātarā vivadati , pitāpi puttena vivadati , puttopi pitarā vivadati , bhātāpi bhaginiyā vivadatiT2.510 , bhaginīpi bhātarā vivadati , sahāyopi sahāyena vivadati .Idha panāhaṃ , bhante , bhikkhū passāmi samagge sammodamāne avivadamāne khīrodakībhūte aññamaññaṃ
P2.121 piyacakkhūhi sampassante viharante .Na kho panāhaṃ , bhante , ito bahiddhā aññaṃ evaṃ samaggaṃ parisaṃ samanupassāmi .
Ayampi kho me , bhante , bhagavati dhammanvayo hoti –
‘ sammāsambuddho bhagavā , svākkhāto bhagavatā dhammo , suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ’ ti .
369.‘‘ Puna caparāhaṃ , bhante , ārāmena ārāmaṃ , uyyānena uyyānaṃ anucaṅkamāmi anuvicarāmi .
Sohaṃ tattha passāmi eke samaṇabrāhmaṇe kise lūkhe dubbaṇṇe uppaṇḍuppaṇḍukajāte dhamanisanthatagatte , na viya maññe cakkhuṃ bandhante janassa dassanāya .
Tassa mayhaṃ , bhante , etadahosi –
‘ addhā ime āyasmanto anabhiratā vā brahmacariyaṃ caranti , atthi vā tesaṃ kiñci pāpaṃ kammaṃ kataṃ paṭicchannaṃ ;
tathā hi ime āyasmanto kisā lūkhā dubbaṇṇā uppaṇḍuppaṇḍukajātā dhamanisanthatagattā , na viya maññe cakkhuṃ bandhanti janassa dassanāyā ’ ti .
Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi –
‘ kiṃ nu kho tumhe āyasmanto kisā lūkhā dubbaṇṇā uppaṇḍuppaṇḍukajātā dhamanisanthatagattā , na viya maññe cakkhuṃ bandhatha janassa dassanāyā ’ ti ?
Te evamāhaṃsu –
‘ bandhukarogo no [ paṇḍukarogino ( ka .)], mahārājā ’ ti .
Idha panāhaṃ , bhante , bhikkhū
T2.511 passāmiV2.331 haṭṭhapahaṭṭhe udaggudagge abhiratarūpe pīṇindriye [ pīṇitindriye ( sī . pī .)] appossukke pannalome paradattavutte migabhūtena cetasā viharante .Tassa mayhaṃ , bhante , etadahosi –
‘ addhā ime āyasmanto tassa bhagavato sāsane uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti ;
tathā hi ime āyasmanto haṭṭhapahaṭṭhā udaggudaggā abhiratarūpā pīṇindriyā appossukkā pannalomā paradattavuttā migabhūtena cetasā viharantī ’ ti .
Ayampi kho me , bhante , bhagavati dhammanvayo hoti –
‘ sammāsambuddho bhagavā , svākkhāto bhagavatā dhammo , suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ’ ti .
370.‘‘ Puna caparāhaṃ , bhante , rājā khattiyo muddhāvasitto ;
pahomi
P2.122 ghātetāyaṃ vā ghātetuṃ , jāpetāyaṃ vā jāpetuṃ , pabbājetāyaṃ vā pabbājetuṃM2.324 .Tassa mayhaṃ , bhante , aḍḍakaraṇe nisinnassa antarantarā kathaṃ opātenti .
Sohaṃ na labhāmi –
‘ mā me bhonto aḍḍakaraṇe nisinnassa antarantarā kathaṃ opātetha [ opātentu ( sī .) upariselasutte pana ‘‘ opātethā ’’ tiyeva dissati ], kathāpariyosānaṃ me bhonto āgamentū ’ ti .
Tassa mayhaṃ , bhante , antarantarā kathaṃ opātenti .
Idha panāhaṃ , bhante , bhikkhū passāmi ;
yasmiṃ samaye bhagavā anekasatāya parisāya dhammaṃ deseti , neva tasmiṃ samaye bhagavato sāvakānaṃ khipitasaddo vā hoti ukkāsitasaddo vā .
Bhūtapubbaṃ , bhante , bhagavā anekasatāya parisāya dhammaṃ deseti .
Tatraññataro bhagavato sāvako ukkāsi .
Tamenaṃ aññataro sabrahmacārī
T2.512 jaṇṇukena ghaṭṭesi –‘ appasaddo āyasmā hotu , māyasmā saddamakāsi ;
satthā no bhagavā dhammaṃ desetī ’ ti .
Tassa mayhaṃ , bhante , etadahosi –
‘ acchariyaṃ vata , bho , abbhutaṃ vata , bho !
Adaṇḍena vata kira , bho , asatthena evaṃ suvinītā parisā bhavissatī ’ ti !
Na kho panāhaṃ , bhante , ito bahiddhā aññaṃ evaṃ suvinītaṃ parisaṃ samanupassāmi .
Ayampi kho me , bhante , bhagavati dhammanvayo hoti –
‘ sammāsambuddho bhagavā , svākkhāto bhagavatā dhammo , suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ’ ti .
371.‘‘ Puna caparāhaṃ , bhante , passāmi idhekacce khattiyapaṇḍite nipuṇe kataparappavāde vālavedhirūpe .
Te bhindantā [ vobhindantā ( sī .)] maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni .
Te suṇanti –
‘ samaṇo khalu , bho , gotamo amukaṃ nāma gāmaṃ vā nigamaṃ vā osarissatī ’ ti .
Te pañhaṃ abhisaṅkharonti –
‘ imaṃ mayaṃ pañhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā pucchissāma .
Evaṃ ce no puṭṭho evaṃ byākarissati , evamassa mayaṃ vādaṃ āropessāma ;
evaṃ cepi no puṭṭho evaṃ byākarissati , evampissa mayaṃ vādaṃ
V2.332 āropessāmā ’ ti .Te suṇanti –
‘ samaṇo khalu , bho , gotamo amukaṃ nāma gāmaṃ vā nigamaṃ vā osaṭo ’ ti .
Te yena bhagavā tenupasaṅkamanti .
Te bhagavā dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti
P2.123 .Te bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṃsitā na ceva bhagavantaṃ pañhaṃ
T2.513 pucchanti , kuto vādaṃ āropessanti ?Aññadatthu bhagavato sāvakā sampajjanti .
Ayampi kho me , bhante , bhagavati dhammanvayo hoti –
‘ sammāsambuddho
M2.325 bhagavā , svākkhāto bhagavatā dhammo , suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ’ ti . 372.‘‘ Puna caparāhaṃ , bhante , passāmi idhekacce brāhmaṇapaṇḍite … pe … gahapatipaṇḍite … pe … samaṇapaṇḍite nipuṇe kataparappavāde vālavedhirūpe .
Te bhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni .
Te suṇanti –
‘ samaṇo khalu , bho , gotamo amukaṃ nāma gāmaṃ vā nigamaṃ vā osarissatī ’ ti .
Te pañhaṃ abhisaṅkharonti –
‘ imaṃ mayaṃ pañhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā pucchissāma .
Evaṃ ce no puṭṭho evaṃ byākarissati , evamassa mayaṃ vādaṃ āropessāma ;
evaṃ cepi no puṭṭho evaṃ byākarissati , evampissa mayaṃ vādaṃ āropessāmā ’ ti .
Te suṇanti –
‘ samaṇo khalu , bho , gotamo amukaṃ nāma gāmaṃ vā nigamaṃ vā osaṭo ’ ti .
Te yena bhagavā tenupasaṅkamanti .
Te bhagavā dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti .
Te bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṃsitā na ceva bhagavantaṃ pañhaṃ pucchanti , kuto vādaṃ āropessanti ?
Aññadatthu bhagavantaṃyeva okāsaṃ yācanti agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya .
Te bhagavā pabbājeti .
Te tathāpabbajitā
T2.514 samānā ekā vūpakaṭṭhā appamattā ātāpino pahitattā viharantā nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti .Te evamāhaṃsu –
‘ manaṃ vata , bho , anassāma ;
manaṃ vata , bho , panassāma ’.
Mayañhi pubbe assamaṇāva samānā samaṇāmhāti paṭijānimhā , abrāhmaṇāva samānā brāhmaṇāmhāti paṭijānimhā , anarahantova samānā arahantāmhāti paṭijānimhā .
‘ Idāni khomha samaṇā , idāni khomha brāhmaṇā , idāni khomha arahanto ’ ti .
Ayampi kho me , bhante , bhagavati dhammanvayo hoti –
‘ sammāsambuddho bhagavā , svākkhāto bhagavatā dhammo , suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ’ ti .
373.‘‘ Puna
V2.333 caparāhaṃ , bhante , ime isidattapurāṇā thapatayo mamabhattā mamayānā , ahaṃ nesaṃ jīvikāya [ jīvitassa ( sī .), jīvikaṃ ( sī . aṭṭha .), jīvitaṃ ( syā . kaṃ . pī . ka .)] dātā , yasassa āhattā ;atha
M2.326 ca pana no tathā mayi nipaccakāraṃP2.124 karonti yathā bhagavati .Bhūtapubbāhaṃ , bhante , senaṃ abbhuyyāto samāno ime ca isidattapurāṇā thapatayo vīmaṃsamāno aññatarasmiṃ sambādhe āvasathe vāsaṃ upagacchiṃ .
Atha kho , bhante , ime isidattapurāṇā thapatayo bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya vītināmetvā , yato ahosi bhagavā
T2.515 [ assosuṃ kho bhagavantaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] tato sīsaṃ katvā maṃ pādato karitvā nipajjiṃsu .Tassa mayhaṃ , bhante , etadahosi –
‘ acchariyaṃ vata , bho , abbhutaṃ vata , bho !
Ime isidattapurāṇā thapatayo mamabhattā mamayānā , ahaṃ nesaṃ jīvikāya dātā , yasassa āhattā ;
atha ca pana no tathā mayi nipaccakāraṃ karonti yathā bhagavati .
Addhā ime āyasmanto tassa bhagavato sāsane uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānantī ’ ti .
Ayampi kho me , bhante , bhagavati dhammanvayo hoti –
‘ sammāsambuddho bhagavā , svākkhāto bhagavatā dhammo , suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ’ ti .
374.‘‘ Puna caparaṃ , bhante , bhagavāpi khattiyo , ahampi khattiyo ;
bhagavāpi kosalo , ahampi kosalo ;
bhagavāpi āsītiko , ahampi āsītiko .
Yampi , bhante , bhagavāpi khattiyo ahampi khattiyo , bhagavāpi kosalo ahampi kosalo , bhagavāpi āsītiko ahampi āsītiko ;
imināvārahāmevāhaṃ [ imināpāhaṃ ( ka .)], bhante , bhagavati paramanipaccakāraṃ kātuṃ , mittūpahāraṃ upadaṃsetuṃ .
Handa , ca dāni mayaṃ , bhante , gacchāma ;
bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā ’’ ti .
‘‘ Yassadāni tvaṃ , mahārāja , kālaṃ maññasī ’’ ti .
Atha kho rājā pasenadi kosalo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
Atha kho bhagavā acirapakkantassa rañño pasenadissa kosalassa bhikkhū āmantesi –
‘‘ eso , bhikkhave , rājā pasenadi kosalo dhammacetiyāni
T2.516 bhāsitvā uṭṭhāyāsanā pakkanto .Uggaṇhatha , bhikkhave , dhammacetiyāni ;
pariyāpuṇātha , bhikkhave
P2.125 , dhammacetiyāni ;dhāretha , bhikkhave , dhammacetiyāni .
Atthasaṃhitāni , bhikkhave , dhammacetiyāni ādibrahmacariyakānī ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Dhammacetiyasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ .