7. Dhanañjānisuttaṃ

445. EvaṃT2.623V2.402 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe .

Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto dakkhiṇāgirismiṃ cārikaṃ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ .

Atha kho aññataro bhikkhuP2.185 rājagahe vassaṃvuṭṭho [ vassaṃvuttho ( sī . syā . kaṃ . pī .)] yena dakkhiṇāgiri yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi .

Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ bhikkhuṃ āyasmā sāriputto etadavoca –

‘‘ kaccāvuso , bhagavā arogo ca balavā cā ’’ ti ?

‘‘ Arogo cāvuso , bhagavā balavā cā ’’ ti .

‘‘ Kacci panāvuso , bhikkhusaṅgho arogo ca balavā cā ’’ ti ?

‘‘ Bhikkhusaṅghopi kho , āvuso , arogo ca balavā cā ’’ ti .

‘‘ Ettha , āvuso , taṇḍulapālidvārāya dhanañjāni [ dhānañjāni ( sī . pī .)] nāma brāhmaṇo atthi .

KaccāvusoM2.396 , dhanañjāni brāhmaṇo arogo ca balavā cā ’’ ti ?

‘‘ Dhanañjānipi kho , āvuso , brāhmaṇo arogo ca balavā cā ’’ ti .

‘‘ Kacci panāvuso , dhanañjāni brāhmaṇo appamatto ’’ ti ?

‘‘ Kuto panāvuso , dhanañjānissa brāhmaṇassa appamādo ?

Dhanañjāni , āvuso , brāhmaṇo rājānaṃ nissāya brāhmaṇagahapatike vilumpati , brāhmaṇagahapatike nissāya rājānaṃ vilumpatiT2.624 .

Yāpissa bhariyā saddhā saddhakulā ānītā sāpi kālaṅkatā ;

aññāssa bhariyā assaddhā assaddhakulā ānītā ’’.

‘‘ Dussutaṃ vatāvuso , assumha , dussutaṃ vatāvuso , assumha ;

ye mayaṃ dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pamattaṃ assumha .

Appeva ca nāma mayaṃ kadāci karahaci dhanañjāninā brāhmaṇena saddhiṃ samāgaccheyyāma , appeva nāma siyā kocideva kathāsallāpo ’’ ti ?

446. Atha kho āyasmā sāriputto dakkhiṇāgirismiṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena rājagahaṃ tena cārikaṃ pakkāmi .

Anupubbena cārikaṃ caramāno yena rājagahaṃ tadavasari .

Tatra sudaṃ āyasmā sāriputto rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe .

Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisiP2.186 .

Tena kho pana samayena dhanañjāni brāhmaṇo bahinagare gāvo goṭṭhe duhāpeti .

Atha kho āyasmā sāriputtoV2.403 rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena dhanañjāni brāhmaṇo tenupasaṅkami .

Addasā kho dhanañjāni brāhmaṇo āyasmantaṃ sāriputtaṃ dūratova āgacchantaṃ .

Disvāna yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –

‘‘ ito , bho sāriputta , payo , pīyataṃ tāva bhattassa kālo bhavissatī ’’ ti .

‘‘ Alaṃ , brāhmaṇa .

Kataṃ me ajja bhattakiccaṃ .

Amukasmiṃ me rukkhamūle divāvihāro bhavissati .

Tattha āgaccheyyāsī ’’ ti .

‘‘ Evaṃ , bho ’’ ti kho dhanañjāniT2.625 brāhmaṇo āyasmato sāriputtassa paccassosi .

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo pacchābhattaṃ bhuttapātarāso yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi .

Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinnaṃ kho dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ āyasmā sāriputto etadavoca –

‘‘ kaccāsi , dhanañjāni , appamatto ’’ ti ?

‘‘ Kuto , bho sāriputta , amhākaṃ appamādo yesaṃ no mātāpitaroM2.397 posetabbā , puttadāro posetabbo , dāsakammakarā posetabbā , mittāmaccānaṃ mittāmaccakaraṇīyaṃ kātabbaṃ , ñātisālohitānaṃ ñātisālohitakaraṇīyaṃ kātabbaṃ , atithīnaṃ atithikaraṇīyaṃ kātabbaṃ , pubbapetānaṃ pubbapetakaraṇīyaṃ kātabbaṃ , devatānaṃ devatākaraṇīyaṃ kātabbaṃ , rañño rājakaraṇīyaṃ kātabbaṃ , ayampi kāyo pīṇetabbo brūhetabbo ’’ ti ?

447.‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , idhekacco mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , tamenaṃ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyuṃ .

Labheyya nu kho so ‘ ahaṃ kho mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṃ , mā maṃ nirayaṃ nirayapālā ’ tiP2.187 , mātāpitaro vā panassa labheyyuṃ ‘ eso kho amhākaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosi , mā naṃ nirayaṃ nirayapālā ’’’ ti ?

‘‘ No hidaṃ , bho sāriputta .

Atha kho naṃ vikkandantaṃyeva nirayeT2.626 nirayapālā pakkhipeyyuṃ ’’.

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , idhekacco puttadārassa hetu adhammacārī visamacārī assa , tamenaṃ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyuṃ .

Labheyya nu kho so ‘ ahaṃ kho puttadārassa hetu adhammacārī visamacārī ahosiṃ , mā maṃ nirayaṃ nirayapālā ’ ti , puttadāro vā panassa labheyya ‘ eso kho amhākaṃ hetu adhammacārī visamacārīV2.404 ahosi mā naṃ nirayaṃ nirayapālā ’’’ ti ?

‘‘ No hidaṃ , bho sāriputta .

Atha kho naṃ vikkandantaṃyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṃ ’’.

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , idhekacco dāsakammakaraporisassa hetu adhammacārī visamacārī assa , tamenaṃ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyuṃ .

Labheyya nu kho so ‘ ahaṃ kho dāsakammakaraporisassa hetu adhammacārī visamacārī ahosiṃ , mā maṃ nirayaṃ nirayapālā ’ ti , dāsakammakaraporisā vā panassa labheyyuṃ ‘ eso kho amhākaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosi , mā naṃ nirayaṃ nirayapālā ’’’ ti ?

‘‘ No hidaṃ , bho sāriputta .

Atha kho naṃ vikkandantaṃyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṃ ’’.

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , idhekacco mittāmaccānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , tamenaṃ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṃM2.398 nirayapālā upakaḍḍheyyuṃ .

Labheyya nu kho so ‘ ahaṃ kho mittāmaccānaṃT2.627 hetu adhammacārī visamacārī ahosiṃ , mā maṃ nirayaṃ nirayapālā ’ ti , mittāmaccā vā panassa labheyyuṃ ‘ eso kho amhākaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosi , mā naṃ nirayaṃ nirayapālā ’’’ ti ?

‘‘ No hidaṃ , bho sāriputta .

Atha kho naṃ vikkandantaṃyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṃ ’’.

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , idhekacco ñātisālohitānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , tamenaṃ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyuṃ .

Labheyya nu kho so ‘ ahaṃ kho ñātisālohitānaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṃ , mā maṃ nirayaṃ nirayapālā ’ ti , ñātisālohitā vā panassa labheyyuṃ ‘ eso kho amhākaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosi , mā naṃ nirayaṃ nirayapālā ’’’ ti ?

‘‘ No hidaṃ , bho sāriputta .

Atha kho naṃ vikkandantaṃyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṃ ’’.

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , idhekacco atithīnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , tamenaṃ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyuṃ .

Labheyya nu kho so ‘ ahaṃ kho atithīnaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṃ , mā maṃ nirayaṃ nirayapālā ’ ti , atithī vā panassa labheyyuṃ ‘ eso kho amhākaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosi , mā naṃ nirayaṃ nirayapālā ’’’ ti ?

‘‘ No hidaṃ , bho sāriputta .

Atha kho naṃ vikkandantaṃyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṃ ’’.

‘‘ TaṃT2.628V2.405P2.188 kiṃ maññasi , dhanañjāni , idhekacco pubbapetānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , tamenaṃ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyuṃ .

Labheyya nu kho so ‘ ahaṃ kho pubbapetānaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṃ , mā maṃ nirayaṃ nirayapālā ’ ti , pubbapetā vā panassa labheyyuṃ ‘ eso kho amhākaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosi , mā naṃ nirayaṃ nirayapālā ’’’ ti ?

‘‘ No hidaṃ , bho sāriputta .

Atha kho naṃ vikkandantaṃyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṃ ’’.

‘‘ TaṃM2.399 kiṃ maññasi , dhanañjāni , idhekacco devatānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , tamenaṃ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyuṃ .

Labheyya nu kho so ‘ ahaṃ kho devatānaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṃ , mā maṃ nirayaṃ nirayapālā ’ ti , devatā vā panassa labheyyuṃ ‘ eso kho amhākaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosi , mā naṃ nirayaṃ nirayapālā ’’’ ti ?

‘‘ No hidaṃ , bho sāriputta .

Atha kho naṃ vikkandantaṃyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṃ ’’.

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , idhekacco rañño hetu adhammacārī visamacārī assa , tamenaṃ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyuṃ .

Labheyya nu kho so ‘ ahaṃ kho rañño hetu adhammacārī visamacārī ahosiṃ , mā maṃ nirayaṃ nirayapālā ’ ti , rājāT2.629 vā panassa labheyya ‘ eso kho amhākaṃ hetu adhammacārī visamacārī ahosi , mā naṃ nirayaṃ nirayapālā ’’’ ti ?

‘‘ No hidaṃ , bho sāriputta .

Atha kho naṃ vikkandantaṃyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṃ ’’.

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , idhekacco kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī assa , tamenaṃ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyuṃ .

Labheyya nu kho so ‘ ahaṃ kho kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī ahosiṃ , mā maṃ nirayaṃ nirayapālā ’ ti , pare vā panassa labheyyuṃ ‘ eso kho kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī ahosi , mā naṃ nirayaṃ nirayapālā ’’’ ti ?

‘‘ No hidaṃ , bho sāriputta .

Atha kho naṃ vikkandantaṃyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṃ ’’.

448.‘‘ TaṃV2.406 kiṃ maññasi , dhanañjāni , yo vā mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , yo vā mātāpitūnaṃ hetu dhammacārī samacārī assa ;

katamaṃ seyyo ’’ ti ?

‘‘ Yo hi , bho sāriputta , mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , na taṃ seyyo ;

yo ca kho , bho sāriputta , mātāpitūnaṃ hetu dhammacārī samacārī assa , tadevettha seyyo .

Adhammacariyāvisamacariyāhi , bho sāriputta , dhammacariyāsamacariyā seyyo ’’ ti .

‘‘ Atthi kho , dhanañjāni , aññesaṃ hetukā dhammikāM2.400 kammantā , yehi sakkā mātāpitaro ceva posetuṃ , na ca pāpakammaṃ kātuṃ , puññañca paṭipadaṃ paṭipajjituṃ .

‘‘ TaṃT2.630 kiṃ maññasi , dhanañjāni , yo vā puttadārassa hetu adhammacārī visamacārī assa , yo vā puttadārassa hetu dhammacārī samacārī assa ;

katamaṃ seyyo ’’ ti ?

‘‘ YoP2.189 hi , bho sāriputta , puttadārassa hetu adhammacārī visamacārī assa , na taṃ seyyo ;

yo ca kho , bho sāriputta , puttadārassa hetu dhammacārī samacārī assa , tadevettha seyyo .

Adhammacariyāvisamacariyāhi , bho sāriputta , dhammacariyāsamacariyā seyyo ’’ ti .

‘‘ Atthi kho , dhanañjāni , aññesaṃ hetukā dhammikā kammantā yehi sakkā puttadārañceva posetuṃ , na ca pāpakammaṃ kātuṃ , puññañca paṭipadaṃ paṭipajjituṃ .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , yo vā dāsakammakaraporisassa hetu adhammacārī visamacārī assa , yo vā dāsakammakaraporisassa hetu dhammacārī samacārī assa ;

katamaṃ seyyo ’’ ti ?

‘‘ Yo hi , bho sāriputta , dāsakammakaraporisassa hetu adhammacārī visamacārī assa , na taṃ seyyo ;

yo ca kho , bho sāriputta , dāsakammakaraporisassa hetu dhammacārī samacārī assa , tadevettha seyyo .

Adhammacariyāvisamacariyāhi , bho sāriputta , dhammacariyāsamacariyā seyyo ’’ ti .

‘‘ Atthi kho , dhanañjāni , aññesaṃ hetukā dhammikā kammantā , yehi sakkā dāsakammakaraporise ceva posetuṃ , na ca pāpakammaṃ kātuṃ , puññañca paṭipadaṃ paṭipajjituṃ .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , yo vā mittāmaccānaṃ hetuT2.631 adhammacārī visamacārī assa , yo vā mittāmaccānaṃ hetu dhammacārī samacārī assa ;

katamaṃ seyyo ’’ ti ?

‘‘ Yo hiV2.407 , bho sāriputta , mittāmaccānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , na taṃ seyyo ;

yo ca kho , bho sāriputta , mittāmaccānaṃ hetu dhammacārī samacārī assa , tadevettha seyyo .

Adhammacariyāvisamacariyāhi , bho sāriputta , dhammacariyāsamacariyā seyyo ’’ ti .

‘‘ Atthi kho , dhanañjāni , aññesaṃ hetukā dhammikā kammantā , yehi sakkā mittāmaccānañceva mittāmaccakaraṇīyaṃ kātuṃ , na ca pāpakammaṃ kātuṃ , puññañca paṭipadaṃ paṭipajjituṃ .

‘‘ TaṃM2.401 kiṃ maññasi , dhanañjāni , yo vā ñātisālohitānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , yo vā ñātisālohitānaṃ hetu dhammacārī samacārī assa ;

katamaṃ seyyo ’’ ti ?

‘‘ YoP2.190 hi , bho sāriputta , ñātisālohitānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , na taṃ seyyo ;

yo ca kho , bho sāriputta , ñātisālohitānaṃ hetu dhammacārī samacārī assa , tadevettha seyyo .

Adhammacariyāvisamacariyāhi , bho sāriputta , dhammacariyāsamacariyā seyyo ’’ ti .

‘‘ Atthi kho , dhanañjāni , aññesaṃ hetukā dhammikā kammantā , yehi sakkā ñātisālohitānañceva ñātisālohitakaraṇīyaṃ kātuṃ , na ca pāpakammaṃ kātuṃ , puññañca paṭipadaṃ paṭipajjituṃ .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , yo vā atithīnaṃ hetu adhammacārīT2.632 visamacārī assa , yo vā atithīnaṃ hetu dhammacārī samacārī assa ;

katamaṃ seyyo ’’ ti ?

‘‘ Yo hi , bho sāriputta , atithīnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , na taṃ seyyo ;

yo ca kho , bho sāriputta , atithīnaṃ hetu dhammacārī samacārī assa , tadevettha seyyo .

Adhammacariyāvisamacariyāhi , bho sāriputta , dhammacariyāsamacariyā seyyo ’’ ti .

‘‘ Atthi kho , dhanañjāni , aññesaṃ hetukā dhammikā kammantā , yehi sakkā atithīnañceva atithikaraṇīyaṃ kātuṃ , na ca pāpakammaṃ kātuṃ , puññañca paṭipadaṃ paṭipajjituṃ .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , yo vā pubbapetānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , yo vā pubbapetānaṃ hetu dhammacārī samacārī assa ;

katamaṃ seyyo ’’ ti ?

‘‘ Yo hi , bho sāriputta , pubbapetānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , na taṃ seyyo ;

yo ca kho , bho sāriputta , pubbapetānaṃ hetu dhammacārī samacārī assa , tadevettha seyyo .

AdhammacariyāvisamacariyāhiV2.408 , bho sāriputta , dhammacariyāsamacariyā seyyo ’’ ti .

‘‘ Atthi kho , dhanañjāni , aññesaṃ hetukā dhammikā kammantā , yehi sakkā pubbapetānañceva pubbapetakaraṇīyaṃ kātuṃ , na ca pāpakammaṃ kātuṃ , puññañca paṭipadaṃ paṭipajjituṃ .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , yo vā devatānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , yo vā devatānaṃ hetu dhammacārī samacārīT2.633 assa ;

katamaṃM2.402 seyyo ’’ ti ?

‘‘ Yo hi , bho sāriputta , devatānaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa , na taṃ seyyo ;

yo ca kho , bho sāriputta , devatānaṃ hetu dhammacārī samacārī assa , tadevettha seyyoP2.191 .

Adhammacariyāvisamacariyāhi , bho sāriputta , dhammacariyāsamacariyā seyyo ’’ ti .

‘‘ Atthi kho , dhanañjāni , aññesaṃ hetukā dhammikā kammantā , yehi sakkā devatānañceva devatākaraṇīyaṃ kātuṃ , na ca pāpakammaṃ kātuṃ , puññañca paṭipadaṃ paṭipajjituṃ .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , yo vā rañño hetu adhammacārī visamacārī assa , yo vā rañño hetu dhammacārī samacārī assa ;

katamaṃ seyyo ’’ ti ?

‘‘ Yo hi , bho sāriputta , rañño hetu adhammacārī visamacārī assa , na taṃ seyyo ;

yo ca kho , bho sāriputta , rañño hetu dhammacārī samacārī assa , tadevettha seyyo .

Adhammacariyāvisamacariyāhi , bho sāriputta , dhammacariyāsamacariyā seyyo ’’ ti .

‘‘ Atthi kho , dhanañjāni , aññesaṃ hetukā dhammikā kammantā , yehi sakkā rañño ceva rājakaraṇīyaṃ kātuṃ , na ca pāpakammaṃ kātuṃ , puññañca paṭipadaṃ paṭipajjituṃ .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , yo vā kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī assa , yo vā kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu dhammacārī samacārī assa ;

katamaṃ seyyo ’’ ti ?

‘‘ Yo hi , bho sāriputta , kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārīT2.634 assa , na taṃ seyyo ;

yo ca kho , bho sāriputta , kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu dhammacārī samacārī assa , tadevettha seyyo .

Adhammacariyāvisamacariyāhi , bho sāriputta , dhammacariyāsamacariyā seyyo ’’ ti .

‘‘ Atthi kho , dhanañjāni , aññesaṃ hetukā dhammikā kammantāV2.409 , yehi sakkā kāyañceva pīṇetuṃ brūhetuṃ , na ca pāpakammaṃ kātuṃ , puññañca paṭipadaṃ paṭipajjitun ’’ ti .

449. Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo aparena samayena ābādhiko ahosi dukkhito bāḷhagilāno .

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo aññataraṃ purisaṃ āmantesiM2.403 –

‘‘ ehi tvaṃ , ambho purisaP2.192 , yena bhagavā tenupasaṅkama ;

upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi –

‘ dhanañjāni , bhante , brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno .

So bhagavato pāde sirasā vandatī ’ ti .

Yena cāyasmā sāriputto tenupasaṅkama ;

upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandāhi –

‘ dhanañjāni , bhante , brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno .

So āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandatī ’ ti .

Evañca vadehi –

‘ sādhu kira , bhante , āyasmā sāriputto yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’’’ ti .

‘‘ EvaṃT2.635 , bhante ’’ ti kho so puriso dhanañjānissa brāhmaṇassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinno kho so puriso bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ dhanañjāni , bhante , brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno .

So bhagavato pāde sirasā vandatī ’’ ti .

Yena cāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinno kho so puriso āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –

‘‘ dhanañjāni , bhante , brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno .

So āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandati , evañca vadeti –

‘ sādhu kira , bhante , āyasmā sāriputto yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’’’ ti .

Adhivāsesi kho āyasmā sāriputto tuṇhībhāvena .

450. Atha kho āyasmā sāriputto nivāsetvā pattacīvaramādāya yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .

Nisajja kho āyasmā sāriputto dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ etadavoca –

‘‘ kacci te , dhanañjāni , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ ?

Kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti , no abhikkamanti ?

Paṭikkamosānaṃ paññāyatiV2.410 , no abhikkamo ’’ ti ?

‘‘ Na me , bho sāriputta , khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ .

Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti , no paṭikkamanti .

Abhikkamosānaṃ paññāyati , no paṭikkamo .

Seyyathāpi , bho sāriputtaP2.193 , balavā puriso tiṇhena sikharena muddhani [ muddhānaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] abhimattheyya ;

evameva khoM2.404 , bho sāriputta , adhimattā vātā muddhani ca ūhananti .

Na me , bho sāriputta , khamanīyaṃ , na yāpanīyaṃ .

Bāḷhā meT2.636 dukkhā vedanā abhikkamanti , no paṭikkamanti .

Abhikkamosānaṃ paññāyati , no paṭikkamo .

Seyyathāpi , bho sāriputta , balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena [ varattabandhanena ( sī . pī .)] sīse sīsaveṭhaṃ dadeyya ;

evameva kho , bho sāriputta , adhimattā sīse sīsavedanā .

Na me , bho sāriputta , khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ .

Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti , no paṭikkamanti .

Abhikkamosānaṃ paññāyati , no paṭikkamo .

Seyyathāpi , bho sāriputta , dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṃ parikanteyya ;

evameva kho , bho sāriputta , adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti .

Na me , bho sāriputta , khamanīyaṃ , na yāpanīyaṃ .

Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti , no paṭikkamanti .

Abhikkamosānaṃ paññāyati , no paṭikkamo .

Seyyathāpi , bho sāriputta , dve balavanto purisā dubbalataraṃ purisaṃ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṃ samparitāpeyyuṃ ;

evameva kho , bho sāriputta , adhimatto kāyasmiṃ ḍāho .

Na me , bho sāriputta , khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ .

Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti , no paṭikkamanti .

Abhikkamosānaṃ paññāyatiT2.637 , no paṭikkamo ’’ ti .

451.‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , katamaṃ seyyo – nirayo vā tiracchānayoni vā ’’ ti ?

‘‘ Nirayā , bho sāriputta , tiracchānayoni seyyo ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , katamaṃ seyyo – tiracchānayoni vā pettivisayo vā ’’ ti ?

‘‘ Tiracchānayoniyā , bho sāriputta , pettivisayo seyyo ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , katamaṃ seyyo – pettivisayo vā manussā vā ’’ ti ?

‘‘ Pettivisayā , bho sāriputta , manussā seyyo ’’ ti .

‘‘ TaṃP2.194 kiṃ maññasi , dhanañjāniV2.411 , katamaṃ seyyo – manussā vā cātumahārājikā [ cātummahārājikā ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vā devā ’’ ti ?

‘‘ ManussehiM2.405 , bho sāriputta , cātumahārājikā devā seyyo ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , katamaṃ seyyo – cātumahārājikā vā devā tāvatiṃsā vā devā ’’ ti ?

‘‘ Cātumahārājikehi , bho sāriputta , devehi tāvatiṃsā devā seyyo ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , katamaṃ seyyo – tāvatiṃsā vā devā yāmā vā devā ’’ ti ?

‘‘ Tāvatiṃsehi , bho sāriputta , devehi yāmā devā seyyo ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , katamaṃ seyyo – yāmā vā devā tusitā vā devā ’’ ti ?

‘‘ Yāmehi , bho sāriputta , devehi tusitā devā seyyo ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , katamaṃ seyyo – tusitā vā devā nimmānaratī vā devā ’’ ti ?

‘‘ Tusitehi , bho sāriputta , devehi nimmānaratī devā seyyo ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , katamaṃ seyyo – nimmānaratī vā devā paranimmitavasavattī vā devā ’’ ti ?

‘‘ NimmānaratīhiT2.638 , bho sāriputta , devehi paranimmitavasavattī devā seyyo ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , dhanañjāni , katamaṃ seyyo paranimmitavasavattī vā devā brahmaloko vā ’’ ti ?

‘‘‘ Brahmaloko ’ ti [ bhavaṃ sāriputto āhāti , katamaṃ sāriputto āha brahmalokoti .( ka .)]– bhavaṃ sāriputto āha ;

‘ brahmaloko ’ ti – bhavaṃ sāriputto āhā ’’ ti [ bhavaṃ sāriputto āhāti , katamaṃ sāriputto āha brahmalokoti .( ka .)].

Atha kho āyasmato sāriputtassa etadahosi –

‘‘ ime kho brāhmaṇā brahmalokādhimuttā .

Yaṃnūnāhaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa brahmānaṃ sahabyatāya maggaṃ deseyyan ’’ ti .

‘‘ Brahmānaṃ te , dhanañjāni , sahabyatāya maggaṃ desessāmi ;

taṃ suṇāhi , sādhukaṃ manasi karohi , bhāsissāmī ’’ ti .

‘‘ Evaṃ , bho ’’ ti kho dhanañjāni brāhmaṇo āyasmato sāriputtassa paccassosi .

ĀyasmāP2.195 sāriputto etadavoca –

‘‘ katamo ca , dhanañjāni , brahmānaṃ sahabyatāya maggo ?

Idha , dhanañjāni , bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ , tathā catutthaṃ ;

iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati .

Ayaṃ kho , dhanañjāni , brahmānaṃ sahabyatāya maggo ’’.

452.‘‘ Puna caparaṃ , dhanañjāni , bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā … pe … muditāsahagatena cetasā … upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ , tathā catutthaṃ ;

iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃT2.639 upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati .

Ayaṃ kho , dhanañjāni , brahmānaṃ sahabyatāya maggo ’’ ti .

Tena hi , bho sāriputta , mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi –

‘ dhanañjāniM2.406 , bhante , brāhmaṇo ābādhikoV2.412 dukkhito bāḷhagilāno .

So bhagavato pāde sirasā vandatī ’ ti .

Atha kho āyasmā sāriputto dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo acirapakkante āyasmante sāriputte kālamakāsi , brahmalokañca upapajji .

453. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi –

‘‘ eso , bhikkhave , sāriputto dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā pakkanto ’’ ti .

Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi , ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ dhanañjāni , bhante , brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno , so bhagavato pāde sirasā vandatī ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pana tvaṃ sāriputta dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ satiP2.196 uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā pakkanto ’’ ti ?

‘‘ Mayhaṃ kho , bhante , evaṃ ahosi –

‘ ime kho brāhmaṇā brahmalokādhimuttā , yaṃnūnāhaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassaT2.640 brahmānaṃ sahabyatāya maggaṃ deseyyan ’ ti .

‘‘ Kālaṅkatoca [ kālaṅkatova ( syā . kaṃ . ka .)], sāriputta , dhanañjāni brāhmaṇo , brahmalokañca upapanno ’’ ti .

Dhanañjānisuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ .

Issues

Select Version

Majjhimapaṇṇāsapāḷi

Majjhimapaṇṇāsapāḷi