Issues
Select Version
Majjhimapaṇṇāsapāḷi

6. Upālisuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Upālisuttaṃ

56. EvaṃV2.39 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane .
Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto [ nāthaputto ( sī .), nātaputto ( pī .)] nāḷandāyaṃ paṭivasati mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ .
Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho nāḷandāyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena pāvārikambavanaṃ yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvāP1.372 bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ bhagavā etadavoca –
‘‘ saṃvijjanti kho , tapassi [ dīghatapassi ( syā . kaṃ . ka .)], āsanāni ;
sace ākaṅkhasi nisīdā ’’ ti .
Evaṃ vutte , dīghatapassī nigaṇṭho aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ bhagavā etadavoca –
‘‘ kati pana , tapassi , nigaṇṭho nāṭaputto kammāni paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā ’’ ti ?
‘‘ Na kho , āvuso gotama , āciṇṇaṃ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa ‘ kammaṃ , kamman ’ ti paññapetuṃ ;
‘ daṇḍaṃ , daṇḍan ’ ti kho , āvuso gotama , āciṇṇaṃ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paññapetun ’’ ti .
‘‘ Kati pana , tapassi , nigaṇṭho nāṭaputto daṇḍāni paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā ’’ ti ?
‘‘ Tīṇi kho , āvuso gotama , nigaṇṭhoT2.55 nāṭaputto daṇḍāni paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyāti , seyyathidaṃ – kāyadaṇḍaṃ , vacīdaṇḍaṃ , manodaṇḍan ’’ ti .
‘‘ Kiṃ pana , tapassi , aññadeva kāyadaṇḍaṃ , aññaṃ vacīdaṇḍaṃ , aññaṃ manodaṇḍan ’’ ti ?
‘‘ AññadevaV2.40 , āvuso gotama , kāyadaṇḍaṃ , aññaṃ vacīdaṇḍaṃ , aññaṃ manodaṇḍan ’’ ti .
‘‘ Imesaṃ pana , tapassi , tiṇṇaṃ daṇḍānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ katamaṃ daṇḍaṃ nigaṇṭho nāṭaputto mahāsāvajjataraṃ paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyāM2.36 , yadi vā kāyadaṇḍaṃ , yadi vā vacīdaṇḍaṃ , yadi vā manodaṇḍan ’’ ti ?
‘‘ Imesaṃ kho , āvuso gotama , tiṇṇaṃ daṇḍānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ kāyadaṇḍaṃ nigaṇṭho nāṭaputto mahāsāvajjataraṃ paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā , no tathā vacīdaṇḍaṃ , no tathā manodaṇḍan ’’ ti .
‘‘ Kāyadaṇḍanti , tapassi , vadesi ’’?
‘‘ Kāyadaṇḍanti , āvuso gotama , vadāmi ’’.
‘‘ Kāyadaṇḍanti , tapassi , vadesi ’’?
‘‘ Kāyadaṇḍanti , āvuso gotama , vadāmi ’’.
‘‘ Kāyadaṇḍanti , tapassi , vadesi ’’?
‘‘ Kāyadaṇḍanti , āvuso gotama , vadāmī ’’ ti .
Itiha bhagavā dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ imasmiṃ kathāvatthusmiṃ yāvatatiyakaṃ patiṭṭhāpesi .
57. EvaṃP1.373 vutte , dīghatapassī nigaṇṭho bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ tvaṃ panāvuso gotama , kati daṇḍāni paññapesi pāpassa kammassa kiriyāyaT2.56 pāpassa kammassa pavattiyā ’’ ti ?
‘‘ NaV2.41 kho , tapassi , āciṇṇaṃ tathāgatassa ‘ daṇḍaṃ , daṇḍan ’ ti paññapetuṃ ;
‘ kammaṃ , kamman ’ ti kho , tapassi , āciṇṇaṃ tathāgatassa paññapetun ’’ ti ?
‘‘ Tvaṃ panāvuso gotama , kati kammāni paññapesi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā ’’ ti ?
‘‘ Tīṇi kho ahaṃ , tapassi , kammāni paññapemi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā , seyyathidaṃ – kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , manokamman ’’ ti .
‘‘ Kiṃ panāvuso gotama , aññadeva kāyakammaṃ , aññaṃ vacīkammaṃ , aññaṃ manokamman ’’ ti ?
‘‘ Aññadeva , tapassi , kāyakammaṃ , aññaṃ vacīkammaṃ , aññaṃ manokamman ’’ ti .
‘‘ Imesaṃ panāvuso gotama , tiṇṇaṃ kammānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ katamaṃ kammaṃ mahāsāvajjataraṃ paññapesi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā , yadi vā kāyakammaṃ , yadi vā vacīkammaṃ , yadi vā manokamman ’’ ti ?
‘‘ Imesaṃ kho ahaṃ , tapassi , tiṇṇaṃ kammānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ manokammaṃ mahāsāvajjataraṃ paññapemi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā , no tathā kāyakammaṃ , no tathā vacīkamman ’’ ti .
‘‘ Manokammanti , āvuso gotama , vadesi ’’?
‘‘ Manokammanti , tapassi , vadāmi ’’.
‘‘ Manokammanti , āvuso gotama , vadesi ’’?
‘‘ Manokammanti , tapassi , vadāmi ’’.
‘‘ ManokammantiV2.42 , āvuso gotama , vadesi ’’?
‘‘ Manokammanti , tapassi , vadāmī ’’ ti .
Itiha dīghatapassī nigaṇṭho bhagavantaṃ imasmiṃ kathāvatthusmiṃ yāvatatiyakaṃ patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanāT2.57 yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami .
58. TenaM2.37 kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto mahatiyā gihiparisāya saddhiṃ nisinno hoti bālakiniyā parisāya upālipamukhāya .
Addasā kho nigaṇṭho nāṭaputto dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ dūratova āgacchantaṃ ;
disvāna dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ etadavoca –
‘‘ handa , kuto nu tvaṃ , tapassi , āgacchasi divā divassā ’’ ti ?
‘‘ Ito hi kho ahaṃ , bhante , āgacchāmi samaṇassa gotamassa santikā ’’ ti .
‘‘ Ahu pana te , tapassi , samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo ’’ tiP1.374 ?
‘‘ Ahu kho me , bhante , samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo ’’ ti .
‘‘ Yathā kathaṃ pana te , tapassi , ahu samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo ’’ ti ?
Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa ārocesi .
Evaṃ vutte , nigaṇṭho nāṭaputto dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu sādhu , tapassi !
Yathā taṃ sutavatā sāvakena sammadeva satthusāsanaṃ ājānantena evameva dīghatapassinā nigaṇṭhena samaṇassa gotamassa byākataṃ .
Kiñhi sobhati chavo manodaṇḍo imassa evaṃ oḷārikassa kāyadaṇḍassa upanidhāya !
Atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā , no tathā vacīdaṇḍo , no tathā manodaṇḍo ’’ ti .
59. EvaṃT2.58 vutte , upāli gahapati nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu sādhu , bhante dīghatapassī [ tapassī ( sī . pī .)]!
Yathā taṃ sutavatā sāvakena sammadeva satthusāsanaṃ ājānantena evamevaṃ bhadantena tapassinā samaṇassa gotamassa byākataṃ .
Kiñhi sobhati chavo manodaṇḍo imassa evaṃ oḷārikassa kāyadaṇḍassa upanidhāya !
Atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā , no tathā vacīdaṇḍo , no tathā manodaṇḍo .
HandaV2.43 cāhaṃ , bhante , gacchāmi samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropessāmi .
Sace me samaṇo gotamo tathā patiṭṭhahissati yathā bhadantena tapassinā patiṭṭhāpitaṃ ;
seyyathāpi nāma balavā puriso dīghalomikaṃ eḷakaṃ lomesu gahetvā ākaḍḍheyya parikaḍḍheyya samparikaḍḍheyya , evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādena vādaṃ ākaḍḍhissāmi parikaḍḍhissāmi samparikaḍḍhissāmiM2.38 .
Seyyathāpi nāma balavā soṇḍikākammakāro mahantaṃ soṇḍikākilañjaṃ gambhīre udakarahade pakkhipitvā kaṇṇe gahetvā ākaḍḍheyya parikaḍḍheyya samparikaḍḍheyya , evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādena vādaṃ ākaḍḍhissāmi parikaḍḍhissāmi samparikaḍḍhissāmi .
Seyyathāpi nāma balavā soṇḍikādhutto vālaṃ [ thālaṃ ( ka .)] kaṇṇe gahetvā odhuneyya niddhuneyya nipphoṭeyya [ nicchādeyya ( sī . pī . ka .), niccoṭeyya ( ka .), nippoṭheyya ( syā . kaṃ .)], evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādena vādaṃ odhunissāmiP1.375 niddhunissāmi nipphoṭessāmiT2.59 .
Seyyathāpi nāma kuñjaro saṭṭhihāyano gambhīraṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā sāṇadhovikaṃ nāma kīḷitajātaṃ kīḷati , evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ sāṇadhovikaṃ maññe kīḷitajātaṃ kīḷissāmi .
Handa cāhaṃ , bhante , gacchāmi samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropessāmī ’’ ti .
‘‘ Gaccha tvaṃ , gahapati , samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropehi .
Ahaṃ vā hi , gahapati , samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyyaṃ , dīghatapassī vā nigaṇṭho , tvaṃ vā ’’ ti .
60. Evaṃ vutte , dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ na kho metaṃ , bhante , ruccati yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyya .
Samaṇo hi , bhante , gotamo māyāvī āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī ’’ ti .
‘‘ Aṭṭhānaṃ kho etaṃ , tapassi , anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya .
Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyya .
Gaccha , tvaṃ , gahapati , samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropehi .
Ahaṃ vā hi , gahapati , samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyyaṃ , dīghatapassī vā nigaṇṭho , tvaṃ vā ’’ ti .
Dutiyampi kho dīghatapassī … pe … tatiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ na kho metaṃ , bhante , ruccati yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa vādaṃT2.60 āropeyya .
Samaṇo hi , bhante , gotamo māyāvī āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī ’’ ti .
‘‘ Aṭṭhānaṃ kho etaṃ , tapassiV2.44 , anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃM2.39 upagaccheyya .
Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyya .
Gaccha tvaṃ , gahapati , samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropehi .
Ahaṃ vā hi , gahapati , samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyyaṃ , dīghatapassī vā nigaṇṭho , tvaṃ vā ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho upāli gahapati nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvāT2.61 yena pāvārikambavanaṃ yenaP1.376 bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho upāli gahapati bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ āgamā nu khvidha , bhante , dīghatapassī nigaṇṭho ’’ ti ?
‘‘ Āgamā khvidha , gahapati , dīghatapassī nigaṇṭho ’’ ti .
‘‘ Ahu kho pana te , bhante , dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo ’’ ti ?
‘‘ Ahu kho me , gahapati , dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo ’’ ti .
‘‘ Yathā kathaṃ pana te , bhante , ahu dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo ’’ ti ?
Atha kho bhagavā yāvatako ahosi dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ upālissa gahapatissa ārocesi .
61. Evaṃ vutte , upāli gahapati bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu sādhu , bhante tapassī !
Yathā taṃ sutavatā sāvakena sammadeva satthusāsanaṃ ājānantena evamevaṃ dīghatapassinā nigaṇṭhena bhagavato byākataṃ .
Kiñhi sobhati chavo manodaṇḍo imassa evaṃ oḷārikassa kāyadaṇḍassa upanidhāya ?
Atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassaV2.45 kammassa pavattiyā , no tathā vacīdaṇḍo , no tathā manodaṇḍo ’’ ti .
‘‘ Sace kho tvaṃ , gahapati , sacce patiṭṭhāya manteyyāsi siyā no ettha kathāsallāpo ’’ ti .
‘‘ Sacce ahaṃ , bhante , patiṭṭhāya mantessāmi ;
hotu no ettha kathāsallāpo ’’ ti .
62.‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , gahapati , idhassa nigaṇṭho ābādhiko dukkhitoT2.62 bāḷhagilāno sītodakapaṭikkhitto uṇhodakapaṭisevī .
So sītodakaṃ alabhamāno kālaṅkareyya .
Imassa pana , gahapati , nigaṇṭho nāṭaputto katthūpapattiṃ paññapetī ’’ ti ?
‘‘ Atthi , bhante , manosattā nāma devā tattha so upapajjati ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Asu hi , bhanteM2.40 , manopaṭibaddho kālaṅkarotī ’’ ti .
‘‘ Manasi karohi , gahapati [ gahapati gahapati manasi karohi ( sī . syā . kaṃ .), gahapati manasi karohi ( ka .), gahapati gahapati ( pī .)], manasi karitvā kho , gahapati , byākarohi .
Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ , pacchimena vā purimaṃ .
Bhāsitā kho pana te , gahapati , esā vācā –
‘ sacce ahaṃ , bhante , patiṭṭhāya mantessāmi , hotu no ettha kathāsallāpo ’’’ ti .
‘‘ Kiñcāpi , bhante , bhagavā evamāha , atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā , no tathā vacīdaṇḍo , no tathā manodaṇḍo ’’ ti .
63.‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , gahapatiP1.377 , idhassa nigaṇṭho nāṭaputto cātuyāmasaṃvarasaṃvuto sabbavārivārito sabbavāriyutto sabbavāridhuto sabbavāriphuṭo .
So abhikkamanto paṭikkamanto bahū khuddake pāṇe saṅghātaṃ āpādeti .
Imassa pana , gahapati , nigaṇṭho nāṭaputto kaṃ vipākaṃ paññapetī ’’ ti ?
‘‘ Asañcetanikaṃ , bhante , nigaṇṭho nāṭaputto no mahāsāvajjaṃ paññapetī ’’ ti .
‘‘ SaceV2.46 pana , gahapati , cetetī ’’ ti ?
‘‘ Mahāsāvajjaṃ , bhante , hotī ’’ ti .
‘‘ Cetanaṃ pana , gahapati , nigaṇṭho nāṭaputto kismiṃ paññapetī ’’ ti ?
‘‘ Manodaṇḍasmiṃ , bhante ’’ ti .
‘‘ Manasi karohi , gahapatiT2.63 , manasi karitvā kho , gahapati , byākarohi .
Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ , pacchimena vā purimaṃ .
Bhāsitā kho pana te , gahapati , esā vācā –
‘ sacce ahaṃ , bhante , patiṭṭhāya mantessāmi ;
hotu no ettha kathāsallāpo ’’’ ti .
‘‘ Kiñcāpi , bhante , bhagavā evamāha , atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā , no tathā vacīdaṇḍo , no tathā manodaṇḍo ’’ ti .
64.‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , gahapati , ayaṃ nāḷandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante , ayaṃ nāḷandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , gahapati , idha puriso āgaccheyya ukkhittāsiko .
So evaṃ vadeyya –
‘ ahaṃ yāvatikā imissā nāḷandāya pāṇā te ekena khaṇena ekena muhuttena ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ karissāmī ’ ti .
Taṃ kiṃ maññasi , gahapati , pahoti nu kho so puriso yāvatikā imissā nāḷandāya pāṇā te ekena khaṇena ekena muhuttenaM2.41 ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kātun ’’ ti ?
‘‘ Dasapi , bhante , purisā , vīsampi , bhante , purisā , tiṃsampi , bhante , purisā , cattārīsampi , bhante , purisā , paññāsampi , bhante , purisā nappahonti yāvatikā imissā nāḷandāya pāṇā te ekena khaṇena ekena muhuttena ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kātuṃ .
Kiñhi sobhati eko chavo puriso ’’ ti !
‘‘ TaṃV2.47 kiṃ maññasi , gahapatiT2.64 , idha āgaccheyya samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto .
So evaṃ vadeyya –
‘ ahaṃ imaṃ nāḷandaṃ ekena manopadosena bhasmaṃ karissāmī ’ ti .
Taṃ kiṃ maññasi , gahapati , pahoti nu kho so samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto imaṃ nāḷandaṃ ekena manopadosena bhasmaṃ kātun ’’ tiP1.378 ?
‘‘ Dasapi , bhante , nāḷandā , vīsampi nāḷandā , tiṃsampi nāḷandā , cattārīsampi nāḷandā , paññāsampi nāḷandā pahoti so samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto ekena manopadosena bhasmaṃ kātuṃ .
Kiñhi sobhati ekā chavā nāḷandā ’’ ti !
‘‘ Manasi karohi , gahapati , manasi karitvā kho , gahapati , byākarohi .
Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ , pacchimena vā purimaṃ .
Bhāsitā kho pana te , gahapati , esā vācā –
‘ sacce ahaṃ , bhante , patiṭṭhāya mantessāmi ;
hotu no ettha kathāsallāpo ’’’ ti .
‘‘ Kiñcāpi , bhante , bhagavā evamāha , atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā , no tathā vacīdaṇḍo , no tathā manodaṇḍo ’’ ti .
65.‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , gahapati , sutaṃ te daṇḍakīraññaṃ [ daṇḍakāraññaṃ ( sī . pī .)] kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ [ mejjhāraññaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūtan ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante , sutaṃ me daṇḍakīraññaṃ kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūtan ’’ ti .
‘‘ TaṃT2.65 kiṃ maññasi , gahapati , kinti te sutaṃ kena taṃ daṇḍakīraññaṃ kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūtan ’’ ti ?
‘‘ SutaṃV2.48 metaṃ , bhante , isīnaṃ manopadosena taṃ daṇḍakīraññaṃ kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūtan ’’ ti .
‘‘ Manasi karohi , gahapati , manasi karitvā kho , gahapati , byākarohi .
Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ , pacchimena vā purimaṃ .
Bhāsitā kho pana te , gahapati , esā vācā –
‘ sacce ahaṃ , bhante , patiṭṭhāya mantessāmi ;
hotu no ettha kathāsallāpo ’’’ ti .
66.‘‘ PurimenevāhaṃM2.42 , bhante , opammena bhagavato attamano abhiraddho .
Api cāhaṃ imāni bhagavato vicitrāni pañhapaṭibhānāni sotukāmo , evāhaṃ bhagavantaṃ paccanīkaṃ kātabbaṃ amaññissaṃ .
Abhikkantaṃ , bhante , abhikkantaṃ , bhante !
Seyyathāpi , bhante , nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya , paṭicchannaṃ vā vivareyya , mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya , andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti ;
evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito .
Esāhaṃ , bhante , bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañcaP1.379 bhikkhusaṅghañca .
Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
67.‘‘ Anuviccakāraṃ kho , gahapati , karohi , anuviccakāro tumhādisānaṃT2.66 ñātamanussānaṃ sādhu hotī ’’ ti .
‘‘ Imināpāhaṃ , bhante , bhagavato bhiyyosomattāya attamano abhiraddho yaṃ maṃ bhagavā evamāha –
‘ anuviccakāraṃ kho , gahapati , karohi , anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī ’ ti .
Mañhi , bhante , aññatitthiyā sāvakaṃ labhitvā kevalakappaṃ nāḷandaṃ paṭākaṃ parihareyyuṃ –
‘ upāli amhākaṃ gahapati sāvakattaṃ upagato ’ ti .
Atha ca pana maṃ bhagavā evamāha –
‘ anuviccakāraṃ kho , gahapati , karohi , anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī ’ ti .
Esāhaṃ , bhante , dutiyampi bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca .
Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
68.‘‘ Dīgharattaṃ kho te , gahapati , nigaṇṭhānaṃ opānabhūtaṃ kulaṃ yena nesaṃ upagatānaṃ piṇḍakaṃ dātabbaṃ maññeyyāsī ’’ ti .
‘‘ Imināpāhaṃ , bhante , bhagavato bhiyyosomattāya attamanoV2.49 abhiraddho yaṃ maṃ bhagavā evamāha –
‘ dīgharattaṃ kho te , gahapati , nigaṇṭhānaṃ opānabhūtaṃ kulaṃ yena nesaṃ upagatānaṃ piṇḍakaṃ dātabbaṃ maññeyyāsī ’ ti .
Sutaṃ metaṃ , bhante , samaṇo gotamo evamāha –
‘ mayhameva dānaṃ dātabbaṃ , nāññesaṃ dānaṃ dātabbaṃ ;
mayhameva sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ , nāññesaṃ sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ ;
mayhameva dinnaṃ mahapphalaṃ , nāññesaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ ;
mayhameva sāvakānaṃT2.67 dinnaṃ mahapphalaṃ , nāññesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalan ’ ti .
Atha ca pana maṃ bhagavā nigaṇṭhesupi dāne samādapeti .
Api ca , bhante , mayamettha kālaṃ jānissāma .
Esāhaṃ , bhante , tatiyampi bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca .
Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
69. AthaM2.43 kho bhagavā upālissa gahapatissa anupubbiṃ kathaṃ [ ānupubbīkathaṃ ( sī .), ānupubbikathaṃ ( pī .), anupubbikathaṃ ( syā . kaṃ . ka .)] kathesi , seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ , kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ , nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi .
Yadā bhagavā aññāsi upāliṃ gahapatiṃ kallacittaṃP1.380 muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ , atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā taṃ pakāsesi – dukkhaṃ , samudayaṃ , nirodhaṃ , maggaṃ .
Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya , evameva upālissa gahapatissa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi –
‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’ ti .
Atha kho upāli gahapati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ handa ca dāni mayaṃ , bhante , gacchāma , bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā ’’ ti .
‘‘ Yassadāni tvaṃ , gahapati , kālaṃ maññasī ’’ ti .
70. Atha kho upāli gahapati bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvāT2.68 uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena sakaṃ nivesanaṃ tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā dovārikaṃ āmantesi –
‘‘ ajjatagge , samma dovārika , āvarāmi dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ , anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ .
Sace koci nigaṇṭho āgacchati tamenaṃ tvaṃ evaṃ vadeyyāsi –
‘ tiṭṭha , bhante , mā pāvisi .
Ajjatagge upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato .
Āvaṭaṃ dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ , anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃV2.50 .
Sace te , bhante , piṇḍakena attho , ettheva tiṭṭha , ettheva te āharissantī ’’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho dovāriko upālissa gahapatissa paccassosi .
71. Assosi kho dīghatapassī nigaṇṭho –
‘‘ upāli kira gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato ’’ ti .
Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ sutaṃ metaṃ , bhante , upāli kira gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato ’’ ti .
‘‘ Aṭṭhānaṃ kho etaṃ , tapassiM2.44 , anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya .
Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā ’’ tiP1.381 .
Dutiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho … pe … tatiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ sutaṃ metaṃ , bhanteT2.69 … pe … upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā ’’ ti .
‘‘ Handāhaṃ , bhante , gacchāmi yāva jānāmi yadi vā upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato yadi vā no ’’ ti .
‘‘ Gaccha tvaṃ , tapassi , jānāhi yadi vā upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato yadi vā no ’’ ti .
72. Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho yena upālissa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami .
Addasā kho dovāriko dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvāna dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ etadavoca –
‘‘ tiṭṭha , bhante , mā pāvisi .
Ajjatagge upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato .
Āvaṭaṃ dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ , anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃT2.70 .
Sace te , bhante , piṇḍakena attho , ettheva tiṭṭha , ettheva te āharissantī ’’ ti .
‘‘ Na me , āvuso , piṇḍakena attho ’’ ti vatvā tato paṭinivattitvā yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ saccaṃyeva kho , bhante , yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato .
Etaṃ kho te ahaṃ , bhante , nālatthaṃ na kho me , bhante , ruccati yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyya .
Samaṇo hi , bhante , gotamo māyāvī āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetīti .
Āvaṭṭo kho te , bhante , upāli gahapati samaṇena gotamena āvaṭṭaniyā māyāyā ’’ ti .
‘‘ Aṭṭhānaṃ kho etaṃ , tapassi , anavakāsoV2.51 yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya .
Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā ’’ ti .
Dutiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ saccaṃyeva , bhante … pe …T2.71 upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā ’’ ti .
Tatiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ saccaṃyeva kho , bhante … pe …P1.382 upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā ’’ ti .
‘‘ Handa cāhaṃM2.45 , tapassi , gacchāmi yāva cāhaṃ sāmaṃyeva jānāmi yadi vā upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato yadi vā no ’’ ti .
Atha kho nigaṇṭho nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ yena upālissa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami .
Addasā kho dovāriko nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvāna nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ tiṭṭha , bhante , mā pāvisi .
Ajjatagge upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato .
Āvaṭaṃ dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ , anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ .
Sace te , bhante , piṇḍakena attho , ettheva tiṭṭha , ettheva te āharissantī ’’ ti .
‘‘ Tena hi , samma dovārika , yena upāli gahapati tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā upāliṃ gahapatiṃ evaṃ vadehi –
‘ nigaṇṭho , bhante , nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ bahidvārakoṭṭhake ṭhito ;
so te dassanakāmo ’’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho dovāriko nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paṭissutvā yena upāli gahapati tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā upāliṃ gahapatiṃ etadavoca –
‘‘ nigaṇṭho , bhante , nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃT2.72 bahidvārakoṭṭhake ṭhito ;
so te dassanakāmo ’’ ti .
‘‘ Tena hi , samma dovārika , majjhimāya dvārasālāya āsanāni paññapehī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho dovāriko upālissa gahapatissa paṭissutvā majjhimāya dvārasālāya āsanāni paññapetvā yena upāli gahapati tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā upāliṃ gahapatiṃ etadavoca –
‘‘ paññattāni kho , bhante , majjhimāya dvārasālāya āsanāni .
Yassadāni kālaṃ maññasī ’’ ti .
73. Atha kho upāli gahapati yena majjhimāP1.383 dvārasālā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā yaṃ tattha āsanaṃ aggañca seṭṭhañca uttamañca paṇītañca tattha sāmaṃ nisīditvā dovārikaṃ āmantesiV2.52 –
‘‘ tena hi , samma dovārika , yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ evaṃ vadehi –
‘ upāli , bhante , gahapati evamāha – pavisa kira , bhante , sace ākaṅkhasī ’’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho dovāriko upālissa gahapatissa paṭissutvā yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ upāli , bhante , gahapati evamāha –
‘ pavisa kira , bhante , sace ākaṅkhasī ’’’ ti .
AthaM2.46 kho nigaṇṭho nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ yena majjhimā dvārasālā tenupasaṅkami .
Atha kho upāli gahapati – yaṃ sudaṃ pubbe yato passati nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ disvāna tato paccuggantvā yaṃ tattha āsanaṃ aggañca seṭṭhañca uttamañca paṇītañca taṃ uttarāsaṅgenaT2.73 sammajjitvā [ pamajjitvā ( sī . pī .)] pariggahetvā nisīdāpeti so – dāni yaṃ tattha āsanaṃ aggañca seṭṭhañca uttamañca paṇītañca tattha sāmaṃ nisīditvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ saṃvijjanti kho , bhante , āsanāni ;
sace ākaṅkhasi , nisīdā ’’ ti .
Evaṃ vutte , nigaṇṭho nāṭaputto upāliṃ gahapatiṃ etadavoca –
‘‘ ummattosi tvaṃ , gahapati , dattosi tvaṃ , gahapati !
‘ Gacchāmahaṃ , bhante , samaṇassa gotamassa vādaṃ āropessāmī ’ ti gantvā mahatāsi vādasaṅghāṭena paṭimukko āgato .
Seyyathāpi , gahapati , puriso aṇḍahārako gantvā ubbhatehi aṇḍehi āgaccheyya , seyyathā vā pana gahapati puriso akkhikahārako gantvā ubbhatehi akkhīhi āgaccheyya ;
evameva kho tvaṃ , gahapati ,‘ gacchāmahaṃ , bhante , samaṇassa gotamassa vādaṃ āropessāmī ’ ti gantvā mahatāsi vādasaṅghāṭena paṭimukko āgato .
Āvaṭṭosi kho tvaṃ , gahapati , samaṇena gotamena āvaṭṭaniyā māyāyā ’’ ti .
74.‘‘ Bhaddikā , bhante , āvaṭṭanī māyā ;
kalyāṇī , bhante , āvaṭṭanī māyā ;
piyā me , bhante , ñātisālohitā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ ;
piyānampi me assa ñātisālohitānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya ;
sabbe cepi , bhante , khattiyā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ ;
sabbesānampissa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāyaP1.384 sukhāya ;
sabbe cepi , bhante , brāhmaṇā … pe … vessā … pe … suddā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ ;
sabbesānampissa suddānaṃT2.74 dīgharattaṃ hitāya sukhāya ;
sadevako cepi , bhante , loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ ;
sadevakassapissa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyāV2.53 pajāya sadevamanussāya dīgharattaṃ hitāya sukhāyāti .
Tena hi , bhante , upamaṃ te karissāmi .
Upamāya pidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti .
75.‘‘ BhūtapubbaṃM2.47 , bhante , aññatarassa brāhmaṇassa jiṇṇassa vuḍḍhassa mahallakassa daharā māṇavikā pajāpatī ahosi gabbhinī upavijaññā .
Atha kho , bhante , sā māṇavikā taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca –
‘ gaccha tvaṃ , brāhmaṇa , āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānehi , yo me kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī ’ ti .
Evaṃ vutte , so brāhmaṇo taṃ māṇavikaṃ etadavoca –
‘ āgamehi tāva , bhoti , yāva vijāyati .
Sace tvaṃ , bhoti , kumārakaṃ vijāyissasi , tassā te ahaṃ āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānessāmi , yo te kumārakassa kīḷāpanako bhavissati .
Sace pana tvaṃ , bhoti , kumārikaṃ vijāyissasi , tassā te ahaṃ āpaṇā makkaṭacchāpikaṃ kiṇitvā ānessāmi , yā te kumārikāya kīḷāpanikā bhavissatī ’ ti .
Dutiyampi kho , bhante , sā māṇavikā … pe …T2.75 tatiyampi kho , bhante , sā māṇavikā taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca –
‘ gaccha tvaṃ , brāhmaṇa , āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānehi , yo me kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī ’ ti .
Atha kho , bhante , so brāhmaṇo tassā māṇavikāya sāratto paṭibaddhacitto āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānetvā taṃ māṇavikaṃ etadavoca –
‘ ayaṃ te , bhoti , āpaṇā makkaṭacchāpakoP1.385 kiṇitvā ānīto , yo te kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī ’ ti .
Evaṃ vutte , bhante , sā māṇavikā taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca –
‘ gaccha tvaṃ , brāhmaṇa , imaṃ makkaṭacchāpakaṃ ādāya yena rattapāṇi rajataputto tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā rattapāṇiṃ rajakaputtaṃ evaṃ vadehi – icchāmahaṃ , samma rattapāṇi , imaṃ makkaṭacchāpakaṃ pītāvalepanaṃ nāma raṅgajātaṃ rajitaṃ ākoṭitapaccākoṭitaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhan ’ ti .
‘‘ Atha kho , bhante , so brāhmaṇo tassā māṇavikāya sāratto paṭibaddhacitto taṃ makkaṭacchāpakaṃ ādāya yena rattapāṇiT2.76 rajakaputto tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā rattapāṇiṃ rajakaputtaṃ etadavoca –
‘ icchāmahaṃ , samma rattapāṇi , imaṃ makkaṭacchāpakaṃ pītāvalepanaṃ nāma raṅgajātaṃ rajitaṃ ākoṭitapaccākoṭitaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhan ’ ti .
Evaṃ vutte , bhante , rattapāṇi rajakaputto taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca –
‘ ayaṃ kho te , makkaṭacchāpako raṅgakkhamo hi kho , no ākoṭanakkhamoV2.54 , no vimajjanakkhamo ’ ti .
Evameva kho , bhante , bālānaṃ nigaṇṭhānaṃ vādo raṅgakkhamoM2.48 hi kho bālānaṃ no paṇḍitānaṃ , no anuyogakkhamo , no vimajjanakkhamo .
Atha kho , bhante , so brāhmaṇo aparena samayena navaṃ dussayugaṃ ādāya yena rattapāṇi rajakaputto tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā rattapāṇiṃ rajakaputtaṃ etadavoca –
‘ icchāmahaṃ , samma rattapāṇi , imaṃ navaṃ dussayugaṃ pītāvalepanaṃ nāma raṅgajātaṃ rajitaṃ ākoṭitapaccākoṭitaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhan ’ ti .
Evaṃ vutte , bhante , rattapāṇi rajakaputto taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca –
‘ idaṃ kho te , bhante , navaṃ dussayugaṃ raṅgakkhamañceva ākoṭanakkhamañca vimajjanakkhamañcā ’ ti .
Evameva kho , bhante , tassa bhagavato vādo arahato sammāsambuddhassa raṅgakkhamo ceva paṇḍitānaṃ no bālānaṃ , anuyogakkhamo ca vimajjanakkhamo cā ’’ ti .
‘‘ Sarājikā kho , gahapati , parisā evaṃ jānāti –
‘ upāli gahapati nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvako ’ ti .
Kassa taṃ , gahapati , sāvakaṃ dhāremā ’’ ti ?
EvaṃT2.77 vutte , upāli gahapati uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃP1.386 paṇāmetvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca –
‘‘ tena hi , bhante , suṇohi yassāhaṃ sāvako ’’ ti –
76.
‘‘ Dhīrassa vigatamohassa , pabhinnakhīlassa vijitavijayassa ;
Anīghassa susamacittassa , vuddhasīlassa sādhupaññassa ;
Vesamantarassa [ vessantarassa ( sī . pī .)] vimalassa , bhagavato tassa sāvakohamasmi .
‘‘ Akathaṃkathissa tusitassa , vantalokāmisassa muditassa ;
Katasamaṇassa manujassa , antimasārīrassa narassa ;
Anopamassa virajassa , bhagavato tassa sāvakohamasmi .
‘‘ Asaṃsayassa kusalassa , venayikassa sārathivarassa ;
Anuttarassa ruciradhammassa , nikkaṅkhassa pabhāsakassa [ pabhāsakarassa ( sī . syā . pī .)];
Mānacchidassa vīrassa , bhagavato tassa sāvakohamasmi .
‘‘ NisabhassaV2.55 appameyyassa , gambhīrassa monapattassa ;
Khemaṅkarassa vedassa , dhammaṭṭhassa saṃvutattassa ;
Saṅgātigassa muttassa , bhagavato tassa sāvakohamasmi .
‘‘ NāgassaM2.49 pantasenassa , khīṇasaṃyojanassa muttassa ;
Paṭimantakassa [ paṭimantassa ( ka .)] dhonassa , pannadhajassa vītarāgassa ;
Dantassa nippapañcassa , bhagavato tassa sāvakohamasmi .
‘‘ Isisattamassa akuhassa , tevijjassa brahmapattassa ;
Nhātakassa [ nahātakassa ( sī . syā . pī .)] padakassa , passaddhassa viditavedassa ;
Purindadassa sakkassa , bhagavato tassa sāvakohamasmi .
‘‘ Ariyassa bhāvitattassa , pattipattassa veyyākaraṇassa ;
Satimato vipassissa , anabhinatassa no apanatassa ;
Anejassa vasippattassa , bhagavato tassa sāvakohamasmiT2.78 .
‘‘ Samuggatassa [ sammaggatassa ( sī . syā . pī .)] jhāyissa , ananugatantarassa suddhassa ;
Asitassa hitassa [ appahīnassa ( sī . pī .), appabhītassa ( syā .)], pavivittassa aggappattassa ;
Tiṇṇassa tārayantassa , bhagavato tassa sāvakohamasmi .
‘‘ Santassa bhūripaññassa , mahāpaññassa vītalobhassa ;
Tathāgatassa sugatassa , appaṭipuggalassa asamassa ;
Visāradassa nipuṇassa , bhagavato tassa sāvakohamasmi .
‘‘ Taṇhacchidassa buddhassa , vītadhūmassa anupalittassa ;
Āhuneyyassa yakkhassa , uttamapuggalassa atulassa ;
Mahato yasaggapattassa , bhagavato tassa sāvakohamasmī ’’ ti .
77.‘‘ KadāV2.56 saññūḷhā pana te , gahapati , ime samaṇassa gotamassa vaṇṇā ’’ ti ?
‘‘ Seyyathāpi , bhante , nānāpupphānaṃ mahāpuppharāsiP1.387 , tamenaṃ dakkho mālākāro vā mālākārantevāsī vā vicittaṃ mālaṃ gantheyya ;
evameva kho , bhante , so bhagavā anekavaṇṇo anekasatavaṇṇo .
Ko hi , bhante , vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ na karissatī ’’ ti ?
Atha kho nigaṇṭhassa nāṭaputtassa bhagavato sakkāraṃ asahamānassa tattheva uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggacchīti [ uggañchi ( sī . syā . pī .)].
Upālisuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ .