Issues
Select Version
Aṭṭhakanipātapāḷi
Aṭṭhakanipātapāḷi

(6)1. Gotamīvaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

(6)1. Gotamīvaggo

1. Gotamīsuttaṃ

51. EkaṃT4.281V3.103M3.101P4.274 samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme .
Atha kho mahāpajāpatī [ mahāpajāpati ( syā .) cūḷava .402] gotamī yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ ṭhitā kho mahāpajāpatī gotamī bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu , bhante , labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’’ ti .
‘‘ Alaṃ , gotami !
Mā te rucci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjā ’’ ti .
Dutiyampi kho mahāpajāpatī gotamī bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu , bhante , labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’’ ti .
‘‘ Alaṃ , gotami !
Mā te rucci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjā ’’ ti .
‘‘ Tatiyampi kho mahāpajāpatī gotamī bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu bhante , labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’’ ti .
‘‘ Alaṃ , gotami !
Mā te rucci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjā ’’ ti .
Atha kho mahāpajāpatī gotamī ‘‘ na bhagavā anujānāti mātugāmassa tathāgatappavediteT4.282 dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’’ ti dukkhī dummanā assumukhī rudamānā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
Atha kho bhagavā kapilavatthusmiṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena vesālī tena cārikaṃ pakkāmiV3.104 .
Anupubbena cārikaṃ caramāno yena vesālī tadavasari .
Tatra sudaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃM3.102 .
Atha kho mahāpajāpatī gotamī kese chedāpetvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā sambahulāhi sākiyānīhi saddhiṃ yena vesālīP4.275 tena pakkāmi .
Anupubbena yena vesālī mahāvanaṃ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami .
Atha kho mahāpajāpatī gotamī sūnehi pādehi rajokiṇṇena gattena dukkhī dummanā assumukhī rudamānā bahidvārakoṭṭhake aṭṭhāsi .
Addasā kho āyasmā ānando mahāpajāpatiṃ gotamiṃ sūnehi pādehi rajokiṇṇena gattena dukkhiṃ dummanaṃ assumukhiṃ rudamānaṃ bahidvārakoṭṭhake ṭhitaṃ .
Disvāna mahāpajāpatiṃ gotamiṃ etadavoca –
‘‘ kiṃ nu tvaṃ , gotami , sūnehi pādehi rajokiṇṇena gattena dukkhī dummanā assumukhī rudamānā bahidvārakoṭṭhake ṭhitā ’’ ti ?
‘‘ Tathā hi pana , bhante ānanda , na bhagavā anujānāti mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’’ ti .
‘‘ Tena hi tvaṃ , gotami , muhuttaṃ idheva tāva hohi , yāvāhaṃ bhagavantaṃ yācāmi mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’’ ti .
AthaT4.283 kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ esā , bhante , mahāpajāpatī gotamī sūnehi pādehi rajokiṇṇena gattena dukkhī dummanā assumukhī rudamānā bahidvārakoṭṭhake ṭhitā –
‘ na bhagavā anujānāti mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’ ti .
Sādhu , bhante , labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’’ ti .
‘‘ Alaṃ , ānanda !
Mā te rucci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjā ’’ ti .
Dutiyampi kho … pe … tatiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu , bhante , labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’’ ti .
‘‘ Alaṃ , ānanda !
Mā te rucci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjā ’’ ti .
AthaV3.105M3.103P4.276 kho āyasmato ānandassa etadahosi –
‘‘ na bhagavā anujānāti mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjaṃ .
Yaṃnūnāhaṃ aññenapi pariyāyena bhagavantaṃ yāceyyaṃ mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’’ ti .
Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ bhabbo nu kho , bhante , mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā sotāpattiphalaṃ vāT4.284 sakadāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaphalaṃ vā sacchikātun ’’ ti ?
‘‘ Bhabbo , ānanda , mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā sotāpattiphalampi sakadāgāmiphalampi anāgāmiphalampi arahattaphalampi sacchikātun ’’ ti .
‘‘ Sace , bhante , bhabbo mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā sotāpattiphalampi … pe … arahattaphalampi sacchikātuṃ , bahukārā , bhante , mahāpajāpatī gotamī bhagavato mātucchā āpādikā posikā khīrassa dāyikā ;
bhagavantaṃ janettiyā kālaṅkatāya thaññaṃ pāyesi .
Sādhu , bhante , labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjan ’’ ti .
‘‘ Sace , ānanda , mahāpajāpatī gotamī aṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāti , sāvassā hotu upasampadā –
[ pāci .149; cūḷava .403]‘‘ Vassasatūpasampannāya bhikkhuniyā tadahūpasampannassa bhikkhuno abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ kattabbaṃ .
Ayampi dhammo sakkatvā garuṃ katvā [ garukatvā ( sī . syā . pī .)] mānetvā pūjetvā yāvajīvaṃ anatikkamanīyo .
‘‘ Na bhikkhuniyā abhikkhuke āvāse vassaṃ upagantabbaṃ .
Ayampi dhammo sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṃ anatikkamanīyo .
‘‘ Anvaḍḍhamāsaṃ bhikkhuniyā bhikkhusaṅghato dve dhammā paccāsīsitabbā [ paccāsiṃsitabbā ( sī . syā . pī .)]– uposathapucchakañca , ovādūpasaṅkamanañcaP4.277 .
Ayampi dhammo sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṃ anatikkamanīyo .
‘‘ VassaṃvuṭṭhāyaV3.106 bhikkhuniyā ubhatosaṅghe tīhi ṭhānehi pavāretabbaṃ – diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā .
Ayampi dhammo sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvāT4.285 yāvajīvaṃ anatikkamanīyo .
‘‘ GarudhammaṃM3.104 ajjhāpannāya bhikkhuniyā ubhatosaṅghe pakkhamānattaṃ caritabbaṃ .
Ayampi dhammo sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṃ anatikkamanīyo .
‘‘ Dve vassāni chasu dhammesu sikkhitasikkhāya sikkhamānāya ubhatosaṅghe upasampadā pariyesitabbā .
Ayampi dhammo sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṃ anatikkamanīyo .
‘‘ Na kenaci pariyāyena bhikkhuniyā bhikkhu akkositabbo paribhāsitabbo .
Ayampi dhammo sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṃ anatikkamanīyo .
‘‘ Ajjatagge ovaṭo bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu vacanapatho , anovaṭo bhikkhūnaṃ bhikkhunīsu vacanapatho .
Ayampi dhammo sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṃ anatikkamanīyo .
‘‘ Sace , ānanda , mahāpajāpatī gotamī ime aṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāti , sāvassā hotu upasampadā ’’ ti .
Atha kho āyasmā ānando bhagavato santike ime aṭṭha garudhamme uggahetvā yena mahāpajāpatī gotamī tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā mahāpajāpatiṃ gotamiṃ etadavoca –
‘‘ Sace kho tvaṃ , gotami , aṭṭha garudhamme paṭiggaṇheyyāsi , sāva te bhavissati upasampadā –
‘‘ Vassasatūpasampannāya bhikkhuniyā tadahūpasampannassa bhikkhuno abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ kattabbaṃ .
Ayampi dhammo sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṃ anatikkamanīyo … pe ….
‘‘ AjjataggeV3.107 ovaṭo bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu vacanapatho , anovaṭoP4.278 bhikkhūnaṃ bhikkhunīsu vacanapatho .
Ayampi dhammoT4.286 sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṃ anatikkamanīyo .
Sace kho tvaṃ , gotami , ime aṭṭha garudhamme paṭiggaṇheyyāsi , sāva te bhavissati upasampadā ’’ ti .
‘‘ SeyyathāpiM3.105 , bhante ānanda , itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko [ maṇḍanakajātiyo ( sī . pī .)] sīsaṃnhāto [ sīsaṃnahāto ( sī . pī .), sīsanahāto ( syā .)] uppalamālaṃ vā vassikamālaṃ vā adhimuttakamālaṃ [ atimuttakamālaṃ ( sī .)] vā labhitvā ubhohi hatthehi paṭiggahetvā uttamaṅge sirasmiṃ patiṭṭhāpeyya ;
evamevaṃ kho ahaṃ , bhante ānanda , ime aṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāmi yāvajīvaṃ anatikkamanīye ’’ ti .
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ paṭiggahitā , bhante , mahāpajāpatiyā gotamiyā aṭṭha garudhammā yāvajīvaṃ anatikkamanīyā ’’ ti .
‘‘ Sace , ānanda , nālabhissa mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjaṃ , ciraṭṭhitikaṃ , ānanda , brahmacariyaṃ abhavissa , vassasahassameva saddhammo tiṭṭheyya .
Yato ca kho , ānanda , mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajito , na dāni , ānanda , brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ bhavissati .
Pañceva dāni , ānanda , vassasatāni saddhammo ṭhassati .
‘‘ Seyyathāpi , ānanda , yāni kānici kulāni bahutthikāni [ bahukitthikāni ( sī . pī .), bahuitthikāni ( syā .)] appapurisakāni , tāni suppadhaṃsiyāni honti corehi kumbhatthenakehi ;
evamevaṃ kho , ānanda , yasmiṃ dhammavinaye labhati mātugāmo agārasmā anagāriyaṃ pabbajjaṃ , na taṃ brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ hoti .
‘‘ SeyyathāpiT4.287 , ānanda , sampanne sālikkhette setaṭṭhikāP4.279 nāma rogajāti nipatati , evaṃ taṃ sālikkhettaṃ na ciraṭṭhitikaṃ hoti ;
evamevaṃ kho , ānanda , yasmiṃ dhammavinaye labhati mātugāmo agārasmā anagāriyaṃ pabbajjaṃ , na taṃ brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ hoti .
‘‘ SeyyathāpiV3.108 , ānanda , sampanne ucchukkhette mañjiṭṭhikā [ mañjeṭṭhikā ( sī . syā .)] nāma rogajāti nipatati , evaṃ taṃ ucchukkhettaṃ na ciraṭṭhitikaṃ hoti ;
evamevaṃ kho , ānanda , yasmiṃ dhammavinaye labhati mātugāmo agārasmā anagāriyaṃ pabbajjaṃ , na taṃ brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ hoti .
‘‘ SeyyathāpiM3.106 , ānanda , puriso mahato taḷākassa paṭikacceva [ paṭigacceva ( sī . pī .)] āḷiṃ bandheyya yāvadeva udakassa anatikkamanāya ;
evamevaṃ kho , ānanda , mayā paṭikacceva bhikkhunīnaṃ aṭṭha garudhammā paññattā yāvajīvaṃ anatikkamanīyā ’’ ti .
Paṭhamaṃ .

2. Ovādasuttaṃ

52. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ .
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ katihi nu kho , bhante , dhammehi samannāgato bhikkhu bhikkhunovādako sammannitabbo ’’ ti ?
[ pāci .147]‘‘ Aṭṭhahi kho , ānanda , dhammehi samannāgato bhikkhu bhikkhunovādako sammannitabbo .
Katamehi aṭṭhahi ?
Idhānanda , bhikkhu sīlavā hoti … pe … samādāya sikkhati sikkhāpadesu ;
bahussuto hoti … pe … diṭṭhiyā suppaṭividdhā ;
ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāniT4.288 honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso ;
kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo , poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya [ visaṭṭhāya ( ka .)] anelagaḷāya [ aneḷagaḷāya ( sī . ka .)] atthassa viññāpaniyā ;
paṭibalo hotiP4.280 bhikkhunisaṅghassa dhammiyā kathāya sandassetuṃ samādapetuṃ samuttejetuṃ sampahaṃsetuṃ ;
yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpo ;
na kho panetaṃ bhagavantaṃ uddissa pabbajitāya kāsāyavatthanivasanāya garudhammaṃ ajjhāpannapubbo hoti ;
vīsativasso vā hoti atirekavīsativasso vā .
Imehi kho , ānanda , aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu bhikkhunovādako sammannitabbo ’’ ti .
Dutiyaṃ .

3. Saṃkhittasuttaṃ

53.[ cūḷava .406] EkaṃV3.109 samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ .
Atha kho mahāpajāpatī gotamī yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ ṭhitā kho sā mahāpajāpatī gotamī bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ SādhuM3.107 me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu , yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā ekā vūpakaṭṭhā appamattā ātāpinī pahitattā vihareyyan ’’ ti .
‘‘ Ye kho tvaṃ , gotami , dhamme jāneyyāsi –
‘ ime dhammā sarāgāya saṃvattanti , no virāgāya ;
saṃyogāya saṃvattanti , no visaṃyogāya ;
ācayāya saṃvattanti , no apacayāya ;
mahicchatāya saṃvattanti , no appicchatāya ;
asantuṭṭhiyā saṃvattanti , no santuṭṭhiyā ;
saṅgaṇikāya saṃvattanti , no pavivekāya ;
kosajjāya saṃvattanti , no vīriyārambhāya ;
dubbharatāya saṃvattanti , no subharatāyā ’ ti , ekaṃsena , gotami , dhāreyyāsi –
‘ neso dhammo , neso vinayo , netaṃ satthusāsanan ’’’ tiT4.289 .
‘‘ Ye ca kho tvaṃ , gotami , dhamme jāneyyāsi –
‘ ime dhammā virāgāya saṃvattanti , no sarāgāya ;
visaṃyogāya saṃvattanti , no saṃyogāya ;
apacayāya saṃvattanti , no ācayāya ;
appicchatāya saṃvattanti , no mahicchatāya ;
santuṭṭhiyā saṃvattanti , no asantuṭṭhiyā ;
pavivekāya saṃvattanti , no saṅgaṇikāyaP4.281 ;
vīriyārambhāya saṃvattanti , no kosajjāya ;
subharatāya saṃvattanti , no dubbharatāyā ’ ti , ekaṃsena , gotami , dhāreyyāsi –
‘ eso dhammo , eso vinayo , etaṃ satthusāsanan ’’’ ti .
Tatiyaṃ .

4. Dīghajāṇusuttaṃ

54. Ekaṃ samayaṃ bhagavā koliyesu viharati kakkarapattaṃ nāma koliyānaṃ nigamo .
Atha kho dīghajāṇu koliyaputto yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho dīghajāṇu koliyaputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ mayaṃ , bhante , gihī kāmabhogino [ kāmabhogī ( sī . syā . pī .)] puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasāma , kāsikacandanaṃ paccanubhomaV3.110 , mālāgandhavilepanaṃ dhārayāma , jātarūparajataṃ sādayāma .
Tesaṃ no , bhante , bhagavā amhākaṃ tathā dhammaṃ desetu ye amhākaṃ assu dhammā diṭṭhadhammahitāya diṭṭhadhammasukhāya , samparāyahitāya samparāyasukhāyā ’’ ti .
‘‘ Cattārome , byagghapajja , dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṃvattanti diṭṭhadhammasukhāya .
Katame cattāro ?
Uṭṭhānasampadā , ārakkhasampadā , kalyāṇamittatā , samajīvitā [ samajīvikatā ( sī .) a . ni .8.75].
KatamāT4.290 ca , byagghapajja , uṭṭhānasampadā ?
Idha , byagghapajja , kulaputtoM3.108 yena kammaṭṭhānena jīvikaṃ [ jīvitaṃ ( ka .)] kappeti – yadi kasiyā , yadi vaṇijjāya , yadi gorakkhena , yadi issattena [ issatthena ( sī . syā . pī .)], yadi rājaporisena , yadi sippaññatarena – tattha dakkho hoti analaso , tatrupāyāya vīmaṃsāya samannāgato , alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , uṭṭhānasampadā .
‘‘ Katamā ca , byagghapajja , ārakkhasampadā ?
Idha , byagghapajja , kulaputtassa bhogā honti uṭṭhānavīriyādhigatāP4.282 bāhābalaparicitā , sedāvakkhittā , dhammikā dhammaladdhā .
Te ārakkhena guttiyā sampādeti –
‘ kinti me ime bhoge neva rājāno hareyyuṃ , na corā hareyyuṃ , na aggi ḍaheyya , na udakaṃ vaheyya , na appiyā dāyādā hareyyun ’ ti !
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , ārakkhasampadā .
‘‘ Katamā ca , byagghapajja , kalyāṇamittatā ?
Idha , byagghapajja , kulaputto yasmiṃ gāme vā nigame vā paṭivasati , tattha ye te honti – gahapatī vā gahapatiputtā vā daharā vā vuddhasīlino , vuddhā vā vuddhasīlino , saddhāsampannā , sīlasampannā , cāgasampannā , paññāsampannā – tehi saddhiṃ santiṭṭhati sallapati sākacchaṃ samāpajjati ;
yathārūpānaṃ saddhāsampannānaṃ saddhāsampadaṃ anusikkhati , yathārūpānaṃ sīlasampannānaṃ sīlasampadaṃ anusikkhati , yathārūpānaṃ cāgasampannānaṃ cāgasampadaṃ anusikkhati , yathārūpānaṃ paññāsampannānaṃ paññāsampadaṃ anusikkhati .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , kalyāṇamittatā .
‘‘ KatamāT4.291 ca , byagghapajja , samajīvitā ?
Idha , byagghapajja , kulaputto āyañca bhogānaṃ viditvā , vayañca bhogānaṃ viditvā , samaṃ jīvikaṃ [ samajīvikaṃ ( syā .), samajīvitaṃ ( ka .)] kappeti nāccogāḷhaṃ nātihīnaṃ –
‘ evaṃ me āyo vayaṃ pariyādāya ṭhassati , na ca me vayo āyaṃ pariyādāya ṭhassatī ’ ti .
SeyyathāpiV3.111 , byagghapajja , tulādhāro vā tulādhārantevāsī vā tulaṃ paggahetvā jānāti –
‘ ettakena vā onataṃ [ oṇataṃ ( ka .)], ettakena vā unnatan ’ ti [ uṇṇatanti ( ka .)];
evamevaṃ kho , byagghapajja , kulaputto āyañca bhogānaṃ viditvā , vayañca bhogānaṃ viditvā , samaṃ jīvikaṃ kappeti nāccogāḷhaṃ nātihīnaṃ –
‘ evaṃ me āyo vayaṃ pariyādāya ṭhassatiP4.283 , na ca me vayo āyaṃ pariyādāya ṭhassatī ’ ti .
Sacāyaṃ , byagghapajja , kulaputto appāyoM3.109 samāno uḷāraṃ jīvikaṃ [ jīvitaṃ ( ka .)] kappeti , tassa bhavanti vattāro –
‘ udumbarakhādīvāyaṃ [ udumbarakhādikaṃ vāyaṃ ( sī . pī .), udumbarakhādakaṃ cāyaṃ ( syā .)] kulaputto bhoge khādatī ’ ti .
Sace panāyaṃ , byagghapajja , kulaputto mahāyo samāno kasiraṃ jīvikaṃ [ jīvitaṃ ( ka .)] kappeti , tassa bhavanti vattāro –
‘ ajeṭṭhamaraṇaṃvāyaṃ [ ajaddhumārikaṃ vāyaṃ ( sī . pī .), addhamārakaṃ cāyaṃ ( syā .), ettha jaddhūti asanaṃ = bhattabhuñjanaṃ , tasmā ajaddhumārikanti anasanamaraṇanti vuttaṃ hoti . ma . ni .1.379 adholipiyā ‘‘ ajaddhukan ’’ ti padaṃ dassitaṃ ] kulaputto marissatī ’ ti .
Yato ca khoyaṃ , byagghapajja , kulaputto āyañca bhogānaṃ viditvā , vayañca bhogānaṃ viditvā , samaṃ jīvikaṃ kappeti nāccogāḷhaṃ nātihīnaṃ –
‘ evaṃ me āyo vayaṃ pariyādāya ṭhassati , na ca me vayo āyaṃ pariyādāya ṭhassatī ’ ti .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , samajīvitā .
‘‘ Evaṃ samuppannānaṃ , byagghapajja , bhogānaṃ cattāri apāyamukhāni honti – itthidhutto , surādhutto , akkhadhutto , pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko .
Seyyathāpi , byagghapajja , mahato taḷākassa cattāri cevaT4.292 āyamukhāni , cattāri ca apāyamukhāni .
Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni pidaheyya , yāni ca apāyamukhāni tāni vivareyya ;
devo ca na sammā dhāraṃ anuppaveccheyya .
Evañhi tassa , byagghapajja , mahato taḷākassa parihāniyeva pāṭikaṅkhā , no vuddhi ;
evamevaṃ , byagghapajja , evaṃ samuppannānaṃ bhogānaṃ cattāri apāyamukhāni honti – itthidhutto , surādhutto , akkhadhutto , pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko .
‘‘ Evaṃ samuppannānaṃ , byagghapajja , bhogānaṃ cattāri āyamukhāni honti – na itthidhutto , na surādhutto , na akkhadhuttoP4.284 , kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko .
Seyyathāpi , byagghapajja , mahato taḷākassa cattāri ceva āyamukhāni , cattāri ca apāyamukhāni .
Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni vivareyya , yāni ca apāyamukhāni tāni pidaheyya ;
devo ca sammā dhāraṃ anuppaveccheyya .
Evañhi tassa , byagghapajja , mahato taḷākassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihāni ;
evamevaṃ kho , byagghapajja , evaṃ samuppannānaṃ bhogānaṃ cattāri āyamukhāni honti – na itthidhuttoM3.110 , na surādhutto , na akkhadhutto , kalyāṇamitto kalyāṇasahāyoV3.112 kalyāṇasampavaṅko .
Ime kho , byagghapajja , cattāro dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṃvattanti diṭṭhadhammasukhāya .
‘‘ Cattārome , byagghapajja , dhammā kulaputtassa samparāyahitāya saṃvattanti samparāyasukhāya .
Katame cattāro ?
Saddhāsampadā , sīlasampadāT4.293 , cāgasampadā , paññāsampadā .
Katamā ca , byagghapajja , saddhāsampadā ?
Idha , byagghapajja , kulaputto saddho hoti , saddahati tathāgatassa bodhiṃ –
‘ itipi so bhagavā … pe … satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā ’ ti .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , saddhāsampadā .
‘‘ Katamā ca , byagghapajja , sīlasampadā ?
Idha , byagghapajja , kulaputto pāṇātipātā paṭivirato hoti … pe … surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , sīlasampadā .
‘‘ Katamā ca , byagghapajja , cāgasampadā ?
Idha , byagghapajja , kulaputto vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , cāgasampadā .
‘‘ Katamā ca , byagghapajja , paññāsampadā ?
IdhaP4.285 , byagghapajja , kulaputto paññavā hoti , udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , paññāsampadā .
Ime kho , byagghapajja , cattāro dhammā kulaputtassa samparāyahitāya saṃvattanti samparāyasukhāyā ’’ ti .
‘‘ Uṭṭhātā kammadheyyesu , appamatto vidhānavā ;
Samaṃ kappeti jīvikaṃ [ jīvitaṃ ( ka .)], sambhataṃ anurakkhati .
‘‘ Saddho sīlena sampanno , vadaññū vītamaccharo ;
NiccaṃT4.294 maggaṃ visodheti , sotthānaṃ samparāyikaṃ .
‘‘ IcceteV3.113 aṭṭha dhammā ca , saddhassa gharamesino ;
Akkhātā saccanāmena , ubhayattha sukhāvahā .
‘‘ Diṭṭhadhammahitatthāya , samparāyasukhāya ca ;
Evametaṃ gahaṭṭhānaṃ , cāgo puññaṃ pavaḍḍhatī ’’ ti .
catutthaṃ ;

5. Ujjayasuttaṃ

55. AthaM3.111 kho ujjayo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho ujjayo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ mayaṃ , bho gotama , pavāsaṃ gantukāmā .
Tesaṃ no bhavaṃ gotamo amhākaṃ tathā dhammaṃ desetu – ye amhākaṃ assu dhammā diṭṭhadhammahitāya , diṭṭhadhammasukhāya , samparāyahitāya , samparāyasukhāyā ’’ ti .
‘‘ Cattārome , brāhmaṇa , dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṃvattanti , diṭṭhadhammasukhāya .
Katame cattāro ?
UṭṭhānasampadāP4.286 , ārakkhasampadā , kalyāṇamittatā , samajīvitā .
Katamā ca , brāhmaṇa , uṭṭhānasampadā ?
Idha , brāhmaṇa , kulaputto yena kammaṭṭhānena jīvikaṃ kappeti – yadi kasiyā , yadi vaṇijjāya , yadi gorakkhena , yadi issattena , yadi rājaporisena , yadi sippaññatarena – tattha dakkho hoti analaso , tatrupāyāya vīmaṃsāya samannāgato , alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ .
Ayaṃ vuccati , brāhmaṇa , uṭṭhānasampadā .
‘‘ Katamā ca , brāhmaṇa , ārakkhasampadā ?
Idha , brāhmaṇa , kulaputtassaT4.295 bhogā honti uṭṭhānavīriyādhigatā , bāhābalaparicitā , sedāvakkhittā , dhammikā dhammaladdhā .
Te ārakkhena guttiyā sampādeti –
‘ kinti me ime bhoge neva rājāno hareyyuṃ , na corā hareyyuṃ , na aggi ḍaheyya , na udakaṃ vaheyya , na appiyā dāyādā hareyyun ’ ti .
Ayaṃ vuccati , brāhmaṇa , ārakkhasampadā .
‘‘ Katamā ca , brāhmaṇa , kalyāṇamittatā ?
Idha , brāhmaṇa , kulaputto yasmiṃ gāme vā nigameV3.114 vā paṭivasati tatra ye te honti – gahapatī vā gahapatiputtā vā daharā vā vuddhasīlino , vuddhā vā vuddhasīlino , saddhāsampannā , sīlasampannā , cāgasampannā , paññāsampannā – tehi saddhiṃ santiṭṭhati sallapati sākacchaṃ samāpajjati ;
yathārūpānaṃ saddhāsampannānaṃ saddhāsampadaṃ anusikkhati , yathārūpānaṃ sīlasampannānaṃ sīlasampadaṃ anusikkhati , yathārūpānaṃ cāgasampannānaṃ cāgasampadaṃ anusikkhati , yathārūpānaṃ paññāsampannānaṃ paññāsampadaṃ anusikkhati .
Ayaṃ vuccati , brāhmaṇa , kalyāṇamittatā .
‘‘ KatamāM3.112 ca , brāhmaṇa , samajīvitā ?
Idha , brāhmaṇa , kulaputto āyañca bhogānaṃ viditvā vayañca bhogānaṃ viditvā samaṃ jīvikaṃ kappeti nāccogāḷhaṃP4.287 nātihīnaṃ –
‘ evaṃ me āyo vayaṃ pariyādāya ṭhassati , na ca me vayo āyaṃ pariyādāya ṭhassatī ’ ti .
Seyyathāpi , brāhmaṇa , tulādhāro vā tulādhārantevāsī vā tulaṃ paggahetvā jānāti –
‘ ettakena vā onataṃ , ettakena vā unnatan ’ ti ;
evamevaṃ kho , brāhmaṇa , kulaputto āyañcaT4.296 bhogānaṃ viditvā vayañca bhogānaṃ viditvā samaṃ jīvikaṃ kappeti nāccogāḷhaṃ nātihīnaṃ –
‘ evaṃ me āyo vayaṃ pariyādāya ṭhassati , na ca me vayo āyaṃ pariyādāya ṭhassatī ’ ti .
Sacāyaṃ , brāhmaṇa , kulaputto appāyo samāno uḷāraṃ jīvikaṃ kappeti , tassa bhavanti vattāro –
‘ udumbarakhādīvāyaṃ kulaputto bhoge khādatī ’ ti .
Sace panāyaṃ , brāhmaṇa , kulaputto mahāyo samāno kasiraṃ jīvikaṃ kappeti , tassa bhavanti vattāro –
‘ ajeṭṭhamaraṇaṃvāyaṃ kulaputto marissatī ’ ti .
Yato ca khoyaṃ , brāhmaṇa , kulaputto āyañca bhogānaṃ viditvā vayañca bhogānaṃ viditvā samaṃ jīvikaṃ kappeti nāccogāḷhaṃ nātihīnaṃ –
‘ evaṃ me āyo vayaṃ pariyādāya ṭhassati , na ca me vayo āyaṃ pariyādāya ṭhassatī ’ ti , ayaṃ vuccati , brāhmaṇa , samajīvitā .
‘‘ Evaṃ samuppannānaṃ , brāhmaṇa , bhogānaṃ cattāri apāyamukhāni honti – itthidhutto , surādhutto , akkhadhutto , pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko .
Seyyathāpi , brāhmaṇa , mahato taḷākassa cattāri ceva āyamukhāni , cattāri ca apāyamukhāni .
Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni pidaheyya , yāni ca apāyamukhāni tāni vivareyya ;
devo ca na sammā dhāraṃ anuppaveccheyya .
Evañhi tassa brāhmaṇaP4.288 , mahato taḷākassa parihāniyeva pāṭikaṅkhā , no vuddhiV3.115 ;
evamevaṃ kho , brāhmaṇa , evaṃ samuppannānaṃ bhogānaṃ cattāri apāyamukhāni honti – itthidhutto , surādhutto , akkhadhutto , pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko .
‘‘ EvaṃT4.297 samuppannānaṃ , brāhmaṇa , bhogānaṃ cattāri āyamukhāni honti – na itthidhutto , na surādhutto , na akkhadhutto , kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko .
Seyyathāpi , brāhmaṇa , mahato taḷākassa cattāri ceva āyamukhāni cattāri ca apāyamukhāni .
Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni vivareyya , yāni ca apāyamukhāniM3.113 tāni pidaheyya ;
devo ca sammā dhāraṃ anuppaveccheyya .
Evañhi tassa , brāhmaṇa , mahato taḷākassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihāni ;
evamevaṃ kho , brāhmaṇa , evaṃ samuppannānaṃ bhogānaṃ cattāri āyamukhāni honti – na itthidhutto … pe … kalyāṇasampavaṅko .
Ime kho , brāhmaṇa , cattāro dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṃvattanti diṭṭhadhammasukhāya .
‘‘ Cattārome , brāhmaṇa , kulaputtassa dhammā samparāyahitāya saṃvattanti samparāyasukhāya .
Katame cattāro ?
Saddhāsampadā , sīlasampadā , cāgasampadā , paññāsampadā .
Katamā ca , brāhmaṇa , saddhāsampadā ?
Idha , brāhmaṇa , kulaputto saddho hoti , saddahati tathāgatassa bodhiṃ –
‘ itipi so bhagavā … pe … satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā ’ ti .
Ayaṃ vuccati , brāhmaṇa , saddhāsampadā .
‘‘ Katamā ca , brāhmaṇa , sīlasampadā ?
Idha , brāhmaṇa , kulaputto pāṇātipātā paṭivirato hoti … pe … surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti .
Ayaṃ vuccati , brāhmaṇa , sīlasampadā .
‘‘ KatamāT4.298 ca , brāhmaṇa , cāgasampadā ?
IdhaP4.289 , brāhmaṇa , kulaputto vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato .
Ayaṃ vuccati , brāhmaṇa , cāgasampadā .
‘‘ Katamā ca , brāhmaṇa , paññāsampadā ?
Idha , brāhmaṇa , kulaputto paññavā hoti … pe … sammāV3.116 dukkhakkhayagāminiyā .
Ayaṃ vuccati , brāhmaṇa , paññāsampadā .
Ime kho , brāhmaṇa , cattāro dhammā kulaputtassa samparāyahitāya saṃvattanti samparāyasukhāyā ’’ ti .
‘‘ Uṭṭhātā kammadheyyesu , appamatto vidhānavā ;
Samaṃ kappeti jīvikaṃ , sambhataṃ anurakkhati .
‘‘ Saddho sīlena sampanno , vadaññū vītamaccharo ;
Niccaṃ maggaṃ visodheti , sotthānaṃ samparāyikaṃ .
‘‘ Iccete aṭṭha dhammā ca , saddhassa gharamesino ;
Akkhātā saccanāmena , ubhayattha sukhāvahā .
‘‘ Diṭṭhadhammahitatthāya , samparāyasukhāya ca ;
Evametaṃ gahaṭṭhānaṃ , cāgo puññaṃ pavaḍḍhatī ’’ ti .
pañcamaṃ ;

6. Bhayasuttaṃ

56.‘‘‘ Bhayan ’ tiM3.114 [ cūḷani . khaggavisāṇasuttaniddesa 137], bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
‘ Dukkhan ’ ti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
‘ Rogo ’ ti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
‘ Gaṇḍo ’ ti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
‘ Sallan ’ ti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
‘ Saṅgo ’ ti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
‘ Paṅko ’ ti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃT4.299 .
‘ Gabbho ’ ti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Kasmā ca , bhikkhave ,‘ bhayan ’ ti kāmānametaṃ adhivacanaṃ ?
Yasmā ca kāmarāgarattāyaṃ , bhikkhave , chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi bhayā na parimuccati , samparāyikāpiP4.290 bhayā na parimuccati , tasmā ‘ bhayan ’ ti kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Kasmā ca , bhikkhave ,‘ dukkhan ’ ti … pe …‘ rogo ’ ti …‘ gaṇḍo ’ ti …‘ sallan ’ ti …‘ saṅgo ’ ti …‘ paṅko ’ ti …‘ gabbho ’ ti kāmānametaṃ adhivacanaṃ ?
Yasmā ca kāmarāgarattāyaṃ , bhikkhave , chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi gabbhā na parimuccati , samparāyikāpi gabbhā na parimuccati , tasmā ‘ gabbho ’ ti kāmānametaṃ adhivacanaṃ ’’.
‘‘ BhayaṃV3.117 dukkhañca rogo ca , gaṇḍo sallañca saṅgo ca ;
Paṅko gabbho ca ubhayaṃ , ete kāmā pavuccanti ;
Yattha satto puthujjano .
‘‘ Otiṇṇo sātarūpena , puna gabbhāya gacchati ;
Yato ca bhikkhu ātāpī , sampajaññaṃ [ sampajañño ( syā . ka .) saṃ . ni .4.251 passitabbaṃ ] na riccati .
‘‘ So imaṃ palipathaṃ duggaṃ , atikkamma tathāvidho ;
Pajaṃ jātijarūpetaṃ , phandamānaṃ avekkhatī ’’ ti .
chaṭṭhaṃ ;

7. Paṭhamaāhuneyyasuttaṃ

57.‘‘ Aṭṭhahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa .
Katamehi aṭṭhahi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu sīlavā hotiT4.300 … pe … samādāya sikkhati sikkhāpadesu ;
bahussuto hoti … pe … diṭṭhiyā suppaṭividdhā ;
kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅkoM3.115 ;
sammādiṭṭhiko hoti , sammādassanenaP4.291 samannāgato ;
catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī ;
anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo … pe … iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati ;
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena … pe … yathākammūpage satte pajānāti ;
āsavānaṃ khayā … pe … sacchikatvā upasampajja viharati .
Imehi kho , bhikkhave , aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti … pe … anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā ’’ ti .
Sattamaṃ .

8. Dutiyaāhuneyyasuttaṃ

58.‘‘ Aṭṭhahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti … pe … anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa .
Katamehi aṭṭhahi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu sīlavā hotiV3.118 … pe … samādāya sikkhati sikkhāpadesu ;
bahussuto hoti … pe … diṭṭhiyā suppaṭividdhā ;
āraddhavīriyo viharati thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu ;
āraññiko hoti pantasenāsano ;
aratiratisaho hoti , uppannaṃ aratiṃ abhibhuyya abhibhuyya viharati ;
bhayabheravasaho hoti , uppannaṃ bhayabheravaṃ abhibhuyya abhibhuyya viharatiP4.292 ;
catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī ;
āsavānaṃ khayā … pe … sacchikatvāT4.301 upasampajja viharati .
Imehi kho , bhikkhave , aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo … pe … anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Paṭhamapuggalasuttaṃ

59.‘‘ Aṭṭhime bhikkhave , puggalā āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa ?
Katame aṭṭha ?
Sotāpanno , sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno , sakadāgāmī , sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno , anāgāmī , anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno , arahā , arahattāya paṭipanno .
Ime kho , bhikkhave , aṭṭha puggalā āhuneyyā … pe … anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā ’’ ti .
‘‘ CattāroM3.116 ca paṭipannā , cattāro ca phale ṭhitā ;
Esa saṅgho ujubhūto , paññāsīlasamāhito .
‘‘ Yajamānānaṃ manussānaṃ , puññapekkhāna pāṇinaṃ ;
Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ , saṅghe dinnaṃ mahapphalan ’’ ti .
navamaṃ ;

10. Dutiyapuggalasuttaṃ

60.‘‘ Aṭṭhime , bhikkhave , puggalā āhuneyyā … pe … anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa .
Katame aṭṭha ?
SotāpannoP4.293 , sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno … pe … arahā , arahattāyaV3.119 paṭipanno .
Ime kho , bhikkhave , aṭṭha puggalā āhuneyyā … pe … anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā ’’ ti .
‘‘ Cattāro ca paṭipannā , cattāro ca phale ṭhitā ;
EsaT4.302 saṅgho samukkaṭṭho , sattānaṃ aṭṭha puggalā .
‘‘ Yajamānānaṃ manussānaṃ , puññapekkhāna pāṇinaṃ ;
Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ , ettha dinnaṃ mahapphalan ’’ ti .
dasamaṃ ;
Gotamīvaggo paṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Gotamī ovādaṃ saṃkhittaṃ , dīghajāṇu ca ujjayo ;
Bhayā dve āhuneyyā ca , dve ca aṭṭha puggalāti .