3. Visākhāsuttaṃ
43.[ a . ni .3.71] Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde .
Atha kho visākhā migāramātā yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho visākhaṃ migāramātaraṃ bhagavā etadavoca –
‘‘ aṭṭhaṅgasamannāgato kho , visākhe , uposatho upavuttho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro .
Kathaṃ upavuttho ca , visākhe , aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho
T4.261 mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro ?Idha , visākhe , ariyasāvako iti paṭisañcikkhati –
‘ yāvajīvaṃ arahanto pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭiviratā nihitadaṇḍā
V3.86 nihitasatthā lajjī dayāpannā , sabbapāṇabhūtahitānukampino viharanti .Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno , sabbapāṇabhūtahitānukampī viharāmi .
Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi
P4.256 , uposathoM3.85 ca me upavuttho bhavissatī ’’’ ti .Iminā paṭhamena aṅgena samannāgato hoti … pe ….
‘‘‘ Yāvajīvaṃ arahanto uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭiviratā nīcaseyyaṃ kappenti – mañcake vā tiṇasanthārake vā .
Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭivirato nīcaseyyaṃ kappemi – mañcake vā tiṇasanthārake vā .
Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi , uposatho ca me upavuttho bhavissatī ’ ti .
Iminā aṭṭhamena aṅgena samannāgato hoti .
Evaṃ upavuttho kho , visākhe , aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro .
‘‘ Kīvamahapphalo hoti , kīvamahānisaṃso , kīvamahājutiko , kīvamahāvipphāro ?
Seyyathāpi , visākhe , yo imesaṃ soḷasannaṃ mahājanapadānaṃ pahūtarattaratanānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kāreyya , seyyathidaṃ – aṅgānaṃ magadhānaṃ kāsīnaṃ kosalānaṃ vajjīnaṃ mallānaṃ cetīnaṃ vaṅgānaṃ kurūnaṃ pañcālānaṃ macchānaṃ sūrasenānaṃ
T4.262 assakānaṃ avantīnaṃ gandhārānaṃ kambojānaṃ , aṭṭhaṅgasamannāgatassa uposathassa etaṃ kalaṃ nāgghati soḷasiṃ .Taṃ kissa hetu ?
Kapaṇaṃ , visākhe , mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya .
‘‘ Yāni , visākhe , mānusakāni paññāsa vassāni , cātumahārājikānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo .
Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso .
Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo .
Tena saṃvaccharena dibbāni pañca vassasatāni cātumahārājikānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ .
Ṭhānaṃ kho panetaṃ , visākhe , vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya
P4.257 .Idaṃ kho panetaṃ , visākhe , sandhāya bhāsitaṃ –
‘ kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya ’’’.
‘‘ Yaṃ
V3.87 , visākhe , mānusakaṃ vassasataṃ , tāvatiṃsānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo .Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso .
Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo .
Tena saṃvaccharena vassasahassaṃ tāvatiṃsānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ .
Ṭhānaṃ kho panetaṃ , visākhe , vijjati
M3.86 yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya .Idaṃ kho panetaṃ , visākhe , sandhāya bhāsitaṃ –
‘ kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya ’’’.
‘‘ Yāni , visākhe , mānusakāni dve vassasatāni … pe … cattāri vassasatāni … pe … aṭṭha vassasatāni … pe … soḷasa vassasatāni paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ eso eko rattindivo
T4.263 .Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso .
Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo .
Tena saṃvaccharena dibbāni soḷasa vassasahassāni paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ .
Ṭhānaṃ kho panetaṃ , visākhe , vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya .
Idaṃ kho panetaṃ , visākhe , sandhāya bhāsitaṃ –
‘ kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāyā ’’’ ti .
‘‘ Pāṇaṃ na haññe na cadinnamādiye ,
Musā na bhāse na ca majjapo siyā ;
Abrahmacariyā virameyya methunā ,
Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ .
‘‘ Mālaṃ na dhāre na ca gandhamācare ,
Mañce
P4.258 chamāyaṃ va sayetha santhate ;Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ ,
Buddhena dukkhantagunā pakāsitaṃ .
‘‘ Cando ca suriyo ca ubho sudassanā ,
Obhāsayaṃ anupariyanti yāvatā ;
Tamonudā
V3.88 te pana antalikkhagā ,Nabhe pabhāsanti disāvirocanā .
‘‘ Etasmiṃ yaṃ vijjati antare dhanaṃ ,
Muttā
T4.264 maṇi veḷuriyañca bhaddakaṃ ;Siṅgīsuvaṇṇaṃ atha vāpi kañcanaṃ ,
Yaṃ jātarūpaṃ haṭakanti vuccati .
‘‘ Aṭṭhaṅgupetassa
M3.87 uposathassa ,Kalampi te nānubhavanti soḷasiṃ ;
Candappabhā tāragaṇā ca sabbe .
‘‘ Tasmā hi nārī ca naro ca sīlavā ,
Aṭṭhaṅgupetaṃ upavassuposathaṃ ;
Puññāni katvāna sukhudrayāni ,
Aninditā saggamupenti ṭhānan ’’ ti .
tatiyaṃ ;