Issues
Select Version
Aṭṭhakanipātapāḷi
Aṭṭhakanipātapāḷi

(7)2. Bhūmicālavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

(7)2. Bhūmicālavaggo

1. Icchāsuttaṃ

61.[ a . ni .8.77]‘‘ AṭṭhimeV3.120 , bhikkhave , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame aṭṭha ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya .
So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya .
Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho nuppajjati .
So tena alābhena socati kilamati paridevati , urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave –
‘ bhikkhu iccho viharati lābhāyaM3.117 , uṭṭhahatiP4.294 ghaṭati vāyamati lābhāya , na ca lābhī , socī ca paridevī ca , cuto ca saddhammā ’’’.
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya .
So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya .
Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho uppajjati .
So tena lābhena majjati pamajjati pamādamāpajjati .
AyaṃT4.303 vuccati , bhikkhave –
‘ bhikkhu iccho viharati lābhāya , uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya , lābhī ca madī ca pamādī ca , cuto ca saddhammā ’’’.
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya .
So na uṭṭhahati na ghaṭati na vāyamati lābhāya .
Tassa anuṭṭhahato aghaṭatoV3.121 avāyamato lābhāya lābho nuppajjati .
So tena alābhena socati , kilamati , paridevati , urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave –
‘ bhikkhu iccho viharati lābhāya , na uṭṭhahati na ghaṭati na vāyamati lābhāya , na ca lābhī , socī ca paridevī ca , cuto ca saddhammā ’’’.
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya .
So na uṭṭhahati , na ghaṭati , na vāyamati lābhāya .
Tassa anuṭṭhahato , aghaṭato , avāyamato lābhāya lābho uppajjati .
So tena lābhena majjati , pamajjati , pamādamāpajjati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave –
‘ bhikkhu iccho viharati lābhāya , na uṭṭhahati na ghaṭati na vāyamati lābhāya , lābhī ca madī ca , pamādī ca , cuto ca saddhammā ’’’.
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya .
So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya .
Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamatoP4.295 lābhāya lābho nuppajjati .
So tena alābhena na socati na kilamati na paridevati , na urattāḷiṃ kandati , na sammohaṃ āpajjati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave –
‘ bhikkhu iccho viharati lābhāya , uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya , naT4.304 ca lābhī , na ca socī na ca paridevī , accuto ca saddhammā ’’’.
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya .
So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya .
TassaM3.118 uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho uppajjati .
So tena lābhena na majjati , na pamajjati , na pamādamāpajjati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave –
‘ bhikkhu iccho viharati lābhāya , uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya , lābhī ca , na ca madī na ca pamādī , accuto ca saddhammā ’’’.
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya .
So na uṭṭhahati , na ghaṭati , na vāyamati lābhāya .
Tassa anuṭṭhahato , aghaṭato , avāyamato lābhāya lābho nuppajjati .
So tena alābhena na socati , na kilamati , na paridevati , na urattāḷiṃ kandati , na sammohaṃ āpajjati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave –
‘ bhikkhu iccho viharati lābhāya , na uṭṭhahati , na ghaṭati , na vāyamati lābhāyaV3.122 , na ca lābhī , na ca socī na ca paridevī , accuto ca saddhammā ’’’.
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya .
So na uṭṭhahati , na ghaṭati , na vāyamati lābhāya .
Tassa anuṭṭhahato aghaṭato avāyamato lābhāya lābho uppajjati .
So tena lābhena na majjati , na pamajjati , na pamādamāpajjati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave –
‘ bhikkhu iccho viharati lābhāya , na uṭṭhahati , na ghaṭati , na vāyamati lābhāya , lābhī ca , na ca madī na ca pamādī , accuto ca saddhammāT4.305 ’.
Ime kho , bhikkhave , aṭṭha puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin ’’ ti .
Paṭhamaṃ .

2. Alaṃsuttaṃ

62.‘‘ ChahiP4.296 , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ .
Katamehi chahi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu ;
sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko [ dhārakajātiko ( sī . syā . pī .) a . ni .8.78] hoti ;
dhātānañca [ dhatānañca ( sī . syā . pī .)] dhammānaṃ atthūpaparikkhitā [ atthūpavarikkhī ( sī . syā . pī .)] hoti ;
atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti ;
kalyāṇavāco ca hoti kalyāṇavākkaraṇo , poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā ;
sandassako ca hoti samādapako [ samādāpako (?)] samuttejakoM3.119 sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ .
Imehi kho , bhikkhave , chahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ .
‘‘ Pañcahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ .
Katamehi pañcahi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu ;
sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti ;
dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti ;
atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti ;
kalyāṇavāco ca hoti … pe … atthassa viññāpaniyā ;
sandassako ca hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ .
Imehi kho , bhikkhave , pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ .
‘‘ CatūhiT4.306 , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano nālaṃ paresaṃ .
Katamehi catūhi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu ;
sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hotiP4.297 ;
dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti ;
atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti ;
no ca kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo , poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā ;
no ca sandassako hoti samādapakoV3.123 samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ .
Imehi kho , bhikkhave , catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano nālaṃ paresaṃ .
‘‘ Catūhi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ nālaṃ attano .
Katamehi catūhi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu ;
sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti ;
no ca dhātānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti ;
na ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti ;
kalyāṇavāco ca hoti kalyāṇavākkaraṇo … pe … atthassa viññāpaniyā ;
sandassako ca hoti … pe … sabrahmacārīnaṃ .
Imehi kho , bhikkhave , catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ , nālaṃ attano .
‘‘ Tīhi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano nālaṃ paresaṃ .
Katamehi tīhi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu ;
sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti ;
dhātānañcaT4.307M3.120 dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti ;
atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti ;
no ca kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo , poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāyaP4.298 atthassa viññāpaniyā ;
no ca sandassako hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ .
Imehi kho , bhikkhave , tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano , nālaṃ paresaṃ .
‘‘ Tīhi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ , nālaṃ attano .
Katamehi tīhi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu ;
sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti ;
no ca dhātānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti ;
no ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti ;
kalyāṇavāco ca hoti … pe … atthassa viññāpaniyā ;
sandassako ca hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ .
Imehi kho , bhikkhave , tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ , nālaṃ attano .
‘‘ Dvīhi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano , nālaṃ paresaṃ .
Katamehi dvīhi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu ;
no caV3.124 sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti ;
dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti ;
atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti ;
no ca kalyāṇavāco hoti … pe … atthassa viññāpaniyā ;
no ca sandassako hoti … pe … sabrahmacārīnaṃT4.308 .
Imehi kho , bhikkhave , dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano , nālaṃ paresaṃ .
‘‘ Dvīhi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ , nālaṃ attano .
Katamehi dvīhi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu ;
no ca sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti ;
no ca dhātānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitāP4.299 hoti ;
no ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti ;
kalyāṇavāco ca hoti kalyāṇavākkaraṇo , poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā ;
sandassako ca hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ .
Imehi kho , bhikkhaveM3.121 , dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ , nālaṃ attano ’’ ti .
Dutiyaṃ .

3. Saṃkhittasuttaṃ

63. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami … pe … ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu , yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan ’’ ti .
‘‘ Evamevaṃ panidhekacce moghapurisā mamaññeva ajjhesanti .
Dhamme ca bhāsite mamaññeva anubandhitabbaṃ maññantī ’’ ti .
‘‘ Desetu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ , desetu sugato saṃkhittena dhammaṃ .
Appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ ājāneyyaṃ , appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa dāyādo assan ’’ ti .
‘‘ TasmātihaT4.309 te , bhikkhu evaṃ sikkhitabbaṃ –
‘ ajjhattaṃ me cittaṃ ṭhitaṃ bhavissati susaṇṭhitaṃ , na ca uppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya ṭhassantī ’ ti .
Evañhi te , bhikkhu , sikkhitabbaṃ ’’.
‘‘ Yato kho te , bhikkhu , ajjhattaṃ cittaṃ ṭhitaṃ hoti susaṇṭhitaṃ , na ca uppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti , tato te , bhikkhu , evaṃ sikkhitabbaṃ –
‘ mettāV3.125P4.300 me cetovimutti bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā ’ ti .
Evañhi te , bhikkhu , sikkhitabbaṃ .
‘‘ Yato kho te , bhikkhu , ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti bahulīkato , tato tvaṃ , bhikkhu , imaṃ samādhiṃ savitakkampi savicāraṃ [ savitakkasavicārampi ( ka .)] bhāveyyāsi , avitakkampi vicāramattaṃ [ avitakkavicāramattampi ( ka .) visuddhi .1.271 passitabbaṃ ] bhāveyyāsi , avitakkampi avicāraṃ [ avitakkaavicārampi ( ka .)] bhāveyyāsi , sappītikampi bhāveyyāsi , nippītikampi bhāveyyāsi , sātasahagatampi bhāveyyāsi , upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi .
‘‘ Yato kho , te bhikkhu , ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito , tato te , bhikkhu , evaṃ sikkhitabbaṃ –
‘ karuṇā me cetovimutti … muditā me cetovimutti … upekkhā me cetovimutti bhāvitā bhavissatiM3.122 bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā ’ ti .
Evañhi te , bhikkhu , sikkhitabbaṃ .
‘‘ Yato kho te , bhikkhu , ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito , tato tvaṃ , bhikkhu , imaṃ samādhiṃ savitakkasavicārampi bhāveyyāsi , avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi , avitakkaavicārampi bhāveyyāsi , sappītikampi bhāveyyāsi , nippītikampi bhāveyyāsi , sātasahagatampi bhāveyyāsi , upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi .
‘‘ Yato kho te , bhikkhu , ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito , tato te , bhikkhu , evaṃ sikkhitabbaṃ –
‘ kāye kāyānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassan ’ ti .
Evañhi te , bhikkhu , sikkhitabbaṃ .
‘‘ Yato kho te , bhikkhu , ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti bahulīkato , tato tvaṃ , bhikkhu , imaṃ samādhiṃ savitakkasavicārampi bhāveyyāsi , avitakkavicāramattampiP4.301 bhāveyyāsi , avitakkaavicārampi bhāveyyāsi , sappītikampi bhāveyyāsi , nippītikampi bhāveyyāsi , sātasahagatampi bhāveyyāsiT4.310 , upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi .
‘‘ Yato kho te , bhikkhu , ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito , tato te , bhikkhuV3.126 , evaṃ sikkhitabbaṃ –
‘ vedanāsu vedanānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassan ’ ti ;
citte cittānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassan ’ ti ;
dhammesu dhammānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassan ’ ti .
Evañhi te , bhikkhu , sikkhitabbaṃ .
‘‘ Yato kho te , bhikkhu , ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti bahulīkato , tato tvaṃ , bhikkhu , imaṃ samādhiṃ savitakkasavicārampi bhāveyyāsi , avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi , avitakkaavicārampi bhāveyyāsi , sappītikampi bhāveyyāsi , nippītikampi bhāveyyāsi , sātasahagatampi bhāveyyāsi , upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi .
‘‘ Yato kho te , bhikkhu , ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito , tato tvaṃ , bhikkhu , yena yeneva gagghasi phāsuṃyeva gagghasi , yattha yattha ṭhassasi phāsuṃyeva ṭhassasi , yattha yattha nisīdissasi phāsuṃyeva nisīdissasi , yattha yattha seyyaṃ kappessasiT4.311 phāsuṃyeva seyyaṃ kappessasī ’’ ti .
AthaM3.123 kho so bhikkhu bhagavatā iminā ovādena ovadito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti , tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi .
‘‘ KhīṇāP4.302 jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’’ ti abbhaññāsi .
Aññataro ca pana so bhikkhu arahataṃ ahosīti .
Tatiyaṃ .

4. Gayāsīsasuttaṃ

64. Ekaṃ samayaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati gayāsīse .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi … pe …‘‘ pubbāhaṃ , bhikkhave , sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno obhāsaññeva kho sañjānāmi , no ca rūpāni passāmi ’’.
‘‘ TassaV3.127 mayhaṃ , bhikkhave , etadahosi –
‘ sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ rūpāni ca passeyyaṃ ;
evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā ’’’ ti .
‘‘ So kho ahaṃ , bhikkhave , aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi , rūpāni ca passāmi ;
no ca kho tāhi devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi .
‘‘ Tassa mayhaṃ , bhikkhave , etadahosi –
‘ sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ , rūpāni ca passeyyaṃ , tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭheyyaṃ sallapeyyaṃT4.312 sākacchaṃ samāpajjeyyaṃ ;
evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā ’’’ ti .
‘‘ So kho ahaṃ , bhikkhave , aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi , rūpāni ca passāmi , tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi ;
no ca kho tā devatā jānāmi – imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyāti .
‘‘ TassaM3.124P4.303 mayhaṃ , bhikkhave , etadahosi –
‘ sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ , rūpāni ca passeyyaṃ , tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭheyyaṃ sallapeyyaṃ sākacchaṃ samāpajjeyyaṃ , tā ca devatā jāneyyaṃ – imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā ’ ti ;
evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā ’’’ ti .
‘‘ So kho ahaṃ , bhikkhave , aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi , rūpāni ca passāmi , tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi , tā ca devatā jānāmi –
‘ imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā ’ ti ;
no ca kho tā devatā jānāmi –
‘ imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā ’ ti … pe … tā ca devatā jānāmi –
‘ imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā ’ ti ;
no ca kho tā devatā jānāmi –
‘ imā devatā imassa kammassa vipākena evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo ’ tiV3.128 … pe … tā ca devatā jānāmi –
‘ imā devatā imassa kammassa vipākena evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo ’ ti ;
no ca kho tā devatā jānāmi –
‘ imā devatā evaṃdīghāyukāT4.313 evaṃciraṭṭhitikā ’ ti … pe … tā ca devatā jānāmi –
‘ imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā ’ ti ;
no ca kho tā devatā jānāmi yadi vā me imāhi devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbaṃ yadi vā na sannivutthapubbanti .
‘‘ Tassa mayhaṃ , bhikkhave , etadahosi –
‘ sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ , rūpāni ca passeyyaṃ , tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭheyyaṃ sallapeyyaṃ sākacchaṃ samāpajjeyyaṃP4.304 , tā ca devatā jāneyyaṃ –
‘ imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā ’ ti , tā ca devatā jāneyyaṃ –
‘ imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā ’ ti , tā ca devatā jāneyyaṃ –
‘ imā devatā evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo ’ ti , tā ca devatā jāneyyaṃ –
‘ imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā ’ ti , tā ca devatā jāneyyaṃ yadi vā me imāhi devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbaṃ yadi vā na sannivutthapubbanti ;
evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā ’’’ ti .
‘‘ SoM3.125 kho ahaṃ , bhikkhave , aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi , rūpāni ca passāmi , tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi , tā ca devatā jānāmi –
‘ imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā ’ ti , tā ca devatā jānāmi –
‘ imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā ’ ti , tā ca devatā jānāmi –
‘ imā devatā evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo ’ tiT4.314 , tā ca devatā jānāmi –
‘ imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā ’ ti , tā ca devatā jānāmi yadi vā me devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbaṃ yadi vā na sannivutthapubbanti .
‘‘ Yāvakīvañca me , bhikkhave , evaṃ aṭṭhaparivaṭṭaṃ adhidevañāṇadassanaṃ na suvisuddhaṃ ahosi , neva tāvāhaṃ , bhikkhave ,‘ sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho ’ ti [ abhisambuddho ( sī . syā . pī .)] paccaññāsiṃ .
Yato ca kho meV3.129 , bhikkhave , evaṃ aṭṭhaparivaṭṭaṃ adhidevañāṇadassanaṃ suvisuddhaṃ ahosi , athāhaṃ , bhikkhave ,‘ sadevakeP4.305 loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho ’ ti paccaññāsiṃ ;
ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi ;
akuppā me cetovimutti [ vimutti ( ka . sī . ka .)];
ayamantimā jāti natthi dāni punabbhavo ’’ ti .
Catutthaṃ .

5. Abhibhāyatanasuttaṃ

65.[ dī . ni .3.338,358; a . ni .10.29]‘‘ Aṭṭhimāni , bhikkhave , abhibhāyatanāni .
Katamāni aṭṭha ?
Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .
‘ Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti , evaṃsaññī hoti .
Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .
‘ Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti , evaṃsaññī hoti .
Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ AjjhattaṃM3.126 arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .
‘ Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti , evaṃsaññī hoti .
Idaṃ tatiyaṃT4.315 abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .
‘ Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti , evaṃsaññī hoti .
Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni .
‘ Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti , evaṃsaññī hoti .
Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni .
‘ Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti , evaṃsaññī hoti .
Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ AjjhattaṃV3.130P4.306 arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni .
‘ Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti , evaṃsaññī hoti .
Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni .
‘ Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti , evaṃsaññī hoti .
Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ .
Imāni kho , bhikkhave , aṭṭha abhibhāyatanānī ’’ ti .
Pañcamaṃ .

6. Vimokkhasuttaṃ

66.‘‘ Aṭṭhime , bhikkhave , vimokkhā .
Katame aṭṭha ?
Rūpī rūpāni passati .
Ayaṃ paṭhamo vimokkho .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī , bahiddhā [ arūpasaññī eko bahiddhā ( syā . pī . ka .) dī . ni .2.129; dī . ni .3.338,358; a . ni .8.119; ma . ni .2.248 passitabbaṃ ] rūpāni passati .
Ayaṃ dutiyo vimokkho .
‘‘ Subhanteva adhimutto hoti .
Ayaṃ tatiyo vimokkho .
‘‘ SabbasoM3.127 rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ anantoT4.316 ākāso ’ ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati .
Ayaṃ catuttho vimokkho .
‘‘ Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ anantaṃ viññāṇan ’ ti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati .
Ayaṃ pañcamo vimokkho .
‘‘ Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ natthi kiñcī ’ ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati .
Ayaṃ chaṭṭho vimokkho .
‘‘ SabbasoV3.131 ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati .
Ayaṃ sattamo vimokkho .
‘‘ Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati .
Ayaṃ aṭṭhamo vimokkho .
Ime kho , bhikkhave , aṭṭha vimokkhā ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .

7. Anariyavohārasuttaṃ

67.‘‘ AṭṭhimeP4.307 , bhikkhave , anariyavohārā .
Katame aṭṭha ?
Adiṭṭhe diṭṭhavāditā , asute sutavāditā , amute mutavāditā , aviññāte viññātavāditā , diṭṭhe adiṭṭhavāditā , sute asutavāditā , mute amutavāditā , viññāte aviññātavāditā .
Ime kho , bhikkhave , aṭṭha anariyavohārā ’’ ti .
Sattamaṃ .

8. Ariyavohārasuttaṃ

68.‘‘ Aṭṭhime , bhikkhave , ariyavohārā .
Katame aṭṭha ?
Adiṭṭhe adiṭṭhavāditā , asute asutavāditā , amute amutavāditā , aviññāte aviññātavāditā , diṭṭhe diṭṭhavāditā , sute sutavāditā , mute mutavāditā , viññāte viññātavāditā .
Ime kho , bhikkhave , aṭṭha ariyavohārā ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Parisāsuttaṃ

69.‘‘ Aṭṭhimā , bhikkhave , parisā .
Katamā aṭṭha ?
KhattiyaparisāT4.317 , brāhmaṇaparisā , gahapatiparisā , samaṇaparisā , cātumahārājikaparisā , tāvatiṃsaparisā , māraparisā , brahmaparisā .
Abhijānāmi kho panāhaṃ , bhikkhave , anekasataṃM3.128 khattiyaparisaṃ upasaṅkamitā .
Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpannapubbā .
Tattha yādisako tesaṃ vaṇṇo hoti tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti , yādisako tesaṃ saro hoti tādisako mayhaṃ saro hoti .
Dhammiyā ca kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemiV3.132 .
Bhāsamānañca maṃ na jānanti –
‘ ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā ’ ti .
Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi .
Antarahitañca maṃ na jānanti –
‘ ko nu kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā ’’’ ti .
‘‘ AbhijānāmiP4.308 kho panāhaṃ , bhikkhave , anekasataṃ brāhmaṇaparisaṃ … pe … gahapatiparisaṃ … samaṇaparisaṃ … cātumahārājikaparisaṃ … tāvatiṃsaparisaṃ … māraparisaṃ … brahmaparisaṃ upasaṅkamitā .
Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpannapubbā .
Tattha yādisako tesaṃ vaṇṇo hoti tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti , yādisako tesaṃ saro hoti tādisako mayhaṃ saro hoti .
Dhammiyā ca kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemi .
Bhāsamānañca maṃ na jānanti –
‘ ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā ’ ti .
Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi .
Antarahitañca maṃ na jānanti –
‘ ko nuT4.318 kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā ’ ti .
Imā kho , bhikkhave , aṭṭha parisā ’’ ti .
Navamaṃ .

10. Bhūmicālasuttaṃ

70. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ .
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi .
Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –
‘‘ gaṇhāhi , ānanda , nisīdanaṃ .
Yena cāpālaṃ cetiyaṃ [ pāvālacetiyaṃ ( syā .), cāpālacetiyaṃ ( pī . ka .)] tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi .
AthaM3.129 kho bhagavā yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Nisajja kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –
‘‘ ramaṇīyāP4.309 , ānanda , vesālī , ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ bahuputtakaṃ cetiyaṃ ;
ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ .
Yassa kassaciV3.133 , ānanda , cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā , ākaṅkhamāno so , ānanda , kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā .
Tathāgatassa kho , ānanda , cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā .
Ākaṅkhamāno , ānanda , tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā ’’ ti .
Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārikeT4.319 obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ ;
na bhagavantaṃ yāci –
‘‘ tiṭṭhatu , bhante , bhagavā kappaṃ , tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’’ ti , yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto .
Dutiyampi kho bhagavā … pe … tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –
‘‘ ramaṇīyā , ānanda , vesālī , ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ bahuputtakaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ .
Yassa kassaci , ānanda , cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā , ākaṅkhamāno so , ānanda , kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā .
Tathāgatassa kho , ānanda , cattāro iddhipādā bhāvitā … pe … ākaṅkhamāno , ānanda , tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā ’’ ti .
Evampi kho āyasmā ānando bhagavatāP4.310 oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ ;
na bhagavantaṃ yāci –
‘‘ tiṭṭhatu , bhante , bhagavā kappaṃ , tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’’ ti , yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto .
AthaM3.130 kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –
‘‘ gaccha tvaṃ [ gaccha kho tvaṃ ( saṃ . ni .5.822) udā .51 passitabbaṃ ], ānanda , yassa dāni kālaṃ maññasī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā bhagavato avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi .
Atha kho māro pāpimā acirapakkante āyasmante ānande bhagavantaṃT4.320 etadavoca –
‘‘ Parinibbātu dāni , bhante , bhagavā , parinibbātu sugato .
Parinibbānakālo dāni , bhanteV3.134 , bhagavato .
Bhāsitā kho panesā , bhante , bhagavatā vācā –
‘ na tāvāhaṃ , pāpima , parinibbāyissāmi yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā [ idaṃ padaṃ dī . ni .2.168 ca saṃ . ni .5.822 ca na dissati ] bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino , sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī ’ ti .
Etarahi , bhante , bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino , sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti .
‘‘ Parinibbātu dāni , bhante , bhagavā , parinibbātu sugato .
Parinibbānakālo dāni , bhante , bhagavato .
Bhāsitā kho panesā , bhante , bhagavatā vācā –
‘ na tāvāhaṃ , pāpima , parinibbāyissāmi yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti … pe … yāva me upāsakā na sāvakāP4.311 bhavissanti … pe … yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo , sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvāT4.321 ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti , uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī ’ ti .
Etarahi , bhante , upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā bahussutāM3.131 dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo , sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti , uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti .
‘‘ Parinibbātu dāni , bhante , bhagavā , parinibbātu sugato .
Parinibbānakālo dāni , bhante , bhagavato .
Bhāsitā kho panesā , bhante , bhagavatā vācā –
‘ na tāvāhaṃ , pāpima , parinibbāyissāmi yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃV3.135 puthubhūtaṃ , yāva devamanussehi suppakāsitan ’ ti .
Etarahi , bhante , bhagavato brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ , yāva devamanussehi suppakāsitaṃ .
‘‘ Parinibbātu dāni , bhante , bhagavā , parinibbātu sugato .
Parinibbānakālo dāni , bhante , bhagavato ’’ ti .
‘‘ Appossukko tvaṃ , pāpima , hohi .
Naciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati .
Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī ’’ ti .
Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji .
Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāreT4.322 mahābhūmicālo ahosi bhiṃsanako salomahaṃso , devadundubhiyo ca phaliṃsu .
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –
‘‘ TulamatulañcaP4.312 sambhavaṃ , bhavasaṅkhāramavassaji muni ;
Ajjhattarato samāhito , abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti .
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi –
‘‘ mahā vatāyaṃ bhūmicālo ;
sumahā vatāyaṃ bhūmicālo bhiṃsanako salomahaṃso , devadundubhiyo ca phaliṃsu .
Ko nu kho hetu , ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā ’’ ti ?
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ mahā vatāyaṃ , bhante , bhūmicāloM3.132 ;
sumahā vatāyaṃ , bhante , bhūmicālo bhiṃsanako salomahaṃso , devadundubhiyo ca phaliṃsu .
Ko nu kho , bhante , hetu , ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā ’’ ti ?
‘‘ Aṭṭhime , ānanda , hetū , aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya .
Katame aṭṭha ?
Ayaṃ , ānanda , mahāpathavī udake patiṭṭhitā ;
udakaṃ vāte patiṭṭhitaṃ ;
vāto ākāsaṭṭho hoti .
So , ānanda , samayo yaṃ mahāvātā vāyanti ;
mahāvātā vāyantā udakaṃ kampenti ;
udakaṃV3.136 kampitaṃ pathaviṃ kampeti .
Ayaṃ , ānanda , paṭhamo hetu , paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya .
‘‘ Puna caparaṃ , ānanda , samaṇo vā brāhmaṇoT4.323 vā iddhimā cetovasippatto devatā vā mahiddhikā mahānubhāvā .
Tassa parittā pathavīsaññā bhāvitā hoti , appamāṇā āposaññā .
So imaṃ pathaviṃ kampeti saṅkampeti sampakampeti sampavedheti .
Ayaṃ , ānanda , dutiyo hetu , dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya .
‘‘ Puna caparaṃ , ānanda , yadā bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṃ okkamati , tadāyaṃ pathavīP4.313 kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati .
Ayaṃ , ānanda , tatiyo hetu ;
tatiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya .
‘‘ Puna caparaṃ , ānanda , yadā bodhisatto sato sampajāno mātukucchismā nikkhamati , tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati .
Ayaṃ , ānanda , catuttho hetu , catuttho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya .
‘‘ Puna caparaṃ , ānanda , yadā tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati , tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati .
Ayaṃ , ānanda , pañcamo hetu , pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya .
‘‘ Puna caparaṃ , ānanda , yadā tathāgato anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavatteti , tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati .
Ayaṃ , ānanda , chaṭṭho hetu , chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya .
‘‘ PunaM3.133 caparaṃ , ānanda , yadā tathāgato sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajjati , tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati .
Ayaṃ , ānanda , sattamo hetu , sattamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya .
‘‘ PunaV3.137 caparaṃ , ānanda , yadā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyāT4.324 parinibbāyati , tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati .
Ayaṃ , ānanda , aṭṭhamo hetu , aṭṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya .
Ime kho , ānanda , aṭṭha hetū , aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā ’’ ti .
Dasamaṃ .
Bhūmicālavaggo dutiyo .
Tassuddānaṃ –
IcchāP4.314 alañca saṃkhittaṃ , gayā abhibhunā saha ;
Vimokkho dve ca vohārā , parisā bhūmicālenāti .