Issues
Select Version
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

Dhammuddesavārakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Dhammuddesavārakathā

Phassapañcamakarāsivaṇṇanā

‘‘ Tasmiṃ samaye phasso hotī ’’ tiādikāya pāḷiyā phassādīnaṃ kāmāvacaratādidassane na tapparabhāvo , sabhāvadassane eva pana tapparabhāvoti dasseti ‘‘ na hi phassādīnan ’’ tiādinā .
CittakiriyābhāvenātiM0.93 cittabyāpārabhāvena .
Phassassa sampajjanamuppajjanameva .
Sannipatitappavattiyā paccayo hotīti etena cittārammaṇasannipātakāraṇaṃ phasso cittārammaṇasannipātoti vuttoti dasseti .
Phasso hi cittassa ārammaṇe phusanākāreneva pavattito tassa ārammaṇe sannipatitappavattiyā paccayoti ca vuccati .
Sā cassa phusanākārappavatti sākhagge ṭhitaṃ disvā bhūmisaṇṭhitassa avīrakapurisassa jaṅghacalanaṃ , ambilaambapakkādiṃ khādantaṃ disvā mukhe kheḷuppatti , dayālukassa paraṃ haññamānaṃ disvā sarīrakampananti evamādīsu paribyattā hoti .
Tabbisesabhūtā rūpadhammāti yathā paṭihananavasena aññamaññaṃ āsannataraṃ uppajjamānesu rūpadhammavisesesu saṅghaṭṭanapariyāyo , evaṃ cittārammaṇānaṃ visayakaraṇavisayabhāvappatti paṭihananākārena hoti .
So ca cittanissito dhammaviseso saṅghaṭṭanapariyāyena vutto , yadāha ‘‘ evan ’’ tiādi .
Keci pana ‘‘ saṅghaṭṭanaraso phasso pañcadvārikova , na itaro vatthārammaṇasaṅghaṭṭanābhāvato ’’ ti vadanti , taṃ na yujjati upacārasiddhattā saṅghaṭṭanassa .
Itarathā pañcadvārikassapi taṃ na sambhaveyyāti .
Indriyamanasikāresu yathāpavattamānesu taṃtaṃārammaṇe viññāṇaṃ uppajjati , tesaṃ tathāpavattiyeva viññāṇassa visayabhāvakaraṇaṃ .
‘‘ Yaṃ kho , bhikkhave , ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , ayaṃ vuccati kāmānaṃ assādo ’’ tiādivacanato ( a . ni .9.34) sukhavedanāva assādoti āhaV0.87 ‘‘ assādabhāvato ’’ ti .
Phusanādibhāvena ārammaṇaggahaṇaṃ ekadesānubhavanan ti anupacaritameva phassādīnaṃ anubhavanakiccamāha .
Nimittenāti nīlādinā dīghādinā ca nimittena .
Etenupāyenāti yathā ñāṇappadhāne cittuppāde saññā ñāṇamanuvattati , evaṃ samādhippadhāne samādhinti dasseti .
Pabandhatīti paṭṭhapeti sampayuttadhamme sakasakakicce paṭṭhapeti .
Teneva hi tadatthaṃ vivaranto ‘‘ pavattetī ’’ ti āha .
Vijjamānatāvācī hoti -saddo , vijjamānatā ca saṅkhatadhammānaṃ uppajjanena vinā natthīti ‘‘ cittaṃ na tathā atthato nuppajjatī ’’ ti vuttaṃ .
Tena yasmā cittaṃM0.94 na nuppajjati uppajjati eva , tasmā cittaṃ hotīti vuttanti ayamettha aṭṭhakathāya attho .
Evamavaṭṭhite hoti-uppajjati -saddānaṃ samānatthattena na kiñci payojanaṃ dissati .
Atha vā bhavanaṃ nāma sattā , sattā ca uppādādinā samaṅgitāti phassādīnaṃ khaṇattayapariyāpannatā ‘‘ phasso hotī ’’ tiādīsu hoti -saddena vuttā .
Tattha yo bhāvo uppādasamaṅgī , na so na hoti nāma , tasmā uppajjati -saddena vuccamānassa atthassa hoti -saddavacanīyatā na na sambhavati .
Uppannaṃ hotīti ettha pana kiñcāpi uppanna -saddeneva uppādādisamaṅgitā vuccati , tabbhāvānativatti pana hoti -saddena vuttā khaṇattayavītivattepi uppanna -saddassa vattanato , tasmā na ettha uppajjati -saddena samānatthatāsabbhāvadassanaṃ viya uppajjatidassanampi virujjhati pākaṭakaraṇabhāvato .
Itarathā ‘‘ cittaṃ uppannaṃ hotī ’’ ti imināva cittassa vijjamānabhāvo dassitoti kiṃ puna vijjamānabhāvadassanenāti na na sakkā vattuṃ , samayavavatthānavasena savisesaṃ vuttampi cittaṃ phassādīhi sahuppattiyā suṭṭhutaraṃ nibbisesanti dassetuṃ cittassa puna vacanaṃ .
Uddiṭṭhadhammānaṃyeva cettha niddesavāre vibhajanaṃ , na vibhaṅge viya pāḷiyā āruḷhasabbapadānanti ‘‘ uddesavāre saṅgaṇhanatthaṃ niddesavāre vibhajanatthan ’’ ti ayampi attho niccalo .
Tathā hi ‘‘ yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāvetī ’’ tiādīsu maggādayo na vibhattā .
Apica adhipatibhāvena indriyesu viya phassavedanāsaññācetanāhi saha sabbacittuppādasādhāraṇarāsiyaṃ gahetabbattā samayavavatthāne vuttampi cittaṃ phassapañcamake vuttanti daṭṭhabbaṃ .

Jhānaṅgarāsivaṇṇanā

Vitakkanan tiV0.88 vitakkanakiriyā , sā ca vitakkassa attano paccayehi pavattimattamevāti bhāvaniddeso vasavattibhāvanivāraṇāya hoti .
Yasmiṃ ārammaṇe cittaṃ abhiniropeti , taṃ tassa gahaṇayogyaṃ karonto vitakko ākoṭento viya parivattento viya ca hotīti tassa ākoṭanalakkhaṇatā pariyāhananarasatā ca vuttā .
Idañca lakkhaṇaṃ kiccasannissitaṃ katvā vuttaṃ .
Dhammānañhi sabhāvavinimuttā kāci kiriyā nāma natthi , tathā gahetabbākāro .
Bodhaneyyajanānurodhena pana paramatthato ekasabhāvopi sabhāvadhammo pariyāyavacanehi viya samāropitarūpehi bahūhi pakārehi pakāsīyati .
Evañhi so suṭṭhu pakāsito hotīti .
VipphāroM0.95 nāma vitakkassa thinamiddhapaṭipakkho ārammaṇe anolīnatā asaṅkoco , so pana abhiniropanabhāvato calanaṃ viya hotīti adhippāyena ‘‘ vipphāravāti vicalanayutto ’’ ti vuttaṃ .
Upacārappanāsu santānena pavattiyan ti etena yathā apubbārammaṇe paṭhamābhinipātabhūto vitakko vipphāravā hoti , na tathā ekasmiṃyeva ārammaṇe nirantaraṃ anuppabandhavasena pavattiyaṃ , nātivipphāravā pana tattha hoti sannisinnabhāvatoti dasseti .
Tenevāha ‘‘ niccalo hutvā ’’ tiādi .
‘‘ Pītisukhena abhisandetī ’’ tiādivacanato ( dī . ni .1.226; ma . ni .1.427) pītiyā pharaṇaṃ kāyavisayanti yathā taṃ hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ paṇītarūpehī ’’ ti vuttaṃ .
Visārassa byaggabhāvassa paṭipakkho sabhāvo avisāro , na visārābhāvamattaṃ .
Avisārāvikkhepānaṃ samādhānabhāvato atthato visesābhāvepi samukhena sampayuttamukhena ca ubhayaṃ vuttanti dassetuṃ ‘‘ avisā … pe … vikkhepo ’’ ti vuttaṃ .
Visesatoti atisayenāti vā attho gahetabbo .
Sukhañhi samādhissa visesakāraṇaṃ ‘‘ sukhino cittaṃ samādhiyatī ’’ ti ( dī . ni .3.359; a . ni .3.96;6.10;11.12) vacanato .

Indriyarāsivaṇṇanā

TatthātiV0.89 saddahanasaṅkhāte adhimokkhalakkhaṇe .
Puggalo saddahatīti imināpi saddhāya āhitavisesānaṃ taṃsampayuttadhammānaṃ saddahanakiriyāya kattubhāvameva vibhāveti .
Avayavabyāpāro hi samudāye voharīyatīti .
Na kevalaṃ pasādanīyavatthusmiṃ appasādanākārappavattameva akusalaṃ assaddhiyaṃ , atha kho appasādanīyavatthusmiṃ pasādanākārappavattampīti dassetuṃ ‘‘ micchādhimokkho ’’ ti vuttaṃ .
Tena pūraṇādīsu pasādassa assaddhiyatamāha .
Pasādabhūtoti etena appasādabhūtaṃ assaddhiyaṃ nivatteti .
Vatthugatoti iminā micchādhimokkhaṃ .
‘‘ Pasādabhūto nicchayo ’’ ti iminā pana vibhāvitamevatthaṃ pākaṭaṃ karonto ‘‘ na yevāpanakādhimokkho ’’ ti āha .
Akālussiyaṃ pasādo , taṃ pana asaṅkhobhabhāvato ‘‘ anāvilabhāvo ’’ ti vuttaṃ .
Tañhi sampayuttesu vidahantī saddhā akālussiyapaccupaṭṭhānā .
Evametan ti adhimuccanākārena pana gahetabbattāM0.96 adhimuttipaccupaṭṭhānā .
Buddhādivatthūnīti ettha idhalokaparalokakammaphalasambandhāpi saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Saddhāhattho , mahānāma , ariyasāvako ’’ ti ,‘‘ saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhan ’’ ti ( saṃ . ni .1.246; su . ni .184),‘‘ saddhā bījaṃ tapo vuṭṭhī ’’ ti ( saṃ . ni .1.197; su . ni .77) evamādivacanato kusaladhammānaṃ ādānādīsu hatthādayo viya saddhā daṭṭhabbā .
‘‘ Idha bhikkhunā kammaṃ kattabbaṃ hoti .
Tassa evaṃ hoti ‘ kammaṃ kho me kattabbaṃ bhavissati , kammaṃ kho pana me karontassa na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ , handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā ’’’ ti ( dī . ni .3.335)–
Ādikā anurūpapaccavekkhaṇā .
Taṃmūlakānīti gantabbamaggādimūlakāni .
Ettha ca maggo gantabbo hotītiādayo aṭṭhakathāyaṃ dassanavaseneva vuttā , na pāḷiyaṃ āgatānukkamenāti daṭṭhabbaṃ .
Karaṇādikāle viya cirakatādiārammaṇaṃ vibhūtaṃ katvā pavattantī sati taṃ upagantvā tiṭṭhantīV0.90 anissajjantī ca hoti .
Yaṃ ārammaṇaṃ sammuṭṭhaṃ , taṃ pilavitvā gataṃ viya calitaṃ viya ca hoti , tappaṭipakkhabhāvena pana asammuṭṭhanti imamatthaṃ dassento ‘‘ udake alābu viyā ’’ tiādimāha .
Tattha sāraṇan ti etena ‘‘ saranti tāyā ’’ ti imamevatthaṃ vibhāveti .
Saraṇakiriyāya hi pavattamānānaṃ dhammānaṃ tattha ādhipaccabhāvena sati paccayo .
Tassā hi tathā paccayabhāve sati te dhammā sāritā asammuṭṭhakatā apilāvitāhontīti .
‘‘ Imehi nāma hetūhi paccayehi ca ete dhammā sambhavantī ’’ ti sambhavato .
‘‘ Imaṃ nāma phalaṃ nibbattentī ’’ ti phalato dhammā uppajjanena vipaccanena ca nipphannā nāma hontīti .
Vatthubhūtāti ārammaṇabhūtā .
Satipi sabbesaṃ sārammaṇadhammānaṃ ārammaṇaggahaṇe na cittaṃ viya pare paricchijjagāhinoti ‘‘ paricchinnopaladdhivasena jānātī ’’ ti cittaṃ vuttaṃ .
Cetasikesu hi keci visayaṃ paricchijja gahetuṃ na sakkonti , keci pana paricchedamatteyevaM0.97 tiṭṭhanti , na viññāṇaṃ viya visayaṃ gaṇhantīti ye āsaṅkitabbā , tesu tadabhāvaṃ dassento ‘‘ na saññā … pe … vijjhanavasenā ’’ ti āha .
Pītiyā ca somanassabhāvo āpajjatīti idaṃ pīti ca somanassañca pītisomanassanti pītisomanassānaṃ tulyayogaṃ sandhāya vuttaṃ .
Somanassasseva pana ‘‘ ājaññaratho ’’ ti viya pītiyuttaṃ somanassaṃ pītisomanassanti padhānabhāvo icchitoti na pītiyā somanassabhāvappatti .
Na hi padhāne vijjamāne appadhānaṃ upayujjati , pītiggahaṇañcettha pītiyuttassa somanassassa yebhuyyena bhāvato paribyattakiccato ca kataṃ , na ca nippītikasomanassassa asaṅgaho .
Ruḷhīsaddesu kiriyāya anaccantikabhāvato .
Pītiyā pana upalakkhaṇabhāvena ayamattho suṭṭhu yujjatīti dassento āha ‘‘ pītiupalakkhitaṃ vā ’’ tiādi .
Pavattaṃ upādinnakkhandhaṃ .
Ciraṭṭhitikaṃ hotīti etena na kevalaṃ anupāletabbadhammānaṃ khaṇaṭṭhitiyāyeva , atha kho pabandhānupacchedassapi jīvitaṃ kāraṇanti dasseti .
Aññathā hi āyukkhayamaraṇaṃ na yujjeyyāti .
Avisesenāti kāraṇavisesānapekkhena jīvitindriyatāsāmaññena .
Yadipi arūpāsaññabhavesu rūpārūpadhammā nappavattanti , tehi pana purimapacchimabhavesu carimapaṭhamadhammā samānajātiyena abyavahitatāya nirantarāyeva nāma hontīti ‘‘ yāva parinibbānaṃ avicchinnaṃ pavattatī ’’ ti vuttaṃ .
Anupālanādikassāti anupālanapavattanaṭṭhapanāniyevaV0.91 vadati .
Jīvamānavisesappaccayabhāvatoti sahajātānaṃ jīvamānatāvisesassa paccayabhāvato .
Indriyabaddhassa hi matarūpato kammajassa ca utujādito viseso jīvitindriyakatoti .

Maggaṅgarāsivaṇṇanā

Aviparītaniyyānikabhāvenāti idaṃ sammā -saddassa diṭṭhi -ādisaddānañca samānādhikaraṇatāvasena diṭṭhiādīnaṃ avisesabhūtassa niyyānikabhāvassa sammā-saddena visesitabbattā vuttaṃ .
Aviparītattho hi sammā-saddo , na niyyānikatthoti .
Aviparītaniyyānikattho eva vā sammā-saddo .
Anekatthā hi nipātāti .
Evamevāti aviparītaniyyānikabhāvena .

Balarāsivaṇṇanā

PatissavoM0.98 vacanasampaṭiggahoti adhippāyena ‘‘ sappatissavaṃ patissavabhūtaṃ taṃsabhāgañca yaṃ kiñci gāravan ’’ ti āha .
Tattha tattha pākaṭabhāvenāti ajjhattabhūtesu jātiyādīsu bahiddhābhūtesu bhikkhuādīsu hirottappānaṃ anurūpapaccavekkhaṇavasena sasambhārapathavīādīsu pathavīdhātuādīnaṃ viya vibhūtakiccabhāvenāti attho .

Mūlarāsivaṇṇanā

Evañhi upamāya sametīti yathā asucimhi patitapurisassa satipi kāyena allīyane bhāvo anallīno , evaṃ alobhopi ārammaṇakaraṇavasena gahitepi ārammaṇe alaggabhāvena anallīnabhāvo anallīnākāro eva pavattati .
Evaṃsabhāvo hi so dhammoti .
Kiñci dussīlyaṃ dosasamuṭṭhānaṃ sabbampi dussīlyaṃ dosūpanissayanti ‘‘ dosasamuṭṭhānataṃ dosūpanissayatañcā ’’ ti vuttaṃ .
Tena adoso dosasseva ujuvipaccanīko , taṃmukhena dussīlyassāti dasseti .
Tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanāti yo so ekattupagatoV0.92 paṭhamajjhānādiappanācittuppādo āsannūpacārāhitaviseso nīvaraṇādiparipanthavisuddhiyā visuddho , tadāvaraṇavisayavirahena ca samappavattaappanāsamādhisaṅkhātaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipanno , evaṃ paṭipannattā eva tatthupagamanena tattha ca pakkhando , visodhetabbassa vikkhepassa kilesasaṃsaggassa ca abhāvato visodhanasamādhānaekattupaṭṭhānabyāpāravirahena visuddhisamathapaṭipattiekattupaṭṭhānākāre ajjhupekkhanto abhibyattarūpāya sahajātatatramajjhattupekkhāya kiccavasena upekkhānubrūhito , tasmiṃyeva jātā samādhipaññāsaṅkhātā yuganaddhadhammā .
Te yathā aññaṃ anativattamānā hutvā pavattanti , evaṃ bhāvanā brūhanā .
Tathā yāni tattha saddhādīni indriyāni nānākilesehi vimuttattā vimuttirasena ekarasāni hutvā pavattāni .
Yañca tattha tadupagaṃ , tesaṃ anativattanaekarasabhāvānaṃ anucchavikaṃ vīriyaṃ vāhīyati pavattīyati , yā cassa tasmiṃ khaṇe pavattā paguṇabalavabhāvāpattisaṅkhātā āsevanā .
Sabbesaṃ etesaṃ ākārānaṃ bhāvanā uppādanā vaḍḍhanā , ayaṃ tattha jātānaṃ … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā nāma .
YasmāM0.99 panāyaṃ bhāvanākāro ‘‘ paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādī ’’ tiādināpi ( paṭi . ma .1.158) pāḷiyaṃ āgato eva , ñāṇena ca saṃkilesavodānesu taṃ taṃ ādīnavaṃ ānisaṃsañca disvā tathā tathā nipphādetabbo , tasmā ‘‘ evaṃ vuttāya paññāsādhanāya bhāvanāyā ’’ ti vuttaṃ .
Appavattīti yasmiṃ dhamme sati yathāvuttā bhāvanā nappavattati , so dhammo paṭipakkhabhāvanāparāmasanena abhāvanāti vuttoti adhippāyo .
Na hi abhāvamattassa amoho paṭipakkhoti yujjatīti .
Tappaṭipakkhabhūtā akusalā kāmacchandādayo daṭṭhabbā .
Pamādaviseso vā abhāvanā .
So hi ‘‘ kusalānaṃ vā dhammānaṃ anāsevanā abhāvanā abahulīkamman ’’ tiādinā niddiṭṭhoti .
Ekantena alabbhaneyyadassanatthaṃ ‘‘ jarādhammo ’’ ti vuttaṃ .
Tathā hi pāḷiyaṃ ‘‘ jātidhammānaṃ , bhikkhave , sattānaṃ evaṃ icchā uppajjatī ’’ tiādinā ( ma . ni .3.373) icchitālābho vibhatto .
Alobhānubhāvena kāyānupassanāya , amohānubhāvena cittadhammānupassanāya siddhi pākaṭāyevāti apākaṭaṃ adosānubhāvena vedanānupassanāsiddhiṃ vibhāvento ‘‘ sukhavipariṇāme ’’ tiādimāha .
Ayañca yojanā alobhādīnaṃ visesapaccayataṃ sandhāya katā , avisesenaV0.93 pana sabbe sabbesaṃ paccayā .
Sabhāvato saṅkappato ca uppannassa dukkhassa asahanavaseneva uppajjatīti doso taṃdassanassa āsannapaṭipakkho , na rāgo viya dūrapaṭipakkho .

Kammapatharāsivaṇṇanā

Abhijjhādayo viya anabhijjhādayopi na ekantaṃ kammapathabhūtāyevāti āha ‘‘ kammapathatātaṃsabhāgatāhī ’’ ti .
Manokammapathabhāvena pavattanakammabhāvato hi etesaṃ kammapatharāsibhāvena saṅgaho , na sabbadā kammapathāyevāti .
Tena yo aññopi dhammo aniyato kammapathabhāvena pākaṭo ca , tassapi kammapathatāvacanaṃ na virujjhatīti dasseti .

Passaddhādiyugalavaṇṇanā

Saman tiM0.100 sammā .
Cetiyavandanādiatthan ti cetiyavandanādihetu .
Samathacatusaccakammaṭṭhānavasena tabbhedavasena ca sabbakammaṭṭhānabhāvanābhiyuttānaṃ mudumajjhimatikkhindriyatādibhedavasena sabbayogīnaṃ cittassa līnuddhaccādikālavasena sabbadā hitāhitadhammūpalakkhaṇabhāvato yathāsabhāvaṃ paṭivedhabhāvato ca satisampajaññānaṃ pāribandhakaharaṇabhāvanāvaḍḍhanāni avisesato daṭṭhabbāni .
Yathā appanākosallena vinā samatho samathamantarena yathābhūtāvabodho ca natthīti nānākkhaṇikā samādhipaññā aññamaññassa visesakāraṇaṃ , evaṃ paṭivedhe ekakkhaṇikāpīti dassento āha ‘‘ aññamaññaṃ nimittabhāvenā ’’ ti .
Paññāya hi sātisayaṃ avabhāsiyamāne visaye samādhi ekattavasena appetuṃ sakkoti , samādhimhi ca majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipanne paññā ārammaṇesu visadā vahatīti .
Samaṃ pavattāti aññamaññānativattanena samaṃ avisamaṃ ekarasabhāvena pavattā .
Aññamaññasahāyabhāvūpagamanena yogino manorathadhurākaḍḍhane rathadhurākaḍḍhane viya ājāneyyayugo yugalako hutvā aññamaññānativattamānena naddhā baddhā viyāti vā yuganaddhā .
Adhicittamanuyuttehi vīriyasamādhayo samaṃ yojetabbāti imassa visesassa dassanatthaṃ pubbe gahitāpi te puna gahitāti dassetuṃ vīriyasamādhiyojanatthāyāti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Taṃ pana samādhivīriyayogassa vibhāvanaṃ hotīti ‘‘ yogavacanatthāyāti attho ’’ ti āha .

Yevāpanakavaṇṇanā

YathāV0.94 tathā vāti sammā micchā vā .
Anadhimuccantoti ‘‘ idaṃ karissāmi , etaṃ karissāmī ’’ ti evaṃ pavattapubbabhāgasanniṭṭhānahetukena payogakālasanniṭṭhānena anicchinanto .
Yattha hi anicchayo , tattha appaṭipatti evāti .
Saṃsappanaṃ saṃsayo .
So hi ‘‘ āsappanā parisappanā ’’ ti vutto .
Asatipi byāpāre tatramajjhattatāya sati taṃsampayuttadhammā sakasakakiccavasena anūnānadhikatāya alīnaanuddhatatāya ca saṃvattantīti sā tesaṃ tathāpavattiyā paccayabhūtā ūnādhikabhāvaṃ nivāreti viyāti ūnādhikanivāraṇarasā vuttā .
Tathā pavattipaccayattāyeva tesu dhammesu majjhattatāti ca vuttā .
JhānapadassātiM0.101 jhāna saddassa .
Tesūti pañcasu .
Pañca hi aṅgāni jhānapadassa atthoti idaṃ saṃvaṇṇiyamānattāyeva imaṃ cittuppādaṃ sandhāya vuttaṃ .
Na hi sabbasmiṃ cittuppāde pañceva jhānaṅgāni .
Padasamūho vākyaṃ , padakoṭṭhāso vā phassapañcamakādi dhammarāsi .
Vuttaṃ pūritan ti chapaṇṇāsāditāya pūraṇavasena .
Phassapaccayā vedanā ‘‘ phuṭṭho vedeti , phuṭṭho sañjānātī ’’ tiādivacanato ( saṃ . ni .4.93) phasso vedanādīnaṃ paccayo .
Yadipi chandādayo yathāvuttarāsikiccābhāvato tesu na vattabbā , visuṃ rāsiantarabhāvena pana sarūpato vattabbāti codanaṃ manasi katvā ‘‘ vuttānampī ’’ tiādimāha .
Dhammuddesavārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .