Issues
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

Suttantikadukamātikāpadavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Suttantikadukamātikāpadavaṇṇanā

101-108.
VijjāsabhāgatāyaV0.58 , na saṅkappādayo viya vijjāya upakārakabhāvato .
‘‘ Abhejjaṃ … pe … ruhatī ’’ ti ubhayampi anavasesappahānameva sandhāya vuttaṃ .
Kiñcāpi hi heṭṭhimamaggehipi pahīyamānā kilesā tena tena odhinā anavasesameva pahīyanti , ye pana avasiṭṭhā bhinditabbā , te lobhādikilesabhāvasāmaññato puna viruḷhā viya honti .
Arahattamagge pana uppanne na evaṃ avasiṭṭhābhāvato .
Tadupacārena nissayavohārena .
Kusalehi tāpetabbāti vā tapaniyā , tadaṅgādivasena bādhitabbā pahātabbāti attho .
Samānatthāni adhivacanādīnaṃ saṅkhādibhāvato .
‘‘ Sabbeva dhammā adhivacanapathā ’’ tiādinā adhivacanādīnaṃ visayabhāve na koci dhammo vajjito , vacanabhāvo eva caM0.63 adhivacanādīnaṃ vakkhamānena nayena yujjatīti adhippāyenāha ‘‘ sabbañca vacanaṃ adhivacanādibhāvaṃ bhajatī ’’ ti .
109-118.
Aññaṃ anapekkhitvā sayameva attano nāmakaraṇasabhāvo nāmakaraṇaṭṭhoti , tena arūpadhammānaṃ viya opapātikanāmatāya pathavīādīnampi nāmabhāvo siyāti āsaṅkāya nivattanatthaṃ ‘‘ nāmantarānāpajjanato ’’ ti āha .
Na hi vinā pathavīādināmenapi rūpadhammā viya kesādināmehi vinā vedanādināmehi aññena nāmena arūpadhammā piṇḍākārato voharīyantīti .
Yaṃ pana parassa nāmaṃ karoti , tassa aññāpekkhaṃ nāmakaraṇanti nāmakaraṇasabhāvatā natthīti sāmaññanāmādikaraṇānaṃ nāmabhāvo nāpajjati .
Yassa caññehi nāmaṃ karīyati , tassa nāmakaraṇasabhāvatāya abhāvoyevāti natthi nāmabhāvo .
Ye pana anāpannanāmantarā sabhāvasiddhanāmā ca , te vedanādayova nāmaṃ nāmāti dassento ‘‘ attanāvā ’’ tiādimāha .
Phassādīnaṃ ārammaṇābhimukhatā taṃ aggahetvā appavattiyevāti dassetuṃ ‘‘ avinābhāvato ’’ ti vuttaṃ .
Adhivacanasamphasso manosamphasso , so nāmamantarena gahetuṃ asakkuṇeyyatāya pākaṭoti nidassanabhāvena vutto .
Ruppanasabhāvenāti nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ .
Pakāsakapakāsitabbabhāvenapi hi vināpi nāmena rūpadhammā pākaṭā hontīti .
Atha vā pakāsakapakāsitabbabhāvo visayivisayabhāvo cakkhurūpādīnaṃ sabhāvo , so ruppanasabhāve sāmaññe antogadhoti daṭṭhabbaṃ .
119-123.
Ito pubbe parikamman tiādinā samāpattivuṭṭhānakusalatā viya samāpattikusalatāpiV0.59 jhānalābhīnaṃyeva hotīti vuttaṃ viya dissati .
‘‘ Itaresampi anussavavasena samāpattīnaṃ appanāparicchedapaññā labbhatī ’’ ti vadanti .
‘‘ Evaṃ sīlavisodhanādinā samāpattiṃ appetīti jānanakapaññā saha parikammena appanāparicchedajānanakapaññā ’’ ti keci .
Vuṭṭhāne kusalabhāvo vuṭṭhānavasitā .
Pubbeti samāpajjanato pubbe .
124-134.
Sobhane rato surato , tassa bhāvo soraccanti āha ‘‘ sobhanakammaratatā ’’ ti .
Suṭṭhu vā orato virato soratoM0.64 , tassa bhāvo soraccanti .
Ayaṃ panattho aṭṭhakathāyaṃ vutto eva .
Appaṭisaṅkhānaṃ moho .
Kusalabhāvanā bodhipakkhiyadhammānaṃ vaḍḍhanā .
Saññāṇaṃ upalakkhaṇaṃ .
Saviggahaṃ sabimbakaṃ .
Upalakkhetabbākāraṃ dhammajātaṃ , ārammaṇaṃ vā .
Avikkhepoti cittavikkhepapaṭipakkho .
Ujuvipaccanīkatāya hi pahānavuṭṭhānena ca avikkhepo vikkhepaṃ paṭikkhipati , pavattituṃ na detīti .
135-142.
Kāraṇasīlaṃ lokiyaṃ .
Phalasīlaṃ lokuttaraṃ tena sijjhatīti katvā , lokiyassapi vā sīlassa kāraṇaphalabhāvo pubbāparabhāvena daṭṭhabbo .
Sampannasamudāyassa paripuṇṇasamūhassa .
Akusalā sīlā akusalā samācārā .
Sīlasampadā sīlasampatti sīlaguṇāti attho .
Sahottappaṃ ñāṇan ti ottappassa ñāṇappadhānataṃ āha , na pana ñāṇassa ottappasahitatāmattaṃ .
Na hi ottapparahitaṃ ñāṇaṃ atthīti .
Adhimuttatā abhirativasena nirāsaṅkāpavatti .
Nissaṭatā visaṃyuttatā .
Ettha ca adhimuttatānissaṭatāvacanehi tadubhayapariyāyā dve vimuttiyo ekasesanayena idha ‘‘ vimuttī ’’ ti vuttāti dasseti .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ cittassa ca adhimutti nibbānañcā ’’ ti .
Uppajjati etenāti uppādo , na uppādoti anuppādo , tabbhūte anuppādapariyosāne vimokkhante anuppādassa ariyamaggassa kilesānaṃ vā anuppajjanassa pariyosāneti ṭhānaphalehi ariyaphalameva upalakkhīyatīti daṭṭhabbaṃ .
Mātikāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .