Issues
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

Tatiyacittavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Tatiyacittavaṇṇanā

400. Apaṇṇakapadaṃ viya avirajjhanakapadampi kadāci niyatabhāvaṃ dīpeyyāti aniyatataṃ dīpetuṃ ‘‘ uppattiarahaṅgānī ’’ ti vuttaṃ mānassa aniyatattā .
Yadi hi māno niyato siyā , kāmarāgassa mānarahitā pavatti na siyā , tathā bhavarāgassa .
Evaṃ sati paṭṭhāne catukkhattuṃ kāmarāgena yojanā na siyā , tikkhattuṃyeva siyā , bhavarāgamūlikā ca na siyā , evañca saṃyojanānaṃ saṃyojanehi aṭṭhavidhena yojanā siyā , na dasavidhā dassitāti yathāvuttāhi yojanāhi mānassa aniyatabhāvo pakāsito .
Atha vā mānena saddhiṃ pañca honti yathāvuttāni apaṇṇakaṅgāni , kiṃ pana hontīti apekkhāyaṃ yevāpanakāti viditovāyamattho .
Yevāpanakānañhi pañcabhāvo idha vidhīyati , na apaṇṇakaṅgānanti so yathā hotiV0.121 , tathā yojetabbaṃ .
Kilesaduke paṭiccavārādīsu ‘‘ kilesaṃ dhammaṃ paṭicca kileso dhammo uppajjati hetupaccayā ’’ tiādīsu ‘‘ lobhaṃ paṭicca moho māno thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappaṃ .
Lobhaṃ paṭicca moho māno uddhaccaṃM0.128 ahirikaṃ anottappaṃ .
Lobhaṃ paṭicca moho thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappaṃ .
Lobhaṃ paṭicca moho uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappan ’’ ti vibhattattā ‘‘ tathā kilesadukepī ’’ ti vuttaṃ .
Diṭṭhivippayuttasasaṅkhārikāsaṅkhārikacittavasena hi ayaṃ pāṭhabhedoti .
‘‘ Kāmarāgo catudhā ekato uppajjati , paṭigho tidhā , māno ekadhā , tathā vicikicchā bhavarāgoti uddisitvā kāmarāgo mānasaṃyojanaavijjāsaṃyojanehi ceva avijjāsaṃyojanamatteneva ca saddhiṃ māno bhavarāgāvijjāsaṃyojanehi saddhiṃ bhavarāgo avijjāsaṃyojanena saddhin ’’ ti aṭṭhakathākaṇḍavaṇṇanāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .1485) vakkhamānattā ‘‘ idha ca vakkhatī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattheva ‘‘ lobho chadhā ekato uppajjati , paṭigho dvedhā , tathā moho ’’ ti uddisitvā ‘‘ lobho asaṅkhāriko diṭṭhivippayutto mohauddhaccaahirikānottappehi , sasaṅkhāriko mohathinauddhaccaahirikānottappehi , asaṅkhāriko eva mohamānauddhaccaahirikaanottappehi , sasaṅkhāriko eva ca mohamānathinauddhaccaahirikaanottappehī ’’ ti vakkhamānattā ‘‘ tathādasavidhā kilesānan ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Ahan ’’ ti gahaṇatāya avaṃkatvā gahaṇampi ‘‘ sampaggaho ’’ ti vuttaṃ .