Tatiyajjhānakathāvaṇṇanā
163. Vīriyaṃ upekkhāti vuttaṃ ‘‘ paggahaniggahesu byāpārākaraṇena upekkhiyatī ’’ ti .
Gahaṇe majjhattabhāvena saṅkhāre upekkhatīti saṅkhārupekkhā , tathāpavattā vipassanā paññā .
Tassā pana visayato pabhedo ‘‘ aṭṭha saṅkhārupekkhā ’’ tiādinā ( paṭi . ma .1.57) yassaṃ pāḷiyaṃ vutto , taṃ pāḷisesaṃ dassento ‘‘ paṭhamajjhānan ’’ tiādimāha .
Tattha uppādan ti purimakammapaccayā idha uppattiṃ .
Pavattan ti tathā uppannassa pavattiṃ .
Nimittan ti sabbampi saṅkhāragataṃ nimittabhāvena upaṭṭhānato .
Āyūhanan ti āyatiṃ paṭisandhihetubhūtaṃ kammaṃ .
Paṭisandhin ti āyatiṃ upapattiṃ .
Gatin ti yāya gatiyā sā paṭisandhi hoti .
Nibbattin ti khandhānaṃ nibbattanaṃ .
Upapattin ti ‘‘ samāpannassa vā upapannassa vā ’’ ti evaṃ vuttaṃ vipākappavattiṃ .
Jātin ti jarādīnaṃ paccayabhūtaṃ bhavapaccayā jātiṃ .
Jarāmaraṇādayo pākaṭā eva .
Ettha ca uppādādayo pañceva saṅkhārupekkhāñāṇassa visayavasena vuttā , sesā tesaṃ vevacanavasena .
‘‘ Nibbatti
M0.110 jātī ’’ ti idañhi dvayaṃ uppādassa ceva paṭisandhiyā ca vevacanaṃ .‘‘ Gati upapatti cā ’’ ti idaṃ dvayaṃ pavattassa .
Jarādayo nimittassāti .
Bhūtassāti khandhapañcakassa .
Etehīti jhānacittasamuṭṭhitarūpehi .
Catukkanayavaṇṇanā niṭṭhitā .