Issues
Select Version
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

Kammakathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Kammakathāvaṇṇanā

SamānakālāpiM0.84 kāraṇaphalakiriyā pubbāparakālā viya vattuṃ yuttāyeva .
Seyyathāpi paṭiccasamuppāde ‘‘ cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇan ’’ ti dassetuṃ ‘‘ atha vā ’’ tiādimāha .
Copanakiriyan ti viññattidvayaṃ āha .
Tassā hi cittasamuṭṭhānakāyasaddavācāhi kāyavacīviññattīhi eva vā purimapurimāhi pavattetabbattā ‘‘ kāyavācāhi copanakiriyaṃ karotī ’’ ti vuttaṃ tabbikārānaṃ bhūtānaṃ tathāpavattanato .
Atha vā kāyavācāhīti kāyavacīviññattīhiV0.78 .
Copanakiriyan ti rūpakāyassa thambhanacalanakiriyaṃ upādinnakaghaṭṭanakiriyañca .
Esā hi kiriyā ‘‘ rūpakāyaṃ thambhetuṃ cāletuṃ paccayo bhavituṃ samattho ’’ ti ,‘‘ upādinnakaghaṭṭanassa paccayabhūto ’’ ti ca vuttattā kāyavacīviññattīhi nipphajjatīti .
Evañca katvā ‘‘ copanakiriyānissayabhūtā kāyavācā ’’ ti ,‘‘ kāyādīhi karaṇabhūtehi copanābhijjhādikiriyaṃ karonti vāsiādīhi viya chedanādin ’’ ti ca idampi vacanaṃ samatthitaṃ bhavati .
Na kevalaṃ dharamānatāva sabbhāvo , atha kho maggena asamucchinnatāpīti dassento ‘‘ anirodhitevā ’’ ti āha .
Asamucchinnatā ca kāyādīnaṃ tadupanissayakilesāsamucchedenevāti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Kāyādīhi karaṇabhūtehi copanābhijjhādikiriyaṃ karontī ’’ ti etena copanābhijjhādikiriyānibbattidvārena cetanānibbattiyeva vuttāti iminā adhippāyena ‘‘ evañca … pe … yujjantī ’’ ti āha .
Evañca katvā kāye sati vācāya satītiādivacanaṃ anulomitaṃ hoti .
Yāya cetanāyāti karaṇaniddeso pana kāyādīnaṃ copanābhijjhādikiriyāya ca cetanāhetukattadassanatthaṃ vuttoti .
Sabhāvato upakārakato magge sati sabbhāvato ca bojjhaṅgā magge antogadhāti āha ‘‘ na ca na sakkā ’’ tiādi .
Kammapathaṃ appattānampi taṃtaṃdvāre saṃsandanan ti yathā kammapathaṃ pattānaṃ , evaṃ kammapathaṃ appattānampi satipi dvārantaruppattiyaṃ yathāsakaṃ dvāreheva nāmaggahaṇanti vadanti , evaṃ sati aṭṭhakathāya virodho .
Dutiyatthassa ca abhāvo siyā , tasmā taṃtaṃdvāre saṃsandanan ti yasmiṃ yasmiṃ dvāre kammapathaṃ appattā akusalacetanādayo pavattā , tāsaṃ tena teneva dvārena nāmaggahaṇaṃ .
Taṃ pana taṃtaṃdvārapakkhikabhāvakaraṇato tattha avarodhanantiM0.85 vuttaṃ .
Yathā hi kammapathaṃ pattā kāyakammādisaṅkhātā cetanā dvārantare uppannāpi kāyakammādināmameva labhanti , na evaṃ kammapathaṃ appattā .
Tā pana yattha yattha dvāre uppajjanti , tena teneva dvārena kāyaduccaritaṃ vacīduccaritantiādināmaṃ labhanti .
Evaṃ nāmaggahaṇameva hi tesaṃ taṃtaṃdvārapakkhikakaraṇaṃ vuttaṃ .
Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ kiñcāpi vacīdvāre copanappattaṃ kammapathaṃ , appattatāya pana kāyakammaṃ na hoti , kevalaṃ vacīduccaritaṃ nāma hotī ’’ ti vuttaṃ .
Satipi pāṇātipātādicetanāya vacīdvārādīsu pavattiyaṃ yathāvuttayebhuyyatabbahulavuttiyā kāyakammādibhāvavavatthāpanaṃV0.79 kāyādikassa taṃtaṃdvārabhāvavavatthāpanañca kammadvārābhedanaṃ .
Tañhi kammadvārānaṃ asaṃkiṇṇabhāvena patiṭṭhāpanaṃ .
Yaṃ sandhāya ‘‘ āṇattisamuṭṭhitesū ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vakkhati .
Keci pana ‘‘ ekekasmiṃ dvāre anekesaṃ kammānaṃ pavattidassanampi dvārasaṃsandanan ’’ ti vadanti .
Yathā pavatto byāpādo kammapatho hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ ime sattā haññantū ’’ ti pavatti byāpādassa dassitā .
Kāyadvārikacetanāya sahakārīkāraṇabhāvato kāyakammavohāralābhā , abhijjhādīnaṃ parasantakassa attano pariṇāmanavasena ‘‘ ime sattā haññantū ’’ tiādinā ca appavattattā manokammavohāravirahā , acetanāsabhāvato vā pāṇātipātādivasena abbohārikā , pāṇātipātādibhāvena na vattabbāti attho .
Etthāti abbohārikabhāve .
Dasavidhā iddhi … pe … tabbā vitthārenāti adhippāyo .
Tenādhippetan ti ‘‘ akusalaṃ vacīkammaṃ manodvāre samuṭṭhātī ’’ ti vadantena adhippetaṃ .
‘‘ Na uposathakkhandhake vuttan ’’ ti kasmā vuttaṃ , nanu tena uposathakkhandhakato suttaṃ āhaṭanti ?
Kiñcāpi āhaṭaṃ , tattha avuttoyeva pana so tena vuttoti gahitoti dassento ‘‘ tattha avuttamevā ’’ tiādimāha .
‘‘ Sugatiduggatīsu upapajjanaṃ sukatadukkaṭakammato na hoti , khandhasivādīhi pana hotīti gahetvā ‘ natthi dinnan ’ tiādinā parāmasantassa vasena ‘ micchādiṭṭhi … pe … paribhaṇḍādīni karotī ’ ti vuttan ’’ ti vadanti .
Abhijjhādipadhānattāti etena vijjamānesupi byāpādādīsu yadā kāyavacīdvāresu cetanāM0.86 balavatī hoti , na tathā itare , tadā padhānabhāvato cetanā kāyakammaṃ vacīkammanti ca vohāraṃ labhati .
So kho panassā padhānabhāvo pāṇātipātādisiddhiyā viññāyati .
Yadā pana tesuyeva dvāresu abhijjhādayo balavanto honti , na tathā cetanā , tadā tattha vijjamānāpi cetanā apadhānabhāvato kāyakammaṃ vacīkammanti ca vohāraṃ na labhati .
Abhijjhādayo pana padhānabhāvato satipi kāyaṅgavācaṅgacopane sakena vavatthānena manokammantveva vuccantīti dasseti .
Ye pana ‘‘ tīsupi dvāresu kammapathabhāvena appattiyā dvārattayepi kammapathappattamanokammena saha pavattiyā ca cetanā ettha kammanti na vuccatī ’’ ti vadanti , tehi abhijjhādīnaṃ padhānasabhāvaṃyeva sandhāya vuttaṃ siyā .
Atha vā cetanāya nippariyāyakammabhāvato pariyāyakamme anavarodhetabbattā ‘‘ abbohārikā ’’ tiV0.80 vuttaṃ .
Attano sabhāveneva pana sā etthāpi kammanti vuccati .
Yathāha ‘‘ cetanāhaṃ , bhikkhave , kammaṃ vadāmī ’’ tiādi ( kathā .539).
Aṭṭhakathāyañca ‘‘ tasmiṃ dvāre siddhā cetanā ’’ tiādinā cetanāyeva padhānaṃ katvā vuttaṃ .
Tenevāha ‘‘ sabhāveneva sā manokamman ’’ tiādi .
Atha vā kammapathappattaabhijjhādīhi kāyavacīdvāre sahajātā cetanā kāyavacīkammavasena abbohārikā cetanāsaṅkhātamanokammattāti .
Yadi abhijjhādayo padhānā , na cetanā , evaṃ sati abhijjhādayo cettha kammaṃ , na cetanā , abhijjhādipakkhikā vā sā siyāti anuyogaṃ manasi katvā āha ‘‘ tividhā , bhikkhave ’’ tiādi .
‘‘ Cetanāpi … pe … manodvāre eva samuṭṭhahantī ’’ ti idaṃ manodvāre cetanāya abhijjhādīhi manokammabhāve nibbisesabhāvadassananti katvā ‘‘ cetanā … pe … adhippāyo ’’ ti āha .
Cetanā cetanākammaṃ , abhijjhādayo cetanāsampayuttakammanti ettakameva hi ettha visesoti .
Ettha ca cetanāya kāyavacīkammabhāvo siyāti āsaṅkāya abhāvato manodvāre akusalakāyavacīkammānaṃ anuppattito ca abbohārikāti na vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Virativisiṭṭhāti viratito cetanāya padhānabhāvamāha .
Tattha ‘‘ tividhā , bhikkhave , kāyasañcetanā ’’ tiādinā ( kathā .539) āgamamhi ‘‘ pāṇātipātādipaṭipakkhabhūtā ’’ ti yuttiṃ dasseti .
Yasmā ca paṭṭhāne cetanāva ‘‘ kammapaccayo ’’ tiM0.87 vuttā , na virati , abhijjhādayo vā , tasmā nippariyāyena kammaṃ ‘‘ cetanā ’’ ti anabhijjhādayo ‘‘ cetanāpakkhikā vā ’’ ti vuttāti veditabbaṃ .
Asaṅkarato kammadvārāni vavatthapento ‘‘ rakkhatī ’’ ti , vipariyāyena ‘‘ bhindatī ’’ ti vuttoti rakkhaṇabhindanāni anāsetvā nāsetvā ca kathananti vuttānīti .
Kammakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Tatiyo vikappo paṭhamacatutthaviññāṇadvāresuyeva labbhati , na itarattha ‘‘ sotaṃ ghānan ’’ tiādinā avuttattā , itarathāpi vā avibhattike niddese labbhati .
Yato saṃvaravasena pātimokkhasīlaṃ pavattati , taṃ dussīlyanti āha ‘‘ dussīlyaṃ pāṇātipātādicetanā ’’ ti .
Itarā saṃvaravinimuttā abhijjhādomanassayuttā tappadhānā vā akusaladhammā satipaṭipakkhā akusalā dhammāV0.81 .
Ārammaṇe cittavossaggavasena pavatto akusalacittuppādo pamādo .
Vīriyapanodanabhāvato thinamiddhaṃ ‘‘ kosajjan ’’ ti vuttaṃ , thinamiddhappadhāno vā cittuppādo .
Asuddhatāti akevalatā aññena sammissatā .
Dvārañhi dvārantarikakammassa dvāraṃ hontaṃ tena missitaṃ viya hoti .
Tenevāha ‘‘ musāvādādinopi kāyadvāre pavattisabbhāvā ’’ ti .
Keci pana ‘‘ aviññeyyamānantarānaṃ dvārantaracittānaṃ antarantarā appavattito suddhanti vuttan ’’ ti vadanti , taṃ anekassapi javanavārassa kāyakammādibhāvena pabandhanavasena pavatti atthīti katvā vuttaṃ .
Aviruddhaṃ hotīti akusalakāyakammādibhāvena avadhāretvā asaṃvaraṃ vatvā puna tasseva vācāasaṃvaradvārādīsu uppattivacanaṃ kāyadvārūpalakkhito asaṃvaro dvārantare pavattopi kāyadvāriko evāti evaṃ saṃvaṇṇanāya sati na virujjhatīti attho .
Idāni taṃ avirujjhanākāraṃ ‘‘ asaṃvaro hī ’’ tiādinā vibhāveti .
Sadvāreti attano dvāre .
Asaṃvaro dvārantare uppajjamānopi sadvāravasena uppannoti vuccatīti etena vācāasaṃvaradvāre uppannopi kāyiko asaṃvaro copanakāyaasaṃvaradvāravasena uppannotveva vuttoti daṭṭhabbaṃ .
Esa nayo itaratthāpi .
Kammaṃ aññadvāreti kammassa dvārantaracaraṇaṃ pākaṭanti katvā vuttaṃ .
EvaṃM0.88 satīti copanasaṅkhāte kāyaasaṃvaradvāre asaṃvaroti ettake eva gahite .
Kammapathabhāvappattasseva kammabhāvo aṭṭhakathāyaṃ vuttoti āha ‘‘ kammapathabhāvappattatāya vacīmanokamman ’’ ti .
Sesan ti dvārantarānupalakkhitaṃ .
Tathā na vuccatīti kāyakammanti na vuccatīti attho .
Tattheva vakkhāmāti kammapathasaṃsandane vakkhāma .
‘‘ So hi kāyadvāre copanappatto akusalaṃ kāyakammaṃ hotī ’’ tiādinā ( dha . sa . aṭṭha . kammapathasaṃsandanakathā )‘‘ copanakāyaasaṃvaradvāravasena uppanno akusalaṃ kāyakammameva hotī ’’ tiādinā ca vacīkammādīnañca kammapathappattānaṃ asaṃvarabhūtānaṃ kāyakammādibhāve āpanne ‘‘ catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ akusalaṃ vacīkammameva hotī ’’ tiādinā apavādena nivatti daṭṭhabbāti evaṃ vakkhamānataṃ sandhāyāha .
Antogadhatā daṭṭhabbā paccayasannissitaājīvapārisuddhisīlānaṃ ñāṇavīriyehi sādhetabbattāti adhippāyo .