Issues
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

Kāyakammadvārakathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Kāyakammadvārakathāvaṇṇanā

Kammadvārānan tiādināM0.78V0.72 pakāsetabbassa sarūpaṃ pakāsanupāyañca dasseti .
Niyatarūparūpavasenāti dhammasaṅgahe niddiṭṭhaniyatarūparūpavasena .
Aññathā kammasamuṭṭhānikakāye hadayavatthupi gahetabbaṃ siyā .
Ekasantatipariyāpanno upādinnakakāyo idha gahitoti cakkhāyatanādīti vuttesu eko bhāvo hadayavatthu ca gahitanti na sakkā vattuṃ ‘‘ cakkhāyatanādīni jīvitapariyantānī ’’ ti sannivesassa vibhāvitattā .
Vipphandamānavaṇṇaggahaṇānantaraṃ viññattiggahaṇassa icchitattā calanākārāva vāyodhātu viññattivikārasahitāti kadāci āsaṅkeyyāti tannivattanatthaṃ ‘‘ paṭhamajavanasamuṭṭhitā ’’ ti āha .
Desantaruppattihetubhāvena cāletun ti etena desantaruppatti calanaṃ , taṃnimitte ca kattubhāvo upacaritoti dasseti , aññathā khaṇikatā abyāpāratā ca dhammānaṃ na sambhaveyyāti .
Tadabhimukhabhāvavikāravatīti taṃdisamabhimukho tadabhimukho , tassa bhāvo tadabhimukhabhāvo , so eva vikāro , taṃsamaṅginī vāyodhātu tadabhimukhabhāvavikāravatī .
Idāni tadabhimukhabhāvavikā rassa viññattibhāvaṃ dassento āha ‘‘ adhippāyasahabhāvī ’’ tiādi .
Evañca katvātiādinā imissā atthavaṇṇanāya laddhaguṇaṃ dasseti .
Tattha āvajjanassāti manodvārāvajjanassa .
Yato bāttiṃsātiādinā tassa viññattisamuṭṭhāpakatā na sakkā paṭisedhetunti dasseti .
Paccayo bhavituṃ samatthoti etena yathāvuttavāyodhātuyā thambhanacalanasaṅkhātakiccanipphādane tassa ākāravisesassa sahakārīkāraṇabhāvamāha .
Anidassanasappaṭighatādayo viya mahābhūtānaṃ avatthāvisesamattaṃ so ākāravisesoti paramatthato na kiñci hotīti ‘‘ paramatthato abhāvaṃ dassetī ’’ ti āha .
Paramatthato cittasamuṭṭhānabhāvo paṭisedhito .
Kammasamuṭṭhānādibhāvassa pana sambhavoyeva natthīti yathāvuttavikārassa paramatthato sabbhāve nakutocisamuṭṭhitattā appaccayattaṃ āpannaṃ .
Na hi rūpaṃ appaccayaṃ atthi , appaccayatte ca sati niccabhāvo āpajjati , na ca nibbānavajjo attho sabhāvadhammoM0.79 nicco atthi .
Cittasamuṭṭhānabhāvo viyāti viññattiyā cittasamuṭṭhānaupādārūpabhāvo upacārasiddhoti dasseti .
ViññattiyāV0.73 karaṇabhūtāya .
Yaṃ karaṇan ti yaṃ cittakiriyaṃ cittabyāpāraṃ .
Viññattiyā viññātattan ti idamesa kāretīti yadetaṃ adhippāyavibhāvanaṃ , etaṃ viññattivikārarahitesu rukkhacalanādīsu na diṭṭhaṃ , hatthacalanādīsu pana diṭṭhaṃ , tasmā vipphandamānavaṇṇavinimutto koci vikāro atthi kāyikakaraṇasaṅkhātassa adhippāyassa ñāpakoti viññāyati .
Ñāpako ca hetu ñāpetabbamatthaṃ sayaṃ ñātoyeva ñāpeti , na sabbhāvamattenāti vaṇṇaggahaṇānantaraṃ vikāraggahaṇampi viññāyati .
Tathā hi visayabhāvamāpanno eva saddo atthaṃ pakāseti , netaro .
Tenevāha ‘‘ na hi viññattī ’’ tiādi .
Yadi pana cittajarūpānaṃ calanākāro viññatti , cakkhuviññāṇassa vipphandamānavaṇṇārammaṇattā tenapi sā gahitā siyāti āsaṅkāya nivattanatthaṃ āha ‘‘ cakkhuviññāṇassā ’’ tiādi .
Tālapaṇṇādirūpānītiādināpi viññattiyā viññātabbataṃ manoviññāṇeneva ca viññātabbataṃ dasseti .
Sañjānāti etenāti saññāṇaṃ , tassa udakādino saññāṇaṃ taṃsaññāṇaṃ , tassa ākāro taṃsaññāṇākāro , udakādisahacārippakāro ca so taṃsaññāṇākāro cāti udakā … pe … kāro , taṃ gahetvā jānitvā .
Tadākārassāti udakādiñāpanākārassa .
Yadi yathāvuttavikāraggahaṇaṃyeva kāraṇaṃ adhippāyaggahaṇassa , atha kasmā aggahitasaṅketassa adhippāyaggahaṇaṃ na hotīti ?
Na kevalaṃ vikāraggahaṇameva adhippāyaggahaṇassa kāraṇaṃ , kiñcarahīti āha ‘‘ etassa panā ’’ tiādi .
Atha panātiādinā viññattiyā anumānena gahetabbataṃ dasseti .
Sādhippāya … pe … nantaran ti adhippāyasahitavikārena sahajātavaṇṇāyatanaggahaṇasaṅkhātassa cakkhudvārikaviññāṇasantānassa anantaraṃ .
Adhippāyaggahaṇassāti adhippāyavavatthāpakassa tatiyavāre javanassa .
Adhippāyasahabhū vikārābhāve abhāvatoti etena yathāvuttavikāraṃ adhippāyaggahaṇena anuminoti .
Evaṃ satītiādinā yathānumitamatthaṃ nigamanavasena dasseti .
Tattha udakādiggahaṇenevāti tālapaṇṇādīnaṃ vaṇṇaggahaṇānantarena purimasiddhasambandhānuggahitena udakādīnaṃ tattha atthibhāvavijānaneneva .
Yathā tālapaṇṇādīnaṃ udakādisahacārippakārataṃM0.80 saññāṇākāro viññātoyeva hoti nānantariyakattā , evaṃ vipphandamānavaṇṇaggahaṇānantarena purimasiddhasambandhānuggahitena gantukāmatādiadhippāyavijānaneneva viññatti viññātā hoti tadabhāve abhāvatoti upamāyojanā .
Sabhāvabhūtan tiV0.74 anvatthabhūtaṃ .
Dvidhāti viññāpanato viññeyyato ca .
Kāyaviññattiyā tathāpavattamānāya cetanāsaṅkhātassa kammassa kāyakammabhāvo nipphajjati tāya upalakkhitabbattā , na pana catuvīsatiyā paccayesu kenaci paccayabhāvatoti dassento ‘‘ tasmiṃ dvāre siddhā ’’ tiādimāha .
Tena vacīdvāruppannāpi pāṇātipātādayo saṅgahitāti tesaṃ saṅgahitabhāvaṃ dasseti .
Atha vā kāyadvāruppannāya kāyakammabhūtāya cetanāya vasena ‘‘ tena dvārena viññātabbabhāvato ’’ ti vuttaṃ , tassāyeva dvārantaruppannāya vasena ‘‘ tena dvārena nāmalābhato ’’ ti .
Manodvārāvajjanassapi viññattisamuṭṭhāpakabhāvo nicchitoti ‘‘ ekādasannaṃ kiriyacittānan ’’ ti āha .
Dvārantaracārinoti dvārantarabhāvena pavattanakā .
Dvārasambhedāti dvārānaṃ saṅkaraṇato .
Dvārānañhi dvārantarabhāvappattiyā sati kāyadvārassa vacīdvārādibhāvo , vacīdvārassa ca kāyadvārādibhāvo āpajjatīti taṃtaṃdvāruppannakammānampi saṅkaro siyā .
Tenāha ‘‘ kammasambhedopī ’’ ti .
Evaṃ sati kāyakammaṃ … pe … vavatthānaṃ na siyā .
Yadi kammāni kammantaracārīni honti , kāyakammādikassa vacīkammādikabhāvāpattito ‘‘ kammasambhedā dvārasambhedopī ’’ ti kāyakammaṃ kāyakammadvāranti aññamaññavavatthānaṃ na siyāti imamatthamāha ‘‘ kammānampi kammantaracaraṇe eseva nayo ’’ ti .
Kammantaracaraṇaṃ kammantarūpalakkhaṇatā .
Tenevāha ‘‘ dvārabhāvenā ’’ ti .
Dvārantaracaraṇaṃ dvārantaruppatti .
Dvāreti attano dvāre .
Aññasmin ti dvārantare .
Kammānīti taṃtaṃdvārikakammāni .
Aññānīti aññadvārikakammāni .
Dvāre dvārāni na carantīti dvārantarabhāvena nappavattanti , dvārantaraṃ vā na saṅkamanti .
Kiñcāpi viññattiyā catuvīsatiyā paccayesu yena kenaci paccayena cetanāya paccayabhāvo natthi , tathā pana viññattiyā pavattamānāya eva pāṇātipātādi hoti , nāññathāti siyā viññattiyā hetubhāvo cetanāyāti vuttaṃ ‘‘ dvārehi kāraṇabhūtehī ’’ ti .
Kāyakammaṃ vacīkammanti kammavavatthānasseva vāM0.81 kāraṇabhāvaṃ sandhāya ‘‘ dvārehi kāraṇabhūtehī ’’ ti vuttaṃ .
Yadipi ‘‘ dvārehi kammānī ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ aññamaññaṃ vavatthitā ’’ ti pana vuttattā kammehipi dvārāni vavatthitānīti ayamatthopi siddhoyevāti dassetuṃ ‘‘ na kevalan ’’ tiādi vuttaṃ .
Advāracārīhīti dvārānaṃ sayaṃ vavatthitabhāvamāha , na pana avavatthānaṃ , vavatthānamevāti adhippāyo .
Idāni taṃ vavatthānaṃ vibhāveti kammānapekkhātiādinā .
Tattha samayaniyamitena cittena samayo viya dvāraniyamitehi kammehi dvārāni niyamitānīti ayaṃ saṅkhepattho .
EvaṃsabhāvattātiV0.75 dvārabhūtehi kāyādīhi upalakkhaṇīyasabhāvattā .
Āṇatti … pe … mānassāti kāyavacīkammānaṃ vacīkāyaviññattīhi pakāsetabbataṃ āha .
Kāyādīhīti kāyavacīviññattīhi .
Tasmāti yasmā dvārantare carantānipi kammāni sakena dvārena upalakkhitāneva caranti , tasmā .
Nāpi kammaṃ dvārassāti yasmiṃ dvārantare kammaṃ carati , tassa dvārassa anattaniyassa .
Taṃtaṃdvāramevāti sakadvārameva .
Kammassāti sakasakakammassa .
Yadi kammehi dvārāni vavatthitāni ,‘‘ kammassa anibaddhattā ’’ ti idaṃ kathaṃ nīyatīti āha ‘‘ pubbe panā ’’ tiādi .
Sāti viññatti .
Tassāti kammassa .
Kenaci pakārenāti catuvīsatiyā paccayappakāresu kenaci pakārena .
Taṃsahajātāti etena kāyaviññattiyā sabbhāveyeva kāyakammassa sabbhāvo , nāññathāti pariyāyena viññattiyā kammassa kāraṇabhāvaṃ vibhāveti .
Tenevāha ‘‘ uppattiṭṭhānabhāvena vuttā ’’ ti .
Yathāvuttaniyamenātiādinā kammassa uppattiṭṭhānabhāve byabhicārābhāvamāha .
Tattha yathāvuttaniyamenāti aṭṭhakathāyaṃ vuttappakārena vavatthānayuttisaṅkhātena niyamena .
Dvāracaraṇeti aññadvāracaraṇe .
Kāyakammadvārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .