Kiriyābyākatakathāvaṇṇanā
568. Purimā pavattīti mahākiriyacittappavattiṃ āha .
Tāya hi khīṇāsavo evaṃ paccavekkhati .
Tenevāha ‘‘ idaṃ pana cittaṃ vicāraṇapaññārahitan ’’ ti .
Evan ti yathā sotadvāre , evaṃ ghānadvārādīsupi mahākiriyacittehi tasmiṃ tasmiṃ visaye idamatthikatāya paricchinnāya idaṃ cittaṃ vattatīti
M0.144 dasseti .Pañcadvārānugataṃ hutvā labbhamānan ti pañcadvāre pavattamahākiriyacittānaṃ piṭṭhivaṭṭakabhāvena imassa cittassa pavattiṃ sandhāya vuttaṃ , pañcadvāre eva vā idameva pavattanti sambandho .
‘‘ Loluppa … pe … bhūtan ’’ ti vuttattā pañcadvāre paṭhamaṃ iminā cittena somanassito hutvā pacchā mahākiriyacittehi taṃ taṃ atthaṃ vicinotīti ayamattho vutto viya dissati .
Pubbeyeva pana manodvārikacittena padhānasāruppaṭṭhānādiṃ paricchindantassa pañcadvāre tādisasseva tādisesu rūpādīsu idaṃ cittaṃ pavattatīti vadanti .
Ayampi attho pañcadvāre eva pavattaṃ loluppataṇhāpahānādipaccavekkhaṇāhetu yathāvuttakāraṇabhūtaṃ jātanti evaṃ yojetvā sakkā vattuṃ .
Evañca sati imassa cittassa paccayabhūtā purimā pavattīti idampi vacanaṃ samatthitaṃ hoti .
Ettha ca pañcadvāre iminā cittena somanassuppādanamattaṃ daṭṭhabbaṃ , na hāsuppādanaṃ pañcadvārikacittānaṃ aviññattijanakattā , manodvāre pana hāsuppādanaṃ hoti .
Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ pañcadvāre ‘‘ somanassito hotī ’’ ti ettakameva vuttaṃ , manodvāre ca ‘‘ hāsayamānan ’’ ti .
Iminā hasituppādacittena pavattiyamānampi bhagavato sitakaraṇaṃ pubbenivāsaanāgataṃsasabbaññutaññāṇānaṃ
V0.137 anuvattakattā ñāṇānuparivattiyevāti .Evaṃ pana ñāṇānuparivattibhāve sati na koci pāḷiaṭṭhakathānaṃ virodho , evañca katvā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tesaṃ ñāṇānaṃ ciṇṇapariyante idaṃ cittaṃ uppajjatī ’’ ti vuttaṃ .
Avassañca etaṃ evaṃ icchitabbaṃ , aññathā āvajjanacittassapi bhagavato pavatti na yujjeyya .
Tassapi hi viññattisamuṭṭhāpakabhāvassa nicchitattā , na ca viññattisamuṭṭhāpakatte taṃsamuṭṭhitāya viññattiyā kāyakammādibhāvaṃ āvajjanabhāvo vibandhatīti .
Tato evāti mūlābhāvena na suppatiṭṭhitattā eva .
‘‘ Ahetukānaṃ jhānaṅgāni balāni cā ’’ ti sampiṇḍanattho jhānaṅgāni cāti ca -saddo .
Yadi aparipuṇṇattā balabhāvassa imasmiṃ ahetukadvaye balāni anuddiṭṭhāni asaṅgahitāni ca , atha kasmā niddiṭṭhānīti āha ‘‘ yasmā panā ’’ tiādi .
Sammā niyyānikasabhāvānaṃ kusalānaṃ paṭibhāgabhūto vipākopi phalaṃ viya taṃsabhāvo siyāti sahetukavipākacittāni aggahetvā kiriyacittakatattā vā ‘‘ mahākiriyacittesū ’’ ti vuttaṃ .
Atha vā mahākiriyacittesucāti ca -saddena sahetukavipākacittānipi gahitānīti veditabbāni .
574.‘‘ Indriya
M0.145 … pe … imassānantaraṃ uppajjamānānī ’’ ti vuttaṃ tesaṃ ñāṇānaṃ kāmāvacarattā .Itaresaṃ mahaggatattā ‘‘ parikammānantarānī ’’ ti vuttaṃ .
577. Āhito ahaṃ māno etthāti attā , so eva bhavati uppajjati , na paraparikappito viya niccoti attabhāvo .
Attāti vā diṭṭhigatikehi gahetabbākārena bhavati pavattatīti attabhāvo .
Kiriyābyākatakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Cittuppādakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā .