Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā
Pañcadhā
V0.116 uddisati pañcupādānakkhandhe ajjhattadukavasena rūpadukavasena ca bhinditvā abhinditvā ca nimittavacaneneva uddisati pavattassapi saṅkhāranimittabhāvānativattanato vuṭṭhātabbatāsāmaññato ca .Teneva upādinnānupādinnavasena pavattaṃ dvidhā katvā niddisitvāpi ‘‘ ayaṃ tāva nimitte vinicchayo ’’ ti nimittavaseneva nigameti .
Ettha ca nimittaṃ ajjhattabahiddhā , pavattaṃ pana ajjhattamevāti ayametesaṃ viseso .
Bojjhaṅgādivisesan ti bojjhaṅgajhānaṅgamaggaṅgānaṃ asadisataṃ .
Asamāpajjitukāmatāsaṅkhātā vitakkādivirāgabhāvanā asamāpajjitukāmatāvirāgabhāvanā .
Itarassāti pādakajjhānādikassa .
Atabbhāvatoti yathāvuttavirāgabhāvanābhāvassa abhāvato .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā maggāsannāya vipassanāya somanassasahagatatte maggassa paṭhamādijjhānikatā ca upekkhāsahagatatte
M0.123 pañcamajjhānikatā eva ca tabbasena ca bojjhaṅgādīnaṃ visesoti tesaṃ niyame āsannakāraṇaṃ padhānakāraṇañca vuṭṭhānagāminivipassanā , na evaṃ pādakajjhānādayoti .Idāni apādakapaṭhamajjhānapādakānaṃ pakiṇṇakasaṅkhārapaṭhamajjhānāni sammasitvā nibbattitānañca maggānaṃ ekantena paṭhamajjhānikabhāvato vipassanāniyamoyevettha ekantiko padhānañcāti imamatthaṃ vibhāvento ‘‘ vipassanāniyamenevā ’’ tiādimāha .
Tattha itareti dutiyajjhānikādimaggā .
Pādakajjhānātikkantānaṃ aṅgānaṃ asamāpajjitukāmatāvirāgabhāvanābhūtā vuṭṭhānagāminivipassanā adhiṭṭhānabhūtena pādakajjhānena āhitavisesā maggassa jhānaṅgādivisesaniyāmikā hotīti ‘‘ pādakajjhānavipassanāniyamehī ’’ ti vuttaṃ .
Yathā ca adhiṭṭhānabhūtena pādakajjhānena , evaṃ ārammaṇabhūtena sammasitajjhānena ubhayasabbhāve ajjhāsayavasena āhitavisesā vipassanā niyametīti āha ‘‘ evaṃ sesavādesupi … pe … yojetabbo ’’ ti .
Pādakajjhānasaṅkhāresūti paṭhamajjhānasaṅkhāresu .
‘‘ Paṭhamajjhānaṃ pādakaṃ katvā ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha .350) hi vuttaṃ .
Taṃtaṃvirāgāvirāgabhāvanābhāvenāti vitakkādīnaṃ virajjanāvirajjanabhāvanābhāvena .
Tena ārammaṇajjhānassapi vipassanāya visesādhānaṃ upanissayatamāha .
Pādakajjhānasammasitajjhānāniyeva bojjhaṅgādivisesānaṃ upanissayo kāraṇanti pādakajjhānasammasitajjhānupanissayo
V0.117 , tassa sabbhāve .Tadabhāvābhāvatoti tassa ajjhāsayassa abhāvābhāvato .
Catutthajjhānikassa maggassa āruppe arūpajjhānameva pādakaṃ siyāti āha ‘‘ catutthajjhānikavajjānan ’’ ti .
Ariyamaggassa oḷārikaṅgātikkamanūpanissayā vipassanāya adhiṭṭhānārammaṇabhūtā dutiyajjhānādayo .
Pañcahi aṅgehīti pañcahi jhānaṅgehi .
‘‘ Taṃtaṃvādehi paññāpiyamānāni pādakajjhānādīni vādasahacāritāya ‘ vādā ’ ti vuccantī ’’ ti adhippāyena ‘‘ tayopete vāde ’’ ti āha .
Vadanti etehīti vā vādakaraṇabhūtāni pādakajjhānādīni vādā .
Vipākasantānassa … pe …
M0.124 susaṅkhatattāti etena yasmiṃ santāne kammaṃ uppajjati , tattha uppajjamānameva kiñci visesādhānaṃ karotīti dīpeti .Yato tasmiṃyeva santāne tassa vipāko , nāññattha .
Purimānulomaṃ viya tan ti yathā gotrabhuṭṭhāne uppannānulomato purimaanulomañāṇaṃ taṃ gotrabhuṭṭhāne uppannānulomaṃ anubandhati , evaṃ .
Tadapīti gotrabhuṭṭhāne uppannānulomañāṇampi aññaṃ anulomañāṇameva anubandheyya , tassa anantaraṃ uppajjeyya .
Sā bhūmīti sā pañcupādānakkhandhasaṅkhātā kilesānaṃ uppattiṭṭhānatāya bhūmi .
Eko bhavoti gahetvā vuttan ti etena satta bhave dve bhaveti idampi adhippāyavasena netabbatthaṃ , na yathārutavasenāti dasseti .
Tatthāyaṃ adhippāyo – ekavāraṃ kāmāvacaradevesu ekavāraṃ manussesūti evampi missitūpapattivasena tesu ekissā eva upapattiyā ayaṃ paricchedo .
Yaṃ pana ‘‘ na te bhavaṃ aṭṭhamamādiyantī ’’ ti ( khu . pā .6.9; su . ni .232) vuttaṃ , tampi kāmāvacarabhavaṃyeva sandhāyāha .
Mahaggatabhavānaṃ paricchedo natthīti vadanti .
Tathā ‘‘ ṭhapetvā dve bhave ’’ ti etthāpi kāmāvacaradevamanussabhavānaṃ missakavaseneva , tasmā kāmadhātuyaṃ ye dve bhavāti kāmāvacaradevamanussavasena ye dve bhavāti attho .
Purimavikappesu puggalabhedena paṭipadā bhinditvā kassaci calatīti , kassaci na calatīti katvā ‘‘ calati evā ’’ ti avadhāraṇamantarena attho vutto .
Yasmā pana aṭṭhakathāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .350 lokuttarakusalapakiṇṇakakathā )‘‘ yathā ca paṭipadā , evaṃ adhipatipi calati evā ’’ ti vuttaṃ , tasmā sabbesampi paṭipadāsu abhedena gahitāsu ekantena calanaṃ sambhavatīti ‘‘ calaticceva vuttaṃ , na na calatī ’’ ti tatiyavikappo calanāvadhāraṇo vutto .
Lokuttarakusalapakiṇṇakakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .