Issues
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā

PañcadhāV0.116 uddisati pañcupādānakkhandhe ajjhattadukavasena rūpadukavasena ca bhinditvā abhinditvā ca nimittavacaneneva uddisati pavattassapi saṅkhāranimittabhāvānativattanato vuṭṭhātabbatāsāmaññato ca .
Teneva upādinnānupādinnavasena pavattaṃ dvidhā katvā niddisitvāpi ‘‘ ayaṃ tāva nimitte vinicchayo ’’ ti nimittavaseneva nigameti .
Ettha ca nimittaṃ ajjhattabahiddhā , pavattaṃ pana ajjhattamevāti ayametesaṃ viseso .
Bojjhaṅgādivisesan ti bojjhaṅgajhānaṅgamaggaṅgānaṃ asadisataṃ .
Asamāpajjitukāmatāsaṅkhātā vitakkādivirāgabhāvanā asamāpajjitukāmatāvirāgabhāvanā .
Itarassāti pādakajjhānādikassa .
Atabbhāvatoti yathāvuttavirāgabhāvanābhāvassa abhāvato .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā maggāsannāya vipassanāya somanassasahagatatte maggassa paṭhamādijjhānikatā ca upekkhāsahagatatteM0.123 pañcamajjhānikatā eva ca tabbasena ca bojjhaṅgādīnaṃ visesoti tesaṃ niyame āsannakāraṇaṃ padhānakāraṇañca vuṭṭhānagāminivipassanā , na evaṃ pādakajjhānādayoti .
Idāni apādakapaṭhamajjhānapādakānaṃ pakiṇṇakasaṅkhārapaṭhamajjhānāni sammasitvā nibbattitānañca maggānaṃ ekantena paṭhamajjhānikabhāvato vipassanāniyamoyevettha ekantiko padhānañcāti imamatthaṃ vibhāvento ‘‘ vipassanāniyamenevā ’’ tiādimāha .
Tattha itareti dutiyajjhānikādimaggā .
Pādakajjhānātikkantānaṃ aṅgānaṃ asamāpajjitukāmatāvirāgabhāvanābhūtā vuṭṭhānagāminivipassanā adhiṭṭhānabhūtena pādakajjhānena āhitavisesā maggassa jhānaṅgādivisesaniyāmikā hotīti ‘‘ pādakajjhānavipassanāniyamehī ’’ ti vuttaṃ .
Yathā ca adhiṭṭhānabhūtena pādakajjhānena , evaṃ ārammaṇabhūtena sammasitajjhānena ubhayasabbhāve ajjhāsayavasena āhitavisesā vipassanā niyametīti āha ‘‘ evaṃ sesavādesupi … pe … yojetabbo ’’ ti .
Pādakajjhānasaṅkhāresūti paṭhamajjhānasaṅkhāresu .
‘‘ Paṭhamajjhānaṃ pādakaṃ katvā ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha .350) hi vuttaṃ .
Taṃtaṃvirāgāvirāgabhāvanābhāvenāti vitakkādīnaṃ virajjanāvirajjanabhāvanābhāvena .
Tena ārammaṇajjhānassapi vipassanāya visesādhānaṃ upanissayatamāha .
Pādakajjhānasammasitajjhānāniyeva bojjhaṅgādivisesānaṃ upanissayo kāraṇanti pādakajjhānasammasitajjhānupanissayoV0.117 , tassa sabbhāve .
Tadabhāvābhāvatoti tassa ajjhāsayassa abhāvābhāvato .
Catutthajjhānikassa maggassa āruppe arūpajjhānameva pādakaṃ siyāti āha ‘‘ catutthajjhānikavajjānan ’’ ti .
Ariyamaggassa oḷārikaṅgātikkamanūpanissayā vipassanāya adhiṭṭhānārammaṇabhūtā dutiyajjhānādayo .
Pañcahi aṅgehīti pañcahi jhānaṅgehi .
‘‘ Taṃtaṃvādehi paññāpiyamānāni pādakajjhānādīni vādasahacāritāya ‘ vādā ’ ti vuccantī ’’ ti adhippāyena ‘‘ tayopete vāde ’’ ti āha .
Vadanti etehīti vā vādakaraṇabhūtāni pādakajjhānādīni vādā .
Vipākasantānassa … pe …M0.124 susaṅkhatattāti etena yasmiṃ santāne kammaṃ uppajjati , tattha uppajjamānameva kiñci visesādhānaṃ karotīti dīpeti .
Yato tasmiṃyeva santāne tassa vipāko , nāññattha .
Purimānulomaṃ viya tan ti yathā gotrabhuṭṭhāne uppannānulomato purimaanulomañāṇaṃ taṃ gotrabhuṭṭhāne uppannānulomaṃ anubandhati , evaṃ .
Tadapīti gotrabhuṭṭhāne uppannānulomañāṇampi aññaṃ anulomañāṇameva anubandheyya , tassa anantaraṃ uppajjeyya .
Sā bhūmīti sā pañcupādānakkhandhasaṅkhātā kilesānaṃ uppattiṭṭhānatāya bhūmi .
Eko bhavoti gahetvā vuttan ti etena satta bhave dve bhaveti idampi adhippāyavasena netabbatthaṃ , na yathārutavasenāti dasseti .
Tatthāyaṃ adhippāyo – ekavāraṃ kāmāvacaradevesu ekavāraṃ manussesūti evampi missitūpapattivasena tesu ekissā eva upapattiyā ayaṃ paricchedo .
Yaṃ pana ‘‘ na te bhavaṃ aṭṭhamamādiyantī ’’ ti ( khu . pā .6.9; su . ni .232) vuttaṃ , tampi kāmāvacarabhavaṃyeva sandhāyāha .
Mahaggatabhavānaṃ paricchedo natthīti vadanti .
Tathā ‘‘ ṭhapetvā dve bhave ’’ ti etthāpi kāmāvacaradevamanussabhavānaṃ missakavaseneva , tasmā kāmadhātuyaṃ ye dve bhavāti kāmāvacaradevamanussavasena ye dve bhavāti attho .
Purimavikappesu puggalabhedena paṭipadā bhinditvā kassaci calatīti , kassaci na calatīti katvā ‘‘ calati evā ’’ ti avadhāraṇamantarena attho vutto .
Yasmā pana aṭṭhakathāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .350 lokuttarakusalapakiṇṇakakathā )‘‘ yathā ca paṭipadā , evaṃ adhipatipi calati evā ’’ ti vuttaṃ , tasmā sabbesampi paṭipadāsu abhedena gahitāsu ekantena calanaṃ sambhavatīti ‘‘ calaticceva vuttaṃ , na na calatī ’’ ti tatiyavikappo calanāvadhāraṇo vutto .
Lokuttarakusalapakiṇṇakakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .