Dukaatthuddhāravaṇṇanā
1473. Aññathāti
V0.204 vuttappakārassa dassane .Vuttappakārassa dassanato eva hi aṭṭhakathāyaṃ sasaṅkhārikānaṃ thinamiddhavirahe asaṅkhārikasadisī yojanā na dassitā .
Bhavarāgādīsūti bhavarāgamūlikādīsu yojanāsu .
1511. Dveti uddhaccāvijjānīvaraṇāni .
Tīṇīti kāmacchandabyāpādavicikicchāsu ekekena uddhaccāvijjānīvaraṇāni .
Dve vā tīṇi vāti pāḷiyaṃ vā -saddassa luttaniddiṭṭhataṃ āha .
Atha vā nipātasaddasannidhānepi nāmapadādīhi eva samuccayādiattho vuccati , na nipātapadehi tesaṃ avācakattāti antarenapi nipātapadaṃ ayamattho labbhati .
Tathā vacanicchāya sambhavo eva hettha pamāṇanti pāḷiyaṃ ‘‘ dve tīṇī ’’ ti vuttaṃ .
Yattha
M0.218 sahuppattītiādinā ‘‘ dve tīṇī ’’ ti lakkhaṇavacananti sabbasādhāraṇamatthamāha .Tathā hi ‘‘ evañca katvā kilesagocchake cā ’’ ti vuttaṃ .
Tassāyamadhippāyo – kilesadvayasahitasseva cittuppādassa abhāvepi pāḷiyaṃ dviggahaṇaṃ kataṃ , kilesānañca sambhavantānaṃ sabbesaṃ sarūpena gahaṇaṃ na katanti dve tayoti lakkhaṇakaraṇanti viññāyatīti .
Yadi sabbākusale uppajjanakassapi uddhaccassa eko eva cittuppādo visayabhāvena vuccati , avijjānīvaraṇassapi tathā vattabbanti adhippāyena ‘‘ kasmā vuttan ’’ tiādinā codeti .
Itaro uddhaccanīvaraṇasseva tathā vattabbataṃ avijjānīvaraṇassa tathā vattabbatābhāvañca dassetuṃ ‘‘ suttante ’’ tiādimāha .
Tattha suttante vuttesu pañcasu nīvaraṇesūti uddhaccasahagate uddhaccassa avijjānīvaraṇena nīvaraṇasahitataṃ āsaṅkitvā vuttaṃ .
Nanu ca suttantepi ‘‘ avijjānīvaraṇānaṃ sattānan ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .2.124) avijjā ‘‘ nīvaraṇan ’’ ti vuttāti ?
Saccametaṃ , jhānaṅgānaṃ paṭipakkhabhāvena pana suttante bahulaṃ kāmacchandādayo pañceva nīvaraṇāni vuttānīti yebhuyyavuttivasena etaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Keci pana ‘‘ yathā nikkhepakaṇḍe kusalapaṭipakkhabhūtāni dubbalānipi nīvaraṇāni paṭṭhāne viya dassitāni .
Tathā hi paṭṭhāne ( paṭṭhā .3.8.1)‘ nīvaraṇaṃ dhammaṃ paṭicca nīvaraṇo dhammo uppajjati na purejātapaccayā .
Arūpe kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccanīvaraṇan ’ tiādi
V0.205 vuttaṃ , na evaṃ aṭṭhakathākaṇḍe .Aṭṭhakathākaṇḍe pana jhānapaṭipakkhabhūtāniyeva nīvaraṇāni niddiṭṭhānīti ‘ uddhaccanīvaraṇaṃ uddhaccasahagate cittuppāde uppajjatī ’ ti vuttaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana uddhaccanīvaraṇassa kāmacchandādīhi ekato uppattidassanaṃ nikkhepakaṇḍānusārena kataṃ ekato uppattiyā pabhedadassanatthaṃ .
Tattha hi pāḷiyaṃyeva tāni vitthārato vuttānī ’’ ti vadanti .
Ayañca vādo ‘‘ uddhaccanīvaraṇaṃ uddhaccasahagate cittuppāde uppajjatī ’’ ti idameva vacanaṃ ñāpakanti katvā vutto .
Aññathā avijjānīvaraṇaṃ viya vattabbaṃ siyā .
Nati ito aññaṃ pariyuṭṭhānapaṭṭhāyīniyeva nīvaraṇāni atthuddhārakaṇḍe adhippetānīti imassa atthassa sādhakaṃ vacanaṃ atthi , idaṃ vacanaṃ dvetīṇivacanassa sāmaññena sabbanīvaraṇasaṅgāhakattā yathāvuttavacanassa visayavisesappakāsanasaṅkhātena
M0.219 payojanantarena vuttabhāvassa dassitattā ca ñāpakaṃ na bhavatīti dissati , tasmā vicāretvā gahetabbaṃ .Aggahetvāti yathārutavaseneva atthaṃ aggahetvā yathā nikkhepakaṇḍapaṭṭhānādīhi na imissā pāḷiyā virodho hoti , evaṃ adhippāyo gavesitabboti yathāvuttamevatthaṃ nigameti .
1577. Tesan ti lobhādito aññesaṃ .
Dassitāti kathaṃ dassitā ?
Māno tāva lobhamohauddhaccaahirikānottappehi , lobhamohathinauddhaccaahirikānottappehi , tathā diṭṭhi , vicikicchā mohauddhaccaahirikānottappehi , thinaṃ lobhamohadiṭṭhiuddhaccaahirikānottappehi , lobhamohamānauddhaccaahirikānottappehi , lobhamohauddhaccaahirikānottappehi , dosamohauddhaccaahirikānottappehi , uddhaccaṃ lobhamohadiṭṭhiahirikānottappehi , lobhamohadiṭṭhithinaahirikānottappehi , lobhamohamānaahirikānottappehi , lobhamohamānathinaahirikānottappehi , lobhamohathinaahirikānottappehi , lobhamohaahirikānottappehi , dosamohaahirikānottappehi , dosamohathinaahirikānottappehi , mohavicikicchāahirikānottappehi , mohaahirikānottappehi ekato uppajjati .
Yathā ca uddhaccaṃ , evaṃ ahirikānottappāni ca yojetvā veditabbāni .
Kathaṃ ?
Ahirikaṃ lobhamohadiṭṭhiuddhaccānottappehi , lobhamohadiṭṭhithinauddhaccānottappehi , lobhamohamānauddhaccānottappehi , lobhamohamānathinauddhaccānottappehi , lobhamohathinauddhaccānottappehi , lobhamohauddhaccānottappehi , dosamohauddhaccānottappehi , dosamohathinauddhaccānottappehi , mohavicikicchāuddhaccānottappehi
V0.206 , mohauddhaccānottappehi ca ekato uppajjati .Anottappaṃ lobhamohadiṭṭhiuddhaccāhirikehi , lobhamohadiṭṭhithinauddhaccāhirikehi , lobhamohamānauddhaccāhirikehi , lobhamohamānathinauddhaccāhirikehi , lobhamohathinauddhaccāhirikehi , lobhamohauddhaccāhirikehi , dosamohauddhaccāhirikehi , dosamohathinauddhaccāhirikehi , mohavicikicchāuddhaccāhirikehi
M0.220 , mohauddhaccāhirikehi ca ekato uppajjatīti evamettha mānādīnampi ekato uppatti veditabbā .Sesaṃ uttānatthameva .
Aṭṭhakathākaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti dhammasaṅgaṇīmūlaṭīkāya līnatthapadavaṇṇanā
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā samattā .