Paṭhamajjhānakathāvaṇṇanā
160. Uttarapadalopaṃ
M0.107 katvā ‘‘ rūpabhavo rūpan ’’ ti vutto ,‘‘ rūpī rūpāni passati ( ma . ni .2.248;3.312; dha . sa .248; paṭi . ma .1.209), rūparāgo ’’ tiādīsu ( dha . sa .363) viyāti daṭṭhabbaṃ .Payogasampāditassa rūpajjhānassa rūpabhavātikkamassapi upāyabhāvato yathā rūpūpapattiyā eva maggoti ayaṃ niyamo na yujjati , evaṃ paccayantaravikalatādīhi rūpūpapattiyā anabhinipphādakassapi atthibhāvato rūpūpapattiyā maggo evāti ayampi niyamo na yujjati .
Evañca sati yadeva rūpūpapattiyā nipphādakaṃ , tasseva sampayuttassa rūpāvacarakusalabhāvo , na anabhinipphādakassāti ayamattho āpannoti codanaṃ samuṭṭhāpeti
V0.101 na sabbassa kusalajjhānassātiādinā .Tattha sāmaññasaddopi adhikāravasena visesaniddiṭṭho hotīti ‘‘ kusalajjhānassa maggabhāvo ’’ ti vuttaṃ .
Rūpūpapattijanakasabhāvo rūpabhavavipaccanasabhāvoti tassapi vipākadhammabhāve satipi sabbakusalākusalasādhāraṇaṃ vipākadhammabhāvasāmaññaṃ ‘‘ vipākadhammabhāvo viyā ’’ ti udāharaṇabhāvena vuttaṃ .
Sāmaññampi hi visesato bhinnaṃ katvā voharīyatīti .
Sabbasamānoti rūpūpapattiyā nipphādakassa paccayantaravikalatādīhi anipphādakassa ca sabbassa yathādhigatassa jhānassa sādhāraṇo .
Etena uttarapadāvadhāraṇassa pariggahitataṃ dasseti .
‘‘ Ito añño maggo nāma natthī ’’ ti imināpi sajātiyā sādhāraṇo aññajātivinivattiyā anaññasādhāraṇo imassa jhānassa rūpūpapattiyā upāyabhāvo vuttoti daṭṭhabbaṃ .
Itare dve saddhā hirī ca .
Yadi paṭipadāya sādhetabbato puggalapubbaṅgamāya desanāya bhāventena samayavavatthānaṃ kataṃ .
Paṭipadārahitesu kathanti āha ‘‘ kesañcī ’’ tiādi .
Tattha kesañcīti samathabhāvanāya katādhikārānaṃ .
Tesañhi maggādhigamanato pubbe anadhigatajjhānānaṃ paṭisambhidādayo viya maggādhigameneva tāni samijjhanti .
Aññānīti ariyamaggasiddhito aññāni .
Tesupīti ariyamaggena siddhattā paṭipadārahitesupi .
Nanu ca ariyamaggasiddhassapi āgamanavasena paṭipadā upalabbhatiyeva .
Itarathā ‘‘ na kāmāvacaraṃ viya vinā paṭipadāya uppajjatī ’’ ti
M0.108 ,‘‘ bahutaraṃ lokiyajjhānampi na vinā paṭipadāya ijjhatī ’’ ti ca vacanaṃ virujjheyyāti ?Na , yebhuyyena gahaṇato puggalavisesāpekkhattā ca .
Ariyamaggasamijjhanakañhi jhānaṃ kassacideva hoti , tasmā itaraṃ bahutaraṃ lokiyajjhānaṃ puthujjanassa ariyassa ca akatādhikārassa na vinā paṭipadāya sijjhatīti tesaṃ vasena vuttaṃ .
Ariyamaggasiddhassapi jhānassa vipākānaṃ viya kusalena ariyamaggena sadisattābhāvato atabbipākattā ca na maggāgamanavasena paṭipadā yujjati , evamassa paṭipadāviraho siddho .
Evañca katvā suddhikanavakadesanāpi suṭṭhu nītā hoti .
Tathā ca vakkhati lokuttarakathāyaṃ ‘‘ lokiyajjhānampī ’’ tiādi ( dha . sa . mūlaṭī .277).
Vaṭṭāsayassa visesapaccayabhūtāya taṇhāya tanukaraṇavasena vivaṭṭāsayassa vaḍḍhananti āha ‘‘ taṇhāsaṃkilesasodhanena āsayaposanan ’’ ti .
Āsayaposananti ca jhānabhāvanāya paccayabhūtā pubbayogādivasena
V0.102 siddhā ajjhāsayasampadā .Sā pana taṇhupatāpavigamena hotīti āha ‘‘ taṇhāsaṃkilesasodhanenā ’’ ti .
Thinamiddhādīnan ti thinamiddhauddhaccakukkuccavicikicchānaṃ .
Pahānan ti pahāyakaṃ .
Taṃsadisesūti mahaggatabhāvādinā paṭhamajjhānasamādhisadisesu .
Pītisukhavantaṃ jhānaṃ pītisukhanti vuttaṃ yathā arisasoti dassento ‘‘ pītisukha … pe … akāro vutto ’’ ti āha .
Maggassapi vā nibbānārammaṇato tathalakkhaṇūpanijjhānatā yojetabbā .
Asammosadhamman ti avināsabhāvaṃ .