Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā
975. Ekantato nīvaraṇattā middhassa ‘‘ natthi nīvaraṇā ’’ ti vacanena gahaṇanti dassetuṃ ‘‘ middhassapi nīvaraṇassā ’’ ti vuttaṃ .
Na ca rūpaṃ pahātabbaṃ nippariyāyappahānassa idha
M0.170 adhippetattā .Ettha keci ‘‘ nāmakāyarūpakāyagelaññasabhāvato duvidhaṃ middhaṃ .
Tattha purimaṃ ‘ nīvaraṇā ’ ti vacanena vuttaṃ , itaraṃ rūpasabhāvan ’’ ti vadanti .
Tattha yaṃ taṃ arūpato aññaṃ middhaṃ parikappitaṃ , tampi nīvaraṇaṃ middhasabhāvato itaraṃ middhaṃ viyāti parikappitamiddhassapi na sakkā nīvaraṇabhāvaṃ nivattetunti tesaṃ vacanassa nīvaraṇappahānavacanena virodhaṃ dassento ‘‘ na ca rūpakāyan ’’ tiādimāha .
Atha vā khīṇāsavānaṃ soppanasabhāvato soppassa ca middhahetukattā atthi middharūpanti vādaṃ sandhāya uttaramāha ‘‘ na ca rūpakāyagelaññan ’’ tiādinā .
Tattha middhameva soppahetūti nāyaṃ avadhāraṇā icchitā , soppahetu eva middhanti pana icchitāti middhato aññopi soppahetu atthi , ko pana so ?
Rūpakāyagelaññaṃ .
Na ca rūpa … pe … vacanatoti yojanā daṭṭhabbā .
Vacīghosādīti ādi -saddena huṃkārādisaddo saṅgayhati .
Aṅguliphoṭādisaddo utusamuṭṭhānoyeva , cittapaccayo pana hoti .
Rūpabhāvamattānīti jarāmaraṇasabhāvānaṃ rūpānaṃ taṃdhammamattāni , tato eva na jātiādidhammavantānīti āha ‘‘ na sayaṃ sabhāvavantānī ’’ ti .
Yathā
V0.161 jarā aniccatā ca rūpabhāvamattaṃ , evaṃ jātipīti jātiyā rūpabhāvamattatāya upasaṃharaṇattho tathā -saddo .Tesaṃ rūpadhammānaṃ .
Saṅkhātādi-saddo viya abhinibbattita -saddopi vattamānakālikopi hotīti ‘‘ abhinibbattiyamānadhammakkhaṇasmin ’’ ti vuttaṃ .
Evamapīti yadipi jiraṇabhijjanabhāvā jiraṇādisabhāvānaṃ dhammānaṃ janakapaccayakiccānubhāvakkhaṇe abhāvato tappaccayabhāvavohāraṃ abhinibbattivohārañca na labhanti , evamapi tesaṃ upādinnatā vattabbāti sambandho .
‘‘ Jarāmaraṇaṃ paṭiccasamuppannan ’’ ti vacanato tassa pariyāyataṃ vivarati ‘‘ tesaṃ uppāde satī ’’ tiādinā .
Yadi evan ti yadi nissayapaṭibaddhavuttikā jātiādayo , evaṃ sati .
‘‘ Mahābhūtānaṃ upādāyarūpan ’’ ti vacanato bhūtanissitesu kevalo upādāyavohāroti upādāye nissitāpi aparena upādāya-saddena visesetvā vattabbāti adhippāyena ‘‘ upādāyupādāyabhāvo āpajjatī ’’ ti āha .
Kāraṇakāraṇepi kāraṇe viya vohāro hoti
M0.171 ‘‘ corehi gāmo daḍḍho ’’ ti yathāti dassento ‘‘ bhūta … pe … ttanato ’’ ti āha .Idāni paramparā vinā nippariyāyato uppādādīnaṃ bhūtapaṭibaddhabhāvaṃ saha nidassanena dassetuṃ ‘‘ api cā ’’ tiādimavoca .
Vikāraparicchedāpi upādāyarūpavikārādibhāve bhūtapaṭibaddhabhāvāvinivattito ekasmiṃ kalāpe ekekāva vikārādayoti jīvitindriyaṃ viya kalāpānupālakaṃ kalāpavikārādibhāvato ca ‘‘ upādāyarūpāni ’’ icceva vuccantīti āha ‘‘ evaṃ vikā … pe … yojetabbānī ’’ ti .
Asaṅkhatabhāvanivāraṇatthaṃ parinipphannatā vuttāti idaṃ aparinipphannasabhāvavato anupalabbhamānatāya sasavisāṇaṃ viya kenaci na saṅkhatanti asaṅkhataṃ nāma siyāti imissā āsaṅkāya nivattanavasena vuttaṃ .
Atha vā rūpavikārādibhāvato rūpabhāvo viya rūpe sati santi , asati na santīti siddhāya paṭiccasamuppannatāya sādhitā parinipphannatā tesaṃ saṅkhatabhāvaṃ sādhentī asaṅkhatabhāvaṃ nivāraṇatthaṃ jāyatīti vuttaṃ ‘‘ asaṅkhatabhāvanivāraṇatthaṃ parinipphannatā vuttā ’’ ti .
Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Rūpakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā .