Issues
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

Lokuttarakusalavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Lokuttarakusalavaṇṇanā

277.‘‘ KenaṭṭhenaM0.118 lokuttaran ’’ tiādi paṭisambhidāvacanaṃ ( paṭi . ma .2.43) aṭṭhakathāya ābhataṃ , tasmā tattha ‘‘ tividhopi anuttaradhammo lokaṃ taratī ’’ tiādinā saṅgahitoti taṃ tīhi padehi yojetvā dassetuṃ ‘‘ lokaṃ taratīti etenā ’’ tiādimāha .
Ekekasmiṃ yojetabbo lokassa antagamanāditāya maggādīsupi labbhamānattā .
Maggeyeva vā tividhopi attho yojetabboti sambandho .
Anativattanādīti ādi -saddena indriyānaṃ ekarasatā tadupagavīriyavāhanaṃ āsevanāti ime tayo bhāvanāvisese saṅgaṇhāti .
Yasmā cete bhāvanāvisesā saṃkilesavodānesu vaṭṭavivaṭṭesu ca taṃtaṃādīnavānisaṃsadassanabhūtāya pubbabhāgapaññāyaV0.112 sampāditena ñāṇavisesena nipphajjanti , tasmā vuttaṃ ‘‘ aññamaññaṃ … pe … vaḍḍhetī ’’ ti .
Nissayo hotīti rukkho viya sākhāya ādhārabhāvena voharīyatīti attho .
Phalañāṇaphalaṅgānaṃ nissayavacanaṃ nissayapaccayattā .
Tatoyeva nissayabhāvato patiṭṭhābhāvato .
Ariyaphalasannissayena hi ariyā katakiccā suṭṭhu nibbinnasabbabhavāpi cirataraṃ loke parahitāya tiṭṭhanti .
Kilesānaṃ odhiso pajahanakāpi ariyamaggā avisesena sabbākusalānaṃ sabbakusalapaṭipakkhatāya aññamaggappahātabbesupi kenaci pahānākārena pavattantīti taṃ pahānākāraṃ dassento ‘‘ itaresaṃ vijjutobhāsena viya tamassā ’’ ti āha .
Yena pāḷiyaṃ heṭṭhimamaggañāṇānaṃ vijjūpamatā dassitā .
Yadi evaṃ uparimaggavajjhā kilesā itareti idhādhippetā .
Na tesaṃ samucchedavacanaṃ yuttaṃ .
Na hi bhāvanāya pahātabbe dassanamaggo samucchindituṃ sakkoti .
Tathā ca sati dassanena pahātabbā eva te siyuṃ .
Atha tadaṅgappahānaṃ adhippetaṃ , yena ‘‘ vijjutobhāsena viya tamassā ’’ ti vuttaṃ , taṃ pubbabhāgavipassanāya eva siddhaṃ na ca yuttaṃ lokuttaramaggo tadaṅgavasena kilese pajahatīti .
Vikkhambhanepi eseva nayo , anulomañāṇeneva tassa sātisayaṃ sādhitattā .
Atha pana paṭhamamaggavajjhā eva kilesā itareti adhippetā , evaṃ sante tesaṃ itarabhāvova na siyā , na ca anapāyagamanīyāM0.119 nāma kilesā dassanena pahātabbā atthi , nāpi paṭhamamaggavajjhā kilesā tena vijjutobhāsena viya tamo samucchinditabbāti vattuṃ yuttanti upaparikkhitabboyaṃ ‘‘ itaresaṃ … pe … samucchedo ’’ ti .
Lokiyajjhānampi na vinā paṭipadāya ijjhatīti idaṃ adhippāyavasena netabbaṃ neyyatthattāti taṃ adhippāyaṃ vibhāvento ‘‘ akatādhikārassā ’’ ti āha .
Tena yathāvuttavacanassa ca sappadesataṃ dasseti .
Nanu ca katādhikārassa ariyassa maggena samijjhamānampi jhānaṃ maggapaṭipadāvasena paṭipadāsahitamevāti .
Na vinā paṭipadāya ijjhatīti sakkā vattuṃ , tenetaṃ vacanaṃ nippadesamevāti anuyogaṃ sandhāyāha ‘‘ katādhikārassa panā ’’ tiādi .
Idāni tassa vacanassa adhippāyavasena gahetabbatthatā pāḷitopi viññāyatīti dassento āha ‘‘ yathāvutta … pe … katā ’’ ti .
‘‘ Yo kocīti avisesavacanan ’’ ti tassa apavādaṃ dassento ‘‘ sakiṃ dvikkhattun ’’ ti ādimāha .
Paricchinditvā gahaṇaṃ parijānanaṃ .
Nāmarūpavavatthāpanādīnan ti nāmarūpavavatthāpanapaccayapariggahalakkhaṇapaṭivedhanikantipariyādānānaṃV0.113 .
Kicchasiddhitoti nāmarūpavavatthāpanādīnaṃ kesañci sabbesampi vā kicchasiddhito .
Esa nayo dutiyavārādīsupi yathāsambhavaṃ .
Sukhasiddhiyampīti nāmarūpavavatthāpanādīnaṃ kicchasiddhi maggapātubhāvadandhabhāvassa kāraṇabhāve anekantikā .
Vipassanāsahagatindriyānaṃ pana mandatā tassa ekantakāraṇanti dasseti .
Etadantattā paṭipadāyāti etena nippariyāyato paṭipadāñāṇadassanavisuddhisaṅkhātāya vipassanāpaññāya cirācirappavattivasena maggassa khippadandhābhiññatā vuttāti dasseti .
Purimānan ti purimavārānaṃ , lakkhaṇapaṭivedhādīnaṃyeva vā .
Heṭṭhimakoṭiyā tikkhattuṃ kilesavikkhambhane sati dukkhāpaṭipadābhāvo , na tato heṭṭhāti nicchitattā āha ‘‘ tikkhattuṃ vikkhambhanavāratāvasenā ’’ ti .
Tassa sukhāpaṭipadā veditabbā ukkaṃsavasenāti adhippāyo .
Yasmiṃ puggale visaṃvādanabhedanāniṭṭhānatthaniyojanānaṃ pavatti , tattha sinehaviraheneva tesaṃ pavatti , so ca puggalo asaṅgahito hotīti musāvādādīnaṃ visaṃvādanādikiccatāya lūkhatā ca apariggahatā ca vuttā .
Tappaṭipakkhaviruddhasabhāvattā sammāvācāya siniddhabhāvatā pariggāhakasabhāvatāM0.120 .
Saddhāvisesayogato vā tassā siniddhabhāvo daṭṭhabbo .
Samuṭṭhāpetīti pavatteti .
Jīvamāno vā satto , sampayuttadhammā vā vodāyan ti etena sayaṃ vā vodāyatīti vodānaṃ .
285. Taṇhādiṭṭhīhi patiṭṭhānaṃ .
Avasesakilesābhisaṅkhārehi āyūhanā .
Sassatadiṭṭhiyā patiṭṭhānaṃ .
Ucchedadiṭṭhiyā āyūhanā .
Līnavasena patiṭṭhānaṃ .
Uddhaccavasena āyūhanā .
Kāmasukhānuyogavasena patiṭṭhānaṃ .
Attakilamathānuyogavasena āyūhanā .
Sabbākusalābhisaṅkhāravasena patiṭṭhānaṃ .
Sabbalokiyakusalābhisaṅkhāravasena āyūhanāti oghataraṇasuttavaṇṇanāyaṃ vuttesu pakārantaresu idha avuttānaṃ vasenapi patiṭṭhānāyūhanā veditabbā .
Atha vā kilesaggahaṇena taṇhāsassatadiṭṭhisabbākusalābhisaṅkhārā gahitā taṃsabhāgatāya tadekaṭṭhatāya ca .
Tathā abhisaṅkhāraggahaṇena avasesakilesaucchedadiṭṭhisabbalokiyakusalābhisaṅkhārā .
Līnuddhaccakāmasukhattakilamathānuyogānaṃ visuṃ vuttattā tehi na yojetabbanti kilesābhisaṅkhāravasena patiṭṭhānāyūhane vatvā taṇhādiṭṭhīnaṃ tattha visesapaccayataṃ dīpetuṃ tadubhayavasenapi yojanā katā .
Nayadassanaṃ vā etaṃ tattha daṭṭhabbaṃ .
Evamitarepi pakārā yojetabbātiV0.114 .
‘‘ Catūhi , bhikkhave , aṅgehi samannāgato puggalo ’’ tiādīsu ( ma . ni .4.112,114) aṅga -saddassa kāraṇatthatā daṭṭhabbā .
299. Musāvādādīni bhāsamāno karoti nāma kiṃ vakkhamānaṃ kiriyaṃ , kā pana sāti ?
Musāvādādikiriyāti viditovāyamattho .
Evaṃ vā ettha yojanā daṭṭhabbā .
301. Nipphāditapaccayānan ti cīvarādipaccayānaṃ .
Kuhanavatthūnīti pāpicchataṃ nissāya lūkhacīvarādisevanavasena ‘‘ yo te vihāre vasati , so arahā ’’ tiādinā ( pārā .224) attānaṃ ariyaguṇasāmantaṃ katvā bhaṇanavasena visesalābhino viya attano pariharaṇavasena ca pavattā akusalacittuppādā paresaṃ vimhāpanakāraṇāni kuhanavatthūni .
343. SatipiM0.121 saguṇārammaṇehi maggassa animittanāmalābhe na nippariyāyena vipassanā animittanāmikāti āgamanato maggo animittanāmaṃ na labhatīti āha ‘‘ na pana saguṇārammaṇehi … pe … siddhaṃ hotī ’’ ti .
Yasmā pana āgamanato suññataṃ appaṇihitanti laddhanāmassa maggassa saguṇato ārammaṇato ca taṃnāmābhāvo na kadācipi atthi , tasmā nāmattayapāripūrihetuāgamanato nāmalābhoti adhippāyenāha ‘‘ paripuṇṇanāmasiddhihetuttā ’’ ti .
Sabbesan ti sabbavimokkhamukhāgatānampi maggānaṃ .
Nāmattayayogoti suññatāpaṇihitānimittanāmayogo .
Vavatthānaṃ asaṅkaro .
350. Nimittadhammā saṅkhārā tehi sanimittā saviggahā viya upaṭṭhahantīti tesaṃ abhāvitabhāvanassa bhāvitabhāvanassa ca upaṭṭhahanākāraṃ dassento ‘‘ samūhādī ’’ tiādimāha .
Tena ca ‘‘ vimokkhena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hotī ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha .350) vuttaṃ , na ‘‘ tasmiṃ vimokkhe ’’ ti , tasmā ‘‘ animittavimokkhoti aniccānupassanaṃ āhā ’’ ti vuttaṃ .
Itaratthāpi eseva nayo .
Animittassa animittabhāvābhāvo natthīti kasmā vuttaṃ , nanu ca aniccānupassanāya animittavimokkhabhāvo pariyāyenāti nippariyāyadesanāya tassā animittabhāvābhāvo atthi eva , evañca sati ‘‘ animittassa animittanāmadānābhāvo ’’ ti ca na na sakkā vattunti upamāsaṃsandanaṃ suṭṭhutaraṃ yujjati , tathā animittena maggassa animittabhāvo na yujjatiyeva .
Tenāha ‘‘ paramatthato nāmaṃ dātuṃ na sakkotī ’’ ti ?
SaccametaṃV0.115 , pariyāyasiddhaṃyeva pana aniccānupassanāya animittabhāvaṃ gahetvā maggasodhanavasenāyamanuyogo kato ‘‘ animittavimokkhassa animittabhāvābhāvo natthītiviruddhaṃ viya hotī ’’ ti .
Evañca katvā ‘‘ animittaṃ … pe … dīpito hotī ’’ ti sayameva vakkhatīti .
Sāmaññan ti upamopamitabbānaṃ sambandhamāha .
Na maggādhipatīti maggo adhipati maggādhipatīti chandacittānaṃ ayaṃ samaññā natthīti attho .
Na ca tehi maggassāti chandacittehi maggo adhipati etassāti maggādhipatīti ayaṃ samaññā maggassa natthi .
Kasmā ?
Tesaṃ chandacittānaṃ amaggaṅgattā .
Jhānassa suññatādināmakattāti etena indriyabalādīnampi maggasampayogato suññatādināmakatā dassitāti daṭṭhabbaṃ .
Satipi paccanīkāmasaneM0.122 na tassa maggassa taṃ paribyattaṃ yathā sarasatāti āha ‘‘ sarasappadhāno ’’ ti .
Dvīhīti sarasapaccanīkehi .
Aññanirapekkhehīti āgamananirapekkhehi .
Tasmāti yasmā sarasatova nāmalābhe avavatthānāpatti sabbassa maggassa sabbanāmabhāvāpatti hoti , tasmā .
Attābhi … pe … maggāti tena āgamanato nāmalābhassa paccanīkato nāmalābhabhāvaṃ dasseti .
Sarasantareti animittabhāvādike .
Paccanīkasahitena sarasenāti suññatāppaṇihitabhāvehi tadāgamanehi .
Nimittaggahaṇānivāraṇāti saṅkhāranimittaggāhassa anisedhanato .
Suññatāppaṇihitasseva maggassa vuttattā aniccato vuṭṭhahantassa maggo idha asaṅgahito siyāti āsaṅkitvā āha ‘‘ aniccānupassanā ’’ tiādi .
Saṅkhārehi vuṭṭhānaṃ na siyā , lakkhaṇehi eva vuṭṭhānaṃ siyāti adhippāyo , lakkhaṇapaṭivedho na siyā atadārammaṇattāti attho .
Saṅkhārānañhi hutvā abhāvaudayabbayapaṭipīḷanāvasavattanākāresu aniccatādilakkhaṇavohāro .
Ākāravantesu gahitesu tadākāropi gahitoyeva hotīti āha ‘‘ lakkhaṇānipi paṭividdhāni honti tadākārasaṅkhāraggahaṇato ’’ ti .
Yathāvuttādhippāyenāti ‘‘ aniccan ’’ tiādinā ‘‘ saṅkhāresū ’’ tiādināva vuttappakārādhippāyena .
Visun ti saṅkhārehi vinivattetvā .