Paṭhamacittavaṇṇanā
365. Khaṇattayassa
V0.119 akusalesu asambhavato samavāyakālahetusamūhattho samaya -saddo .Lobhābhibhūtāya eva iṭṭhārammaṇasmiṃ itaratra
M0.126 ca iṭṭhākāraggahaṇavasena somanassasahagatabhāvoti evamādiṃ sandhāya ‘‘ yathānurūpan ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Kilesāturatāya anārogyaṭṭhena kilesavajjasabbhāvato sāvajjaṭṭhena avijjāsambhūtatāya akosalyasambhūtaṭṭhena akusalan ’’ ti ca ‘‘ sāvajjadukkhavipākalakkhaṇaṃ , anatthajananarasaṃ , saṃkilesapaccupaṭṭhānaṃ , ayonisomanasikārapadaṭṭhānaṃ , gārayhabhāvato vā sāvajjalakkhaṇaṃ , saṃkilesabhāvarasaṃ , aniṭṭhavipākapaccupaṭṭhānaṃ , yathāvuttapadaṭṭhānamevā ’’ ti ca evamādinā vuttanayena anugantabbatāya vuttaṃ ‘‘ vuttanayaṃ anugantvā ’’ ti .
Gataṃ gamanaṃ pavattīti katvā vuttaṃ ‘‘ gatamattaṃ gatimattaṃ gahaṇamattan ’’ ti .
Diṭṭhiyā hi gati pavatti evāti .
Āsannakāraṇattāti padaṭṭhānatāya , yonisomanasikāro viya hi kusalassa ayonisomanasikāro akusalassa accāsannahetu .
Tathā hi satipi asaddhammasavanādikāraṇe ayoniso anāvajjite avavatthāpite ca natthi akusalappavatti .
Tathā ca vakkhati aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ ayoniso akusalan ’’ ti .
Etena ekantakāraṇatā ca vuttatthā hoti .
Paṭisaṅkhā sītādikhamanaṃ appamādavihāroti vuttaṃ ‘‘ appamajjanaṃ khamanan ’’ ti .
Tena satisaṃvaroti idha khantisaṃvaro vuttoti adhippāyo indriyasaṃvarassa vuttattā .
Pahānasaṃvaroti vīriyasaṃvaro .
So hi ‘‘ uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti pajahatī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.26; a . ni .4.14;6.58) vuttoti .
Sammāpaṭipattiyā paṭipakkhabhāvena gahetabbatākāro moho sammāpaṭipattipaṭipakkhabhāvaggahaṇākāro .
Tena hi nivutā na sammā paṭipajjanti .
Abhijjhāya visesayogo kammapathappatti .
Anupaparikkhā moho .
So cettha diṭṭhirahito veditabbo .
Diṭṭhisahitassa pana diṭṭhiyā anuvidhāyakattā taggahaṇeneva gahaṇanti .
Avatthusmin ti asaddahanīye vatthusmiṃ .
Sānunayo adhimokkhoti
V0.120 mohadiṭṭhīnaṃ saddhāpatirūpatamāha .Ahirikānottappamohādīhi pamajjanato ahirikādīhi kāraṇehi .
Ārakkharahitacitteti cittassa sativirahataṃyeva dasseti .
Ārakkhapaccupaṭṭhānā hi satīti .
Etena ‘‘ assaddhiyacitte andhabālacitte ’’ ti padadvayaṃ vuttatthaṃ hoti .
Upanāhādīti ādi -saddena
M0.127 rāgādayo saṅgayhanti .Rāgādīnaṃ pariyuṭṭhānādisabhāvatāya ‘‘ avisesenā ’’ ti vuttaṃ visesassa ekaccassa asambhavato .
Idhāti , imasmiṃ citte .
Nipphādetabbe payojane bhummaṃ ‘‘ cammasmiṃ dīpinaṃ hantī ’’ ti ( vajira . ṭī .17-18 verañjakaṇḍavaṇṇanā ) viya ārammaṇaṃ vā avūpasamo phalūpacārena ‘‘ semho guḷo ’’ ti viya .
Dhammuddesavārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .