2-10.Aṭṭhasatasuttādivaṇṇanā
270-278.
Dutiye aṭṭhasatapariyāyan ti aṭṭhasatassa kāraṇabhūtaṃ .
Dhammapariyāyan ti dhammakāraṇaṃ .
Kāyikā ca cetasikā cāti ettha kāyikā kāmāvacareyeva labbhanti , cetasikā catubhūmikāpi
V3.120 .Sukhātiādīsu sukhā vedanā arūpāvacare natthi , sesāsu tīsu bhūmīsu labbhanti , dukkhā kāmāvacarāva , itarā catubhūmikā .
Pañcake sukhindriyadukkhindriyadomanassindriyāni kāmāvacarāneva , somanassindriyaṃ tebhūmakaṃ , upekkhindriyaṃ catubhūmakaṃ .
Chakke pañcasu dvāresu vedanā kāmāvacarāva , manodvāre catubhūmikā , aṭṭhārasake chasu iṭṭhārammaṇesu somanassena saha upavicarantīti somanassūpavicārā .
Sesadvayepi eseva nayo .
Iti ayaṃ desanā vicāravasena āgatā , taṃsampayuttānaṃ pana somanassādīnaṃ vasena idha aṭṭhārasa vedanā veditabbā .
Cha gehasitāni somanassānītiādīsu ‘‘ cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ paṭilābhaṃ vā paṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati somanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ
P3.83 somanassaṃ , idaṃM3.123 vuccati gehasitaṃ somanassan ’’ ti ( ma . ni .3.306).Evaṃ chasu dvāresu vuttakāmaguṇanissitāni somanassāni cha gehasitasomanassāni nāma .
‘‘ Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ ‘ pubbe ceva rūpā etarahi ca , sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati somanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ , idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ somanassan ’’ ti ( ma . ni .3.306) evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate aniccatādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvā ussukkāpetuṃ sakkontassa ‘‘ ussukkitā me vipassanā ’’ ti somanassajātassa uppannasomanassāni cha nekkhammasitasomanassāni nāma .
‘‘ Cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ appaṭilābhaṃ vā appaṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati domanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ , idaṃ vuccati gehasitaṃ domanassan ’’ ti .
Evaṃ chasu dvāresu ‘‘ iṭṭhārammaṇaṃ nānubhavissāmi nānubhavāmī ’’ ti vitakkayato uppannāni kāmaguṇanissitadomanassāni cha gehasitadomanassāni nāma .
‘‘ Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ ‘ pubbe ceva rūpā etarahi ca
V3.121 , sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpeti ‘ kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi , yadariyā etarahi āyatanaṃ upasampajja viharantī ’’ ti .Iti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato uppajjati pihapaccayā domanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ , idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ domanassanti ;
evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate anuttaravimokkhasaṅkhātaariyaphaladhammesu pihaṃ upaṭṭhāpetvā tadadhigamāya aniccatādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvā ussukkāpetuṃ asakkontassa ‘‘ imampi pakkhaṃ imampi māsaṃ imampi saṃvaccharaṃ vipassanaṃ ussukkāpetvā ariyabhūmiṃ
P3.84 pāpuṇituṃ nāsakkhin ’’ ti anusocato uppannāni domanassāni cha nekkhammasitadomanassāni nāma .‘‘ Cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa
M3.124 .Yā evarūpā upekkhā , rūpaṃ sā nātivattati , tasmā sā upekkhā gehasitāti vuccatī ’’ ti ;
evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate guḷapiṇḍake nilīnamakkhikā viya rūpādīni anativattamānā tattheva laggā laggitā hutvā uppannakāmaguṇanissitā upekkhā cha gehasitaupekkhā nāma .
‘‘ Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ pubbe ceva rūpā etarahi ca ,‘ sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati upekkhā .
Yā evarūpā upekkhā , rūpaṃ sā ativattati , tasmā sā upekkhā nekkhammasitāti vuccatī ’’ ti ;
evaṃ chasu dvāresu iṭṭhādiārammaṇe āpāthagate iṭṭhe arajjantassa aniṭṭhe adussantassa asamapekkhane amuyhantassa uppannā vipassanāñāṇasampayuttā upekkhā nekkhammasitaupekkhā nāma .
Imasmiṃ sutte sabbasaṅgāhako catubhūmakadhammaparicchedo kathito .
Tatiyādīni uttānatthāneva .