Issues
選擇版本
Majjhimapaṇṇāsapāḷi

Majjhimapaṇṇāsapāḷi

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Majjhimapaṇṇāsapāḷi

1. Gahapativaggo

1. Kandarakasuttaṃ

1. EvaṃT2.1M2.1P1.339V2.1 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ .
Atha kho pesso [ peyo ( ka .)] ca hatthārohaputto kandarako ca paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā pesso hatthārohaputto bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Kandarako pana paribbājako bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ [ sārāṇīyaṃ ( sī . syā . kaṃ pī .)] vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ ṭhito kho kandarako paribbājako tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ acchariyaṃV2.2 , bho gotama , abbhutaṃ , bho gotama , yāvañcidaṃ bhotā gotamenaT2.2 sammā bhikkhusaṅgho paṭipādito !
Yepi te , bho gotama , ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto etaparamaṃyeva sammā bhikkhusaṅghaṃ paṭipādesuṃ – seyyathāpi etarahi bhotā gotamena sammā bhikkhusaṅgho paṭipādito .
Yepi te , bho gotama , bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto etaparamaṃyeva sammā bhikkhusaṅghaṃ paṭipādessanti – seyyathāpi etarahi bhotā gotamena sammā bhikkhusaṅgho paṭipādito ’’ ti .
2.‘‘ EvametaṃM2.2 , kandaraka , evametaṃ , kandaraka .
Yepi te , kandaraka , ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto etaparamaṃyeva sammā bhikkhusaṅghaṃ paṭipādesuṃ – seyyathāpi etarahi mayā sammā bhikkhusaṅgho paṭipādito .
Yepi te , kandaraka , bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto etaparamaṃyeva sammā bhikkhusaṅghaṃ paṭipādessanti – seyyathāpi etarahi mayā sammā bhikkhusaṅgho paṭipādito .
‘‘ Santi hi , kandaraka , bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā .
Santi hi , kandaraka , bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe sekkhā santatasīlā santatavuttino nipakā nipakavuttino ;
te catūsu [ nipakavuttino catūsu ( sī .)] satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā [ supaṭṭhitacittā ( sī . pī . ka .)] viharanti .
Katamesu catūsu ?
Idha , kandaraka , bhikkhuP1.340 kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya lokeT2.3 abhijjhādomanassaṃ ;
vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassan ’’ ti .
3. Evaṃ vutte , pesso hatthārohaputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ acchariyaṃ , bhante , abbhutaṃ , bhante !
Yāva supaññattā cime , bhante , bhagavatā cattāro satipaṭṭhānā sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ [ sokapariddavānaṃ ( sī . pī .)] samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya .
Mayampi hi , bhante , gihī odātavasanā kālena kālaṃ imesu catūsu satipaṭṭhānesuV2.3 suppatiṭṭhitacittā viharāma .
Idha mayaṃ , bhante , kāye kāyānupassino viharāma ātāpino sampajānā satimanto , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
vedanāsu vedanānupassino viharāma ātāpino sampajānā satimanto , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
citteM2.3 cittānupassino viharāma ātāpino sampajānā satimanto , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
dhammesu dhammānupassino viharāma ātāpino sampajānā satimanto , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ .
Acchariyaṃ , bhante , abbhutaṃ , bhante !
Yāvañcidaṃ , bhante , bhagavā evaṃ manussagahane evaṃ manussakasaṭe evaṃ manussasāṭheyyeT2.4 vattamāne sattānaṃ hitāhitaṃ jānāti .
Gahanañhetaṃ , bhante , yadidaṃ manussā ;
uttānakañhetaṃ , bhante , yadidaṃ pasavo .
Ahañhi , bhante , pahomi hatthidammaṃ sāretuṃ .
Yāvatakena antarena campaṃ gatāgataṃ karissati sabbāni tāni sāṭheyyāni kūṭeyyāni vaṅkeyyāni jimheyyāni pātukarissati .
Amhākaṃ pana , bhante , dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā aññathāva kāyena samudācaranti aññathāva vācāya aññathāva nesaṃ cittaṃ hoti .
Acchariyaṃ , bhante , abbhutaṃ , bhante !
Yāvañcidaṃ , bhante , bhagavā evaṃ manussagahane evaṃ manussakasaṭe evaṃ manussasāṭheyye vattamāne sattānaṃ hitāhitaṃ jānāti .
Gahanañhetaṃ , bhante , yadidaṃ manussā ;
uttānakañhetaṃ , bhante , yadidaṃ pasavo ’’ ti .
4.‘‘ Evametaṃ , pessa , evametaṃ , pessa .
GahanañhetaṃP1.341 , pessa , yadidaṃ manussā ;
uttānakañhetaṃ , pessa , yadidaṃ pasavo .
Cattārome , pessa , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame cattāro ?
Idha , pessa , ekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto ;
idha pana , pessa , ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto ;
idha pana , pessa , ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto , parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyuttoT2.5 ;
idha pana , pessa , ekacco puggalo nevattantapo hoti nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto .
So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto [ sītibhūto ( sī . pī . ka .)] sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati .
Imesaṃ , pessa , catunnaṃ puggalānaṃ katamo te puggalo cittaṃ ārādhetī ’’ ti ?
‘‘ Yvāyaṃ , bhante , puggalo attantapo attaparitāpanānuyogamanuyutto , ayaṃ me puggalo cittaṃV2.4 nārādheti .
Yopāyaṃ , bhante , puggalo parantapo paraparitāpanānuyogamanuyuttoM2.4 , ayampi me puggalo cittaṃ nārādheti .
Yopāyaṃ , bhante , puggalo attantapo ca attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto , ayampi me puggalo cittaṃ nārādheti .
Yo ca kho ayaṃ , bhante , puggalo nevattantapo nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto , so anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati – ayameva [ ayaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] me puggalo cittaṃ ārādhetī ’’ ti .
5.‘‘ Kasmā pana te , pessa , ime tayo puggalā cittaṃ nārādhentī ’’ ti ?
‘‘ Yvāyaṃ , bhante , puggalo attantapo attaparitāpanānuyogamanuyutto so attānaṃ sukhakāmaṃ dukkhapaṭikkūlaṃ ātāpeti paritāpeti – iminā me ayaṃ puggaloT2.6 cittaṃ nārādheti .
Yopāyaṃ , bhante , puggalo parantapo paraparitāpanānuyogamanuyutto so paraṃ sukhakāmaṃ dukkhapaṭikkūlaṃ ātāpeti paritāpeti – iminā me ayaṃ puggalo cittaṃ nārādheti .
Yopāyaṃ , bhante , puggalo attantapo ca attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto so attānañca parañca sukhakāmaṃ dukkhapaṭikkūlaṃ [ sukhakāme dukkhapaṭikkūle ( sī . pī .)] ātāpeti paritāpeti – iminā me ayaṃ puggalo cittaṃ nārādheti .
Yo caP1.342 kho ayaṃ , bhante , puggalo nevattantapo nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto so anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā [ viharati . iminā ( sī . syā . kaṃ . pī .)] viharati ;
so attānañca parañca sukhakāmaṃ dukkhapaṭikkūlaṃ neva ātāpeti na paritāpeti – iminā [ viharati . iminā ( sī . syā . kaṃ . pī .)] me ayaṃ puggalo cittaṃ ārādheti .
Handa , ca dāni mayaṃ , bhante , gacchāma ;
bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā ’’ ti .
‘‘ Yassadāni tvaṃ , pessa , kālaṃ maññasī ’’ ti .
Atha kho pesso hatthārohaputto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
6. AthaM2.5 kho bhagavā acirapakkante pesse hatthārohaputte bhikkhū āmantesi –
‘‘ paṇḍito , bhikkhave , pesso hatthārohaputto ;
mahāpañño , bhikkhave , pesso hatthārohaputto .
Sace , bhikkhave , pesso hatthārohaputto muhuttaṃ nisīdeyya yāvassāhaṃ ime cattāro puggale vitthārena vibhajissāmi [ vibhajāmi ( sī . pī .)], mahatā atthena saṃyutto abhavissa .
Api ca , bhikkhave , ettāvatāpiV2.5 pesso hatthārohaputto mahatā atthena saṃyutto ’’ ti .
‘‘ Etassa , bhagavā , kālo , etassa , sugata , kālo , yaṃT2.7 bhagavā ime cattāro puggale vitthārena vibhajeyya .
Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī ’’ ti .
‘‘ Tena hi , bhikkhave , suṇātha , sādhukaṃ manasi karotha , bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
7.‘‘ Katamo ca , bhikkhave , puggalo attantapo attaparitāpanānuyogamanuyutto ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo acelako hoti muttācāro hatthāpalekhano [ hatthāvalekhano ( syā . kaṃ .)] naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko [ naehibhadantiko , natiṭṭhabhadantiko ( sī . syā . kaṃ . pī .)];
nābhihaṭaṃ na uddissakataṃ na nimantanaṃ sādiyati ;
so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti na kaḷopimukhā [ khaḷopimukho ( sī .)] paṭiggaṇhāti na eḷakamantaraṃ na daṇḍamantaraṃ na musalamantaraṃ na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī ;
na macchaṃ na maṃsaṃ na suraṃ na merayaṃ na thusodakaṃ pivati .
So ekāgāriko vā hoti ekālopiko , dvāgāriko vā hoti dvālopiko … pe … sattāgāriko vā hoti sattālopiko ;
ekissāpi dattiyā yāpeti , dvīhipi dattīhi yāpeti … pe … sattahipi dattīhi yāpeti ;
ekāhikampi āhāraṃ āhāreti , dvīhikampiP1.343 āhāraṃ āhāreti … pe … sattāhikampi āhāraṃ āhāreti – iti evarūpaṃ aḍḍhamāsikaṃ pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati .
SoT2.8 sākabhakkho vā hoti , sāmākabhakkho vā hoti , nīvārabhakkho vā hoti , daddulabhakkho vā hoti , haṭabhakkho vā hoti , kaṇabhakkho vā hoti , ācāmabhakkho vā hoti , piññākabhakkho vā hoti , tiṇabhakkho vā hoti , gomayabhakkho vāM2.6 hoti ;
vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī .
So sāṇānipi dhāreti , masāṇānipi dhāreti , chavadussānipi dhāreti , paṃsukūlānipi dhāreti , tirīṭānipi dhāreti , ajinampi dhāreti , ajinakkhipampi dhāreti , kusacīrampi dhāreti , vākacīrampi dhāreti , phalakacīrampi dhāreti , kesakambalampi dhāreti , vāḷakambalampi dhāreti , ulūkapakkhampi dhāreti ;
kesamassulocakopi hoti , kesamassulocanānuyogamanuyutto , ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto , ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto , kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappeti [ passa ma . ni .1.155 mahāsīhanādasutte ];
sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati – itiV2.6 evarūpaṃ anekavihitaṃ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , puggalo attantapo attaparitāpanānuyogamanuyutto .
8.‘‘ Katamo ca , bhikkhave , puggalo parantapo paraparitāpanānuyogamanuyutto ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo orabbhiko hoti sūkariko sākuṇiko māgaviko luddo macchaghātako coro coraghātako goghātako bandhanāgāriko ye vā panaññepi keci kurūrakammantā .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , puggalo parantapo paraparitāpanānuyogamanuyutto .
9.‘‘ KatamoT2.9 ca , bhikkhave , puggalo attantapo ca attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo rājā vā hoti khattiyo muddhāvasitto brāhmaṇo vā mahāsālo .
So puratthimena nagarassa navaṃ santhāgāraṃ [ sandhāgāraṃ ( ṭīkā )] kārāpetvā kesamassuṃ ohāretvā kharājinaṃ nivāsetvā sappitelena kāyaṃ abbhañjitvā magavisāṇena piṭṭhiṃ kaṇḍuvamāno navaṃ santhāgāraṃ pavisati saddhiṃ mahesiyā brāhmaṇena ca purohitena .
So tattha anantarahitāya bhūmiyā haritupalittāya seyyaṃ kappeti .
Ekissāya gāviyā sarūpavacchāya yaṃ ekasmiṃ thane khīraṃ hotiP1.344 tena rājā yāpeti , yaṃ dutiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena mahesī yāpeti , yaṃ tatiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena brāhmaṇo purohito yāpetiM2.7 , yaṃ catutthasmiṃ thane khīraṃ hoti tena aggiṃ juhati , avasesena vacchako yāpeti .
So evamāha –
‘ ettakā usabhā haññantu yaññatthāya , ettakā vacchatarā haññantu yaññatthāya , ettakā vacchatariyo haññantu yaññatthāya , ettakā ajā haññantu yaññatthāya , ettakā urabbhā haññantu yaññatthāya ,( ettakā assā haññantu yaññatthāya )[() natthi sī . pī . potthakesu ], ettakā rukkhā chijjantu yūpatthāya , ettakā dabbhā lūyantu barihisatthāyā ’ ti [ parihiṃ satthāya ( ka .)].
Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā tepi daṇḍatajjitāT2.10 bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , puggalo attantapo ca attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto .
10.‘‘ Katamo ca , bhikkhave , puggalo nevattantapo nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto , so anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbutoV2.7 sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati ?
Idha , bhikkhave , tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā .
So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti .
So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ , kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti .
Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto .
So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati .
So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati –
‘ sambādho gharāvāso rajāpatho , abbhokāso pabbajjā .
Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ .
Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyyan ’ tiT2.11 .
So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya , mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya , appaṃP1.345 vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāyaM2.8 , mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya , kesamassuṃ ohāretvā , kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati .
11.‘‘ So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho , lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati .
Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī , athenena sucibhūtena attanā viharati .
Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato methunā gāmadhammā .
Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa .
Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti , ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya , amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya – iti bhinnānaṃ vā sandhātā sahitānaṃ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .
Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti , yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .
Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādīT2.12 vinayavādī , nidhānavatiṃV2.8 vācaṃ bhāsitā kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ .
So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti , ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā ;
naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti ;
mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti ;
uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti ;
jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ;
āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ;
āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ;
itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ;
dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ;
ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ;
kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ;
hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ;
khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ;
dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti ;
kayavikkayā paṭiviratoM2.9 hoti ;
tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭiviratoP1.346 hoti ;
ukkoṭanavañcananikatisāciyogā [ sāviyogā ( syā . kaṃ . ka .) sāci kuṭilapariyāyo ] paṭivirato hoti ;
chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti [ passa ma . ni .1.293 cūḷahatthipadopame ].
‘‘ So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena .
So yena yeneva pakkamati , samādāyeva pakkamati .
Seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti , sapattabhārova ḍeti ;
evameva bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena .
So yena yeneva pakkamati , samādāyeva pakkamatiT2.13 .
So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti .
12.‘‘ So cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati , rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati .
Sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … pe … jivhāya rasaṃ sāyitvā … pe … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati , rakkhati manindriyaṃ , manindriyeV2.9 saṃvaraṃ āpajjati .
So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti .
‘‘ So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti , ālokite vilokite sampajānakārī hoti , samiñjite pasārite sampajānakārī hoti , saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti , asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti , uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti , gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti .
13.‘‘ SoM2.10 iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato ,( imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato ,)[ passa ma . ni .1.296 cūḷahatthipadopame ] iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato , iminā ca ariyena satisampajaññenaT2.14 samannāgato vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ .
So pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā .
SoP1.347 abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati , abhijjhāya cittaṃ parisodheti , byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī , byāpādapadosā cittaṃ parisodheti ;
thīnamiddhaṃ pahāya vigatathīnamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno , thīnamiddhā cittaṃ parisodheti ;
uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto , uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti ;
vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu , vicikicchāya cittaṃ parisodheti .
‘‘ So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe , vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati ;
vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati ;
pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti , yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti –
‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’ ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharatiV2.10 ;
sukhassa ca pahānā dukkhassaT2.15 ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
14.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmeti .
So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampiM2.11 jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe –
‘ amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto amutra udapādiṃ ;
tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto ,P1.348 so tato cuto idhūpapanno ’ ti .
Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
15.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti .
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāneT2.16 hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti –
‘ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā ;
ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā ’ ti .
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti .
16.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniyeV2.11 ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti .
So ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘ Ayaṃ dukkhasamudayo ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘ Ayaṃ dukkhanirodho ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘ Ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘ Ime āsavā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘ Ayaṃ āsavasamudayo ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘ Ayaṃ āsavanirodho ’ ti yathābhūtaṃ pajānātiM2.12 .
‘ Ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
TassaT2.17 evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati , bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati , avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati .
Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , puggalo nevattantapo nāttaparitāpanānuyogamanuyutto , na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyuttoP1.349 .
So attantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharatī ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Kandarakasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ .