Issues
Select Version
Aṭṭhakanipātapāḷi
Aṭṭhakanipātapāḷi

4. Dīghajāṇusuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Dīghajāṇusuttaṃ

54. Ekaṃ samayaṃ bhagavā koliyesu viharati kakkarapattaṃ nāma koliyānaṃ nigamo .
Atha kho dīghajāṇu koliyaputto yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho dīghajāṇu koliyaputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ mayaṃ , bhante , gihī kāmabhogino [ kāmabhogī ( sī . syā . pī .)] puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasāma , kāsikacandanaṃ paccanubhomaV3.110 , mālāgandhavilepanaṃ dhārayāma , jātarūparajataṃ sādayāma .
Tesaṃ no , bhante , bhagavā amhākaṃ tathā dhammaṃ desetu ye amhākaṃ assu dhammā diṭṭhadhammahitāya diṭṭhadhammasukhāya , samparāyahitāya samparāyasukhāyā ’’ ti .
‘‘ Cattārome , byagghapajja , dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṃvattanti diṭṭhadhammasukhāya .
Katame cattāro ?
Uṭṭhānasampadā , ārakkhasampadā , kalyāṇamittatā , samajīvitā [ samajīvikatā ( sī .) a . ni .8.75].
KatamāT4.290 ca , byagghapajja , uṭṭhānasampadā ?
Idha , byagghapajja , kulaputtoM3.108 yena kammaṭṭhānena jīvikaṃ [ jīvitaṃ ( ka .)] kappeti – yadi kasiyā , yadi vaṇijjāya , yadi gorakkhena , yadi issattena [ issatthena ( sī . syā . pī .)], yadi rājaporisena , yadi sippaññatarena – tattha dakkho hoti analaso , tatrupāyāya vīmaṃsāya samannāgato , alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , uṭṭhānasampadā .
‘‘ Katamā ca , byagghapajja , ārakkhasampadā ?
Idha , byagghapajja , kulaputtassa bhogā honti uṭṭhānavīriyādhigatāP4.282 bāhābalaparicitā , sedāvakkhittā , dhammikā dhammaladdhā .
Te ārakkhena guttiyā sampādeti –
‘ kinti me ime bhoge neva rājāno hareyyuṃ , na corā hareyyuṃ , na aggi ḍaheyya , na udakaṃ vaheyya , na appiyā dāyādā hareyyun ’ ti !
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , ārakkhasampadā .
‘‘ Katamā ca , byagghapajja , kalyāṇamittatā ?
Idha , byagghapajja , kulaputto yasmiṃ gāme vā nigame vā paṭivasati , tattha ye te honti – gahapatī vā gahapatiputtā vā daharā vā vuddhasīlino , vuddhā vā vuddhasīlino , saddhāsampannā , sīlasampannā , cāgasampannā , paññāsampannā – tehi saddhiṃ santiṭṭhati sallapati sākacchaṃ samāpajjati ;
yathārūpānaṃ saddhāsampannānaṃ saddhāsampadaṃ anusikkhati , yathārūpānaṃ sīlasampannānaṃ sīlasampadaṃ anusikkhati , yathārūpānaṃ cāgasampannānaṃ cāgasampadaṃ anusikkhati , yathārūpānaṃ paññāsampannānaṃ paññāsampadaṃ anusikkhati .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , kalyāṇamittatā .
‘‘ KatamāT4.291 ca , byagghapajja , samajīvitā ?
Idha , byagghapajja , kulaputto āyañca bhogānaṃ viditvā , vayañca bhogānaṃ viditvā , samaṃ jīvikaṃ [ samajīvikaṃ ( syā .), samajīvitaṃ ( ka .)] kappeti nāccogāḷhaṃ nātihīnaṃ –
‘ evaṃ me āyo vayaṃ pariyādāya ṭhassati , na ca me vayo āyaṃ pariyādāya ṭhassatī ’ ti .
SeyyathāpiV3.111 , byagghapajja , tulādhāro vā tulādhārantevāsī vā tulaṃ paggahetvā jānāti –
‘ ettakena vā onataṃ [ oṇataṃ ( ka .)], ettakena vā unnatan ’ ti [ uṇṇatanti ( ka .)];
evamevaṃ kho , byagghapajja , kulaputto āyañca bhogānaṃ viditvā , vayañca bhogānaṃ viditvā , samaṃ jīvikaṃ kappeti nāccogāḷhaṃ nātihīnaṃ –
‘ evaṃ me āyo vayaṃ pariyādāya ṭhassatiP4.283 , na ca me vayo āyaṃ pariyādāya ṭhassatī ’ ti .
Sacāyaṃ , byagghapajja , kulaputto appāyoM3.109 samāno uḷāraṃ jīvikaṃ [ jīvitaṃ ( ka .)] kappeti , tassa bhavanti vattāro –
‘ udumbarakhādīvāyaṃ [ udumbarakhādikaṃ vāyaṃ ( sī . pī .), udumbarakhādakaṃ cāyaṃ ( syā .)] kulaputto bhoge khādatī ’ ti .
Sace panāyaṃ , byagghapajja , kulaputto mahāyo samāno kasiraṃ jīvikaṃ [ jīvitaṃ ( ka .)] kappeti , tassa bhavanti vattāro –
‘ ajeṭṭhamaraṇaṃvāyaṃ [ ajaddhumārikaṃ vāyaṃ ( sī . pī .), addhamārakaṃ cāyaṃ ( syā .), ettha jaddhūti asanaṃ = bhattabhuñjanaṃ , tasmā ajaddhumārikanti anasanamaraṇanti vuttaṃ hoti . ma . ni .1.379 adholipiyā ‘‘ ajaddhukan ’’ ti padaṃ dassitaṃ ] kulaputto marissatī ’ ti .
Yato ca khoyaṃ , byagghapajja , kulaputto āyañca bhogānaṃ viditvā , vayañca bhogānaṃ viditvā , samaṃ jīvikaṃ kappeti nāccogāḷhaṃ nātihīnaṃ –
‘ evaṃ me āyo vayaṃ pariyādāya ṭhassati , na ca me vayo āyaṃ pariyādāya ṭhassatī ’ ti .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , samajīvitā .
‘‘ Evaṃ samuppannānaṃ , byagghapajja , bhogānaṃ cattāri apāyamukhāni honti – itthidhutto , surādhutto , akkhadhutto , pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko .
Seyyathāpi , byagghapajja , mahato taḷākassa cattāri cevaT4.292 āyamukhāni , cattāri ca apāyamukhāni .
Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni pidaheyya , yāni ca apāyamukhāni tāni vivareyya ;
devo ca na sammā dhāraṃ anuppaveccheyya .
Evañhi tassa , byagghapajja , mahato taḷākassa parihāniyeva pāṭikaṅkhā , no vuddhi ;
evamevaṃ , byagghapajja , evaṃ samuppannānaṃ bhogānaṃ cattāri apāyamukhāni honti – itthidhutto , surādhutto , akkhadhutto , pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko .
‘‘ Evaṃ samuppannānaṃ , byagghapajja , bhogānaṃ cattāri āyamukhāni honti – na itthidhutto , na surādhutto , na akkhadhuttoP4.284 , kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko .
Seyyathāpi , byagghapajja , mahato taḷākassa cattāri ceva āyamukhāni , cattāri ca apāyamukhāni .
Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni vivareyya , yāni ca apāyamukhāni tāni pidaheyya ;
devo ca sammā dhāraṃ anuppaveccheyya .
Evañhi tassa , byagghapajja , mahato taḷākassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihāni ;
evamevaṃ kho , byagghapajja , evaṃ samuppannānaṃ bhogānaṃ cattāri āyamukhāni honti – na itthidhuttoM3.110 , na surādhutto , na akkhadhutto , kalyāṇamitto kalyāṇasahāyoV3.112 kalyāṇasampavaṅko .
Ime kho , byagghapajja , cattāro dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṃvattanti diṭṭhadhammasukhāya .
‘‘ Cattārome , byagghapajja , dhammā kulaputtassa samparāyahitāya saṃvattanti samparāyasukhāya .
Katame cattāro ?
Saddhāsampadā , sīlasampadāT4.293 , cāgasampadā , paññāsampadā .
Katamā ca , byagghapajja , saddhāsampadā ?
Idha , byagghapajja , kulaputto saddho hoti , saddahati tathāgatassa bodhiṃ –
‘ itipi so bhagavā … pe … satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā ’ ti .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , saddhāsampadā .
‘‘ Katamā ca , byagghapajja , sīlasampadā ?
Idha , byagghapajja , kulaputto pāṇātipātā paṭivirato hoti … pe … surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , sīlasampadā .
‘‘ Katamā ca , byagghapajja , cāgasampadā ?
Idha , byagghapajja , kulaputto vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , cāgasampadā .
‘‘ Katamā ca , byagghapajja , paññāsampadā ?
IdhaP4.285 , byagghapajja , kulaputto paññavā hoti , udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā .
Ayaṃ vuccati , byagghapajja , paññāsampadā .
Ime kho , byagghapajja , cattāro dhammā kulaputtassa samparāyahitāya saṃvattanti samparāyasukhāyā ’’ ti .
‘‘ Uṭṭhātā kammadheyyesu , appamatto vidhānavā ;
Samaṃ kappeti jīvikaṃ [ jīvitaṃ ( ka .)], sambhataṃ anurakkhati .
‘‘ Saddho sīlena sampanno , vadaññū vītamaccharo ;
NiccaṃT4.294 maggaṃ visodheti , sotthānaṃ samparāyikaṃ .
‘‘ IcceteV3.113 aṭṭha dhammā ca , saddhassa gharamesino ;
Akkhātā saccanāmena , ubhayattha sukhāvahā .
‘‘ Diṭṭhadhammahitatthāya , samparāyasukhāya ca ;
Evametaṃ gahaṭṭhānaṃ , cāgo puññaṃ pavaḍḍhatī ’’ ti .
catutthaṃ ;