2. Mahāsīhanādasuttaṃ
146. Evaṃ
T1.137V1.99 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati bahinagare aparapure vanasaṇḍe .Tena kho pana samayena sunakkhatto licchaviputto acirapakkanto hoti imasmā dhammavinayā .
So vesāliyaṃ parisati [ parisatiṃ ( sī . pī .)] evaṃ [ etaṃ ( pī . ka .)] vācaṃ bhāsati –
‘‘ natthi samaṇassa gotamassa uttari [ uttariṃ ( pī .)] manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso .
Takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ .
Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā ’’ ti .
Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi .
Assosi kho āyasmā sāriputto sunakkhattassa licchaviputtassa vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsamānassa –
‘‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso .
Takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti
M1.98 vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ .Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā ’’ ti .
Atha kho āyasmā sāriputto vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā
T1.138 pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sunakkhatto , bhante , licchaviputto acirapakkanto imasmā dhammavinayā .
So vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati –
‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso .
Takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ .
Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā ’’’ ti .
147.‘‘ Kodhano heso , sāriputta , sunakkhatto moghapuriso .
Kodhā ca panassa esā vācā bhāsitā .
‘ Avaṇṇaṃ bhāsissāmī ’ ti kho , sāriputta , sunakkhatto moghapuriso vaṇṇaṃyeva tathāgatassa
V1.100 bhāsatiP1.69 .Vaṇṇo heso , sāriputta , tathāgatassa yo evaṃ vadeyya –
‘ yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā ’ ti .
‘‘ Ayampi hi nāma , sāriputta , sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati –
‘ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi , satthā devamanussānaṃ , buddho bhagavā ’ ti .
‘‘ Ayampi hi nāma , sāriputta , sunakkhattassa moghapurisassa mayi
T1.139 dhammanvayo na bhavissati –‘ itipi so bhagavā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti , bahudhāpi hutvā eko hoti ;
āvibhāvaṃ , tirobhāvaṃ ;
tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati , seyyathāpi ākāse ;
pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti , seyyathāpi udake ;
udakepi abhijjamāno gacchati , seyyathāpi pathaviyaṃ ;
ākāsepi pallaṅkena kamati , seyyathāpi pakkhī sakuṇo ;
imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasati parimajjati ;
yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattetī ’ ti .
‘‘ Ayampi
M1.99 hi nāma , sāriputta , sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati –‘ itipi so bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti – dibbe ca mānuse ca , ye dūre santike cā ’ ti .
‘‘ Ayampi hi nāma , sāriputta , sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati –
‘ itipi so bhagavā parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti – sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāti , vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ cittanti pajānāti ;
sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ cittanti pajānāti , vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ cittanti pajānāti ;
samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ cittanti pajānāti , vītamohaṃ vā cittaṃ vītamohaṃ cittanti pajānāti ;
saṃkhittaṃ vā cittaṃ saṃkhittaṃ cittanti pajānāti
T1.140 , vikkhittaṃ vā cittaṃ vikkhittaṃ cittanti pajānāti ;mahaggataṃ vā cittaṃ mahaggataṃ cittanti pajānāti , amahaggataṃ vā cittaṃ amahaggataṃ cittanti pajānāti ;
sauttaraṃ vā cittaṃ sauttaraṃ cittanti pajānāti , anuttaraṃ vā cittaṃ anuttaraṃ cittanti pajānāti ;
samāhitaṃ vā cittaṃ samāhitaṃ cittanti
V1.101 pajānāti , asamāhitaṃ vā cittaṃ asamāhitaṃ cittanti pajānāti ;vimuttaṃ vā cittaṃ vimuttaṃ cittanti pajānāti , avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānātī ’ ti .
148.‘‘ Dasa kho panimāni , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
Katamāni dasa ?
‘‘ Idha , sāriputta , tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa
P1.70 tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ
M1.100 ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi
T1.141 , sāriputta , tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna
V1.102 caparaṃ , sāriputta , tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti .Yampi , sāriputta , tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ
T1.142 saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .‘‘ Puna
M1.101 caparaṃ , sāriputta , tathāgato anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe –‘ amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto amutra udapādiṃ ;
tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto idhūpapanno ’ ti .
Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
Yampi , sāriputta , tathāgato anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo … pe … iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
T1.143 satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpageV1.103 satte pajānāti –‘ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā
P1.71 paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā .Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā ’ ti .
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne
M1.102 paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti .Yampi , sāriputta , tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti –
‘ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā .
Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā ’ ti .
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti .
Idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati .
Yampi , sāriputta , tathāgato āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Imāni kho , sāriputta , dasa tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
149.‘‘ Yo
V1.104 kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya –‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso ;
takkapariyāhataṃ
T1.144 samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānan ’ ti , taṃ , sāriputta , vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .Seyyathāpi , sāriputta , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme
M1.103 aññaṃ ārādheyya , evaṃ sampadamidaṃ , sāriputta , vadāmi .Taṃ vācaṃ appahāya , taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
150.‘‘ Cattārimāni , sāriputta , tathāgatassa vesārajjāni yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
Katamāni cattāri ?
‘‘‘ Sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhā ’ ti .
Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena
P1.72 paṭicodessatīti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmi .Etamahaṃ [ etampahaṃ ( sī . pī .)], sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi .
‘‘‘ Khīṇāsavassa te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇā ’ ti .
Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmi .
Etamahaṃ , sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto
T1.145 vesārajjappatto viharāmi .‘‘‘ Ye kho pana te antarāyikā dhammā vuttā , te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’ ti .
Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmi .
Etamahaṃ , sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi .
‘‘‘ Yassa kho pana te atthāya dhammo desito , so na niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā ’ ti
V1.105 .Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatī ’ ti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmi .
Etamahaṃ , sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi .
‘‘ Imāni
M1.104 kho , sāriputta , cattāri tathāgatassa vesārajjāni yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .‘‘ Yo kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya –
‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso , takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānan ’ ti , taṃ , sāriputta , vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
Seyyathāpi , sāriputta , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme
T1.146 aññaṃ ārādheyya , evaṃ sampadamidaṃ , sāriputta , vadāmi .Taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
151.‘‘ Aṭṭha kho imā , sāriputta , parisā .
Katamā aṭṭha ?
Khattiyaparisā , brāhmaṇaparisā , gahapatiparisā , samaṇaparisā , cātumahārājikaparisā [ cātummahārājikā ( sī . syā . pī .)], tāvatiṃsaparisā , māraparisā , brahmaparisā – imā kho , sāriputta , aṭṭha parisā .
Imehi kho , sāriputta , catūhi vesārajjehi samannāgato tathāgato imā aṭṭha parisā upasaṅkamati ajjhogāhati .
Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , anekasataṃ khattiyaparisaṃ upasaṅkamitā .
Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva , sallapitapubbañca , sākacchā ca samāpajjitapubbā .
Tatra vata maṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā okkamissatīti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmi .
Etamahaṃ , sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi .
‘‘ Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , anekasataṃ brāhmaṇaparisaṃ … pe … gahapatiparisaṃ … samaṇaparisaṃ … cātumahārājikaparisaṃ … tāvatiṃsaparisaṃ … māraparisaṃ … brahmaparisaṃ upasaṅkamitā .
Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva , sallapitapubbañca , sākacchā ca samāpajjitapubbā .
Tatra vata maṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā okkamissatīti nimittametaṃ , sāriputta
V1.106 , na samanupassāmi .Etamahaṃ , sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto
P1.73 viharāmi .‘‘ Yo
M1.105 kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya –‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā
T1.147 alamariyañāṇadassanaviseso , takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānan ’ ti , taṃ , sāriputta , vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .Seyyathāpi , sāriputta , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya , evaṃ sampadamidaṃ , sāriputta , vadāmi .
Taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
152.‘‘ Catasso kho imā , sāriputta , yoniyo .
Katamā catasso ?
Aṇḍajā yoni , jalābujā yoni , saṃsedajā yoni , opapātikā yoni .
Katamā ca , sāriputta , aṇḍajā yoni ?
Ye kho te , sāriputta , sattā aṇḍakosaṃ abhinibbhijja jāyanti – ayaṃ vuccati , sāriputta , aṇḍajā yoni .
Katamā ca , sāriputta , jalābujā yoni ?
Ye kho te , sāriputta , sattā vatthikosaṃ abhinibbhijja jāyanti – ayaṃ vuccati , sāriputta , jalābujā yoni .
Katamā ca , sāriputta , saṃsedajā yoni ?
Ye kho te , sāriputta , sattā pūtimacche vā jāyanti pūtikuṇape vā pūtikummāse vā candanikāye vā oḷigalle vā jāyanti – ayaṃ vuccati , sāriputta , saṃsedajā yoni .
Katamā ca , sāriputta , opapātikā yoni ?
Devā , nerayikā , ekacce ca manussā , ekacce ca vinipātikā – ayaṃ vuccati , sāriputta , opapātikā yoni .
Imā kho , sāriputta , catasso yoniyo .
‘‘ Yo
T1.148 kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya –‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso , takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānan ’ ti , taṃ , sāriputta , vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
Seyyathāpi , sāriputta , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya , evaṃ
V1.107 sampadamidaṃ , sāriputta , vadāmi .Taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
153.‘‘ Pañca
M1.106 kho imā , sāriputta , gatiyo .Katamā pañca ?
Nirayo , tiracchānayoni , pettivisayo , manussā , devā .
Nirayañcāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , nirayagāmiñca maggaṃ , nirayagāminiñca paṭipadaṃ ;
yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi .
Tiracchānayoniñcāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , tiracchānayonigāmiñca maggaṃ , tiracchānayonigāminiñca paṭipadaṃ ;
yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjati tañca pajānāmi .
Pettivisayaṃ cāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , pettivisayagāmiñca maggaṃ , pettivisayagāminiñca paṭipadaṃ ;
yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjati tañca pajānāmi .
Manusse cāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , manussalokagāmiñca maggaṃ
T1.149 , manussalokagāminiñca paṭipadaṃ ;yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussesu upapajjati tañca pajānāmi .
Deve cāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , devalokagāmiñca maggaṃ , devalokagāminiñca paṭipadaṃ ;
yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati tañca pajānāmi .
Nibbānañcāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , nibbānagāmiñca maggaṃ , nibbānagāminiñca
P1.74 paṭipadaṃ ;yathā paṭipanno ca āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati tañca pajānāmi .
154.‘‘ Idhāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannaṃ , ekantadukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , aṅgārakāsu sādhikaporisā pūrā aṅgārānaṃ vītaccikānaṃ vītadhūmānaṃ .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva aṅgārakāsuṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathāyaṃ bhavaṃ puriso paṭipanno tathā ca
T1.150 iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā imaṃyeva aṅgārakāsuṃ āgamissatī ’ tiV1.108 .Tamenaṃ passeyya aparena samayena tassā aṅgārakāsuyā
M1.107 patitaṃ , ekantadukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannaṃ , ekantadukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
‘‘ Idha panāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapannaṃ , dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , gūthakūpo sādhikaporiso , pūro gūthassa .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto
P1.75 kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva gūthakūpaṃ paṇidhāya .Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathāyaṃ bhavaṃ puriso paṭipanno tathā
T1.151 ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho yathā imaṃyeva gūthakūpaṃ āgamissatī ’ ti .Tamenaṃ passeyya aparena samayena tasmiṃ gūthakūpe patitaṃ , dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapannaṃ , dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
‘‘ Idha panāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ
M1.108 passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapannaṃ , dukkhabahulā vedanā vedayamānaṃ .Seyyathāpi , sāriputta , rukkho visame bhūmibhāge jāto tanupattapalāso kabaracchāyo
V1.109 .Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva rukkhaṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathāyaṃ bhavaṃ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā imaṃyeva rukkhaṃ āgamissatī ’ ti .
Tamenaṃ passeyya
T1.152 , aparena samayena tassa rukkhassa chāyāya nisinnaṃ vā nipannaṃ vā dukkhabahulā vedanā vedayamānaṃ .Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapannaṃ , dukkhabahulā vedanā vedayamānaṃ .
‘‘ Idha panāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussesu upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussesu upapannaṃ , sukhabahulā vedanā vedayamānaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , rukkho same bhūmibhāge jāto bahalapattapalāso sandacchāyo [ saṇḍacchāyo ( syā .), santacchāyo ( ka .)].
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva rukkhaṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathāyaṃ bhavaṃ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā imameva rukkhaṃ āgamissatī ’ ti .
Tamenaṃ passeyya aparena samayena tassa rukkhassa chāyāya nisinnaṃ vā nipannaṃ vā sukhabahulā vedanā vedayamānaṃ .
Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ
T1.153 puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇāM1.109 manussesu upapajjissatīti .Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussesu upapannaṃ , sukhabahulā vedanā vedayamānaṃ .
‘‘ Idha
P1.76 panāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissatī ’ ti .Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā
V1.110 visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannaṃ , ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .Seyyathāpi , sāriputta , pāsādo , tatrāssa kūṭāgāraṃ ullittāvalittaṃ nivātaṃ phusitaggaḷaṃ pihitavātapānaṃ .
Tatrāssa pallaṅko gonakatthato paṭikatthato paṭalikatthato kadalimigapavarapaccattharaṇo sauttaracchado ubhatolohitakūpadhāno .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva pāsādaṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathāyaṃ bhavaṃ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā imaṃyeva pāsādaṃ āgamissatī ’ ti .
Tamenaṃ passeyya aparena samayena tasmiṃ pāsāde tasmiṃ kūṭāgāre tasmiṃ pallaṅke nisinnaṃ vā nipannaṃ vā ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .
Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ
T1.154 puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissatīti .Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannaṃ , ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .
‘‘ Idha panāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā āsavānaṃ khayā anāsaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantaṃ , ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , pokkharaṇī acchodakā
M1.110 sātodakā sītodakā setakā supatitthā ramaṇīyā .Avidūre cassā tibbo vanasaṇḍo .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva pokkharaṇiṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathā bhavaṃ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā imaṃyeva pokkharaṇiṃ āgamissatī ’ ti .
Tamenaṃ passeyya aparena samayena taṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā nhāyitvā ca pivitvā ca sabbadarathakilamathapariḷāhaṃ paṭippassambhetvā
T1.155 paccuttaritvā tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ vā nipannaṃP1.77 vā , ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ
V1.111 abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī ’ ti .Tamenaṃ passāmi aparena samayena āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantaṃ , ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .
Imā kho , sāriputta , pañca gatiyo .
‘‘ Yo kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya –
‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso ;
takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānan ’ ti taṃ , sāriputta , vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
Seyyathāpi , sāriputta , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya , evaṃ sampadamidaṃ , sāriputta , vadāmi ‘ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye ’.
155.‘‘ Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , caturaṅgasamannāgataṃ brahmacariyaṃ
T1.156 caritā [ caritvā ( ka .)]– tapassī sudaṃ homi paramatapassī , lūkho sudaṃ [ lūkhassudaṃ ( sī . pī .)] homi paramalūkho , jegucchī sudaṃ homi paramajegucchī , pavivitto sudaṃ [ pavivittassudaṃ ( sī . pī .)] homi paramapavivittoM1.111 .Tatrāssu me idaṃ , sāriputta , tapassitāya hoti – acelako homi muttācāro hatthāpalekhano [ hatthāvalekhano ( syā .)], na ehibhaddantiko na tiṭṭhabhaddantiko ;
nābhihaṭaṃ na uddissakataṃ na nimantanaṃ sādiyāmi .
So na kumbhimukhā paṭiggaṇhāmi , na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāmi , na eḷakamantaraṃ , na daṇḍamantaraṃ , na musalamantaraṃ , na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ , na gabbhiniyā , na pāyamānāya [ pāyantiyā ( ka .)], na purisantaragatāya , na saṅkittīsu , na yattha sā upaṭṭhito hoti , na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī ;
na macchaṃ na maṃsaṃ na suraṃ na merayaṃ na thusodakaṃ pivāmi ;
so ekāgāriko vā homi ekālopiko , dvāgāriko
P1.78 vā homi dvālopiko … pe … sattāgāriko vā homi sattālopiko ;ekissāpi dattiyā yāpemi , dvīhipi dattīhi yāpemi … pe … sattahipi dattīhi yāpemi ;
ekāhikampi āhāraṃ āhāremi , dvīhikampi āhāraṃ āhāremi … pe … sattāhikampi āhāraṃ āhāremi ;
iti evarūpaṃ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharāmi .
‘‘ So sākabhakkho vā homi , sāmākabhakkho vā homi , nīvārabhakkho vā homi , daddulabhakkho vā homi , haṭabhakkho vā homi , kaṇabhakkho vā
T1.157 homi , ācāmabhakkho vā homiV1.112 , piññākabhakkho vā homi , tiṇabhakkho vā homi , gomayabhakkho vā homi , vanamūlaphalāhāro yāpemi pavattaphalabhojī .‘‘ So sāṇānipi dhāremi , masāṇānipi dhāremi , chavadussānipi dhāremi , paṃsukūlānipi dhāremi , tirīṭānipi dhāremi , ajinampi dhāremi , ajinakkhipampi dhāremi , kusacīrampi dhāremi , vākacīrampi dhāremi , phalakacīrampi dhāremi , kesakambalampi dhāremi , vāḷakambalampi dhāremi , ulūkapakkhampi dhāremi ;
kesamassulocakopi homi kesamassulocanānuyogamanuyutto ;
ubbhaṭṭhakopi homi āsanapaṭikkhitto ;
ukkuṭikopi homi ukkuṭikappadhānamanuyutto ;
kaṇṭakāpassayikopi homi kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappemi [ imassānantare aññopi koci pāṭhapadeso aññesu ājīvakavatadīpakasuttesu dissati ];
sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharāmi – iti evarūpaṃ anekavihitaṃ kāyassa
M1.112 ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharāmi .Idaṃsu me , sāriputta , tapassitāya hoti .
156.‘‘ Tatrāssu me idaṃ , sāriputta , lūkhasmiṃ hoti – nekavassagaṇikaṃ rajojallaṃ kāye sannicitaṃ hoti papaṭikajātaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , tindukakhāṇu nekavassagaṇiko sannicito hoti papaṭikajāto , evamevāssu me , sāriputta , nekavassagaṇikaṃ rajojallaṃ kāye sannicitaṃ hoti papaṭikajātaṃ .
Tassa mayhaṃ , sāriputta , na evaṃ hoti –
‘ aho vatāhaṃ imaṃ rajojallaṃ pāṇinā parimajjeyyaṃ , aññe vā pana me imaṃ rajojallaṃ pāṇinā parimajjeyyun ’ ti .
Evampi me , sāriputta
T1.158 , na hoti .Idaṃsu me , sāriputta , lūkhasmiṃ hoti .
‘‘ Tatrāssu me idaṃ , sāriputta , jegucchismiṃ hoti – so kho ahaṃ , sāriputta , satova abhikkamāmi , satova paṭikkamāmi , yāva udakabindumhipi me dayā paccupaṭṭhitā hoti –
‘ māhaṃ khuddake pāṇe visamagate saṅghātaṃ āpādesin ’ ti .
Idaṃsu me , sāriputta , jegucchismiṃ hoti .
‘‘ Tatrāssu me idaṃ , sāriputta , pavivittasmiṃ hoti – so kho
P1.79 ahaṃ , sāriputta , aññataraṃ araññāyatanaṃ ajjhogāhetvā viharāmi .Yadā passāmi gopālakaṃ vā pasupālakaṃ vā tiṇahārakaṃ vā kaṭṭhahārakaṃ vā vanakammikaṃ vā , vanena vanaṃ gahanena gahanaṃ ninnena ninnaṃ thalena thalaṃ saṃpatāmi [ papatāmi ( sī . syā . pī .)].
Taṃ kissa hetu ?
Mā maṃ te addasaṃsu ahañca mā te addasanti .
Seyyathāpi , sāriputta , āraññako mago manusse disvā vanena vanaṃ gahanena gahanaṃ ninnena ninnaṃ
V1.113 thalena thalaṃ saṃpatati , evameva kho ahaṃ , sāriputta , yadā passāmi gopālakaṃ vā pasupālakaṃ vā tiṇahārakaṃ vā kaṭṭhahārakaṃ vā vanakammikaṃ vā vanena vanaṃ gahanena gahanaṃ ninnena ninnaṃ thalena thalaṃ saṃpatāmi .Taṃ kissa hetu ?
Mā maṃ te addasaṃsu ahañca mā te addasanti .
Idaṃsu me , sāriputta , pavivittasmiṃ hoti .
‘‘ So kho ahaṃ , sāriputta , ye te goṭṭhā paṭṭhitagāvo apagatagopālakā , tattha catukkuṇḍiko upasaṅkamitvā yāni tāni vacchakānaṃ
T1.159 taruṇakānaṃ dhenupakānaṃ gomayāni tāni sudaṃ āhāremi .Yāvakīvañca me
M1.113 , sāriputta , sakaṃ muttakarīsaṃ apariyādinnaṃ hoti , sakaṃyeva sudaṃ muttakarīsaṃ āhāremi .Idaṃsu me , sāriputta , mahāvikaṭabhojanasmiṃ hoti .
157.‘‘ So kho ahaṃ , sāriputta , aññataraṃ bhiṃsanakaṃ vanasaṇḍaṃ ajjhogāhetvā viharāmi .
Tatrāssudaṃ , sāriputta , bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ hoti – yo koci avītarāgo taṃ vanasaṇḍaṃ pavisati , yebhuyyena lomāni haṃsanti .
So kho ahaṃ , sāriputta , yā tā rattiyo sītā hemantikā antaraṭṭhakā himapātasamayā [ antaraṭṭhake himapātasamaye ( sī . pī .)] tathārūpāsu rattīsu rattiṃ abbhokāse viharāmi , divā vanasaṇḍe ;
gimhānaṃ pacchime māse divā abbhokāse viharāmi , rattiṃ vanasaṇḍe .
Apissu maṃ , sāriputta , ayaṃ anacchariyagāthā paṭibhāsi pubbe assutapubbā –
‘‘ Sotatto sosinno [ sosīno ( sī . pī . ka .), sosino ( syā .), sosindo ( saddanīti )] ceva , eko bhiṃsanake vane ;
Naggo na caggimāsīno , esanāpasuto munī ’’ ti .
‘‘ So kho ahaṃ , sāriputta , susāne seyyaṃ kappemi chavaṭṭhikāni upadhāya .
Apissu maṃ , sāriputta , gāmaṇḍalā [ gomaṇḍalā ( bahūsu ) cariyāpiṭakaaṭṭhakathā oloketabbā ] upasaṅkamitvā oṭṭhubhantipi , omuttentipi , paṃsukenapi okiranti , kaṇṇasotesupi salākaṃ pavesenti .
Na kho panāhaṃ , sāriputta , abhijānāmi tesu pāpakaṃ cittaṃ uppādetā .
Idaṃsu me , sāriputta , upekkhāvihārasmiṃ hoti .
158.‘‘ Santi
T1.160P1.80 kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –‘ āhārena
V1.114 suddhī ’ ti .Te evamāhaṃsu –
‘ kolehi yāpemā ’ ti .
Te kolampi khādanti , kolacuṇṇampi khādanti , kolodakampi pivanti – anekavihitampi kolavikatiṃ paribhuñjanti .
Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , ekaṃyeva kolaṃ āhāraṃ āhāritā .
Siyā kho pana te , sāriputta , evamassa –
‘ mahā nūna tena samayena kolo ahosī ’ ti .
Na kho panetaṃ , sāriputta , evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tadāpi etaparamoyeva kolo ahosi seyyathāpi etarahi .
Tassa mayhaṃ , sāriputta , ekaṃyeva
M1.114 kolaṃ āhāraṃ āhārayato adhimattakasimānaṃ patto kāyo hoti .Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā , evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṃ , evamevassu me ānisadaṃ hoti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī , evamevassu me piṭṭhikaṇṭako unnatāvanato hoti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma jarasālāya gopānasiyo oluggaviluggā bhavanti , evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti , evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma tittakālābuāmakacchinno vātātapena saṃphuṭito [ samphusito ( syā .), saṃpuṭito ( pī . ka .) ettha saṃphuṭitoti saṅkucitoti attho ] hoti sammilāto , evamevassu
T1.161 me sīsacchavi saṃphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya .So kho ahaṃ , sāriputta ,‘ udaracchaviṃ parimasissāmī ’ ti piṭṭhikaṇṭakaṃyeva pariggaṇhāmi ,‘ piṭṭhikaṇṭakaṃ parimasissāmī ’ ti udaracchaviṃyeva pariggaṇhāmi , yāvassu me , sāriputta , udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṃ allīnā hoti tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta ,‘ vaccaṃ vā muttaṃ vā karissāmī ’ ti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta , tameva kāyaṃ assāsento pāṇinā gattāni anomajjāmi .
Tassa mayhaṃ , sāriputta , pāṇinā gattāni anomajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā patanti tāyevappāhāratāya .
159.‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ āhārena suddhī ’ ti .
Te evamāhaṃsu –
‘ muggehi yāpema … pe … tilehi yāpema … pe … taṇḍulehi yāpemā ’ ti .
Te taṇḍulampi khādanti , taṇḍulacuṇṇampi khādanti , taṇḍulodakampi
P1.81 pivanti – anekavihitampi taṇḍulavikatiṃ paribhuñjanti .Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , ekaṃyeva taṇḍulaṃ āhāraṃ āhāritā .
Siyā kho pana te , sāriputta , evamassa –
‘ mahā nūna tena samayena taṇḍulo ahosī ’ ti .
Na kho panetaṃ , sāriputta , evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tadāpi etaparamoyeva taṇḍulo ahosi
V1.115 , seyyathāpiM1.115 etarahi .Tassa mayhaṃ , sāriputta , ekaṃyeva taṇḍulaṃ āhāraṃ āhārayato adhimattakasimānaṃ
T1.162 patto kāyo hoti .Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā , evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṃ , evamevassu me ānisadaṃ hoti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī , evamevassu me piṭṭhikaṇṭako unnatāvanato hoti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma jarasālāya gopānasiyo oluggaviluggā bhavanti , evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti , evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma tittakālābu āmakacchinno vātātapena saṃphuṭito hoti sammilāto , evamevassu me sīsacchavi saṃphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta ,‘ udaracchaviṃ parimasissāmī ’ ti piṭṭhikaṇṭakaṃyeva pariggaṇhāmi ,‘ piṭṭhikaṇṭakaṃ parimasissāmī ’ ti udaracchaviṃyeva pariggaṇhāmi .
Yāvassu me , sāriputta , udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṃ allīnā hoti tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta ,‘ vaccaṃ vā muttaṃ vā karissāmī ’ ti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta , tameva kāyaṃ assāsento pāṇinā gattāni anomajjāmi .
Tassa mayhaṃ , sāriputta , pāṇinā gattāni anomajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā patanti tāyevappāhāratāya .
‘‘ Tāyapi kho ahaṃ , sāriputta , iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamaṃ uttariṃ manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ .
Taṃ kissa hetu ?
Imissāyeva ariyāya paññāya anadhigamā , yāyaṃ ariyā paññā adhigatā ariyā niyyānikā , niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya .
160.‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ saṃsārena suddhī ’ ti .
Na kho pana so [ na kho paneso ( sī . syā .)], sāriputta , saṃsāro sulabharūpo
M1.116 yo mayā asaṃsaritapubboP1.82 iminā dīghena addhunā , aññatra suddhāvāsehi devehi .Suddhāvāse cāhaṃ , sāriputta , deve saṃsareyyaṃ , nayimaṃ lokaṃ punarāgaccheyyaṃ .
‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ upapattiyā
V1.116 suddhī ’ ti .Na kho pana sā , sāriputta
T1.163 , upapatti sulabharūpā yā mayā anupapannapubbā iminā dīghena addhunā , aññatra suddhāvāsehi devehi .Suddhāvāse cāhaṃ , sāriputta , deve upapajjeyyaṃ , nayimaṃ lokaṃ punarāgaccheyyaṃ .
‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ āvāsena suddhī ’ ti .
Na kho pana so , sāriputta , āvāso sulabharūpo yo mayā anāvuṭṭhapubbo [ anāvutthapubbo ( sī . pī .)] iminā dīghena addhunā , aññatra suddhāvāsehi devehi .
Suddhāvāse cāhaṃ , sāriputta , deve āvaseyyaṃ , nayimaṃ lokaṃ punarāgaccheyyaṃ .
‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ yaññena suddhī ’ ti .
Na kho pana so , sāriputta , yañño sulabharūpo yo mayā ayiṭṭhapubbo iminā dīghena addhunā , tañca kho raññā vā satā khattiyena muddhāvasittena brāhmaṇena vā mahāsālena .
‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ aggiparicariyāya suddhī ’ ti .
Na kho pana so , sāriputta , aggi sulabharūpo yo mayā apariciṇṇapubbo iminā dīghena addhunā , tañca kho raññā vā satā khattiyena muddhāvasittena brāhmaṇena vā mahāsālena .
161.‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ yāvadevāyaṃ bhavaṃ puriso daharo hoti yuvā
T1.164 susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā tāvadeva paramena paññāveyyattiyena samannāgato hoti .Yato ca kho ayaṃ bhavaṃ puriso jiṇṇo hoti vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto , āsītiko vā nāvutiko vā vassasatiko vā jātiyā , atha tamhā paññāveyyattiyā , parihāyatī ’ ti .
Na kho panetaṃ , sāriputta
M1.117 , evaṃ daṭṭhabbaṃ .Ahaṃ kho pana , sāriputta , etarahi jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto , āsītiko me vayo vattati .
Idha me assu , sāriputta , cattāro sāvakā vassasatāyukā vassasatajīvino , paramāya satiyā ca gatiyā ca dhitiyā ca samannāgatā paramena ca paññāveyyattiyena .
Seyyathāpi , sāriputta , daḷhadhammā [ daḷhadhammo ( bahūsu ) ṭīkā ca moggallānabyākaraṇaṃ ca oloketabbaṃ ] dhanuggaho sikkhito katahattho katūpāsano lahukena asanena appakasireneva tiriyaṃ tālacchāyaṃ atipāteyya , evaṃ adhimattasatimanto
V1.117 evaṃ adhimattagatimanto evaṃP1.83 adhimattadhitimanto evaṃ paramena paññāveyyattiyena samannāgatā .Te maṃ catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ upādāyupādāya pañhaṃ puccheyyuṃ , puṭṭho puṭṭho cāhaṃ tesaṃ byākareyyaṃ , byākatañca me byākatato dhāreyyuṃ , na ca maṃ dutiyakaṃ uttari paṭipuccheyyuṃ .
Aññatra asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā , aññatra niddākilamathapaṭivinodanā apariyādinnāyevassa , sāriputta , tathāgatassa dhammadesanā , apariyādinnaṃyevassa tathāgatassa dhammapadabyañjanaṃ , apariyādinnaṃyevassa tathāgatassa pañhapaṭibhānaṃ
T1.165 .Atha me te cattāro sāvakā vassasatāyukā vassasatajīvino vassasatassa accayena kālaṃ kareyyuṃ .
Mañcakena cepi maṃ , sāriputta , pariharissatha , nevatthi tathāgatassa paññāveyyattiyassa aññathattaṃ .
Yaṃ kho taṃ [ yaṃ kho panetaṃ ( sī .)], sāriputta , sammā vadamāno vadeyya –
‘ asammohadhammo satto loke uppanno bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’ ti , mameva taṃ sammā vadamāno vadeyya ‘ asammohadhammo satto loke uppanno bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’’’ ti .
162. Tena kho pana samayena āyasmā nāgasamālo bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṃ bījayamāno .
Atha kho āyasmā nāgasamālo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ acchariyaṃ , bhante , abbhutaṃ , bhante !
Api hi me , bhante , imaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā lomāni haṭṭhāni .
Konāmo ayaṃ , bhante , dhammapariyāyo ’’ ti ?
‘‘ Tasmātiha tvaṃ , nāgasamāla , imaṃ dhammapariyāyaṃ lomahaṃsanapariyāyo tveva naṃ dhārehī ’’ ti .
Idamavoca
M1.118 bhagavā .Attamano āyasmā nāgasamālo bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti .
Mahāsīhanādasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ .
3. Mahādukkhakkhandhasuttaṃ
163. Evaṃ
T1.166V1.118 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya
P1.84 sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisiṃsu .Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ , yaṃ nūna mayaṃ yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkameyyāmā ’’ ti .
Atha kho te bhikkhū yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṃ sammodiṃsu ;
sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū te aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṃ –
‘‘ samaṇo , āvuso , gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapema ;
samaṇo , āvuso , gotamo rūpānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi rūpānaṃ pariññaṃ paññapema ;
samaṇo , āvuso , gotamo vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi vedanānaṃ pariññaṃ paññapema ;
idha no , āvuso , ko viseso , ko adhippayāso , kiṃ nānākaraṇaṃ samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā – yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ , anusāsaniyā vā anusāsanin ’’ ti ?
Atha kho te bhikkhū tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ bhāsitaṃ neva
T1.167 abhinandiṃsu , nappaṭikkosiṃsu ;anabhinanditvā appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu –
‘‘ bhagavato santike etassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmā ’’ ti .
164. Atha kho te bhikkhū sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ idha mayaṃ , bhante , pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ
M1.119 piṇḍāya pāvisimha .Tesaṃ no , bhante , amhākaṃ etadahosi –
‘ atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ , yaṃ nūna mayaṃ yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkameyyāmā ’ ti .
Atha kho mayaṃ , bhante , yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkamimha ;
upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehi
V1.119 paribbājakehi saddhiṃ sammodimha ;sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdimha .
Ekamantaṃ nisinne kho amhe , bhante , te aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṃ –
‘ samaṇo , āvuso , gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapema
P1.85 .Samaṇo , āvuso , gotamo rūpānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi rūpānaṃ pariññaṃ paññapema .
Samaṇo , āvuso , gotamo vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi vedanānaṃ pariññaṃ paññapema .
Idha no , āvuso , ko viseso , ko adhippayāso , kiṃ nānākaraṇaṃ
T1.168 samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā , yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ anusāsaniyā vā anusāsanin ’ ti .Atha kho mayaṃ , bhante , tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ bhāsitaṃ neva abhinandimha , nappaṭikkosimha ;
anabhinanditvā appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkamimha –
‘ bhagavato santike etassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmā ’’’ ti .
165.‘‘ Evaṃvādino , bhikkhave , aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā –
‘ ko panāvuso , kāmānaṃ assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ?
Ko rūpānaṃ assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ?
Ko vedanānaṃ assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇan ’ ti ?
Evaṃ puṭṭhā , bhikkhave , aññatitthiyā paribbājakā na ceva sampāyissanti , uttariñca vighātaṃ āpajjissanti .
Taṃ kissa hetu ?
Yathā taṃ , bhikkhave , avisayasmiṃ .
Nāhaṃ taṃ , bhikkhave , passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yo imesaṃ pañhānaṃ veyyākaraṇena cittaṃ ārādheyya , aññatra tathāgatena vā tathāgatasāvakena vā , ito vā pana sutvā .
166.‘‘ Ko ca , bhikkhave , kāmānaṃ assādo ?
Pañcime , bhikkhave , kāmaguṇā .
Katame pañca ?
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , sotaviññeyyā saddā … pe … ghānaviññeyyā gandhā
M1.120 … jivhāviññeyyā rasā … kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – imeT1.169 kho , bhikkhave , pañca kāmaguṇā .Yaṃ kho , bhikkhave , ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ kāmānaṃ assādo .
167.‘‘ Ko ca , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo ?
Idha , bhikkhave , kulaputto yena sippaṭṭhānena
V1.120 jīvikaṃ kappeti – yadi muddāya yadi gaṇanāya yadi saṅkhānena [ saṅkhāya ( ka .)] yadi kasiyā yadi vaṇijjāya yadi gorakkhena yadi issatthena yadi rājaporisena yadi sippaññatarena – sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṃsamakasavātātapasarīṃsapasamphassehi rissamāno [ īrayamāno ( ka .), samphassamāno ( cūḷani . khaggavisāṇasutta 136)] khuppipāsāya mīyamāno ;ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ
P1.86 kāmānameva hetu .‘‘ Tassa ce , bhikkhave , kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā nābhinipphajjanti .
So socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati –
‘ moghaṃ vata me uṭṭhānaṃ , aphalo vata me vāyāmo ’ ti .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Tassa ce , bhikkhave , kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā abhinipphajjanti .
So tesaṃ bhogānaṃ ārakkhādhikaraṇaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti –
‘ kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṃ , na corā hareyyuṃ , na aggi daheyya , na udakaṃ vaheyya [ vāheyya ( ka .)], na appiyā dāyādā hareyyun ’ ti .
Tassa
T1.170 evaṃ ārakkhato gopayato te bhoge rājāno vā haranti , corā vā haranti , aggi vā dahati , udakaṃ vā vahati , appiyā vā dāyādā haranti .So socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati –
‘ yampi me ahosi tampi no natthī ’ ti .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
168.‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu rājānopi rājūhi vivadanti , khattiyāpi khattiyehi vivadanti
M1.121 , brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti , gahapatīpi gahapatīhi vivadanti , mātāpi puttena vivadati , puttopi mātarā vivadati , pitāpi puttena vivadati , puttopi pitarā vivadati , bhātāpi bhātarā vivadati , bhātāpi bhaginiyā vivadati , bhaginīpi bhātarā vivadati , sahāyopi sahāyena vivadati .Te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṃ pāṇīhipi upakkamanti , leḍḍūhipi upakkamanti , daṇḍehipi upakkamanti , satthehipi upakkamanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ
V1.121 .Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā , dhanukalāpaṃ sannayhitvā , ubhatobyūḷhaṃ saṅgāmaṃ pakkhandanti usūsupi khippamānesu
T1.171 , sattīsupi khippamānāsu , asīsupi vijjotalantesu .Te tattha usūhipi vijjhanti , sattiyāpi vijjhanti , asināpi sīsaṃ chindanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā , dhanukalāpaṃ sannayhitvā , addāvalepanā [ aṭṭāvalepanā ( syā . ka .)] upakāriyo pakkhandanti usūsupi khippamānesu , sattīsupi khippamānāsu
P1.87 , asīsupi vijjotalantesu .Te tattha usūhipi vijjhanti , sattiyāpi vijjhanti , chakaṇakāyapi [ pakaṭṭhiyāpi ( sī .)] osiñcanti , abhivaggenapi omaddanti , asināpi sīsaṃ chindanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
169.‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu sandhimpi chindanti , nillopampi haranti , ekāgārikampi karonti , paripanthepi tiṭṭhanti , paradārampi gacchanti .
Tamenaṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti – kasāhipi tāḷenti , vettehipi tāḷenti , aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷenti ;
hatthampi chindanti , pādampi chindanti , hatthapādampi
T1.172 chindanti , kaṇṇampi chindanti , nāsampi chindanti , kaṇṇanāsampi chindanti ;bilaṅgathālikampi karonti
M1.122 , saṅkhamuṇḍikampi karonti , rāhumukhampi karonti , jotimālikampi karonti , hatthapajjotikampi karonti , erakavattikampi karonti , cīrakavāsikampi karonti , eṇeyyakampi karonti , baḷisamaṃsikampi karonti , kahāpaṇikampi karonti , khārāpatacchikampi karonti , palighaparivattikampi karonti , palālapīṭhakampi karonti , tattenapi telena osiñcanti , sunakhehipi khādāpenti , jīvantampi sūle uttāsenti , asināpi sīsaṃ chindantiV1.122 .Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu kāyena duccaritaṃ caranti , vācāya duccaritaṃ caranti , manasā duccaritaṃ caranti .
Te kāyena duccaritaṃ caritvā , vācāya duccaritaṃ caritvā , manasā duccaritaṃ caritvā , kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo samparāyiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
170.‘‘ Kiñca , bhikkhave , kāmānaṃ nissaraṇaṃ ?
Yo kho , bhikkhave , kāmesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ .
‘‘ Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ
T1.173 kāmānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nappajānanti te vata sāmaṃ vā kāme parijānissanti , paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno kāme parijānissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .Ye ca kho keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā
P1.88 evaṃ kāmānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ pajānanti , te vata sāmaṃ vā kāme parijānissanti paraṃ vā tathattāya samādapessantntti yathā paṭipanno kāme parijānissatīti – ṭhānametaṃ vijjati . 171.‘‘ Ko ca , bhikkhave , rūpānaṃ assādo ?
Seyyathāpi , bhikkhave , khattiyakaññā vā brāhmaṇakaññā vā gahapatikaññā vā pannarasavassuddesikā vā soḷasavassuddesikā vā , nātidīghā nātirassā nātikisā nātithūlā nātikāḷī nāccodātā paramā sā , bhikkhave , tasmiṃ samaye subhā
M1.123 vaṇṇanibhāti ?‘ Evaṃ , bhante ’.
Yaṃ kho , bhikkhave , subhaṃ vaṇṇanibhaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ rūpānaṃ assādo .
‘‘ Ko ca , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo ?
Idha , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya aparena samayena āsītikaṃ vā nāvutikaṃ vā vassasatikaṃ vā jātiyā , jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃ
V1.123 bhoggaṃ daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantiṃ āturaṃ gatayobbanaṃ khaṇḍadantaṃ [ khaṇḍadantiṃ ( sī . pī .)] palitakesaṃ [ palitakesiṃ ], vilūnaṃ khalitasiraṃ valinaṃ tilakāhatagattaṃ [ tilakāhatagattiṃ ( bahūsu ) aṭṭhakathā ṭīkā oloketabbā ].Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhā
T1.174 sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ , sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ [ seyyamānaṃ ( ka .)], aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ , aññehi saṃvesiyamānaṃ .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhā sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
172.‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ – ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā , uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhā sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ – kākehi vā khajjamānaṃ , kulalehi vā khajjamānaṃ , gijjhehi vā khajjamānaṃ , kaṅkehi vā khajjamānaṃ , sunakhehi vā khajjamānaṃ , byagghehi vā khajjamānaṃ , dīpīhi vā khajjamānaṃ , siṅgālehi vā khajjamānaṃ , vividhehi vā pāṇakajātehi khajjamānaṃ .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave
P1.89 , yā purimā subhā vaṇṇanibhā sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ – aṭṭhikasaṅkhalikaṃ samaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃ , aṭṭhikasaṅkhalikaṃ
T1.175 nimaṃsalohitamakkhitaṃM1.124 nhārusambandhaṃ , aṭṭhikasaṅkhalikaṃ apagatamaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃ , aṭṭhikāni apagatasambandhāni disāvidisāvikkhittāni – aññena hatthaṭṭhikaṃ , aññena pādaṭṭhikaṃ , aññena gopphakaṭṭhikaṃ , aññena jaṅghaṭṭhikaṃ , aññena ūruṭṭhikaṃ , aññena kaṭiṭṭhikaṃ , aññena phāsukaṭṭhikaṃ , aññena piṭṭhiṭṭhikaṃ , aññena khandhaṭṭhikaṃ , aññena gīvaṭṭhikaṃ , aññena hanukaṭṭhikaṃ , aññena dantaṭṭhikaṃ , aññenaV1.124 sīsakaṭāhaṃ .Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhā sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ – aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni , aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni , aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhā sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , rūpānaṃ nissaraṇaṃ ?
Yo , bhikkhave , rūpesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ .
‘‘ Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nappajānanti te vata sāmaṃ vā rūpe parijānissanti , paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno rūpe parijānissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Ye ca kho keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ pajānanti te vata sāmaṃ vā rūpe parijānissanti paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno rūpe parijānissatīti
T1.176 – ṭhānametaṃ vijjati . 173.‘‘ Ko ca , bhikkhave , vedanānaṃ assādo ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Yasmiṃ samaye , bhikkhave , bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , neva tasmiṃ samaye attabyābādhāyapi ceteti , na parabyābādhāyapi ceteti , na ubhayabyābādhāyapi
P1.90 cetetiM1.125 ;abyābajjhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .
Abyābajjhaparamāhaṃ , bhikkhave , vedanānaṃ assādaṃ vadāmi .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ
V1.125 avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati … pe … yasmiṃ samaye , bhikkhave , bhikkhu pītiyā ca virāgā , upekkhako ca viharati , sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti yaṃ taṃ ariyāT1.177 ācikkhanti –‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’ ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati … pe … yasmiṃ samaye , bhikkhave , bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , neva tasmiṃ samaye attabyābādhāyapi ceteti , na parabyābādhāyapi ceteti , na ubhayabyābādhāyapi ceteti ;
abyābajjhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .
Abyābajjhaparamāhaṃ , bhikkhave , vedanānaṃ assādaṃ vadāmi .
174.‘‘ Ko ca , bhikkhave , vedanānaṃ ādīnavo ?
Yaṃ , bhikkhave , vedanā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā – ayaṃ vedanānaṃ ādīnavo .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , vedanānaṃ nissaraṇaṃ ?
Yo , bhikkhave , vedanāsu chandarāgavinayo , chandarāgappahānaṃ – idaṃ vedanānaṃ nissaraṇaṃ .
‘‘ Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nappajānanti , te vata sāmaṃ vā vedanaṃ parijānissanti , paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno vedanaṃ parijānissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Ye ca kho
T1.178 keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ pajānanti te vata sāmaṃ vā vedanaṃ parijānissanti , paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno vedanaṃ parijānissatīti – ṭhānametaṃ vijjatī ’’ ti .Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Mahādukkhakkhandhasuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ .