Issues
Select Version
Mūlapaṇṇāsapāḷi
Mūlapaṇṇāsapāḷi

2. Mahāsīhanādasuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Mahāsīhanādasuttaṃ

146. EvaṃT1.137V1.99 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati bahinagare aparapure vanasaṇḍe .
Tena kho pana samayena sunakkhatto licchaviputto acirapakkanto hoti imasmā dhammavinayā .
So vesāliyaṃ parisati [ parisatiṃ ( sī . pī .)] evaṃ [ etaṃ ( pī . ka .)] vācaṃ bhāsati –
‘‘ natthi samaṇassa gotamassa uttari [ uttariṃ ( pī .)] manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso .
Takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ .
Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā ’’ ti .
Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi .
Assosi kho āyasmā sāriputto sunakkhattassa licchaviputtassa vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsamānassa –
‘‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso .
Takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ desetiM1.98 vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ .
Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā ’’ ti .
Atha kho āyasmā sāriputto vesāliyaṃ piṇḍāya caritvāT1.138 pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sunakkhatto , bhante , licchaviputto acirapakkanto imasmā dhammavinayā .
So vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati –
‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso .
Takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ .
Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā ’’’ ti .
147.‘‘ Kodhano heso , sāriputta , sunakkhatto moghapuriso .
Kodhā ca panassa esā vācā bhāsitā .
‘ Avaṇṇaṃ bhāsissāmī ’ ti kho , sāriputta , sunakkhatto moghapuriso vaṇṇaṃyeva tathāgatassaV1.100 bhāsatiP1.69 .
Vaṇṇo heso , sāriputta , tathāgatassa yo evaṃ vadeyya –
‘ yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā ’ ti .
‘‘ Ayampi hi nāma , sāriputta , sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati –
‘ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi , satthā devamanussānaṃ , buddho bhagavā ’ ti .
‘‘ Ayampi hi nāma , sāriputta , sunakkhattassa moghapurisassa mayiT1.139 dhammanvayo na bhavissati –
‘ itipi so bhagavā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti , bahudhāpi hutvā eko hoti ;
āvibhāvaṃ , tirobhāvaṃ ;
tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati , seyyathāpi ākāse ;
pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti , seyyathāpi udake ;
udakepi abhijjamāno gacchati , seyyathāpi pathaviyaṃ ;
ākāsepi pallaṅkena kamati , seyyathāpi pakkhī sakuṇo ;
imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasati parimajjati ;
yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattetī ’ ti .
‘‘ AyampiM1.99 hi nāma , sāriputta , sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati –
‘ itipi so bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti – dibbe ca mānuse ca , ye dūre santike cā ’ ti .
‘‘ Ayampi hi nāma , sāriputta , sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati –
‘ itipi so bhagavā parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti – sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāti , vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ cittanti pajānāti ;
sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ cittanti pajānāti , vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ cittanti pajānāti ;
samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ cittanti pajānāti , vītamohaṃ vā cittaṃ vītamohaṃ cittanti pajānāti ;
saṃkhittaṃ vā cittaṃ saṃkhittaṃ cittanti pajānātiT1.140 , vikkhittaṃ vā cittaṃ vikkhittaṃ cittanti pajānāti ;
mahaggataṃ vā cittaṃ mahaggataṃ cittanti pajānāti , amahaggataṃ vā cittaṃ amahaggataṃ cittanti pajānāti ;
sauttaraṃ vā cittaṃ sauttaraṃ cittanti pajānāti , anuttaraṃ vā cittaṃ anuttaraṃ cittanti pajānāti ;
samāhitaṃ vā cittaṃ samāhitaṃ cittantiV1.101 pajānāti , asamāhitaṃ vā cittaṃ asamāhitaṃ cittanti pajānāti ;
vimuttaṃ vā cittaṃ vimuttaṃ cittanti pajānāti , avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānātī ’ ti .
148.‘‘ Dasa kho panimāni , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
Katamāni dasa ?
‘‘ Idha , sāriputta , tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassaP1.70 tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃM1.100 ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
YampiT1.141 , sāriputta , tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ PunaV1.102 caparaṃ , sāriputta , tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃT1.142 saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ PunaM1.101 caparaṃ , sāriputta , tathāgato anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe –
‘ amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto amutra udapādiṃ ;
tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto idhūpapanno ’ ti .
Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
Yampi , sāriputta , tathāgato anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo … pe … iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakenaT1.143 satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpageV1.103 satte pajānāti –
‘ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedāP1.71 paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā .
Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā ’ ti .
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīneM1.102 paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti .
Yampi , sāriputta , tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti –
‘ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā .
Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā ’ ti .
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti .
Idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Puna caparaṃ , sāriputta , tathāgato āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati .
Yampi , sāriputta , tathāgato āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati , idampi , sāriputta , tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Imāni kho , sāriputta , dasa tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
149.‘‘ YoV1.104 kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya –
‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso ;
takkapariyāhataṃT1.144 samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānan ’ ti , taṃ , sāriputta , vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
Seyyathāpi , sāriputta , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhammeM1.103 aññaṃ ārādheyya , evaṃ sampadamidaṃ , sāriputta , vadāmi .
Taṃ vācaṃ appahāya , taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
150.‘‘ Cattārimāni , sāriputta , tathāgatassa vesārajjāni yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
Katamāni cattāri ?
‘‘‘ Sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhā ’ ti .
Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammenaP1.72 paṭicodessatīti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmi .
Etamahaṃ [ etampahaṃ ( sī . pī .)], sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi .
‘‘‘ Khīṇāsavassa te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇā ’ ti .
Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmi .
Etamahaṃ , sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappattoT1.145 vesārajjappatto viharāmi .
‘‘‘ Ye kho pana te antarāyikā dhammā vuttā , te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’ ti .
Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmi .
Etamahaṃ , sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi .
‘‘‘ Yassa kho pana te atthāya dhammo desito , so na niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā ’ tiV1.105 .
Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatī ’ ti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmi .
Etamahaṃ , sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi .
‘‘ ImāniM1.104 kho , sāriputta , cattāri tathāgatassa vesārajjāni yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .
‘‘ Yo kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya –
‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso , takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānan ’ ti , taṃ , sāriputta , vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
Seyyathāpi , sāriputta , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhammeT1.146 aññaṃ ārādheyya , evaṃ sampadamidaṃ , sāriputta , vadāmi .
Taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
151.‘‘ Aṭṭha kho imā , sāriputta , parisā .
Katamā aṭṭha ?
Khattiyaparisā , brāhmaṇaparisā , gahapatiparisā , samaṇaparisā , cātumahārājikaparisā [ cātummahārājikā ( sī . syā . pī .)], tāvatiṃsaparisā , māraparisā , brahmaparisā – imā kho , sāriputta , aṭṭha parisā .
Imehi kho , sāriputta , catūhi vesārajjehi samannāgato tathāgato imā aṭṭha parisā upasaṅkamati ajjhogāhati .
Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , anekasataṃ khattiyaparisaṃ upasaṅkamitā .
Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva , sallapitapubbañca , sākacchā ca samāpajjitapubbā .
Tatra vata maṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā okkamissatīti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmi .
Etamahaṃ , sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi .
‘‘ Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , anekasataṃ brāhmaṇaparisaṃ … pe … gahapatiparisaṃ … samaṇaparisaṃ … cātumahārājikaparisaṃ … tāvatiṃsaparisaṃ … māraparisaṃ … brahmaparisaṃ upasaṅkamitā .
Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva , sallapitapubbañca , sākacchā ca samāpajjitapubbā .
Tatra vata maṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā okkamissatīti nimittametaṃ , sāriputtaV1.106 , na samanupassāmi .
Etamahaṃ , sāriputta , nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappattoP1.73 viharāmi .
‘‘ YoM1.105 kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya –
‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammāT1.147 alamariyañāṇadassanaviseso , takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānan ’ ti , taṃ , sāriputta , vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
Seyyathāpi , sāriputta , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya , evaṃ sampadamidaṃ , sāriputta , vadāmi .
Taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
152.‘‘ Catasso kho imā , sāriputta , yoniyo .
Katamā catasso ?
Aṇḍajā yoni , jalābujā yoni , saṃsedajā yoni , opapātikā yoni .
Katamā ca , sāriputta , aṇḍajā yoni ?
Ye kho te , sāriputta , sattā aṇḍakosaṃ abhinibbhijja jāyanti – ayaṃ vuccati , sāriputta , aṇḍajā yoni .
Katamā ca , sāriputta , jalābujā yoni ?
Ye kho te , sāriputta , sattā vatthikosaṃ abhinibbhijja jāyanti – ayaṃ vuccati , sāriputta , jalābujā yoni .
Katamā ca , sāriputta , saṃsedajā yoni ?
Ye kho te , sāriputta , sattā pūtimacche vā jāyanti pūtikuṇape vā pūtikummāse vā candanikāye vā oḷigalle vā jāyanti – ayaṃ vuccati , sāriputta , saṃsedajā yoni .
Katamā ca , sāriputta , opapātikā yoni ?
Devā , nerayikā , ekacce ca manussā , ekacce ca vinipātikā – ayaṃ vuccati , sāriputta , opapātikā yoni .
Imā kho , sāriputta , catasso yoniyo .
‘‘ YoT1.148 kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya –
‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso , takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānan ’ ti , taṃ , sāriputta , vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
Seyyathāpi , sāriputta , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya , evaṃV1.107 sampadamidaṃ , sāriputta , vadāmi .
Taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
153.‘‘ PañcaM1.106 kho imā , sāriputta , gatiyo .
Katamā pañca ?
Nirayo , tiracchānayoni , pettivisayo , manussā , devā .
Nirayañcāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , nirayagāmiñca maggaṃ , nirayagāminiñca paṭipadaṃ ;
yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi .
Tiracchānayoniñcāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , tiracchānayonigāmiñca maggaṃ , tiracchānayonigāminiñca paṭipadaṃ ;
yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjati tañca pajānāmi .
Pettivisayaṃ cāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , pettivisayagāmiñca maggaṃ , pettivisayagāminiñca paṭipadaṃ ;
yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjati tañca pajānāmi .
Manusse cāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , manussalokagāmiñca maggaṃT1.149 , manussalokagāminiñca paṭipadaṃ ;
yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussesu upapajjati tañca pajānāmi .
Deve cāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , devalokagāmiñca maggaṃ , devalokagāminiñca paṭipadaṃ ;
yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati tañca pajānāmi .
Nibbānañcāhaṃ , sāriputta , pajānāmi , nibbānagāmiñca maggaṃ , nibbānagāminiñcaP1.74 paṭipadaṃ ;
yathā paṭipanno ca āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati tañca pajānāmi .
154.‘‘ Idhāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannaṃ , ekantadukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , aṅgārakāsu sādhikaporisā pūrā aṅgārānaṃ vītaccikānaṃ vītadhūmānaṃ .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva aṅgārakāsuṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathāyaṃ bhavaṃ puriso paṭipanno tathā caT1.150 iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā imaṃyeva aṅgārakāsuṃ āgamissatī ’ tiV1.108 .
Tamenaṃ passeyya aparena samayena tassā aṅgārakāsuyāM1.107 patitaṃ , ekantadukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannaṃ , ekantadukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
‘‘ Idha panāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapannaṃ , dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , gūthakūpo sādhikaporiso , pūro gūthassa .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammaparetoP1.75 kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva gūthakūpaṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathāyaṃ bhavaṃ puriso paṭipanno tathāT1.151 ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho yathā imaṃyeva gūthakūpaṃ āgamissatī ’ ti .
Tamenaṃ passeyya aparena samayena tasmiṃ gūthakūpe patitaṃ , dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapannaṃ , dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṃ .
‘‘ Idha panāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjissatīti .
TamenaṃM1.108 passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapannaṃ , dukkhabahulā vedanā vedayamānaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , rukkho visame bhūmibhāge jāto tanupattapalāso kabaracchāyoV1.109 .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva rukkhaṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathāyaṃ bhavaṃ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā imaṃyeva rukkhaṃ āgamissatī ’ ti .
Tamenaṃ passeyyaT1.152 , aparena samayena tassa rukkhassa chāyāya nisinnaṃ vā nipannaṃ vā dukkhabahulā vedanā vedayamānaṃ .
Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapannaṃ , dukkhabahulā vedanā vedayamānaṃ .
‘‘ Idha panāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussesu upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussesu upapannaṃ , sukhabahulā vedanā vedayamānaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , rukkho same bhūmibhāge jāto bahalapattapalāso sandacchāyo [ saṇḍacchāyo ( syā .), santacchāyo ( ka .)].
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva rukkhaṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathāyaṃ bhavaṃ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā imameva rukkhaṃ āgamissatī ’ ti .
Tamenaṃ passeyya aparena samayena tassa rukkhassa chāyāya nisinnaṃ vā nipannaṃ vā sukhabahulā vedanā vedayamānaṃ .
Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃT1.153 puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇāM1.109 manussesu upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussesu upapannaṃ , sukhabahulā vedanā vedayamānaṃ .
‘‘ IdhaP1.76 panāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissatī ’ ti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunāV1.110 visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannaṃ , ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , pāsādo , tatrāssa kūṭāgāraṃ ullittāvalittaṃ nivātaṃ phusitaggaḷaṃ pihitavātapānaṃ .
Tatrāssa pallaṅko gonakatthato paṭikatthato paṭalikatthato kadalimigapavarapaccattharaṇo sauttaracchado ubhatolohitakūpadhāno .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva pāsādaṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathāyaṃ bhavaṃ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā imaṃyeva pāsādaṃ āgamissatī ’ ti .
Tamenaṃ passeyya aparena samayena tasmiṃ pāsāde tasmiṃ kūṭāgāre tasmiṃ pallaṅke nisinnaṃ vā nipannaṃ vā ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .
Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃT1.154 puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannaṃ , ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .
‘‘ Idha panāhaṃ , sāriputta , ekaccaṃ puggalaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā āsavānaṃ khayā anāsaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatīti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantaṃ , ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , pokkharaṇī acchodakāM1.110 sātodakā sītodakā setakā supatitthā ramaṇīyā .
Avidūre cassā tibbo vanasaṇḍo .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva pokkharaṇiṃ paṇidhāya .
Tamenaṃ cakkhumā puriso disvā evaṃ vadeyya –
‘ tathā bhavaṃ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā imaṃyeva pokkharaṇiṃ āgamissatī ’ ti .
Tamenaṃ passeyya aparena samayena taṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā nhāyitvā ca pivitvā ca sabbadarathakilamathapariḷāhaṃ paṭippassambhetvāT1.155 paccuttaritvā tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ vā nipannaṃP1.77 vā , ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .
Evameva kho ahaṃ , sāriputta , idhekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho , yathā āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃV1.111 abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī ’ ti .
Tamenaṃ passāmi aparena samayena āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantaṃ , ekantasukhā vedanā vedayamānaṃ .
Imā kho , sāriputta , pañca gatiyo .
‘‘ Yo kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya –
‘ natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso ;
takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānan ’ ti taṃ , sāriputta , vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
Seyyathāpi , sāriputta , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya , evaṃ sampadamidaṃ , sāriputta , vadāmi ‘ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye ’.
155.‘‘ Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , caturaṅgasamannāgataṃ brahmacariyaṃT1.156 caritā [ caritvā ( ka .)]– tapassī sudaṃ homi paramatapassī , lūkho sudaṃ [ lūkhassudaṃ ( sī . pī .)] homi paramalūkho , jegucchī sudaṃ homi paramajegucchī , pavivitto sudaṃ [ pavivittassudaṃ ( sī . pī .)] homi paramapavivittoM1.111 .
Tatrāssu me idaṃ , sāriputta , tapassitāya hoti – acelako homi muttācāro hatthāpalekhano [ hatthāvalekhano ( syā .)], na ehibhaddantiko na tiṭṭhabhaddantiko ;
nābhihaṭaṃ na uddissakataṃ na nimantanaṃ sādiyāmi .
So na kumbhimukhā paṭiggaṇhāmi , na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāmi , na eḷakamantaraṃ , na daṇḍamantaraṃ , na musalamantaraṃ , na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ , na gabbhiniyā , na pāyamānāya [ pāyantiyā ( ka .)], na purisantaragatāya , na saṅkittīsu , na yattha sā upaṭṭhito hoti , na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī ;
na macchaṃ na maṃsaṃ na suraṃ na merayaṃ na thusodakaṃ pivāmi ;
so ekāgāriko vā homi ekālopiko , dvāgārikoP1.78 vā homi dvālopiko … pe … sattāgāriko vā homi sattālopiko ;
ekissāpi dattiyā yāpemi , dvīhipi dattīhi yāpemi … pe … sattahipi dattīhi yāpemi ;
ekāhikampi āhāraṃ āhāremi , dvīhikampi āhāraṃ āhāremi … pe … sattāhikampi āhāraṃ āhāremi ;
iti evarūpaṃ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharāmi .
‘‘ So sākabhakkho vā homi , sāmākabhakkho vā homi , nīvārabhakkho vā homi , daddulabhakkho vā homi , haṭabhakkho vā homi , kaṇabhakkho vāT1.157 homi , ācāmabhakkho vā homiV1.112 , piññākabhakkho vā homi , tiṇabhakkho vā homi , gomayabhakkho vā homi , vanamūlaphalāhāro yāpemi pavattaphalabhojī .
‘‘ So sāṇānipi dhāremi , masāṇānipi dhāremi , chavadussānipi dhāremi , paṃsukūlānipi dhāremi , tirīṭānipi dhāremi , ajinampi dhāremi , ajinakkhipampi dhāremi , kusacīrampi dhāremi , vākacīrampi dhāremi , phalakacīrampi dhāremi , kesakambalampi dhāremi , vāḷakambalampi dhāremi , ulūkapakkhampi dhāremi ;
kesamassulocakopi homi kesamassulocanānuyogamanuyutto ;
ubbhaṭṭhakopi homi āsanapaṭikkhitto ;
ukkuṭikopi homi ukkuṭikappadhānamanuyutto ;
kaṇṭakāpassayikopi homi kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappemi [ imassānantare aññopi koci pāṭhapadeso aññesu ājīvakavatadīpakasuttesu dissati ];
sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharāmi – iti evarūpaṃ anekavihitaṃ kāyassaM1.112 ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharāmi .
Idaṃsu me , sāriputta , tapassitāya hoti .
156.‘‘ Tatrāssu me idaṃ , sāriputta , lūkhasmiṃ hoti – nekavassagaṇikaṃ rajojallaṃ kāye sannicitaṃ hoti papaṭikajātaṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , tindukakhāṇu nekavassagaṇiko sannicito hoti papaṭikajāto , evamevāssu me , sāriputta , nekavassagaṇikaṃ rajojallaṃ kāye sannicitaṃ hoti papaṭikajātaṃ .
Tassa mayhaṃ , sāriputta , na evaṃ hoti –
‘ aho vatāhaṃ imaṃ rajojallaṃ pāṇinā parimajjeyyaṃ , aññe vā pana me imaṃ rajojallaṃ pāṇinā parimajjeyyun ’ ti .
Evampi me , sāriputtaT1.158 , na hoti .
Idaṃsu me , sāriputta , lūkhasmiṃ hoti .
‘‘ Tatrāssu me idaṃ , sāriputta , jegucchismiṃ hoti – so kho ahaṃ , sāriputta , satova abhikkamāmi , satova paṭikkamāmi , yāva udakabindumhipi me dayā paccupaṭṭhitā hoti –
‘ māhaṃ khuddake pāṇe visamagate saṅghātaṃ āpādesin ’ ti .
Idaṃsu me , sāriputta , jegucchismiṃ hoti .
‘‘ Tatrāssu me idaṃ , sāriputta , pavivittasmiṃ hoti – so khoP1.79 ahaṃ , sāriputta , aññataraṃ araññāyatanaṃ ajjhogāhetvā viharāmi .
Yadā passāmi gopālakaṃ vā pasupālakaṃ vā tiṇahārakaṃ vā kaṭṭhahārakaṃ vā vanakammikaṃ vā , vanena vanaṃ gahanena gahanaṃ ninnena ninnaṃ thalena thalaṃ saṃpatāmi [ papatāmi ( sī . syā . pī .)].
Taṃ kissa hetu ?
Mā maṃ te addasaṃsu ahañca mā te addasanti .
Seyyathāpi , sāriputta , āraññako mago manusse disvā vanena vanaṃ gahanena gahanaṃ ninnena ninnaṃV1.113 thalena thalaṃ saṃpatati , evameva kho ahaṃ , sāriputta , yadā passāmi gopālakaṃ vā pasupālakaṃ vā tiṇahārakaṃ vā kaṭṭhahārakaṃ vā vanakammikaṃ vā vanena vanaṃ gahanena gahanaṃ ninnena ninnaṃ thalena thalaṃ saṃpatāmi .
Taṃ kissa hetu ?
Mā maṃ te addasaṃsu ahañca mā te addasanti .
Idaṃsu me , sāriputta , pavivittasmiṃ hoti .
‘‘ So kho ahaṃ , sāriputta , ye te goṭṭhā paṭṭhitagāvo apagatagopālakā , tattha catukkuṇḍiko upasaṅkamitvā yāni tāni vacchakānaṃT1.159 taruṇakānaṃ dhenupakānaṃ gomayāni tāni sudaṃ āhāremi .
Yāvakīvañca meM1.113 , sāriputta , sakaṃ muttakarīsaṃ apariyādinnaṃ hoti , sakaṃyeva sudaṃ muttakarīsaṃ āhāremi .
Idaṃsu me , sāriputta , mahāvikaṭabhojanasmiṃ hoti .
157.‘‘ So kho ahaṃ , sāriputta , aññataraṃ bhiṃsanakaṃ vanasaṇḍaṃ ajjhogāhetvā viharāmi .
Tatrāssudaṃ , sāriputta , bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ hoti – yo koci avītarāgo taṃ vanasaṇḍaṃ pavisati , yebhuyyena lomāni haṃsanti .
So kho ahaṃ , sāriputta , yā tā rattiyo sītā hemantikā antaraṭṭhakā himapātasamayā [ antaraṭṭhake himapātasamaye ( sī . pī .)] tathārūpāsu rattīsu rattiṃ abbhokāse viharāmi , divā vanasaṇḍe ;
gimhānaṃ pacchime māse divā abbhokāse viharāmi , rattiṃ vanasaṇḍe .
Apissu maṃ , sāriputta , ayaṃ anacchariyagāthā paṭibhāsi pubbe assutapubbā –
‘‘ Sotatto sosinno [ sosīno ( sī . pī . ka .), sosino ( syā .), sosindo ( saddanīti )] ceva , eko bhiṃsanake vane ;
Naggo na caggimāsīno , esanāpasuto munī ’’ ti .
‘‘ So kho ahaṃ , sāriputta , susāne seyyaṃ kappemi chavaṭṭhikāni upadhāya .
Apissu maṃ , sāriputta , gāmaṇḍalā [ gomaṇḍalā ( bahūsu ) cariyāpiṭakaaṭṭhakathā oloketabbā ] upasaṅkamitvā oṭṭhubhantipi , omuttentipi , paṃsukenapi okiranti , kaṇṇasotesupi salākaṃ pavesenti .
Na kho panāhaṃ , sāriputta , abhijānāmi tesu pāpakaṃ cittaṃ uppādetā .
Idaṃsu me , sāriputta , upekkhāvihārasmiṃ hoti .
158.‘‘ SantiT1.160P1.80 kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ āhārenaV1.114 suddhī ’ ti .
Te evamāhaṃsu –
‘ kolehi yāpemā ’ ti .
Te kolampi khādanti , kolacuṇṇampi khādanti , kolodakampi pivanti – anekavihitampi kolavikatiṃ paribhuñjanti .
Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , ekaṃyeva kolaṃ āhāraṃ āhāritā .
Siyā kho pana te , sāriputta , evamassa –
‘ mahā nūna tena samayena kolo ahosī ’ ti .
Na kho panetaṃ , sāriputta , evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tadāpi etaparamoyeva kolo ahosi seyyathāpi etarahi .
Tassa mayhaṃ , sāriputta , ekaṃyevaM1.114 kolaṃ āhāraṃ āhārayato adhimattakasimānaṃ patto kāyo hoti .
Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā , evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṃ , evamevassu me ānisadaṃ hoti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī , evamevassu me piṭṭhikaṇṭako unnatāvanato hoti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma jarasālāya gopānasiyo oluggaviluggā bhavanti , evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti , evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma tittakālābuāmakacchinno vātātapena saṃphuṭito [ samphusito ( syā .), saṃpuṭito ( pī . ka .) ettha saṃphuṭitoti saṅkucitoti attho ] hoti sammilāto , evamevassuT1.161 me sīsacchavi saṃphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta ,‘ udaracchaviṃ parimasissāmī ’ ti piṭṭhikaṇṭakaṃyeva pariggaṇhāmi ,‘ piṭṭhikaṇṭakaṃ parimasissāmī ’ ti udaracchaviṃyeva pariggaṇhāmi , yāvassu me , sāriputta , udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṃ allīnā hoti tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta ,‘ vaccaṃ vā muttaṃ vā karissāmī ’ ti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta , tameva kāyaṃ assāsento pāṇinā gattāni anomajjāmi .
Tassa mayhaṃ , sāriputta , pāṇinā gattāni anomajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā patanti tāyevappāhāratāya .
159.‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ āhārena suddhī ’ ti .
Te evamāhaṃsu –
‘ muggehi yāpema … pe … tilehi yāpema … pe … taṇḍulehi yāpemā ’ ti .
Te taṇḍulampi khādanti , taṇḍulacuṇṇampi khādanti , taṇḍulodakampiP1.81 pivanti – anekavihitampi taṇḍulavikatiṃ paribhuñjanti .
Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , ekaṃyeva taṇḍulaṃ āhāraṃ āhāritā .
Siyā kho pana te , sāriputta , evamassa –
‘ mahā nūna tena samayena taṇḍulo ahosī ’ ti .
Na kho panetaṃ , sāriputta , evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tadāpi etaparamoyeva taṇḍulo ahosiV1.115 , seyyathāpiM1.115 etarahi .
Tassa mayhaṃ , sāriputta , ekaṃyeva taṇḍulaṃ āhāraṃ āhārayato adhimattakasimānaṃT1.162 patto kāyo hoti .
Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā , evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṃ , evamevassu me ānisadaṃ hoti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī , evamevassu me piṭṭhikaṇṭako unnatāvanato hoti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma jarasālāya gopānasiyo oluggaviluggā bhavanti , evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti , evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya .
Seyyathāpi nāma tittakālābu āmakacchinno vātātapena saṃphuṭito hoti sammilāto , evamevassu me sīsacchavi saṃphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta ,‘ udaracchaviṃ parimasissāmī ’ ti piṭṭhikaṇṭakaṃyeva pariggaṇhāmi ,‘ piṭṭhikaṇṭakaṃ parimasissāmī ’ ti udaracchaviṃyeva pariggaṇhāmi .
Yāvassu me , sāriputta , udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṃ allīnā hoti tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta ,‘ vaccaṃ vā muttaṃ vā karissāmī ’ ti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya .
So kho ahaṃ , sāriputta , tameva kāyaṃ assāsento pāṇinā gattāni anomajjāmi .
Tassa mayhaṃ , sāriputta , pāṇinā gattāni anomajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā patanti tāyevappāhāratāya .
‘‘ Tāyapi kho ahaṃ , sāriputta , iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamaṃ uttariṃ manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ .
Taṃ kissa hetu ?
Imissāyeva ariyāya paññāya anadhigamā , yāyaṃ ariyā paññā adhigatā ariyā niyyānikā , niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya .
160.‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ saṃsārena suddhī ’ ti .
Na kho pana so [ na kho paneso ( sī . syā .)], sāriputta , saṃsāro sulabharūpoM1.116 yo mayā asaṃsaritapubboP1.82 iminā dīghena addhunā , aññatra suddhāvāsehi devehi .
Suddhāvāse cāhaṃ , sāriputta , deve saṃsareyyaṃ , nayimaṃ lokaṃ punarāgaccheyyaṃ .
‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ upapattiyāV1.116 suddhī ’ ti .
Na kho pana sā , sāriputtaT1.163 , upapatti sulabharūpā yā mayā anupapannapubbā iminā dīghena addhunā , aññatra suddhāvāsehi devehi .
Suddhāvāse cāhaṃ , sāriputta , deve upapajjeyyaṃ , nayimaṃ lokaṃ punarāgaccheyyaṃ .
‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ āvāsena suddhī ’ ti .
Na kho pana so , sāriputta , āvāso sulabharūpo yo mayā anāvuṭṭhapubbo [ anāvutthapubbo ( sī . pī .)] iminā dīghena addhunā , aññatra suddhāvāsehi devehi .
Suddhāvāse cāhaṃ , sāriputta , deve āvaseyyaṃ , nayimaṃ lokaṃ punarāgaccheyyaṃ .
‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ yaññena suddhī ’ ti .
Na kho pana so , sāriputta , yañño sulabharūpo yo mayā ayiṭṭhapubbo iminā dīghena addhunā , tañca kho raññā vā satā khattiyena muddhāvasittena brāhmaṇena vā mahāsālena .
‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ aggiparicariyāya suddhī ’ ti .
Na kho pana so , sāriputta , aggi sulabharūpo yo mayā apariciṇṇapubbo iminā dīghena addhunā , tañca kho raññā vā satā khattiyena muddhāvasittena brāhmaṇena vā mahāsālena .
161.‘‘ Santi kho pana , sāriputta , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ yāvadevāyaṃ bhavaṃ puriso daharo hoti yuvāT1.164 susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā tāvadeva paramena paññāveyyattiyena samannāgato hoti .
Yato ca kho ayaṃ bhavaṃ puriso jiṇṇo hoti vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto , āsītiko vā nāvutiko vā vassasatiko vā jātiyā , atha tamhā paññāveyyattiyā , parihāyatī ’ ti .
Na kho panetaṃ , sāriputtaM1.117 , evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Ahaṃ kho pana , sāriputta , etarahi jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto , āsītiko me vayo vattati .
Idha me assu , sāriputta , cattāro sāvakā vassasatāyukā vassasatajīvino , paramāya satiyā ca gatiyā ca dhitiyā ca samannāgatā paramena ca paññāveyyattiyena .
Seyyathāpi , sāriputta , daḷhadhammā [ daḷhadhammo ( bahūsu ) ṭīkā ca moggallānabyākaraṇaṃ ca oloketabbaṃ ] dhanuggaho sikkhito katahattho katūpāsano lahukena asanena appakasireneva tiriyaṃ tālacchāyaṃ atipāteyya , evaṃ adhimattasatimantoV1.117 evaṃ adhimattagatimanto evaṃP1.83 adhimattadhitimanto evaṃ paramena paññāveyyattiyena samannāgatā .
Te maṃ catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ upādāyupādāya pañhaṃ puccheyyuṃ , puṭṭho puṭṭho cāhaṃ tesaṃ byākareyyaṃ , byākatañca me byākatato dhāreyyuṃ , na ca maṃ dutiyakaṃ uttari paṭipuccheyyuṃ .
Aññatra asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā , aññatra niddākilamathapaṭivinodanā apariyādinnāyevassa , sāriputta , tathāgatassa dhammadesanā , apariyādinnaṃyevassa tathāgatassa dhammapadabyañjanaṃ , apariyādinnaṃyevassa tathāgatassa pañhapaṭibhānaṃT1.165 .
Atha me te cattāro sāvakā vassasatāyukā vassasatajīvino vassasatassa accayena kālaṃ kareyyuṃ .
Mañcakena cepi maṃ , sāriputta , pariharissatha , nevatthi tathāgatassa paññāveyyattiyassa aññathattaṃ .
Yaṃ kho taṃ [ yaṃ kho panetaṃ ( sī .)], sāriputta , sammā vadamāno vadeyya –
‘ asammohadhammo satto loke uppanno bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’ ti , mameva taṃ sammā vadamāno vadeyya ‘ asammohadhammo satto loke uppanno bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’’’ ti .
162. Tena kho pana samayena āyasmā nāgasamālo bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṃ bījayamāno .
Atha kho āyasmā nāgasamālo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ acchariyaṃ , bhante , abbhutaṃ , bhante !
Api hi me , bhante , imaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā lomāni haṭṭhāni .
Konāmo ayaṃ , bhante , dhammapariyāyo ’’ ti ?
‘‘ Tasmātiha tvaṃ , nāgasamāla , imaṃ dhammapariyāyaṃ lomahaṃsanapariyāyo tveva naṃ dhārehī ’’ ti .
IdamavocaM1.118 bhagavā .
Attamano āyasmā nāgasamālo bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti .
Mahāsīhanādasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ .

3. Mahādukkhakkhandhasuttaṃ

163. EvaṃT1.166V1.118 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāyaP1.84 sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisiṃsu .
Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ , yaṃ nūna mayaṃ yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkameyyāmā ’’ ti .
Atha kho te bhikkhū yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṃ sammodiṃsu ;
sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū te aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṃ –
‘‘ samaṇo , āvuso , gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapema ;
samaṇo , āvuso , gotamo rūpānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi rūpānaṃ pariññaṃ paññapema ;
samaṇo , āvuso , gotamo vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi vedanānaṃ pariññaṃ paññapema ;
idha no , āvuso , ko viseso , ko adhippayāso , kiṃ nānākaraṇaṃ samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā – yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ , anusāsaniyā vā anusāsanin ’’ ti ?
Atha kho te bhikkhū tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ bhāsitaṃ nevaT1.167 abhinandiṃsu , nappaṭikkosiṃsu ;
anabhinanditvā appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu –
‘‘ bhagavato santike etassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmā ’’ ti .
164. Atha kho te bhikkhū sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ idha mayaṃ , bhante , pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃM1.119 piṇḍāya pāvisimha .
Tesaṃ no , bhante , amhākaṃ etadahosi –
‘ atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ , yaṃ nūna mayaṃ yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkameyyāmā ’ ti .
Atha kho mayaṃ , bhante , yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkamimha ;
upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehiV1.119 paribbājakehi saddhiṃ sammodimha ;
sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdimha .
Ekamantaṃ nisinne kho amhe , bhante , te aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṃ –
‘ samaṇo , āvuso , gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapemaP1.85 .
Samaṇo , āvuso , gotamo rūpānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi rūpānaṃ pariññaṃ paññapema .
Samaṇo , āvuso , gotamo vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi vedanānaṃ pariññaṃ paññapema .
Idha no , āvuso , ko viseso , ko adhippayāso , kiṃ nānākaraṇaṃT1.168 samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā , yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ anusāsaniyā vā anusāsanin ’ ti .
Atha kho mayaṃ , bhante , tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ bhāsitaṃ neva abhinandimha , nappaṭikkosimha ;
anabhinanditvā appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkamimha –
‘ bhagavato santike etassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmā ’’’ ti .
165.‘‘ Evaṃvādino , bhikkhave , aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā –
‘ ko panāvuso , kāmānaṃ assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ?
Ko rūpānaṃ assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ?
Ko vedanānaṃ assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇan ’ ti ?
Evaṃ puṭṭhā , bhikkhave , aññatitthiyā paribbājakā na ceva sampāyissanti , uttariñca vighātaṃ āpajjissanti .
Taṃ kissa hetu ?
Yathā taṃ , bhikkhave , avisayasmiṃ .
Nāhaṃ taṃ , bhikkhave , passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yo imesaṃ pañhānaṃ veyyākaraṇena cittaṃ ārādheyya , aññatra tathāgatena vā tathāgatasāvakena vā , ito vā pana sutvā .
166.‘‘ Ko ca , bhikkhave , kāmānaṃ assādo ?
Pañcime , bhikkhave , kāmaguṇā .
Katame pañca ?
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , sotaviññeyyā saddā … pe … ghānaviññeyyā gandhāM1.120 … jivhāviññeyyā rasā … kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – imeT1.169 kho , bhikkhave , pañca kāmaguṇā .
Yaṃ kho , bhikkhave , ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ kāmānaṃ assādo .
167.‘‘ Ko ca , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo ?
Idha , bhikkhave , kulaputto yena sippaṭṭhānenaV1.120 jīvikaṃ kappeti – yadi muddāya yadi gaṇanāya yadi saṅkhānena [ saṅkhāya ( ka .)] yadi kasiyā yadi vaṇijjāya yadi gorakkhena yadi issatthena yadi rājaporisena yadi sippaññatarena – sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṃsamakasavātātapasarīṃsapasamphassehi rissamāno [ īrayamāno ( ka .), samphassamāno ( cūḷani . khaggavisāṇasutta 136)] khuppipāsāya mīyamāno ;
ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃP1.86 kāmānameva hetu .
‘‘ Tassa ce , bhikkhave , kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā nābhinipphajjanti .
So socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati –
‘ moghaṃ vata me uṭṭhānaṃ , aphalo vata me vāyāmo ’ ti .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Tassa ce , bhikkhave , kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā abhinipphajjanti .
So tesaṃ bhogānaṃ ārakkhādhikaraṇaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti –
‘ kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṃ , na corā hareyyuṃ , na aggi daheyya , na udakaṃ vaheyya [ vāheyya ( ka .)], na appiyā dāyādā hareyyun ’ ti .
TassaT1.170 evaṃ ārakkhato gopayato te bhoge rājāno vā haranti , corā vā haranti , aggi vā dahati , udakaṃ vā vahati , appiyā vā dāyādā haranti .
So socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati –
‘ yampi me ahosi tampi no natthī ’ ti .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
168.‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu rājānopi rājūhi vivadanti , khattiyāpi khattiyehi vivadantiM1.121 , brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti , gahapatīpi gahapatīhi vivadanti , mātāpi puttena vivadati , puttopi mātarā vivadati , pitāpi puttena vivadati , puttopi pitarā vivadati , bhātāpi bhātarā vivadati , bhātāpi bhaginiyā vivadati , bhaginīpi bhātarā vivadati , sahāyopi sahāyena vivadati .
Te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṃ pāṇīhipi upakkamanti , leḍḍūhipi upakkamanti , daṇḍehipi upakkamanti , satthehipi upakkamanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃV1.121 .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā , dhanukalāpaṃ sannayhitvā , ubhatobyūḷhaṃ saṅgāmaṃ pakkhandanti usūsupi khippamānesuT1.171 , sattīsupi khippamānāsu , asīsupi vijjotalantesu .
Te tattha usūhipi vijjhanti , sattiyāpi vijjhanti , asināpi sīsaṃ chindanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā , dhanukalāpaṃ sannayhitvā , addāvalepanā [ aṭṭāvalepanā ( syā . ka .)] upakāriyo pakkhandanti usūsupi khippamānesu , sattīsupi khippamānāsuP1.87 , asīsupi vijjotalantesu .
Te tattha usūhipi vijjhanti , sattiyāpi vijjhanti , chakaṇakāyapi [ pakaṭṭhiyāpi ( sī .)] osiñcanti , abhivaggenapi omaddanti , asināpi sīsaṃ chindanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
169.‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu sandhimpi chindanti , nillopampi haranti , ekāgārikampi karonti , paripanthepi tiṭṭhanti , paradārampi gacchanti .
Tamenaṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti – kasāhipi tāḷenti , vettehipi tāḷenti , aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷenti ;
hatthampi chindanti , pādampi chindanti , hatthapādampiT1.172 chindanti , kaṇṇampi chindanti , nāsampi chindanti , kaṇṇanāsampi chindanti ;
bilaṅgathālikampi karontiM1.122 , saṅkhamuṇḍikampi karonti , rāhumukhampi karonti , jotimālikampi karonti , hatthapajjotikampi karonti , erakavattikampi karonti , cīrakavāsikampi karonti , eṇeyyakampi karonti , baḷisamaṃsikampi karonti , kahāpaṇikampi karonti , khārāpatacchikampi karonti , palighaparivattikampi karonti , palālapīṭhakampi karonti , tattenapi telena osiñcanti , sunakhehipi khādāpenti , jīvantampi sūle uttāsenti , asināpi sīsaṃ chindantiV1.122 .
Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu kāyena duccaritaṃ caranti , vācāya duccaritaṃ caranti , manasā duccaritaṃ caranti .
Te kāyena duccaritaṃ caritvā , vācāya duccaritaṃ caritvā , manasā duccaritaṃ caritvā , kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo samparāyiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
170.‘‘ Kiñca , bhikkhave , kāmānaṃ nissaraṇaṃ ?
Yo kho , bhikkhave , kāmesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ .
‘‘ Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃT1.173 kāmānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nappajānanti te vata sāmaṃ vā kāme parijānissanti , paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno kāme parijānissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Ye ca kho keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vāP1.88 evaṃ kāmānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ pajānanti , te vata sāmaṃ vā kāme parijānissanti paraṃ vā tathattāya samādapessantntti yathā paṭipanno kāme parijānissatīti – ṭhānametaṃ vijjati .
171.‘‘ Ko ca , bhikkhave , rūpānaṃ assādo ?
Seyyathāpi , bhikkhave , khattiyakaññā vā brāhmaṇakaññā vā gahapatikaññā vā pannarasavassuddesikā vā soḷasavassuddesikā vā , nātidīghā nātirassā nātikisā nātithūlā nātikāḷī nāccodātā paramā sā , bhikkhave , tasmiṃ samaye subhāM1.123 vaṇṇanibhāti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Yaṃ kho , bhikkhave , subhaṃ vaṇṇanibhaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ rūpānaṃ assādo .
‘‘ Ko ca , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo ?
Idha , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya aparena samayena āsītikaṃ vā nāvutikaṃ vā vassasatikaṃ vā jātiyā , jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃV1.123 bhoggaṃ daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantiṃ āturaṃ gatayobbanaṃ khaṇḍadantaṃ [ khaṇḍadantiṃ ( sī . pī .)] palitakesaṃ [ palitakesiṃ ], vilūnaṃ khalitasiraṃ valinaṃ tilakāhatagattaṃ [ tilakāhatagattiṃ ( bahūsu ) aṭṭhakathā ṭīkā oloketabbā ].
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhāT1.174 sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ , sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ [ seyyamānaṃ ( ka .)], aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ , aññehi saṃvesiyamānaṃ .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhā sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
172.‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ – ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā , uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhā sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ – kākehi vā khajjamānaṃ , kulalehi vā khajjamānaṃ , gijjhehi vā khajjamānaṃ , kaṅkehi vā khajjamānaṃ , sunakhehi vā khajjamānaṃ , byagghehi vā khajjamānaṃ , dīpīhi vā khajjamānaṃ , siṅgālehi vā khajjamānaṃ , vividhehi vā pāṇakajātehi khajjamānaṃ .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhaveP1.89 , yā purimā subhā vaṇṇanibhā sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ – aṭṭhikasaṅkhalikaṃ samaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃ , aṭṭhikasaṅkhalikaṃT1.175 nimaṃsalohitamakkhitaṃM1.124 nhārusambandhaṃ , aṭṭhikasaṅkhalikaṃ apagatamaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃ , aṭṭhikāni apagatasambandhāni disāvidisāvikkhittāni – aññena hatthaṭṭhikaṃ , aññena pādaṭṭhikaṃ , aññena gopphakaṭṭhikaṃ , aññena jaṅghaṭṭhikaṃ , aññena ūruṭṭhikaṃ , aññena kaṭiṭṭhikaṃ , aññena phāsukaṭṭhikaṃ , aññena piṭṭhiṭṭhikaṃ , aññena khandhaṭṭhikaṃ , aññena gīvaṭṭhikaṃ , aññena hanukaṭṭhikaṃ , aññena dantaṭṭhikaṃ , aññenaV1.124 sīsakaṭāhaṃ .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhā sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ – aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni , aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni , aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhā sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?
‘ Evaṃ , bhante ’.
Ayampi , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , rūpānaṃ nissaraṇaṃ ?
Yo , bhikkhave , rūpesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ .
‘‘ Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nappajānanti te vata sāmaṃ vā rūpe parijānissanti , paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno rūpe parijānissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Ye ca kho keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ pajānanti te vata sāmaṃ vā rūpe parijānissanti paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno rūpe parijānissatītiT1.176 – ṭhānametaṃ vijjati .
173.‘‘ Ko ca , bhikkhave , vedanānaṃ assādo ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Yasmiṃ samaye , bhikkhave , bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , neva tasmiṃ samaye attabyābādhāyapi ceteti , na parabyābādhāyapi ceteti , na ubhayabyābādhāyapiP1.90 cetetiM1.125 ;
abyābajjhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .
Abyābajjhaparamāhaṃ , bhikkhave , vedanānaṃ assādaṃ vadāmi .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃV1.125 avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati … pe … yasmiṃ samaye , bhikkhave , bhikkhu pītiyā ca virāgā , upekkhako ca viharati , sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti yaṃ taṃ ariyāT1.177 ācikkhanti –
‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’ ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati … pe … yasmiṃ samaye , bhikkhave , bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , neva tasmiṃ samaye attabyābādhāyapi ceteti , na parabyābādhāyapi ceteti , na ubhayabyābādhāyapi ceteti ;
abyābajjhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .
Abyābajjhaparamāhaṃ , bhikkhave , vedanānaṃ assādaṃ vadāmi .
174.‘‘ Ko ca , bhikkhave , vedanānaṃ ādīnavo ?
Yaṃ , bhikkhave , vedanā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā – ayaṃ vedanānaṃ ādīnavo .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , vedanānaṃ nissaraṇaṃ ?
Yo , bhikkhave , vedanāsu chandarāgavinayo , chandarāgappahānaṃ – idaṃ vedanānaṃ nissaraṇaṃ .
‘‘ Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nappajānanti , te vata sāmaṃ vā vedanaṃ parijānissanti , paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno vedanaṃ parijānissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Ye ca khoT1.178 keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ pajānanti te vata sāmaṃ vā vedanaṃ parijānissanti , paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno vedanaṃ parijānissatīti – ṭhānametaṃ vijjatī ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Mahādukkhakkhandhasuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ .