4. Cūḷadukkhakkhandhasuttaṃ
175. Evaṃ
M1.126P1.91V1.126T1.179 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme .Atha kho mahānāmo sakko yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo sakko bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ dīgharattāhaṃ , bhante , bhagavatā evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāmi –
‘ lobho cittassa upakkileso , doso cittassa upakkileso , moho cittassa upakkileso ’ ti .
Evañcāhaṃ [ evaṃpāhaṃ ( ka .)], bhante , bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi –
‘ lobho cittassa upakkileso , doso cittassa upakkileso , moho cittassa upakkileso ’ ti .
Atha ca pana me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti , dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti , mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti .
Tassa mayhaṃ , bhante , evaṃ hoti –
‘ kosu nāma me dhammo ajjhattaṃ appahīno yena me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti , dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti , mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhantī ’’’ ti .
176.‘‘ So eva kho te , mahānāma , dhammo ajjhattaṃ appahīno yena te ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti , dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti , mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti .
So ca hi te , mahānāma , dhammo ajjhattaṃ pahīno abhavissa , na tvaṃ agāraṃ ajjhāvaseyyāsi , na kāme paribhuñjeyyāsi .
Yasmā ca kho te , mahānāma , so eva dhammo ajjhattaṃ appahīno tasmā tvaṃ agāraṃ ajjhāvasasi , kāme paribhuñjasi .
177.‘‘‘ Appassādā
T1.180 kāmā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo [ bahūpāyāsā ( sī . syā . pī .)] ettha bhiyyo ’ ti – iti cepi , mahānāma , ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ hoti , so ca [ sova ( ka .)] aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi pītisukhaṃ nādhigacchati , aññaṃ vā tato santataraṃ ;atha kho so neva tāva anāvaṭṭī kāmesu hoti .
Yato ca kho , mahānāma , ariyasāvakassa ‘ appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo
M1.127 ettha bhiyyo ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāyaV1.127 sudiṭṭhaṃ hoti , so ca aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi pītisukhaṃ adhigacchati aññaṃ vā tato santataraṃ ;atha kho so anāvaṭṭī kāmesu hoti .
‘‘ Mayhampi kho , mahānāma
P1.92 , pubbeva sambodhā , anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ,‘ appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ hoti , so ca aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi pītisukhaṃ nājjhagamaṃ , aññaṃ vā tato santataraṃ ;atha khvāhaṃ neva tāva anāvaṭṭī kāmesu paccaññāsiṃ .
Yato ca kho me , mahānāma ,‘ appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ ahosi , so ca [ sova ( ka .)] aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi pītisukhaṃ ajjhagamaṃ , aññaṃ vā tato santataraṃ ;
athāhaṃ anāvaṭṭī kāmesu paccaññāsiṃ .
178.‘‘ Ko ca , mahānāma , kāmānaṃ assādo ?
Pañcime , mahānāma , kāmaguṇā .
Katame pañca ?
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā ;
sotaviññeyyā saddā … pe … ghānaviññeyyā gandhā … jivhāviññeyyā rasā … kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – ime kho , mahānāma , pañca kāmaguṇā .
Yaṃ kho , mahānāma , ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ kāmānaṃ assādo .
‘‘ Ko ca , mahānāma , kāmānaṃ ādīnavo ?
Idha , mahānāma , kulaputto yena sippaṭṭhānena jīvikaṃ kappeti – yadi muddāya yadi gaṇanāya yadi saṅkhānena yadi kasiyā yadi vaṇijjāya yadi gorakkhena yadi issatthena yadi rājaporisena yadi sippaññatarena , sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṃsamakasavātātapasarīṃsapasamphassehi rissamāno khuppipāsāya mīyamāno ;
ayampi , mahānāma , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ
T1.182 kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .‘‘ Tassa
M1.128 ce mahānāma kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā nābhinipphajjanti , so socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjati ‘ moghaṃV1.128 vata me uṭṭhānaṃ , aphalo vata me vāyāmo ’ ti .Ayampi , mahānāma , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Tassa ce , mahānāma , kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā abhinipphajjanti .
So tesaṃ bhogānaṃ ārakkhādhikaraṇaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti –
‘ kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṃ , na corā hareyyuṃ , na aggi daheyya , na udakaṃ vaheyya , na appiyā vā dāyādā hareyyun ’ ti .
Tassa evaṃ ārakkhato gopayato te bhoge rājāno vā haranti , corā vā haranti , aggi vā dahati , udakaṃ vā vahati , appiyā vā dāyādā haranti .
So socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjati –
‘ yampi me ahosi tampi no natthī ’ ti .
Ayampi , mahānāma , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , mahānāma , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu rājānopi rājūhi vivadanti , khattiyāpi khattiyehi vivadanti , brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti , gahapatīpi gahapatīhi vivadanti , mātāpi puttena vivadati , puttopi mātarā vivadati , pitāpi puttena vivadati , puttopi pitarā vivadati , bhātāpi bhātarā vivadati , bhātāpi bhaginiyā vivadati , bhaginīpi bhātarā vivadati , sahāyopi sahāyena vivadati .
Te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṃ pāṇīhipi upakkamanti , leḍḍūhipi upakkamanti , daṇḍehipi upakkamanti , satthehipi upakkamanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ
T1.183 .Ayampi , mahānāma , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , mahānāma , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā , dhanukalāpaṃ sannayhitvā , ubhatobyūḷhaṃ saṅgāmaṃ pakkhandanti usūsupi khippamānesu , sattīsupi khippamānāsu , asīsupi vijjotalantesu .
Te tattha usūhipi vijjhanti , sattiyāpi vijjhanti , asināpi sīsaṃ
M1.129 chindanti .Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , mahānāma , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , mahānāma , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ
V1.129 gahetvā , dhanukalāpaṃ sannayhitvā , addāvalepanā upakāriyo pakkhandanti usūsupi khippamānesu , sattīsupi khippamānāsu , asīsupi vijjotalantesu .Te tattha usūhipi vijjhanti , sattiyāpi vijjhanti , chakaṇakāyapi osiñcanti , abhivaggenapi omaddanti , asināpi sīsaṃ chindanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , mahānāma , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , mahānāma , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu sandhimpi chindanti , nillopampi haranti , ekāgārikampi
T1.184 karonti , paripanthepi tiṭṭhanti , paradārampi gacchanti .Tamenaṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti – kasāhipi tāḷenti , vettehipi tāḷenti , aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷenti ;
hatthampi chindanti , pādampi chindanti , hatthapādampi chindanti , kaṇṇampi chindanti , nāsampi chindanti , kaṇṇanāsampi chindanti ;
bilaṅgathālikampi karonti , saṅkhamuṇḍikampi karonti , rāhumukhampi karonti , jotimālikampi karonti , hatthapajjotikampi karonti , erakavattikampi karonti , cīrakavāsikampi karonti , eṇeyyakampi karonti , baḷisamaṃsikampi karonti , kahāpaṇikampi karonti , khārāpatacchikampi karonti , palighaparivattikampi karonti , palālapīṭhakampi karonti , tattenapi telena osiñcanti , sunakhehipi khādāpenti , jīvantampi sūle uttāsenti , asināpi sīsaṃ chindanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , mahānāma , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , mahānāma , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu kāyena duccaritaṃ caranti , vācāya duccaritaṃ caranti , manasā duccaritaṃ caranti .
Te kāyena duccaritaṃ caritvā , vācāya duccaritaṃ caritvā , manasā duccaritaṃ caritvā , kāyassa bhedā paraṃ maraṇā , apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti .
Ayampi , mahānāma , kāmānaṃ ādīnavo samparāyiko
M1.130 , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu . 179.‘‘ Ekamidāhaṃ , mahānāma , samayaṃ rājagahe viharāmi gijjhakūṭe pabbate .
Tena kho pana samayena sambahulā nigaṇṭhā [ niganthā ( syā . ka .)] isigilipasse kāḷasilāyaṃ
T1.185 ubbhaṭṭhakā honti āsanapaṭikkhittā , opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti .Atha khvāhaṃ , mahānāma , sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena isigilipasse kāḷasilā yena te nigaṇṭhā
V1.130 tenupasaṅkamiṃ ;upasaṅkamitvā te nigaṇṭhe etadavocaṃ –
‘ kinnu tumhe , āvuso , nigaṇṭhā ubbhaṭṭhakā āsanapaṭikkhittā , opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayathā ’ ti ?
Evaṃ vutte , mahānāma , te nigaṇṭhā maṃ etadavocuṃ –
‘ nigaṇṭho , āvuso , nāṭaputto [ nāthaputto ( sī . pī .)] sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti –
‘‘ carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa
P1.93 ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitan ’’ ti .So evamāha –
‘‘ atthi kho vo [ atthi kho bho ( syā . ka .)], nigaṇṭhā , pubbe pāpakammaṃ kataṃ , taṃ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya nijjīretha [ nijjaretha ( sī . syā . pī .)];
yaṃ panettha [ mayaṃ panettha ( ka .)] etarahi kāyena saṃvutā vācāya saṃvutā manasā saṃvutā taṃ āyatiṃ pāpassa kammassa akaraṇaṃ ;
iti purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā byantibhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo , kammakkhayā dukkhakkhayo , dukkhakkhayā vedanākkhayo , vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’’ ti .
Tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca , tena camha attamanā ’ ti .
180.‘‘ Evaṃ
T1.186 vutte , ahaṃ , mahānāma , te nigaṇṭhe etadavocaṃ –‘ kiṃ pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jānātha – ahuvamheva mayaṃ pubbe na nāhuvamhā ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Kiṃ pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jānātha – akaramheva mayaṃ pubbe pāpakammaṃ na nākaramhā ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Kiṃ pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jānātha – evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā pāpakammaṃ akaramhā ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Kiṃ pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jānātha – ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ , ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjīretabbaṃ
M1.131 , ettakamhi vā dukkhe nijjiṇṇe sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’ ti ?‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Kiṃ pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jānātha – diṭṭheva dhamme akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘‘‘ Iti kira tumhe , āvuso nigaṇṭhā , na jānātha – ahuvamheva mayaṃ pubbe na nāhuvamhāti , na jānātha – akaramheva mayaṃ pubbe pāpakammaṃ na nākaramhāti , na jānātha – evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā pāpakammaṃ akaramhāti , na jānātha – ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ , ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjīretabbaṃ , ettakamhi vā dukkhe nijjiṇṇe sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatīti .
Na jānātha – diṭṭheva dhamme akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadaṃ .
Evaṃ sante , āvuso nigaṇṭhā , ye loke luddā lohitapāṇino kurūrakammantā manussesu
V1.131 paccājātā te nigaṇṭhesu pabbajantī ’ ti ?‘ Na
T1.187 kho , āvuso gotama , sukhena sukhaṃ adhigantabbaṃ , dukkhena kho sukhaṃ adhigantabbaṃ ;sukhena cāvuso
P1.94 gotama , sukhaṃ adhigantabbaṃ abhavissa , rājā māgadho seniyo bimbisāro sukhaṃ adhigaccheyya , rājā māgadho seniyo bimbisāro sukhavihāritaro āyasmatā gotamenā ’ ti .‘‘‘ Addhāyasmantehi nigaṇṭhehi sahasā appaṭisaṅkhā vācā bhāsitā – na kho , āvuso gotama , sukhena sukhaṃ adhigantabbaṃ , dukkhena kho sukhaṃ adhigantabbaṃ ;
sukhena cāvuso gotama , sukhaṃ adhigantabbaṃ abhavissa , rājā māgadho seniyo bimbisāro sukhaṃ adhigaccheyya , rājā māgadho seniyo bimbisāro sukhavihāritaro āyasmatā gotamenā ’’ ti .
Api ca ahameva tattha paṭipucchitabbo – ko nu kho āyasmantānaṃ sukhavihāritaro rājā vā māgadho seniyo bimbisāro āyasmā vā gotamo ’ ti ?
Addhāvuso gotama , amhehi sahasā appaṭisaṅkhā vācā bhāsitā , na kho , āvuso gotama , sukhena sukhaṃ adhigantabbaṃ , dukkhena kho sukhaṃ adhigantabbaṃ ;
sukhena cāvuso gotama , sukhaṃ adhigantabbaṃ abhavissa , rājā māgadho seniyo bimbisāro sukhaṃ adhigaccheyya , rājā māgadho seniyo bimbisāro sukhavihāritaro āyasmatā gotamenāti .
Api ca tiṭṭhatetaṃ , idānipi mayaṃ āyasmantaṃ gotamaṃ pucchāma – ko nu kho āyasmantānaṃ sukhavihāritaro rājā vā māgadho seniyo bimbisāro āyasmā vā gotamo ’ ti ?
‘‘‘ Tena
M1.132 hāvuso nigaṇṭhā , tumheva tattha paṭipucchissāmi , yathā vo khameyya tathā naṃ byākareyyātha .Taṃ kiṃ maññathāvuso nigaṇṭhā , pahoti rājā māgadho seniyo bimbisāro , aniñjamāno
T1.188 kāyena , abhāsamāno vācaṃ , satta rattindivāni ekantasukhaṃ paṭisaṃvedī viharitun ’ ti ?‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘‘‘ Taṃ kiṃ maññathāvuso nigaṇṭhā , pahoti rājā māgadho seniyo bimbisāro , aniñjamāno kāyena , abhāsamāno vācaṃ , cha rattindivāni … pe … pañca rattindivāni … cattāri rattindivāni … tīṇi rattindivāni … dve rattindivāni … ekaṃ rattindivaṃ ekantasukhaṃ paṭisaṃvedī viharitun ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘‘‘ Ahaṃ
V1.132 kho , āvuso nigaṇṭhā , pahomi aniñjamāno kāyena , abhāsamāno vācaṃ , ekaṃ rattindivaṃ ekantasukhaṃ paṭisaṃvedī viharituṃ .Ahaṃ kho , āvuso nigaṇṭhā , pahomi aniñjamāno kāyena , abhāsamāno vācaṃ , dve rattindivāni … tīṇi rattindivāni … cattāri rattindivāni … pañca rattindivāni … cha rattindivāni … satta rattindivāni ekantasukhaṃ paṭisaṃvedī viharituṃ .
Taṃ kiṃ maññathāvuso nigaṇṭhā , evaṃ sante ko sukhavihāritaro rājā vā māgadho seniyo bimbisāro ahaṃ vā ’ ti ?
‘ Evaṃ sante āyasmāva gotamo
P1.95 sukhavihāritaro raññā māgadhena seniyena bimbisārenā ’’’ ti .Idamavoca bhagavā .
Attamano mahānāmo sakko bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti .
Cūḷadukkhakkhandhasuttaṃ niṭṭhitaṃ catutthaṃ .