Dukkhasaccaniddeso
120.‘‘ Katamañca
T1.117 , bhikkhave , dukkhaṃ ariyasaccaṃ ?Jātipi dukkhā , jarāpi dukkhā , maraṇampi dukkhaṃ , sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā , appiyehi sampayogopi dukkho , piyehi vippayogopi dukkho [‘‘ appiyehi … pe … vippayogopi dukkho ’’ ti pāṭho ceva taṃniddeso ca sī . pī . potthakesu na dissati , sumaṅgalavilāsiniyaṃpi taṃsaṃvaṇṇanā natthi ], yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ , saṃkhittena pañcupādānakkhandhā [ pañcupādānakkhandhāpi ( ka .)] dukkhā .
121.‘‘ Katamā ca , bhikkhave , jāti ?
Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo āyatanānaṃ paṭilābho , ayaṃ vuccati , bhikkhave , jāti .
122.‘‘ Katamā ca , bhikkhave , jarā ?
Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko , ayaṃ vuccati , bhikkhave , jarā .
123.‘‘ Katamañca , bhikkhave , maraṇaṃ ?
Yaṃ [ sumaṅgalavilāsinī oloketabbā ] tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālaṅkiriyā khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo , idaṃ vuccati , bhikkhave , maraṇaṃ .
124.‘‘ Katamo
M1.83 ca , bhikkhave , soko ?Yo kho , bhikkhave , aññataraññatarena byasanena
V1.85 samannāgatassa aññataraññatarenaT1.118 dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṃ antosoko antoparisoko , ayaṃ vuccati , bhikkhave , soko . 125.‘‘ Katamo ca , bhikkhave , paridevo ?
Yo kho , bhikkhave , aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṃ paridevitattaṃ , ayaṃ vuccati , bhikkhave , paridevo .
126.‘‘ Katamañca , bhikkhave , dukkhaṃ ?
Yaṃ kho , bhikkhave , kāyikaṃ dukkhaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ , idaṃ vuccati , bhikkhave , dukkhaṃ .
127.‘‘ Katamañca , bhikkhave , domanassaṃ ?
Yaṃ kho , bhikkhave , cetasikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ asātaṃ manosamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ , idaṃ vuccati , bhikkhave , domanassaṃ .
128.‘‘ Katamo ca , bhikkhave , upāyāso ?
Yo kho , bhikkhave , aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṃ upāyāsitattaṃ , ayaṃ vuccati , bhikkhave , upāyāso .
129.‘‘ Katamo ca , bhikkhave , appiyehi sampayogo dukkho ?
Idha yassa te honti aniṭṭhā akantā amanāpā rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā dhammā , ye vā panassa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukakāmā ayogakkhemakāmā , yā tehi saddhiṃ saṅgati samāgamo samodhānaṃ missībhāvo , ayaṃ vuccati , bhikkhave , appiyehi sampayogo dukkho .
130.‘‘ Katamo ca , bhikkhave , piyehi vippayogo dukkho ?
Idha yassa te honti iṭṭhā kantā manāpā rūpā saddā gandhā
T1.119 rasā phoṭṭhabbā dhammā , ye vā panassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukakāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā mittā vā amaccā vā ñātisālohitā vā , yā tehi saddhiṃ asaṅgati asamāgamoM1.84 asamodhānaṃ amissībhāvo , ayaṃ vuccati , bhikkhave , piyehi vippayogo dukkho . 131.‘‘ Katamañca , bhikkhave , yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ ?
Jātidhammānaṃ , bhikkhave
V1.86 , sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati –‘ aho vata mayaṃ na jātidhammā assāma , na ca vata no jāti āgaccheyyā ’ ti .
Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ , idampi yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ .
Jarādhammānaṃ , bhikkhave , sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati –
‘ aho vata mayaṃ na jarādhammā assāma , na ca vata no jarā āgaccheyyā ’ ti .
Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ , idampi yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ .
Byādhidhammānaṃ , bhikkhave , sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati –
‘ aho vata mayaṃ na byādhidhammā assāma , na ca vata no byādhi āgaccheyyā ’ ti .
Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ , idampi yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ .
Maraṇadhammānaṃ , bhikkhave , sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati –
‘ aho vata mayaṃ na maraṇadhammā assāma , na ca vata no maraṇaṃ āgaccheyyā ’ ti .
Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ , idampi yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ .
Sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṃ , bhikkhave , sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati –
‘ aho vata mayaṃ na sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā assāma , na ca vata no sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā āgaccheyyun ’ ti .
Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ , idampi yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ .
132.‘‘ Katame ca , bhikkhave , saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā ?
Seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho , vedanupādānakkhandho , saññupādānakkhandho , saṅkhārupādānakkhandho , viññāṇupādānakkhandho .
Ime vuccanti , bhikkhave , saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , dukkhaṃ ariyasaccaṃ .